Dłonie i Słowo Nasza trudna codzienność? s. 4 Przewodniczący self-adwokatami s. 12 Leczenie AMD s. 15

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dłonie i Słowo Nasza trudna codzienność? s. 4 Przewodniczący self-adwokatami s. 12 Leczenie AMD s. 15"

Transkrypt

1 rok Dłonie i Słowo Magazyn Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym Nasza trudna codzienność? s. 4 Przewodniczący self-adwokatami s. 12 Leczenie AMD s. 15

2 spis treści List od redakcji 3 Elżbieta Gubernator Niełatwa codzienność 4 Agnieszka Orzech Przewodniczący Klubów zostają self-adwokatami 12 Piotr Zasadzki Rozkochać się w Rozkochać" 17 Martyna Szałaj Leczenie AMD 21 Agata Zakrzewska W świecie książek 25 Mateusz Ciborowski Świat w moich dłoniach 32 Agnieszka Orzech Zapiecek artystyczny 38 Jolanta Markiewicz, Sabina Wolniewicz Kronika wydarzeń 42 Bożena Więckowska Dłonie i Słowo Kwartalnik Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym Nr 6 (77) / 2014 rok XIX ISSN nakład: 1700 egz brajl Wydawca: ul. Deotymy 41, Warszawa tel./faks: Publikacja dofinansowana przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

3 od redakcji Kochani Czytelnicy! Oddajemy Wam ostatni w tym roku numer czasopisma Dłonie i Słowo. Staraliśmy się, żeby każdy mógł w nim znaleźć coś interesującego dla siebie. Przeglądając wydanie grudniowe, dowiecie się m.in. o codzienności osób głuchoniewidomych, zarówno w domu, jak i w mieście czy w podróży o tym poczytacie w artykule głuchoniewidomej Agnieszki Orzech: Niełatwa codzienność. Dalej w numerze polecamy tekst o sposobach leczenia zwyrodnienia siatkówki związanego z wiekiem (AMD), napisany przez lekarza okulistę. Rozkochać głuchoniewidomego w samodzielności to tekst przedstawiający projekt finansowany przez PFRON, a bardzo potrzebny osobom głuchoniewidomym. Obejmuje wiele form wsparcia, zarówno w komunikowaniu się, jak i w rehabilitacji ruchowej, w prowadzeniu gospodarstwa domowego czy w sprawach ekonomicznych. Dzięki niemu osoby głuchoniewidome zdobywają nową wiedzę i umiejętności. Artykuł pt. Głuchoniewidomi w świecie książek pokazuje, w jaki sposób osoby głuchoniewidome mogą korzystać z dostępnego dla nich nowoczesnego sprzętu przy czytaniu książek i prasy. I jeszcze piszemy o warsztatach dla wybranych niedawno członków rad klubów wszystkich jednostek wojewódzkich w całej Polsce. Celem warsztatów było zaprezentowanie, jak lepiej i skuteczniej działać w klubach na rzecz osób głuchoniewidomych. Mamy nadzieję, że poruszane przez nas tematy będą dla was przydatne. Wszystkim czytelnikom magazynu Dłonie i Słowo życzymy, aby każdy dzień w 2015 roku był pełen radości i zdrowia oraz sukcesów w życiu rodzinnym i zawodowym Elżbieta Gubernator, redaktor naczelna 3

4 między nami Niełatwa codzienność W TPG mamy takie założenie, że staramy się mówić przede wszystkim o sukcesach osób głuchoniewidomych. O tym, że jest nam trudno, przecież i tak wszyscy wiedzą! Żebyśmy jednak sami nie zaczęli myśleć, że w XXI wieku nie można się przyznawać do słabości, zamieszczamy kilka refleksji na ten temat. Codzienność osób głuchoniewidomych to codzienność pełna niespodzianek. Życie z jednoczesnym uszkodzeniem słuchu i wzroku nierzadko stawia nas w zabawnych, trudnych czy wręcz niebezpiecznych sytuacjach. Samodzielność, do której większość z nas dąży, z reguły nie jest łatwa. Z jednej strony daje dużą satysfakcję, poczucie bycia samowystarczalnym, z drugiej zaś niesie ze sobą konieczność zmagania się ze stresem, przełamywania własnych lęków oraz barier tkwiących w świadomości ludzi pełnosprawnych. Osoba głuchoniewidoma zdobywająca się na niezależność musi liczyć się z tym, że los lubi płatać figle, a najzwyklejsze prozaiczne czynności mogą się stać nie lada wyzwaniem. Weźmy choćby pod rozwagę sytuację, gdy podczas jakiegoś wyjazdu proponują nam w hotelu posiłek w formie tak zwanego szwedzkiego stołu. Dla widzącego żaden problem. Widzący wchodzi na stołówkę, lokalizuje zastawiony smakołykami bufet, nakłada na talerz upatrzone kąski i zajmuje wolne miejsce przy stoliku, by w spokoju spożyć zasłużony posiłek. Osobie głuchoniewidomej jest zdecydowanie trudniej. Po wejściu do nieznanego sobie pomieszczenia ma trudności z orientacją, nie potrafi zidentyfikować ani bufetu, ani stojących na nim potraw. Potrzebuje kogoś, kto jej pomoże: określi rozkład sali, 4

5 poinformuje, jakie dania są do wyboru, pomoże włożyć je na talerz i podprowadzi do niezajętego miejsca. W tych przypadkach nieocenioną rolę odgrywają tłumacze-przewodnicy, którzy dbają o to, byśmy nie zakończyli posiłku z pustymi brzuchami. Jeden z moich niesłyszących i słabowidzących kolegów przy okazji takiego wyjazdu doświadczył niezwykle ciekawych doznań kulinarnych, kiedy to zamiast tradycyjnego majonezu dodał do jajek na twardo słodki serek homogenizowany. Jedno i drugie białe. Jedno i drugie o podobnej konsystencji, praktycznie nie do odróżnienia dla kogoś, kto nie może polegać na własnym wzroku. No cóż, biedak do końca robił dobrą minę do złej gry i zajadał niby to z apetytem nowy, jajeczno-waniliowy specjał. Bohaterem nie mniej interesujących doświadczeń kuchennych stał się także mój głuchoniewidomy tato, który pewnego dnia poczuł nieodpartą chęć na budyń. Tak się złożyło, że cierpiał akurat na potężny katar, kiedy to, oprócz słuchu i wzroku, posłuszeństwa odmówił mu również zmysł powonienia. Po zagotowaniu mleka tata zaczął stopniowo dodawać do garnka proszek, który jego zdaniem przypominał gramaturą budyń. Wykonał wszystko zgodnie z procedurą, zdziwił się tylko, że choć wsypał już całą zawartość opakowania, deser wcale nie gęstniał. Po konfrontacji z widzącymi domownikami okazało się, że do garnka zamiast upragnionego smakołyku powędrował czerwony barszcz. Nie można wykluczyć, że do opisanej pomyłki doprowadził któryś z domowników, przestawiając w szafce produkty i mieszając zupy z deserami. Tak to już jest, gdy w kuchni rządzi więcej niż jedna osoba. To normalne, że trzeba się jakoś porozumieć, gdy się mieszka pod tym samym dachem. Każdy lubi mieć poukładane zgodnie z własnymi upodobaniami. Łatwiej jest jednak, gdy nasi najbliżsi odkładają rzeczy na miejsce, nie przestawiają nam cukierniczki, nie mieszają rozstawionych według naszej logiki przypraw, nie chowają do niewłaściwych szuflad akcesoriów kuchennych. Nie chodzi o to, by żyć pod linijkę i wytykać sobie najdrobniejsze uchybienia, ale o to, 5

6 by wspólne życie uczynić jak najprostszym, by przestrzegać u- stalonych zasad. Zachowanie względnego porządku korzystnie wpływa na funkcjonowanie całej rodziny. Osobie głuchoniewidomej daje poczucie stałości i bezpieczeństwa, pozwala szybko orientować się w najbliższym otoczeniu i bez przeszkód wykonywać codzienne obowiązki. Służy też pozostałym domownikom, ponieważ mogą oni część spraw przerzucić na barki osoby niepełnosprawnej i dzięki temu mieć choćby więcej czasu dla siebie. Obszarem, w którym osoby głuchoniewidome napotykają szczególne trudności, jest samodzielne poruszanie się. Mimo intensywnie prowadzonej rehabilitacji nie każdy zdobywa się na niezależność w tym zakresie. Wiele zależy od stopnia uszkodzenia obu zmysłów, następstw funkcjonalnych danego schorzenia wzroku i słuchu oraz od poziomu wewnętrznej motywacji. Najtrudniej jest osobom całkowicie głuchoniewidomym lub niewidomym ze znacznym ubytkiem słuchu. Poruszają się one samodzielnie przede wszystkim na wyuczonych, dobrze znanych sobie trasach: na przykład z domu do pracy, do sklepu, do koleżanki czy biblioteki. Z własnego doświadczenia jednak wiem, że nawet wielokrotne pokonywanie tych samych ścieżek może wymagać znacznego wysiłku i być stresujące. Trzeba pamiętać o licznych punktach orientacyjnych, które mówią nam o tym, gdzie powinniśmy skręcić lub przejść przez ulicę. Najlepiej, jeśli są one stałe, to znaczy nie zmieniają swojego położenia, nie znikają nagle z przestrzeni. To, co innym użytkownikom polskich dróg często przeszkadza słupy, latarnie, wystające krawężniki dla człowieka idącego z białą laską jest niekiedy doskonałym punktem odniesienia. Najgorszą porą na samodzielne przemieszczanie się jest zima. Wówczas to sama natura nie szczędzi nam przeszkód. Zalegająca warstwa śniegu utrudnia odczytywanie sygnałów płynących z podłoża. Czasami ciężko jest rozróżnić, czy wciąż znajdujemy się na chodniku, czy już może idziemy po ulicy. Tworzące się od strony 6

7 jezdni zaspy przysypują krawężniki, co znacznie ogranicza możliwość wyszukiwania przejść i wspomnianych już punktów ułatwiających orientowanie się w przestrzeni. Sytuację komplikują również niskie temperatury, które zmuszają nas do nakładania czapek i kapturów. Dla osoby niewidomej z ubytkiem słuchu stanowi to niemały kłopot, ponieważ dodatkowo izoluje odbiór dźwięków płynących z otoczenia. Dorzućmy jeszcze oblodzone nawierzchnie, na których trudno jest utrzymać równowagę, i mamy przekrój problemów, z jakimi borykają się osoby głuchoniewidome po wyjściu z domu zimą. Towarzyszące często głuchoślepocie zaburzenia równowagi potrafią w znaczny sposób utrudniać poruszanie się z białą laską. Tak zwane chodzenie zygzakiem jest szczególnie niekorzystne przy pokonywaniu otwartych przestrzeni, gdzie musimy przejść prosty odcinek drogi bez żadnego punktu odniesienia. W takich przypadkach osoba głuchoniewidoma nierzadko zbacza z kursu, nie utrzymuje kierunku marszu i traci orientację nawet w dobrze znanym otoczeniu. Niezależnie od pory roku samodzielne podróżowanie wymaga od osoby głuchoniewidomej zachowania czujności i ciągłego skupienia. Po dotarciu na przystanek musimy uważać, by wsiąść w odpowiedni tramwaj lub autobus. Najczęściej wystarczy zapytać o to czekających wraz z nami ludzi, kierując do nich prosto sformułowane pytanie: Przepraszam, jaki to numer?. Pamiętajmy też, że na przystanek o tej samej godzinie podjeżdżają niekiedy dwa pojazdy i wtedy należy szczególnie uważać, by wybrać ten właściwy. W moim rodzinnym mieście zdarza się również tak, że na tym samym przystanku, w jednym czasie, zatrzymują się dwa autobusy tej samej linii jadące w dwóch różnych kierunkach. W takiej sytuacji muszę pilnować, by wsiąść w odpowiedni numer i to zmierzający w dobrą stronę. Podróżowania na własną rękę nie ułatwiają wcale ostatnie zdobycze w dziedzinie transportu. Podjeżdżające bezszelestnie na przystanek 7

8 autobusy i tramwaje wyposażone w przyciski do otwierania drzwi mogą stać się prawdziwym utrapieniem dla każdego głuchoniewidomego użytkownika komunikacji miejskiej. Zasadniczym problemem jest usłyszenie zbliżającego się pojazdu, zwłaszcza przy dużym natężeniu ruchu ulicznego. Niektóre pojazdy z najnowszymi silnikami podjeżdżają tak cicho, że najczęściej zdajemy sobie sprawę z ich obecności dopiero w momencie, gdy już nabierają prędkości i oddalają się od nas. Jedyne, co nam pozostaje, to pomachać im na do widzenia i cierpliwie czekać na następną okazję. Gdy mieszkałam w czasie studiów w dużym mieście, sama przepuściłam niejeden tramwaj, przez co nieraz spóźniłam się na zajęcia. Z czasem nauczyłam się wychodzić z akademika sporo wcześniej niż moje pełnosprawne koleżanki, bo nigdy nie wiedziałam, co się może wydarzyć w drodze na uczelnię. Innym uprzykrzaczem w pojazdach są drzwi otwierane na przyciski. Wsiadanie do autobusu czy tramwaju z tego typu udogodnieniami wymaga od osoby głuchoniewidomej refleksu i nie lada sprytu. Po zatrzymaniu się pojazdu na przystanku najpierw trzeba szybko zidentyfikować drzwi, a następnie namierzyć znajdujący się gdzieś w ich obrębie guzik. Niestety słowo gdzieś jest w tym przypadku kluczowe, ponieważ ów guzik może być umiejscowiony niemalże wszędzie: na takiej czy innej wysokości, na środku, po lewej lub po prawej stronie wejścia. Pośpieszne obmacywanie nie zawsze czystych środków lokomocji nie należy do najprzyjemniejszych czynności, tym bardziej, że z reguły robimy to własnymi dłońmi, a nie służącą nam do tego celu laską. Tak jest po prostu szybciej i skuteczniej. Laska to zaledwie przedłużenie naszego dotyku zlokalizowanego w kończynach górnych i nie wszystko można nią wyczuć. Zresztą najważniejsze, by dopiąć swego i wsiąść do środka. Oczywiście o wiele wygodniej jest, gdy to inni wsiadający lub wysiadający pasażerowie otworzą za nas drzwi, a naszym zadaniem będzie jedynie odszukanie wejścia. Pamiętajmy jednak, 8

9 że nie zawsze na przystanku będą inni ludzie i nie każdy chce jechać tym samym co my autobusem. Musimy więc przede wszystkim liczyć na siebie. Ciekawym doświadczeniem dla osób głuchoniewidomych może być także podróżowanie polskimi kolejami, w których nigdy nic nie jest przesądzone. Najtrudniejsze rzecz jasna są te trasy, na których trzeba się przesiadać, co wiąże się z koniecznością błądzenia po obcych dworcach. Aby w maksymalnym stopniu zredukować towarzyszący temu stres, do takiej eskapady należy się odpowiednio wcześniej przygotować. Na przykład zdobyć informację, z którego peronu odjeżdża następny pociąg i ile czasu mamy na przesiadkę. Możemy porozmawiać z kimś, kto zna dworzec, na którym będziemy się przesiadać, i kto przybliży nam jego topografię, albo poprosić kogoś życzliwego, by pomógł nam odnaleźć właściwy pociąg. PKP lubi nas jednak zaskakiwać i funduje nam od czasu do czasu niedające się przewidzieć sytuacje. Wielkie zdumienie ogarnęło mnie, gdy podczas mojej nie pierwszej już podróży bezpośrednim pociągiem relacji Słupsk-Szczecinek mniej więcej w połowie drogi skład stanął i kazano nam się przesiąść. Nie bardzo było wiadomo do czego, bo na dworcu nie stał żaden inny pociąg, a o przyczynie zaistniałego zdarzenia też nas nie poinformowano. Przynajmniej nie natychmiast. Wysiadłam razem ze wszystkimi pasażerami z postanowieniem, że w potrzebie poproszę o pomoc jakąś przyjazną duszę. Moje zdenerwowanie rosło z każdą minutą oczekiwania. Stacji nie znałam, na dworze coraz zimniej, a ludzie wokół mnie poirytowani i nie mniej zdezorientowani ode mnie. Oczywiście nie widzieliśmy żadnej szansy ratunku, ani w postaci nadjeżdżającego pociągu, ani choćby niosącego otuchę konduktora. Ten ostatni pojawił się dopiero po trzech kwadransach z informacją, że jeszcze trochę trzeba poczekać, tylko że znowu nie sprecyzował na co. Po kolejnych dwudziestu minutach wspomniany pracownik polskich kolei 9

10 ponownie zaszczycił nas swoją obecnością, tym razem zapraszając pasażerów do tego samego pociągu, z którego kazał nam wysiąść ponad godzinę wcześniej. Przy okazji coś tam jeszcze mętnie tłumaczył, że lokomotywa da jednak radę dociągnąć skład do końca trasy. Dla wyjaśnienia: wagony, w których przyjechaliśmy, cały czas stały z zamkniętymi drzwiami na peronie, gdzie my przez dobrą godzinę szczękaliśmy zębami i czekaliśmy, aż ktoś rozproszy mroki naszej niewiedzy. No cóż, to była niezapomniana podróż. Wariant dla tych, którzy lubią ekstremalne doznania i mają stalowe nerwy. By sprawiedliwości stało się zadość, trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że PKP potrafi się troszczyć o swoich klientów również w nieco bardziej cywilizowany sposób. Od kilku lat proponuje osobom niepełnosprawnym nieodpłatną pomoc w zakresie wsiadania do pociągu i wysiadania z niego lub przesiadania się do innego skomunikowanego. Tego typu usługa świadczona jest na stacjach, na których znajduje się specjalnie przeszkolony personel. Aby przewoźnik mógł zagwarantować pomoc, o potrzebie skorzystania z niej należy poinformować telefonicznie co najmniej 48 godzin przed rozpoczęciem podróży. Zgłaszając przejazd osoby niepełnosprawnej, należy podać między innymi: datę podróży, stację wyjazdu/przyjazdu lub stację przesiadania się, godzinę odjazdu/przyjazdu, imię i nazwisko pasażera, numer kontaktowy, numer wagonu i miejsca w przypadku wagonu z rezerwacją. Ważne jest też udzielenie takich informacji, jak: rodzaj niepełnosprawności podróżującego, czy np. korzysta on z wózka, czy porusza się z osobą towarzyszącą lub z psem przewodnikiem/asystującym, jaki bagaż podróżny zabiera ze sobą oraz miejsce, z którego pracownik PKP ma odebrać osobę niepełnosprawną, by pomóc jej wsiąść do pociągu. Sama jeszcze nie miałam okazji korzystać z tej formy wsparcia, ale wiem, że cieszy się ona dość dużą popularnością wśród moich znajomych z dysfunkcją wzroku i niepełnosprawnością ruchową. Jedna z moich niewidomych koleżanek opowiadała, że odbywało się to 10

11 w następujący sposób: po wcześniejszym ustaleniu telefonicznym pracownik kolei odebrał ją z hali dworca, pomógł przemieścić się do pociągu i wskazał właściwe miejsce w przedziale. Piętnaście minut przed końcem podróży przyszedł, by zawiadomić ją, że zbliżają się do celu. Natomiast po przyjeździe na właściwą stację pomógł jej wysiąść i dotrzeć do punktu, w którym umówiła się ze słabowidzącym kolegą. Pamiętajmy też o tym, że osoby niewidome podróżujące bez przewodnika, które nie posiadają ważnego biletu na przejazd, nie muszą same zgłaszać się do konduktora, by go nabyć. Bilet można kupić w pociągu, podczas kontroli dokumentów przewozu, nie płacąc dodatkowo za jego wystawienie. Warunkiem jest jedynie okazanie stosownego dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność. Nie każdy wie o powyższych ułatwieniach, a są to rozwiązania, z których mogą korzystać również osoby głuchoniewidome. Jednoczesne uszkodzenie wzroku i słuchu powoduje wiele ograniczeń w komunikowaniu się, zdobywaniu informacji czy samodzielnym poruszaniu się. Człowiek głuchoniewidomy potrzebuje wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, w nauce i pracy. Nie oznacza to jednak, że nie może być niezależny i życiowo zaradny. Niezależność ta jest czasem tylko odrobinę trudniejsza, okupiona większym wysiłkiem. Wymaga więcej samodyscypliny i nierzadko rezygnacji z własnego wygodnictwa. Bez względu jednak na to, jakie przeszkody musimy pokonywać na naszej krętej drodze do samodzielności, pamiętajmy, że warto, ponieważ tylko życie na własną rękę daje człowiekowi pełną satysfakcję i pozwala rozwinąć skrzydła. Agnieszka Orzech, członek Sekcji Młodych z Pomorskiej Jednostki Wojewódzkiej TPG 11

12 wydarzyło się Przewodniczący klubów zostają self-adwokatami Na początek wyjaśnienie: wiemy, że są osoby, które bardzo czekają na warsztaty dla self-adwokatów. Dlaczego nie publikowaliśmy zaproszenia na edycję październikową? Dlatego, że postanowiliśmy skierować je do nowo wybranych przewodniczących Regionalnych Klubów Głuchoniewidomych. Chcieliśmy wyposażyć ich w wiedzę i umiejętności, dzięki którym będą mogli być lepszymi i skuteczniejszymi przedstawicielami swoich środowisk lokalnych. Czy się udało? Odpowiada Piotr Zasadzki z Krakowa. W październiku tego roku, po wyborach nowych rad klubów Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym, odbyły się warsztaty self-adwokatów dla osób aktywnych na rzecz swoich jednostek wojewódzkich. Uczestnicy szkolenia spotkali się w Rawie Mazowieckiej, by dyskutować o sytuacji osób głuchoniewidomych, dzieląc się swoim doświadczeniem i posiadaną wiedzą. Spotkanie trwało cztery dni. W tym czasie osoby aktywne na rzecz jednostek brały udział w warsztatach pokazujących, jak działać na rzecz środowiska osób z równoczesną niepełnosprawnością wzroku i słuchu. Szkolenie prowadziły Magda Kocejko i Justyna Dubanik. Zaproponowały pracę w kilku blokach tematycznych. Pierwsze dwa dni wypełniły nam zajęcia dotyczące międzynarodowej Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Uczestnicy dowiedzieli się, jak reprezentować osoby niepełnosprawne przed instytucjami publicznymi. Mam tu na myśli zarówno instytucje 12

13 państwowe, jak i społeczne, czyli różnorakie urzędy oraz organizacje pozarządowe. Przede wszystkim dowiedzieliśmy się, czym jest międzynarodowa Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych. Panie Magda i Justyna wytłumaczyły uczestnikom, iż jest to umowa międzynarodowa zawarta pomiędzy państwami. Każde państwo, które ją podpisało w Organizacji Narodów Zjednoczonych, stanowi stronę tej umowy. Konwencja to akt Uczestnicy i kadra prawny przewyższający swym znaczeniem wszystkie ustawy i przepisy, które warsztatów w związku z tym muszą być do niego dostosowywane. Polska ratyfikowała konwencję w 2012 roku. Aby móc przestrzegać jej zapisów, nasze państwo musiało wcześniej zmienić szereg praw dotyczących osób niepełnosprawnych. Prowadzące warsztat zaproponowały ciekawą formułę pracy: podzieliły uczestników na grupy, w których omawiali oni wybrane przepisy konwencji. Następnie każda grupa prezentowała opracowany przez siebie fragment. Wspólnie debatowaliśmy nad danym przepisem, zastanawiając się, do jakich sytuacji może się on odnosić. Wywołało to wśród uczestników żywą dyskusję, każdy przypominał sobie sytuacje, które spotkały go w życiu w związku z nieprzestrzeganiem praw osób niepełnosprawnych. Po dyskusji nad przepisami konwencji rozwiązywaliśmy zadania. Znów zostaliśmy podzieleni na grupy. Każda z nich otrzymała opis przykładowej sytuacji łamania praw osób niepełnosprawnych. 13

14 Członkowie grupy musieli rozwiązać dany problem, opierając się na przepisach konwencji. W wielu przypadkach okazywało się, że w omawianych zdarzeniach doszło do złamania kilku przepisów konwencji jednocześnie. W ramach warsztatów duże zainteresowanie wzbudziły zajęcia związane z treningiem motywacji. Osoby głuchoniewidome poznawały się między sobą, dzieląc się swoimi umiejętnościami i doświadczeniami. Każdy uczestnik opowiadał o sobie, o tym czym się zajmuje, komuś innemu, a później tamta osoba przedstawiała swojego rozmówcę na forum. Zadanie to przyczyniło się do pogłębienia integracji pomiędzy uczestnikami szkolenia. Uczestnicy z dużą ciekawością obejrzeli też film Cyrk motyli, opowiadający o niepełnosprawnym mężczyźnie, który występuje w cyrku. Jest tam dyskryminowany z powodu swej niepełnosprawności nie ma bowiem rąk ani nóg. Na swej drodze spotyka człowieka prowadzącego inny cyrk tytułowy cyrk motyli w którym zostaje zmotywowany do pracy nad sobą. Zaczyna rozumieć samego siebie i akceptować swą niepełnosprawność. Film pobudził uczestników szkolenia do dyskusji, w czasie której dzielili się własnym doświadczeniem niepełnosprawności. W sobotę z uczestnikami warsztatów spotkali się: przewodniczący TPG Grzegorz Kozłowski oraz Monika Skowrońska, dyrektor biura. Ich wizyta wzbudziła wyraźne zainteresowanie, wywołała duże emocje oraz żywiołową dyskusję. Grzegorz z Moniką opowiedzieli o tym, jak została przeorganizowana nasza organizacja i regionalne kluby oraz przedstawili plany TPG na najbliższe lata. Duży nacisk kładzie się obecnie na oddolną inicjatywę regionalnych jednostek. Ta tendencja była widoczna w organizacji już wcześniej, ale ostatnie walne zgromadzenie TPG jeszcze ją wzmocniło. Pomysł na większą aktywność klubów wywołał wśród uczestników szkolenia intensywną i owocną wymianę myśli. Z jednej strony wyrażano obawy, iż omawiane działania osłabiają organizację, z drugiej jed- 14

15 nak pojawiły się głosy mówiące, że mogą ją one umocnić. Na koniec doszliśmy wspólnie do wniosku, iż nad nową formułą Towarzystwa trzeba dalej pracować. Monika Skowrońska dużo mówiła o finansowanych ze środków PFRON, a realizowanych przez Towarzystwo projektach, w ramach których udziela się wsparcia osobom głuchoniewidomym. Razem z Grzegorzem opowiadała o tym, iż procedura realizacji projektów jest bardzo trudna i wymagająca, lecz Pomimo mrozu nie rezygnowaliśmy dzięki nim osoby głuchoniewidome ze spacerów! otrzymują kompleksowe wsparcie. Mówiono również o współpracy z lokalnymi organizacjami społecznymi oraz o wspólnych działaniach jednostek regionalnych z poszczególnymi samorządami. Po wizycie gości uczestnicy warsztatów przystąpili do tworzenia własnych malutkich projektów. Zadanie to pokazało nam związane z tym trudności. Uświadomiliśmy sobie, że trzeba mieć indywidualne podejście do każdego beneficjenta, uwzględniając jego uwarunkowania społeczne, psychologiczne i zdrowotne. Wcielając się w rolę piszących projekt, zdaliśmy sobie sprawę, jaka to żmudna oraz wymagająca cierpliwości i szczegółowych rozwiązań praca. W ramach warsztatów nie zabrakło również czasu na rekreację. Korzystając z przerw w zajęciach, uczestnicy mogli się przekonać, że ośrodek Tatar jest położony nad zalewem, w malowniczej okolicy porośniętej drzewami. Było więc gdzie pospacerować. Był także czas na rozmowę z innymi uczestnikami. 15

16 Myślę, że zorganizowane przez TPG warsztaty przyczyniły się do pogłębienia znajomości między przewodniczącymi klubów i osobami działającymi na rzecz Towarzystwa oraz do kolejnej wymiany doświadczeń. Warto dodać, że były to pierwsze warsztaty przeznaczone dla przewodniczących jednostek. Zapewne wzmocnią one współpracę między przewodniczącymi jednostek z różnych regionów kraju. Uważam, że te doświadczenia sprawią, iż w regionalnych klubach TPG więcej będzie działań oddolnych. A to z kolei przyczyni się do bliższej współpracy organizacji z członkami klubów, do których zaliczamy osoby głuchoniewidome i ich rodziny, a także wolontariuszy i tłumaczy-przewodników. Na końcu tej relacji trzeba wspomnieć, że szkolenie zostało dofinansowane przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Piotr Zasadzki, przewodniczący Klubu Głuchoniewidomych w Krakowie Projekt współfinansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

17 w Towarzystwie Rozkochać się w Rozkochać Realizowane przez TPG projekty to wsparcie i podpisy, spotkania i podpisy, tabelki, wskaźniki i... znów podpisy. Jeśli beneficjenci mają tego czasem dość, to co dopiero muszą myśleć osoby odpowiedzialne za realizację projektu? Powiedzmy tak: dodanie otuchy i przypomnienie, że to wszystko NAPRAWDĘ ma sens, na pewno im się przyda! Właśnie dlatego oddajemy głos Martynie Szałaj.,,Rozkochać głuchoniewidomego w samodzielności" to dla niektórych kolejny projekt, kolejne zadanie do wykonania, a dla określonych osób ogrom wskaźników, cyferek, godzin... Tymczasem dla mnie to coś dużo więcej! Kiedy pierwszy raz studiowałam procedurę projektu, oczy rosły mi ze zdziwienia: osiemnaście form wsparcia! To prawdziwe wyzwanie. Pojawiło się przerażenie: czy tak wielkie przedsięwzięcie uda się zrealizować w założonym czasie? Gdzie znaleźć specjalistów? Gdzie znaleźć miejsce do wcielania w życie form grupowych? Ale gdzieś na drugiej szali, po drugiej stronie tego przerażenia, poczułam dreszczyk na myśl o nieograniczonych możliwościach wiążących się z projektem... I ten dreszczyk w końcu wygrał! A kiedy na dobre rozpoczęliśmy w naszej jednostce realizację,,rozkochać", dostrzegłam w nim naprawdę szerokie pole do działania! To dzięki,,rozkochać" osoby głuchoniewidome mogą liczyć na wielospecjalistyczną pomoc w każdej sferze życia. Mogą m.in. korzystać z rehabilitacji ruchowej, uczyć się alternatywnych metod 17

18 komunikacji, funkcjonowania w przestrzeni publicznej czy prowadzenia gospodarstwa domowego. Innym fantastycznym aspektem projektu jest możliwość rozwijania różnorodnych pasji beneficjentów; a granice tej różnorodności określa jedynie ludzka wyobraźnia. To wspaniała propozycja, gdyż niektóre osoby głuchoniewidome nie mają stricte specjalistycznych potrzeb, pragną po prostu rozwijać swoje zainteresowania. I tu właśnie mają taką możliwość. Przewidziany w projekcie wachlarz form wsparcia pozwolił nam grupie z jednostki warmińsko-mazurskiej, a także jej poszczególnym członkom uczyć się pisania poezji i prozy, ćwiczyć tańce towarzyskie, poznawać język angielski, rozwijać talenty aktorskie, wspólnie eksperymentować kulinarnie, korzystać z usług kosmetyczki, itp. Doświadczyliśmy jeszcze wielu innych ciekawych rzeczy. Już sama rekrutacja beneficjentów do projektu sprawiała mi wiele radości, gdyż widziałam, jak na wieść o wszystkich wspomnianych formach wsparcia rosła w osobach głuchoniewidomych nadzieja na coś lepszego, na poprawę ich bytu. Także sama realizacja od początku przynosiła mi wiele satysfakcji; szybko się zorientowałam, że właśnie czegoś takiego potrzebowaliśmy: możliwości niesienia różnorodnej, czy wręcz nieograniczonej w swych formach, pomocy. Największą nagrodę zaś stanowiła dla mnie radość beneficjentów. Korzystali oni i korzystają nadal z form wsparcia, których dotychczas nie było, a które jak się okazało są bardzo potrzebne i ciekawe. Warto nadmienić, że realizacja poszczególnych form wsparcia zależy w dużym stopniu od specjalisty w danym regionie od jego pomysłu na poszczególne działania i od postawienia na formę warsztatową, nie zaś wykładową, treningów. I tak na pozór trudne do przeprowadzenia, czy może mało interesujące, treningi, np. ekonomiczny, naprawdę można zrealizować w kreatywny sposób. Wiele zależy również od specjalisty prowadzącego trening, od jego charyzmy, zaangażowania, doboru treści oceny ich realnej 18

19 przydatności czy też od form przekazu. Dzięki naszemu specjaliście okazało się, że nie taka ekonomia straszna... Mało tego przekonaliśmy się, że treści ekonomiczne mogą być również interesujące. I tu dochodzimy do kolejnego powodu, dla którego realizacja projektu przynosi mi tyle radości: czuję, że jako osoba współprowadząca sama realnie korzystam z treści treningów, zdobywam wiedzę i doświadczenie. Kolejną, genialną dla mnie cechę projektu stanowi możliwość zatrudnienia nieograniczonej liczby specjalistów. Dzięki temu możemy zapraszać do współpracy ludzi wyspecjalizowanych w konkretnej dziedzinie. A to sprawia, że wsparcie projektowe może być jeszcze pełniejsze i jeszcze więcej korzyści możemy z niego czerpać. Projekt ten obejmuje też możliwość zatrudnienia wolontariuszy i tłumaczy-przewodników, którzy mając duże doświadczenie współpracy z osobami głuchoniewidomymi albo interesujące hobby, czy też odpowiednie wykształcenie również mogą wystąpić w roli specjalistów. Każdy człowiek wprowadza do projektu,,rozkochać" nową energię. Zostały jeszcze cztery miesiące krótkie miesiące pierwszego okresu projektu,,rozkochać głuchoniewidomego w samodzielności". To, z jakimi odczuciami będziemy go realizować, zależy tylko od nas... Warto zatem wśród rubryk wypełnionych cyferkami dostrzec te pozytywy i czerpać satysfakcję z przeprowadzania działań projektowych, czego Wszystkim serdecznie życzę! Martyna Szałaj, pełnomocnik Warmińsko-Mazurskiej JW TPG regionalna koordynatorka projektu,,rozkochać głuchoniewidomego w samodzielności" Projekt współfinansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

20 w obiektywie Projekt Rozkochać głuchoniewidomego w samodzielności" w praktyce, czyli pomysły z Olsztyna. 20

21 okiem specjalisty Leczenie AMD W dzisiejszym artykule przedstawiamy przegląd aktualnych metod leczenia zwyrodnienia siatkówki związanego z wiekiem (AMD). Chcemy też powiedzieć kilka słów o nowych perspektywach w terapii. Zwyrodnienie siatkówki związane z wiekiem to postępujące schorzenie dotyczące centralnej siatkówki, czyli tzw. plamki żółtej, która odpowiada za ostre widzenie do dali i bliży. Choroby tego rejonu siatkówki powodują pogorszenie widzenia centralnego, utrudniają rozpoznawanie twarzy, czytanie, rozróżnianie barw i kształtów. W skrajnych przypadkach prowadzą do tak dużej destrukcji siatkówki, że uniemożliwiają samodzielne funkcjonowanie pacjenta, a nawet powodują całkowitą utratę widzenia. Choroba dotyka osób po 50. roku życia, a stopień zaawansowania zmian oraz ich częstotliwość rośnie wraz z wiekiem. Do czynników ryzyka, oprócz wieku, należą: narażenie na światło słoneczne, zła dieta, czynniki genetyczne oraz choroby układu krążenia. Szacuje się, że obecnie na AMD choruje około 50 milionów ludzi na świecie. W 80% przypadków choroba ma charakter zwyrodnienia suchego, które polega na powstawaniu druzów, czyli złogów, w zewnętrznych warstwach siatkówki oraz na niszczeniu komórek nabłonka barwnikowego i fotoreceptorów. Pozostałe 20% osób cierpi na postać mokrą, w której pod powierzchnią siatkówki tworzą się nieprawidłowe naczynia krwionośne, co określa się mianem neowaskularyzacji. Naczynia te są źródłem gromadzącego się w siatkówce płynu oraz krwotoków, które ostatecznie ją niszczą i powodują powstanie blizny. 21

Weź sprawy w swoje ręce www.tpg.org.pl

Weź sprawy w swoje ręce www.tpg.org.pl Weź sprawy w swoje ręce www.tpg.org.pl Projekt Wsparcie osób głuchoniewidomych na rynku pracy współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Szanowni Państwo, Towarzystwo

Bardziej szczegółowo

Życzliwość na co dzień

Życzliwość na co dzień Życzliwość na co dzień Codziennie na swojej drodze mijamy setki ludzi - w pracy, szkole, na ulicach, w sklepach i w komunikacji miejskiej. Czy nie byłoby nam wszystkim milej i łatwiej, gdybyśmy byli dla

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

Wsparcie i. informacje o. chorobie Parkinsona. Parkinson s information and support Polish

Wsparcie i. informacje o. chorobie Parkinsona. Parkinson s information and support Polish Wsparcie i informacje o chorobie Parkinsona Parkinson s information and support Polish Diagnoza choroby Parkinsona może wywróci życie do góry nogami - dlatego warto zwrócić się do nas Jeśli chorują Państwo

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Radzenie sobie ze stresem. moduł 4 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Radzenie sobie ze stresem. moduł 4 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych moduł 4 Temat 1, Poziom 2 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO Akademia dla Młodych Moduł 4 Temat 1 Poziom 2 Budowanie wytrwałości Podręcznik prowadzącego Cele szkolenia Każdy może czasem odczuwać stres lub być w słabszej

Bardziej szczegółowo

[Dla specjalistów PR]

[Dla specjalistów PR] [Dla specjalistów PR] 1 Brief Jakie pojęcia związane z osobami niesłyszącymi warto znać? W jaki sposób przedstawiać niewidomych w materiałach prasowych? Za pomocą jakiej symboliki? Najlepsze sposoby na

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2015-2020

PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2015-2020 PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2015-2020 Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie 1 Wstęp Profilaktyka, to proces wspierania dziecka w radzeniu sobie z trudnościami zagrażającymi rozwojowi oraz eliminowanie

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

Skorzystać z niego mogą także osoby z Twojego najbliższego otoczenia rodzina i bliscy.

Skorzystać z niego mogą także osoby z Twojego najbliższego otoczenia rodzina i bliscy. Skorzystać z niego mogą także osoby z Twojego najbliższego otoczenia rodzina i bliscy. Co można zyskać? Głównym celem projektu jest podniesienie jakości życia osób w nim uczestniczących, czyli osób głuchoniewidomych.

Bardziej szczegółowo

Wielkie Powroty. Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych.

Wielkie Powroty. Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych. Wielkie Powroty Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych. Wielkie Powroty Rolf Benirschke twórca programu Po operacji wyłonienia stomii, która odbyła się w 1979 r., Rolf wrócił do profesjonalnej

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

PRACA Z NOWOCZESNYMI TECHNOLOGIAMI

PRACA Z NOWOCZESNYMI TECHNOLOGIAMI Iwona Brzózka-Złotnicka PRACA Z NOWOCZESNYMI TECHNOLOGIAMI A ZAPISY PODSTAWY PROGRAMOWEJ Warszawa 2015 Creative Commons - Uznanie autorstwa-użycie niekomercyjne-na tych samych warunkach 3.0 Polska Dziś

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne. Sytuacja zawodowa uczestników

Informacje ogólne. Sytuacja zawodowa uczestników Raport ewaluacyjny z realizacji projektu: Nasze kompetencje, nasze szanse podnoszenie zaradności osobistej i Informacje ogólne Projekt realizowany był w miesiącach od sierpnia do listopada 2015 roku. Wzięło

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa i czas wolny osób z niepełnosprawnością intelektualną. Adriana Domachowska - Mandziak Stowarzyszenie Na Tak

Aktywność zawodowa i czas wolny osób z niepełnosprawnością intelektualną. Adriana Domachowska - Mandziak Stowarzyszenie Na Tak Aktywność zawodowa i czas wolny osób z niepełnosprawnością intelektualną Adriana Domachowska - Mandziak Stowarzyszenie Na Tak Produktywność rozumiana jako aktywność zawodowa i pozazawodowa - jeden z obszarów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Pozytywnie zaopiniowany i wdrożony do stosowania Uchwałą Rady Pedagogicznej Samorządowego Przedszkola Nr 55 nr 04/27/08/13 z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

CENTRUM EDUKACJI I AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ŁODZI

CENTRUM EDUKACJI I AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ŁODZI CENTRUM EDUKACJI I AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ŁODZI Oddział Fundacji powstał 1 lipca 2012 Prowadzimy projekt skierowany dla: osób z orzeczoną niepełnosprawnością niepracujących w wieku

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

Konkurs edukacyjny Bezpiecznie Tu i Tam Prezentacja do zajęć dla rodziców w wersji aktywizującej 30 minut

Konkurs edukacyjny Bezpiecznie Tu i Tam Prezentacja do zajęć dla rodziców w wersji aktywizującej 30 minut Konkurs edukacyjny Bezpiecznie Tu i Tam Prezentacja do zajęć dla rodziców w wersji aktywizującej 30 minut wrzesień 2016r. Agenda spotkania 1. Internet w naszej codzienności. Dobre i złe strony. 2. Dzieci

Bardziej szczegółowo

Indywidualny Zawodowy Plan

Indywidualny Zawodowy Plan Indywidualny Zawodowy Plan Wstęp Witaj w Indywidualnym Zawodowym Planie! Zapraszamy Cię do podróży w przyszłość, do stworzenia swojego własnego planu działania, indywidualnego pomysłu na życie i pracę

Bardziej szczegółowo

Co obiecali sobie mieszkańcy Gliwic w nowym, 2016 roku? Sprawdziliśmy

Co obiecali sobie mieszkańcy Gliwic w nowym, 2016 roku? Sprawdziliśmy Opublikowano na Miasto Gliwice (https://www.gliwice.eu) Źródłowy URL: https://www.gliwice.eu/aktualnosci/miasto/obiecuje-sobie-ze Obiecuję sobie, że Obiecuję sobie, że Obiecuję sobie, że Tradycyjnie z

Bardziej szczegółowo

ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych

ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych w różnych obszarach funkcjonowania Szkolenie z zakresu rehabilitacji podstawowej 3-23 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

także innych schorzeń o podłożu psychologicznym.

także innych schorzeń o podłożu psychologicznym. Witam Państwa na stronie Centrum Konsultacyjnego AKMED i serdecznie zapraszam do skorzystania z pomocy naszych specjalistów oraz z naszej oferty terapeutycznej. O sukcesach, jakie odnosimy w leczeniu uzależnień

Bardziej szczegółowo

na podstawie działalności Punktu Pośrednictwa Pracy Wolontarystycznej CENTERKO Łódź, dn. 05.06.2013 r.

na podstawie działalności Punktu Pośrednictwa Pracy Wolontarystycznej CENTERKO Łódź, dn. 05.06.2013 r. na podstawie działalności Punktu Pośrednictwa Pracy Wolontarystycznej CENTERKO Łódź, dn. 05.06.2013 r. Kim jesteśmy? PPPW CENTERKO TO INTEGRACYJNE BIURO POŚREDNICTWA PRACY WOLONTARYSTYCZNEJ O ZASIĘGU LOKALNYM

Bardziej szczegółowo

Podnoszę swoje kwalifikacje

Podnoszę swoje kwalifikacje Podnoszę swoje kwalifikacje Dorota Marszałek Podejmując działania edukacyjne musisz brać pod uwagę fakt, iż współczesny rynek pracy wymaga ciągłego dokształcania i rozwoju od wszystkich poszukujących pracy,

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

ANKIETA EWALUACYJNA UCZESTNIKA

ANKIETA EWALUACYJNA UCZESTNIKA Projekt: Dwa modele wsparcia zawodowego absolwentów szkół wyższych nr 2013-1-PL1-LEO02-37513 Projekt jest realizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu Uczenie się przez całe

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA ANKIETOWEGO

RAPORT Z BADANIA ANKIETOWEGO STOWARZYSZENIE REHABILIACYJNE CENTRUM ROZWOJU POROZUMIEWANIA RAPORT Z BADANIA ANKIETOWEGO ZADANIE PUBLICZNE PN. WSPOMAGANIE UMIEJĘTNOŚCI POROZUMIEWANIA SIĘ - LIKWIDACJA BARIER W KOMUNIKOWANIU SIĘ DZIECI

Bardziej szczegółowo

Jak skutecznie podnieść sprzedaż w 97 dni? WARSZTATY

Jak skutecznie podnieść sprzedaż w 97 dni? WARSZTATY Edycja 2015 Jak skutecznie podnieść sprzedaż w 97 dni? WARSZTATY Grant z Programu Rozwoju Sprzedaży Projekt i realizacja dr Mariusz Salamon 1 Czy w 97 dni da się naprawdę znacząco zwiększyć sprzedaż? Tak,

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu.

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Zależy jej na Twoim sukcesie, w każdej sferze życia. Im więcej szczęśliwych ludzi na świecie,

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Dane demograficzne: Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Opracowanie: dr n. med. Anna Kieszkowska-Grudny 1. Inicjały

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH PRZEWODNIK TRENERA. PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI

AKADEMIA DLA MŁODYCH PRZEWODNIK TRENERA.  PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI www.akademiadlamlodych.pl PODRĘCZNIK WPROWADZENIE Akademia dla Młodych to nowa inicjatywa mająca na celu wspieranie ludzi młodych w rozwijaniu umiejętności niezbędnych w ich miejscu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Samorządowe Przedszkole Nr 55

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Samorządowe Przedszkole Nr 55 PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Pozytywnie zaopiniowany i wdrożony do stosowania Uchwałą Rady Pedagogicznej Samorządowego Przedszkola Nr 55 nr 04/27/08/13 z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Jadwiga Stasica. Matematyka. 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III

Jadwiga Stasica. Matematyka. 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III Jadwiga Stasica Matematyka 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III Kraków 2008 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2001 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Agata Fuks

Bardziej szczegółowo

Wykaz zajęć aktywizacyjnych planowanych przez Powiatowy Urząd Pracy w Pajęcznie na II półrocze 2011r.

Wykaz zajęć aktywizacyjnych planowanych przez Powiatowy Urząd Pracy w Pajęcznie na II półrocze 2011r. CAZ-540-2/JR/11 Pajęczno, dn. 31.05.2011r. Wykaz zajęć aktywizacyjnych planowanych przez Powiatowy Urząd Pracy w Pajęcznie na II półrocze 2011r. Termin zajęć Temat zajęć Godzina rozpoczęcia zajęć 13.07.2011r.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym.

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym. KOSMICZNA ŚWIADOMOŚĆ Kiedy mowa jest o braku świadomi, przeciętny człowiek najczęściej myśli sobie: O czym oni do licha mówią? Czy ja nie jesteś świadomy? Przecież widzę, słyszę i myślę. Tak mniej więcej

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz stylu komunikacji

Kwestionariusz stylu komunikacji Kwestionariusz stylu komunikacji Z każdego stwierdzenia wybierz jedno, które uważasz, że lepiej pasuje do twojej osobowości i zaznacz jego numer. Stwierdzenia w parach nie są przeciwstawne, przy wyborze

Bardziej szczegółowo

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia WSPOMNIENIA Z LAT 70 NA PODSTAWIE KRONIK SZKOLNYCH. W ramach Internetowego Projektu Zbieramy Wspomnienia pomiędzy końcem jednych, a początkiem drugich zajęć wybrałam

Bardziej szczegółowo

/z kim, jak często, osobiście, telefonicznie, w innej formie/

/z kim, jak często, osobiście, telefonicznie, w innej formie/ Narzędzie pracy socjalnej nr 10 Wywiad z osobą starszą 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny Zastosowanie narzędzia:

Bardziej szczegółowo

1. Budowanie właściwych relacji z innymi ludźmi:

1. Budowanie właściwych relacji z innymi ludźmi: DZIAŁANIA PROFILAKTYCZNE: 1. Budowanie właściwych relacji z innymi ludźmi: 1. Integracja zespołu klasowego 2. Poznawanie prawidłowych zasad współżycia społecznego -uświadomienie uczniom, co to znaczy być

Bardziej szczegółowo

AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr )

AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr ) AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr 4-5 2009) Ten popularny aktor nie lubi udzielać wywiadów. Dla nas jednak zrobił wyjątek. Beata Rayzacher:

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować zajęcia komputerowe dla osób dorosłych w bibliotece?

Jak przygotować zajęcia komputerowe dla osób dorosłych w bibliotece? Jak przygotować zajęcia komputerowe dla osób dorosłych w bibliotece? Cz. 3. Opracowanie programu zajęć Przygotowując program zajęć dla osób dorosłych możemy skorzystać z następujących zasad: Łączymy to,

Bardziej szczegółowo

1. Imię i nazwisko. ds. osób niepełnosprawnych.

1. Imię i nazwisko. ds. osób niepełnosprawnych. Narzędzie pracy socjalnej nr 8 Wywiad z osobą niepełnosprawną 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie narzędzia:

Bardziej szczegółowo

Narzędzia pracy socjalnej nr 9 Wywiad z rodziną osoby niepełnosprawnej Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzia pracy socjalnej nr 9 Wywiad z rodziną osoby niepełnosprawnej Przeznaczenie narzędzia: Narzędzia pracy socjalnej nr 9 Wywiad z rodziną osoby niepełnosprawnej Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu Miejsce odbywania zajęć: Poznań, ul. Kościelna 37

Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu Miejsce odbywania zajęć: Poznań, ul. Kościelna 37 Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu Miejsce odbywania zajęć: Poznań, ul. Kościelna 37 KWIECIEŃ Jak efektywnie zarządzać czasem i skutecznie realizować swoje cele Termin: 8-9. 4. 2015 r., godz. 9.00 14.00

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Fundusze Europejskie bez barier Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Dostępne Fundusze Europejskie Jedna na sześć osób w Unii Europejskiej posiada jakiś rodzaj niepełnosprawności. Osoby z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans. prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu

Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans. prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Młodzi internauci - od paradygmatu ryzyka do paradygmatu szans prof. UAM dr hab. Jacek Pyżalski Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Paradygmat ryzyka Właściwie od początku badań internetu (por. Kraut)

Bardziej szczegółowo

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Szybciej poznaję ceny. To wszystko upraszcza. Mistrz konstrukcji metalowych, Martin Elsässer, w rozmowie o czasie. Liczą się proste rozwiązania wizyta w

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica?

Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica? Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica? Autor: Krzysztof Romaniuk 1. Temat: Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza

Bardziej szczegółowo

Piesze Autobusy przyjemna droga do szkoły. Małgorzata Ratkowska Mimosa Civitas Plus

Piesze Autobusy przyjemna droga do szkoły. Małgorzata Ratkowska Mimosa Civitas Plus Piesze Autobusy przyjemna droga do szkoły Małgorzata Ratkowska Mimosa Civitas Plus OBECNA SYTUACJA Od kilku lat obserwuje się niepokojący wzrost liczby dzieci, podwożonych samochodami do szkoły i na zajęcia

Bardziej szczegółowo

ANKIETY (ZESTAWIENIE): Z MŁODZIEŻĄ O KOMUNIKACJI I WIELOZADANIOWOŚCI NA CO TO MA WPŁYW?

ANKIETY (ZESTAWIENIE): Z MŁODZIEŻĄ O KOMUNIKACJI I WIELOZADANIOWOŚCI NA CO TO MA WPŁYW? ANKIETY (ZESTAWIENIE): Z MŁODZIEŻĄ O KOMUNIKACJI I WIELOZADANIOWOŚCI NA CO TO MA WPŁYW? 1 SPIS TREŚCI WSTĘP... 3 ANKIETA 1... 4 1. SPOSÓB KOMUNIKACJI... 4 1.1 Wyniki... 4 1.2 Wyjaśnienia... 8 2. CZEGO

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna 76-200 Słupsk, ul. Narutowicza 9 tel./fax: (59) 845 60 20 www.ppp.slupsk.pl e-mail ppp.slupsk1@poczta.onet.

Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna 76-200 Słupsk, ul. Narutowicza 9 tel./fax: (59) 845 60 20 www.ppp.slupsk.pl e-mail ppp.slupsk1@poczta.onet. W ramach realizacji Projektu Pedagogika cyrku w terapii dzieci z zaburzeniami motoryki małej zakwalifikowana grupa 10 rodziców uczestniczyła w warsztatach szkoleniowych Twórcze zastosowanie pedagogiki

Bardziej szczegółowo

Jak poruszać się po TwinSpace

Jak poruszać się po TwinSpace Witaj Jak poruszać się po TwinSpace Wskazówki te zostały opracowane z myślą o Nauczycielach Administratorach, którzy są nowi na TwinSpace. Pomogą ci one: - Wejść na TwinSpace - Edytować swój profil - Tworzyć

Bardziej szczegółowo

ERASMUS COVILHA, PORTUGALIA

ERASMUS COVILHA, PORTUGALIA ERASMUS COVILHA, PORTUGALIA UNIVERSIDADE DA BEIRA INTERIOR SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 JOANNA ADAMSKA WSTĘP Cześć! Mam na imię Asia. Miałam przyjemność wziąć udział w programie Erasmus. Spędziłam 6 cudownych

Bardziej szczegółowo

Plan pracy godzin wychowawczych w klasie V

Plan pracy godzin wychowawczych w klasie V Plan pracy godzin wychowawczych w klasie V Tematy i zagadnienia (cele) Korelacja ze ścieżką edukacyjną Metody i środki realizacji Osiągnięcia ucznia (realizacja celów) 1. Jak być dobrym zespołem? zasady

Bardziej szczegółowo

PARTNERSTWO DLA OSÓB GŁUCHONIEWIDOMYCH

PARTNERSTWO DLA OSÓB GŁUCHONIEWIDOMYCH Obojętność i lekceważenie często wyrządzają więcej krzywd niż jawna niechęć - Joanne Kathleen Rowling PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY PARTNERSTWO DLA OSÓB GŁUCHONIEWIDOMYCH - program społeczny Fundacji Wspólna Droga

Bardziej szczegółowo

ANKIETA dotycząca przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Lublinie

ANKIETA dotycząca przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Lublinie Nrxxxxxxxxxxxxxxxx ANKIETA dotycząca przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Lublinie.. miejscowość, data OŚWIADCZENIE Oświadczam, że jestem chora/y na stwardnienie rozsiane. Oświadczam,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 4: Komunikacja i relacje z ludźmi niepełnosprawnymi

Jednostka dydaktyczna 4: Komunikacja i relacje z ludźmi niepełnosprawnymi Jednostka dydaktyczna 4: Komunikacja i relacje z ludźmi niepełnosprawnymi W tej jednostce dydaktycznej dowiesz się jak się zachowywać z osobą niepełnosprawną, aby poprawić jej komunikację i kwestie relacji

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna 76-200 Słupsk, ul. Narutowicza 9 tel./fax: (59) 845 60 20 www.ppp.slupsk.pl e-mail ppp.slupsk1@poczta.onet.

Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna 76-200 Słupsk, ul. Narutowicza 9 tel./fax: (59) 845 60 20 www.ppp.slupsk.pl e-mail ppp.slupsk1@poczta.onet. W ramach realizacji Projektu Pedagogika cyrku w terapii dzieci z zaburzeniami motoryki małej zakwalifikowana grupa 15 nauczycieli przedszkola uczestniczyła w warsztatach szkoleniowych Kreatywna praca z

Bardziej szczegółowo

Europejski system opisu kształcenia językowego

Europejski system opisu kształcenia językowego Europejski system opisu kształcenia językowego Opis poziomów Poziom językowy A1 - Poziom początkowy Potrafię zrozumieć znane mi słowa i bardzo podstawowe wyrażenia dotyczące mnie osobiście, mojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

ZACZYTAJ TO CO LUBISZ MOJE 5 SERWISÓW

ZACZYTAJ TO CO LUBISZ MOJE 5 SERWISÓW ZACZYTAJ TO CO LUBISZ MOJE 5 SERWISÓW lubimyczytac.pl Moim serwisem numer jeden, który wybrałam do konkursu jest portal lubimyczytac.pl. Jestem użytkownikiem tej strony od ponad 3 lat. Każdy kto lubi czytać

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut.

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut. Scenariusz zajęć Temat: Spotkanie z Innym. Tolerancja Cele: uświadomienie uczniom obecności w społeczeństwie osób z problemami komunikacyjnymi, nabycie umiejętności posługiwania się metodami komunikacji

Bardziej szczegółowo

Polska na urlop oraz Polska Pełna Przygód to nasze wakacyjne propozycje dla Was

Polska na urlop oraz Polska Pełna Przygód to nasze wakacyjne propozycje dla Was Polska na urlop oraz Polska Pełna Przygód to nasze wakacyjne propozycje dla Was Nie tylko człowiek internetem żyje, miło mieć pod ręka ciekawą książkę. Od wydawnictwa Burda Książki otrzymaliśmy dwie ciekawe

Bardziej szczegółowo

METRYCZKA ANKIETY. Imię i nazwisko uczestnika/czki. Imię i nazwisko psychologa. Imię i nazwisko doradcy zawodowego. Data wypełnienia ankiety

METRYCZKA ANKIETY. Imię i nazwisko uczestnika/czki. Imię i nazwisko psychologa. Imię i nazwisko doradcy zawodowego. Data wypełnienia ankiety Imię i nazwisko uczestnika/czki METRYCZKA ANKIETY Imię i nazwisko psychologa Imię i nazwisko doradcy zawodowego Data wypełnienia ankiety Podpis doradcy zawodowego Podpis psychologa Podpis uczestnika/czki

Bardziej szczegółowo

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami.

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami. Współczesne przedszkola są otwarte na potrzeby rodziców i dzieci, dlatego też podejmują wiele inicjatyw i działań własnych, których celem jest podnoszenie jakości pracy placówki, a co za tym idzie podniesienie

Bardziej szczegółowo

KRAJOWA KAMPANIA INFORMACYJNO PROMOCYJNA WSPIERAJĄCA OSOBY GŁUCHE I NIEDOSŁYSZĄCE W POWROCIE NA RYNEK PRACY I JAKO WARTOŚCIOWYCH PRACOWNIKÓW

KRAJOWA KAMPANIA INFORMACYJNO PROMOCYJNA WSPIERAJĄCA OSOBY GŁUCHE I NIEDOSŁYSZĄCE W POWROCIE NA RYNEK PRACY I JAKO WARTOŚCIOWYCH PRACOWNIKÓW KRAJOWA KAMPANIA INFORMACYJNO PROMOCYJNA WSPIERAJĄCA OSOBY GŁUCHE I NIEDOSŁYSZĄCE W POWROCIE NA RYNEK PRACY I JAKO WARTOŚCIOWYCH PRACOWNIKÓW Człowiek najlepsza inwestycja Koordynatorem KRAJOWEJ KAMPANII

Bardziej szczegółowo

ANKIETA dot. przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Olsztynie. Nazwisko...Imię... Data urodzenia...

ANKIETA dot. przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Olsztynie. Nazwisko...Imię... Data urodzenia... POLSKIE TOWARZYSTWO STWARDNIENIA ROZSIANEGO ODDZIAŁ W OLSZTYNIE ANKIETA dot. przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Olsztynie Nr Nazwisko...Imię... Data urodzenia... Adres zamieszkania:

Bardziej szczegółowo

UCZYMY DZIECKO SAMODZIELNOŚCI

UCZYMY DZIECKO SAMODZIELNOŚCI UCZYMY DZIECKO SAMODZIELNOŚCI Próbujmy przyzwyczaić dziecko do samodzielnego odrabiania lekcji, ograniczając naszą pomoc do tych zadań, przez które dziecko nie będzie mogło przebrnąć samodzielnie. Pomoc

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

Jak motywować dziecko by chciało się dobrze uczyć i zachowywać. Refleksje pedagoga

Jak motywować dziecko by chciało się dobrze uczyć i zachowywać. Refleksje pedagoga Jak motywować dziecko by chciało się dobrze uczyć i zachowywać. Refleksje pedagoga Nie da się sformułować gotowej recepty, jak pomagać dziecku. Do każdego należy podchodzić indywidualnie. Rodzice i nauczyciele

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ?

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ? Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ? CELE DYDAKTYCZNO-WYCHOWAWCZE: Po przeprowadzonej lekcji uczniowie i uczennice: umieją określić pojęcie

Bardziej szczegółowo

Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia.

Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia. Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia. Poniższy kwestionariusz został stworzony w ramach projektu AWAKE Starzenie się oparte na wiedzy i doświadczeniu (ang. Aging With Active Knowledge and Experience),

Bardziej szczegółowo

Peka ułatwia życie w mieście

Peka ułatwia życie w mieście Peka ułatwia życie w mieście Właśnie kupiłam bilet przez Internet na www.peka.poznan.pl... zapoznaj się z innymi możliwościami systemu PEKA! Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze sklepem przez telefon

Rozmowa ze sklepem przez telefon Rozmowa ze sklepem przez telefon - Proszę Pana, chciałam Panu zaproponować opłacalny interes. - Tak, słucham, o co chodzi? - Dzwonię w imieniu portalu internetowego AmigoBONUS. Pan ma sklep, prawda? Chciałam

Bardziej szczegółowo

Scenariusz projektu edukacyjnego Komputer bez tajemnic 5/I Tytuł: Komputer bez tajemnic

Scenariusz projektu edukacyjnego Komputer bez tajemnic 5/I Tytuł: Komputer bez tajemnic Scenariusz projektu edukacyjnego Komputer bez tajemnic 5/I Tytuł: Komputer bez tajemnic Klasa: Kształtowane kompetencje: Efekty kształcenia: Czas trwania: pierwsza - informatyczne - intrapersonalne i interpersonalne

Bardziej szczegółowo

Komunikacja i media. Komunikacja jest częścią każdego działania, w zależności od ich rodzaju, można mówić o różnych jej poziomach.

Komunikacja i media. Komunikacja jest częścią każdego działania, w zależności od ich rodzaju, można mówić o różnych jej poziomach. Komunikacja i media Uczniowie i uczennice mogą inicjować powstawanie i prowadzić szkolne media, istnieje przynajmniej jeden środek przekazu dla społeczności uczniowskiej. Władze SU i dyrekcja dbają o to,

Bardziej szczegółowo

Trzy kroki do e-biznesu

Trzy kroki do e-biznesu Wstęp Świat wokół nas pędzi w niewiarygodnym tempie - czy Ty też chwilami masz wrażenie, że nie nadążasz? Może zastanawiasz się, czy istnieje sposób, by dogonić ten pędzący pociąg życia pełen różnego rodzaju

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ PROJEKTU EDUKACYJNEGO NR 5/III Nauka znaków drogowych

SCENARIUSZ PROJEKTU EDUKACYJNEGO NR 5/III Nauka znaków drogowych Tytuł: SCENARIUSZ PROJEKTU EDUKACYJNEGO NR 5/III Nauka znaków drogowych Klasa: Kształtowane kompetencje: Efekty kształcenia: Czas trwania: trzecia - troska o własne bezpieczeństwo - intrapersonalne i interpersonalne

Bardziej szczegółowo

projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami

projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami DARMOWY FRAGMENT projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami Od Autorki Cześć drogi Czytelniku! Witaj w darmowym fragmencie podręcznika Jak zacząć projekt biznesowy?! Jego pełna wersja, zbiera w jednym

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk Zmiana przekonań ograniczających Opracowała Grażyna Gregorczyk Główny wpływ na nasze emocje mają nasze przekonania na temat zaistniałych faktów (np. przekonania na temat uprzedzenia do swojej osoby ze

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA DZIECI ODDZIAŁU PRZEDSZKOLNEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

Bardziej szczegółowo