Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego"

Transkrypt

1 diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2011 Volume 47 Number Praca poglądowa Review Article Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego Traceability the feature of laboratory result Jolanta Bursztyńska 1, Piotr Kuna 2, Mirosława Pietruczuk 1 1 Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej, II Katedra Chorób Wewnętrznych, 2 Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, II Katedra Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Streszczenie W artykule zaprezentowano i omówiono podstawowe zagadnienia związane z pojęciem spójności pomiarowej wyników badań laboratoryjnych. Spójność pomiarowa jest właściwością wyniku pomiaru umożliwiającą wzajemne porównywanie uzyskanych wyników badań, niezależnie od miejsca i metody ich wykonania; daje możliwość ograniczenia i eliminacji błędów fazy analitycznej - procesu pomiarowego, podnosząc tym samym wiarygodność uzyskanego wyniku. Zapewnienie spójności pomiarowej realizuje się poprzez porównywanie pojedynczego wyniku pomiaru względem wzorca pierwszorzędowego tj. wzorca o najwyższej jakości metrologicznej. Na bazie wzorca pierwszorzędowego przygotowuje się poprzez kaskadowy system przeniesienia wartości wzorce niższego rzędu: wzorce drugorzędowe i wzorce trzeciorzędowe. W praktyce, laboratoria medyczne wykorzystują tanie i łatwo dostępne wzorce niższego rzędu tzw. materiały robocze. Przeniesienie wartości z wzorca wyższego rzędu na wzorce rzędu niższego stanowi ideę spójności pomiarowej. Summary In the article, basic problems connected with the notion of traceabilty of laboratory tests have been described. Traceability is a feature of the measurement result which enables a mutual comparison of the obtained test result, regardless of the place and method of performing. It gives a possibility of limiting and elimination of analytic phase mistakes the measurement process, making the result more credible. Traceability is provided by comparing a single result of the measurement in relation to the first-class standard, namely the standard of the highest metrological quality. On the basis of the first class standard, the lower class standards: the second class and third-class standards are prepared by cascade system of transfering the values. In practice, medical laboratories use cheap and easily accessible lower class standards so called working materials. Transfering the value from the higher-class standards to the lower class standards constitutes the idea of traceability. Słowa kluczowe: spójność pomiarowa, wzorzec pierwszorzędowy, wzorzec drugorzędowy, wzorzec roboczy Key words: traceability, first class standard, the second class standard, working standard Wstęp Wyniki pomiarów badań laboratoryjnych powinny być wiarygodne i porównywalne niezależnie od miejsca, metody i czasu ich uzyskania [1, 2]. Najlepszym ze sposobów umożliwiających spełnienie tego wymogu, jest ich spójność pomiarowa względem stosowanego wzorca [2]. W nowoczesnej diagnostyce laboratoryjnej w codziennej praktyce mają zastosowanie ujednolicone wzorce uzyskiwane dzięki normalizacji; wzorce te wyparły kalibratory robocze pierwotnie samodzielnie przygotowywane w laboratorium. Dzięki ujednoliceniu wzorców zdefiniowano, jaką postać i formę chemiczną danej substancji przyjmuje się za wzorzec [5]. Ujednolicenie wzorców odegrało decydującą rolę w zapobieganiu, ograniczaniu i eliminacji błędów powstających w fazie analitycznej. Podstawą, bowiem obliczania wyniku badania laboratoryjnego jest pomiar wzorca, a zatem błąd pomiaru badanej substancji w fazie analitycznej zależy nie tylko i wyłącznie od błędu związanego z samym pomiarem (błąd wynikający ze zmienności metody), ale również zależny jest od błędu użytego w danej metodzie wzorca/kalibratora (błąd wynikający ze zmienności kalibratora) [1]. Uważa się, że w oznaczeniach ilościowych podstawowe znaczenie dla poprawności uzyskiwanych wartości odgrywa wiarygodność/poprawność użytego wzorca/kalibratora jako głównego źródła obciążenia (błędu systematycznego) metody [1]. Błędy związane z kalibratorem to przede wszystkim nieprawidłowości przygotowania kalibratora. Wprowadzenie 455

2 Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego ujednoliconych wzorców poprzedzały samodzielnie sporządzane w laboratoriach medycznych wzorce analityczne, a zatem uzyskana wówczas dokładność pomiaru badanej substancji z użyciem samodzielnie przygotowanego wzorca wywodziła się od dokładności, z jaką został określony skład odczynnika użytego do przygotowania wzorca, samej dokładności sporządzania wzorca a także dokładności procedury porównania [6]. Niestety, przygotowywane tym sposobem wzorce, same stały się źródłem błędów fazy analitycznej (zmienność kalibratora) ograniczając tym samym wartość diagnostyczną wykonywanych i uzyskiwanych wyników badań laboratoryjnych. Wprowadzenie i wykorzystywanie w codziennej pracy laboratorium medycznego systemu ujednolicenia wzorców, określonych co do rodzaju jakości oraz zakresu stosowania, stało się podstawą zapewnienia poprawności procesu analitycznego, tym samym gwarantując jakość w fazie analitycznej; stanowi to podstawowy warunek wiarygodności systemu zapewniania jakości (QA) w medycznych laboratoriach diagnostycznych; jest wymogiem nowoczesnych systemów zapewniania jakości [6]. Tworzenie ujednoliconych wzorców nadzorowane jest przez instytucje państwowe kontrolujące poprawność stosowanych miar (w Polsce - Państwowy Komitet Jakości Miar, w USA Narodowy Instytut Standaryzacji NIST). W Europie ujednolicenie wzorców nadzorowane jest przez Europejską Komisję ds. Diagnostyki Medycznej in vitro w ramach grupy EC-4, która powołała European Committee for Clinical Laboratory Standards ECCLS, nadający wzorcom symbol CRM certyfikowany materiał referencyjny (certicate reference material) i numery serii [5]. Przeniesienie poprawności z wzorca na wyniki oznaczeń w laboratorium medycznym, stanowiące zapewnienie spójności pomiarowej, odbywa się dzięki kalibracji aparatu pomiarowego a zastosowanie ujednoliconych wzorców pozwoliło znacząco zredukować błędy systematyczne metody, decydując tym samym o poprawności metody pomiarowej: dało to możliwość nie tylko uzyskiwania wiarygodnych wyników badań laboratoryjnych ale także możliwość porównywania wyników uzyskanych w różnych laboratoriach oraz wyników otrzymanych różnymi metodami. Dzięki temu ujednolicono wartości, w jakich wyrażane są stężenia oznaczanych substancji oraz określono ogólnie obowiązujące zakresy wartości referencyjnych [5]. W świetle obowiązujących w laboratoriach medycznych wytycznych zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie standardów jakości dla medycznych laboratoriów diagnostycznych oraz Polskiej Normy PN EN ISO 15189: 2008,, Laboratoria medyczne. Szczególne wymagania dotyczące jakości i kompetencji, zadaniem każdego laboratorium medycznego jest podnoszenie wiarygodności uzyskiwanych wyników badań poprzez zapewnienie jakości metod badanych; jednym ze sposobów jest zapewnienie spójności pomiarowej użytego w procesie analitycznym roboczego kalibratora z certyfikowanym materiałem referencyjnym, co prowadzi do standaryzacji metody, a uzyskane w tym procesie analitycznym wyniki są spójne z wzorcami pierwszorzędowymi. Laboratorium opracowuje i wdraża procedury metod badawczych, których dokumentacja zawierać powinna dane dotyczące użytego w danej metodzie pomiarowej kalibratora i jego powiązania z wzorcami pierwotnymi jednostek SI; laboratorium opracowuje i stosuje program kalibracji potwierdzający poprawność pomiarów tak, aby zapewnić, że uzyskane wyniki badań są spójne z wzorcami pierwotnymi [9]. Definicja spójności pomiarowej Spójność pomiarowa (traceability) jest cechą wyniku pomiarowego lub wartości standardowe (kalibratora), polegająca na możliwości odniesienia tej wartości do wzorców narodowych lub międzynarodowych wzorców wyższego rzędu poprzez nieprzerwany łańcuch porównań. Zgodnie z formalną definicją podaną przez International Vocabulary of Basic and General Terms in Metrology (VIM 1993) i obowiązującą w Polskiej Normie PN EN ISO 15189: 2008,,Laboratoria medyczne. Szczególne wymagania dotyczące jakości i kompetencji, spójność pomiarowa (traceability) to właściwość wyniku pomiaru lub wzorca jednostki miary, polegająca na tym, że można powiązać je z określonymi odniesieniami, na ogół wzorcami państwowymi lub międzynarodowymi jednostkami miary za pośrednictwem nieprzerwanego łańcucha porównań, z których wszystkie mają określone niepewności [4, 9]. Spójność pomiarowa jest, więc powiązaniem uzyskanego wyniku lub wartości wykorzystywanego w codziennej pracy laboratorium wzorca/ kalibratora z powszechnie zaakceptowanym wzorcem pierwszorzędowym [1]. Elementy spójności pomiarowej Spójność pomiarową charakteryzuje sześć podstawowych elementów: 1. nieprzerwany łańcuch porównań, który prowadzi do ustalonych odniesień zaakceptowanych przez strony (klient, laboratorium); zazwyczaj są to wzorce krajowe lub międzynarodowe spełniające właściwości wzorców pierwotnych jednostek SI; 2. niepewność pomiaru odnosząca się dla każdego stopnia w łańcuchu spójności pomiarowej; niepewność ta jest obliczona bądź oszacowana według uzgodnionych metod; musi być obliczona tak, aby całkowita niepewność całego łańcucha porównań mogła być obliczona lub oszacowana; 3. dokumentacja zawierająca zapisy wyników wzorcowań na każdym stopniu łańcucha porównań wykonanych zgodnie z udokumentowanymi i powszechnie uznanymi procedurami; 4. kompetencje laboratoriów lub organizacji realizujących jeden lub kilka stopni w łańcuchu, które zobowiązane są do przedstawienia dowodów dla swoich kompetencji (np. dowody akredytacji); 456

3 J. Bursztyńska, P. Kuna i M. Pietruczuk 5. odniesienie do jednostek SI łańcuch porównań musi gdzie to możliwe, kończyć się na wzorcach pierwotnych i być wyrażony w jednostkach układu SI; 6. odstępy czasu między wzorcowniami, gdzie długość tych odstępów jest zależna od wielu zmiennych (np. wymagana niepewność, stabilność wyposażenia pomiarowego) [3, 9, 10]. Zapewnienia spójności pomiarowej Sposobem zapewnienia spójności pomiarowej jest kalibracja podstawowych przyrządów pomiarowych przez specjalistów z odpowiedniego centrum metrologicznego a także wykonanie wzorców i materiałów odniesienia do sprawdzenia stosowanych metod i technik analitycznych. Zapewnienie spójności pomiarowej w badaniach laboratoryjnych jest realizowane poprzez porównywanie pojedynczego wyniku względem powszechnie zaakceptowanego wzorca, o najwyższej jakości metrologicznej zwanego wzorcem pierwszorzędowym. Użyteczne porównywanie wyników jest zasadne tylko wtedy, gdy są one wyrażone w tych samych jednostkach. W praktyce spójność pomiarowa jest określana zarówno poprzez odniesienie do wartości otrzymanej w wyniku pomiarów referencyjnych (odniesienia) jak i do wartości otrzymanej dla wartości wzorców mających powiązania z wartością otrzymaną w wyniku pomiarów referencyjnych [2]. Wywód metrologiczny a spójność pomiarowa Przyjęcie ujednoliconych wzorców umożliwiło przeniesienie poprawności pomiaru z wzorca na badaną próbkę. Ponieważ materiały referencyjne CRM wzorce pierwszorzędowe o najwyższej wartości metrologicznej są z założenia trudno dostępne i bardzo kosztowne, w praktyce laboratoria medyczne bazują na wzorcach (kalibratorach) roboczych wzorcach trzeciorzędowych. Powiązanie certyfikowanego materiału referencyjnego z wzorcem roboczym możliwe jest dzięki przenoszeniu wartości z materiału wyższego rzędu na materiał rzędu niższego za pomocą referencyjnych i standaryzowanych metod, dzięki czemu w oparciu o wzorzec pierwszorzędowy przygotowywane są wzorce niższego rzędu tj. wzorce drugorzędowe i wzorce trzeciorzędowe. Wzorce pierwszorzędowe stanowią certyfikowane materiały referencyjne, wysoko oczyszczone, liofilizowane lub w roztworze, charakteryzujące się cechami możliwości powtarzalnego otrzymania wzorca na podstawie opisanej metody oraz trwałością umożliwiającą przechowywanie przez co najmniej 10 lat. Wzorce pierwszorzędowe służą do walidacji wzorców drugorzędowych. Przeniesienie wartości z wzorca pierwszorzędowego na wzorzec drugorzędowy odbywa się za pomocą metody referencyjnej [5]. Wzorce drugorzędowe to materiały występujące w postaci liofilizatu mieszaniny, która po rozpuszczeniu spełnia warunki trwałości i posiada właściwości zbliżone do materiału, z którym będzie porównywana. Wzorce drugorzędowe wykorzystywane są przez wytwórców odczynników do kalibracji handlowych materiałów referencyjnych (kalibratory dostępne handlowo, dostosowane do materiału i warunków metodycznych) będących liofilizatami lub roztworami przypominającymi swoim składem surowicę człowieka. Przeniesienie wartości z wzorca drugorzędowego na kalibratory dostępne handlowo odbywa się za pomocą metod standaryzowanych. Otrzymane handlowe materiały referencyjne poprzez przeniesienie wartości za pomocą procedury odwzorowania, czyli przenoszenia wartości stosowanej przez wytwórcę (metody komercyjne spełniające kryteria standaryzacji), służą do produkcji dostępnych na rynku kalibratorów i surowic kontrolnych tzw. materiałów roboczych stosowanych w codziennej rutynowej pracy laboratorium. Kalibratory robocze to liofilizowane materiały o składzie zbliżonym do surowicy lub też surowice o składzie zmodyfikowanym; surowice kontrolne robocze wykorzystywane w codziennej kontroli wewnątrzlaboratoryjnej, to surowice z wyznaczonymi już wartościami docelowymi, występujące jako surowice o zmodyfikowanym składzie lub też materiały liofilizowane o składzie przypominającym surowicę [5, 6]. Powstały w ten sposób tzw. kaskadowy system przeniesienia poprawności pomiaru (truness transfer) z wzorców pierwszorzędowych na wzorce drugorzędowe i materiały robocze nazwano wywodem metrologicznym, a określenie to zaproponował prof. J. Rogulski jako polski równoważnik zastępujący pojęcie spójności pomiarowej, która stanowi oficjalne polskie tłumaczenie angielskiego słowa,,traceability (Ryc. 1.) [1, 5, 6]. Spójność pomiarowa i wywód metrologiczny odnoszą się, więc do jednego pojęcia, jednak zwrot wywód metrologiczny istnieje tylko w polskiej diagnostyce laboratoryjnej i jest niezgodny z obowiązującą oficjalną terminologią wprowadzoną przez Główny Urząd Miar (GUM) [1]. Każde przeniesienie wartości z wzorca wyższego rzędu na wzorzec rzędu niższego niesie za sobą możliwości popełnienia określonych błędów, co wiąże się z dodatkową niepewnością. Niepewności kolejnych, poszczególnych przełożeń sumują się dając końcową niepewność deklarowanej wartości stężenia kalibratora/wzorca roboczego wykorzystywanego rutynowo w codziennej pracy laboratorium. Końcowa niepewność wzorca roboczego obciąża więc wszystkie uzyskiwane w laboratorium wyniki [1]. Zastosowanie certyfikowanych materiałów wzorcowych poprzez wywód metrologiczny pozwala na ocenę stopnia niepewności w kolejnych etapach przenoszenia wartości wzorca, umożliwiając tym samym wprowadzenie do procesu analitycznego dwóch podstawowych elementów jakości: mechanizmu przenoszenia poprawności na wyniki wykonywanych oznaczeń badań laboratoryjnych, mechanizmu przenoszenia poprawności na materiały do kontroli jakości oznaczeń. Dało to możliwość ujednolicenie skali, w której wyraża się zarówno stężenia oznaczanych substancji jak i określa się wartości docelowe w materiałach kontrolnych [5, 6]. Wykorzystując schemat kalibracji opierający się na przenoszeniu 457

4 Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego Tabela I. Przykłady substancji, dla których utrudnione jest sporządzenie wzorców analitycznych [6]. substancja białko całkowite bilirubina albumina cholesterol fosforany enzymy przyczyna utrudnienia sporządzenia wzorca różna reaktywność poszczególnych białek z odczynnikiem analitycznym niejednorodny charakter występowanie form estryfikowanych (mono i dwu glikuroniany, siarczany) i łatwość przejścia w pochodną utlenioną trudność w odtworzeniu tych samych własności przy otrzymywaniu wzorcowej,,czystej albuminy niejednorodność substancji występowanie w formie wolnej i estryfikowanej łatwość powstawania form o różnym stopniu uwodnienia brak zdefiniowanych form wzorcowych niejednorodność Rycina 1. Ogólna idea spójnosci pomiarowej - schemat kaskadowego systemu przeniesienia poprawności pomiaru z wzorców pierwszorzędowych na materiały robocze. wartości z wzorców pierwszorzędowych na robocze kalibratory i materiały kontrolne, całkowicie wyeliminowano lub znacznie ograniczono błędy systematyczne spowodowane zmiennością kalibratorów roboczych stosowanych w laboratorium. W codziennej rutynowej pracy laboratorium medycznego przeniesienie poprawności polega na zastosowaniu materiałów kontrolnych i procedur kalibracji opartej o jednolity materiał referencyjny, co oznacza, że wartości docelowe używanych materiałów kontrolnych wyznaczone zostały za pomocą pomiarów opartych o taki certyfikowany materiał referencyjny, jaki używano do kalibracji metod roboczych; powstał dzięki temu jednolity system kalibracji i oceny poprawności uzyskanego wyniku [6]. Certyfikowane materiały referencyjne Sporządzanie certyfikowanych materiałów referencyjnych dotyczy zarówno prostych substancji o dobrze zdefiniowanej strukturze chemicznej: glukoza, kreatynina, jak i substancji, dla których niemożliwe jest jednoznaczne określenie ilości substancji badanej lub nawet zdefiniowanie, co jest tą substancją [6]. Przykładem tych substancji i związanych z nimi problemów sporządzania materiałów referencyjnych są oznaczane w laboratoriach medycznych hormony peptydowe, markery nowotworowe, enzymy, a także białko całkowite, bilirubina, albuminy, cholesterol, czy fosforany. Międzynarodowy standard kreatyniny tzw. standard IDMS W związku z rozbieżnościami w oznaczaniu kreatyniny przez laboratoria, w 2007 roku wprowadzono nowy międzynarodowy standard kreatyniny tzw. standard IDMS, a stężenie kreatyniny w badanej próbce zaczęto obliczać w odniesieniu do tego wzorca, prowadząc tym samym do standaryzacji metody. Międzynarodowy standard kreatyniny stanowi kalibrator pierwotny, w którym stężenie kreatyniny zostało wyznaczone metodą rozcieńczeń izotopowych i spektrometrii masowej IDMS (isotope dilution mass spektrometry). Materiały kalibracyjne dostarczane przez producentów do laboratorium powinny być zgodne (spójne) z tym standardem. Pomiar stężenia kreatyniny względem IDMS stanowi przykład zapewnienia spójności pomiarowej wyników badań laboratoryjnych z wzorcem pierwszorzędowym. Standaryzacja testu oznaczania stężenia kreatyniny w surowicy doprowadziła do zmiany wzoru egfr wg MDRD, który uważa się za najbardziej adekwatny sposób obliczania filtracji kłębuszkowej. Obecnie zaleca się kalibrowanie wszystkich metod oznaczania stężenia kreatyniny w surowicy względem IDMS mimo to, nie wszystkie laboratoria stosują tę standaryzowaną metodę. W zależności od stosowanej metody oznaczania kreatyniny (metoda standaryzowana wg. IDMS, metoda niestandaryzowana) w laboratoriach medycznych wielkość filtracji kłębuszkowej oblicza się wykorzystując dwa wzory MDRD: dla metody standaryzowanej wg. IDMS mężczyźni egfr (ml/min/1,73m 2 ) = 175 x [S cr ] x wiek 0,203 kobiety egfr(ml/min/1,73m 2 ) = 175 x [S cr ] X wiek 0,203 x 0,742 dla metody niestandaryzowanej wg. IDMS mężczyźni egfr(ml/min/1,73m 2 ) = 186 x [S cr ] x wiek 0,

5 J. Bursztyńska, P. Kuna i M. Pietruczuk kobiety egfr(ml/min/1,73m 2 ) = 186 x [S cr ] x wiek 0,203 x 0,742 gdzie: Scr stężenie kreatyniny w surowicy w mg/dl Standaryzacja metody względem IDMS sprawiła, że uzyskiwane są inne stężenia kreatyniny w porównaniu z metodą niestandaryzowaną, czego skutkiem poza zmianą wzoru MDRD jest zawyżanie egfr obliczane klasycznym wzorem Cockrofta-Gaulta oraz zmiana przedziału referencyjnego [11]. certyfikowane wzorce dla białek osocza wzorzec CRM 470 Certyfikowany wzorzec białek osocza stanowi materiał przygotowany na bazie ludzkiego osocza, zawiera wzorce czternastu białek osocza, a wprowadzony został przez komitet IFCC Plasma Proteins. Materiał opatrzony jest symbolem BCR/IFCC/CAP CRM470. Wzorzec ten wykorzystuje się w celu zmniejszenia zmienności międzymetodycznej i międzylaboratoryjnej dla białek i peptydów [6] certyfikowany międzynarodowy kalibrator aktywności enzymów MRCM Problem sporządzania certyfikowanych materiałów referencyjnych do oznaczania aktywności enzymów wynikał przede wszystkim z obecności czynników wpływających na ograniczenie zgodności kalibratora i materiału kontrolnego z własnościami badanej próbki (komutabilność) - zarówno osocza jak i surowicy ludzkiej. Do najczęściej wymienianych czynników ograniczających komutabilność materiałów referencyjnych aktywności enzymów należy: obcogatunkowe pochodzenie enzymów, inny skład izoenzymów, odmienna matryca analityczna roztworu, własności fizyczne, które ulegają zmianom na skutek procedur związanych z technologią otrzymywania enzymów liofilizacja, obecność substancji stabilizujących, konserwujących [7]. Opracowanie certyfikowanego materiału referencyjnego i ujednolicenie wzorców poprzedzone było wykorzystywaniem w rutynowej pracy dostępnych handlowo roboczych kalibratorów aktywności enzymów i materiałów kontrolnych, które nie były wzajemnie identyczne, a ponad to charakteryzowały się brakiem komutabilności. W efekcie spowodowało to brak możliwości porównania wyników aktywności enzymów oznaczanych różnymi, choć z dobrą precyzją metodami; w międzylaboratoryjnych badaniach porównawczych wyniki wykazywały zmienność międzylaboratoryjną od 20 60%. Problemem sporządzenia miarodajnych standardów aktywności enzymów zastępujących kalibratory tworzone przez firmy podjęła się Grupa Robocza IFCC d. s. Enzymów. Jednym z opracowanych wzorców pierwszorzędowych jest certyfikowany kalibrator aktywności enzymów MRCM (Multi- Enzyme Reference Certified Materials) dostępny do kalibracji wartości docelowych we wzorcach roboczych i materiałach kontrolnych. MRCM jest kalibratorem wieloenzymowym zawierającym wzorce: LD 1, CKMB, GGT, AlAT, AspAT, ALP, α-amylazę i lipazę [7]. [7]. Sporządzenie wzorca pierwszorzędowego MCRC oraz przyjęcie zasad korzystania z wzorców aktywności enzymów poprzez wprowadzenie wg IFCC znormalizowanych procedur analitycznych, stało się podstawą do kalibracji wszystkich komercyjnych procedur analitycznych wykorzystywanych do rutynowej diagnostyki. Procedury przeniesienia poprawności wyników od certyfikowanych materiałów pierwszorzędowych do komercyjnych materiałów kontrolnych, kalibratorów i prób badanych stanowią zapewnienie spójności pomiarowej uzyskanego wyniku badania aktywności enzymu z pierwszorzędowym materiałem referencyjnym; daje to możliwość uzyskania wiarygodnych i wzajemnie porównywalnych wyników oznaczeń aktywności enzymów. Podsumowanie Oznaczanie stężenia badanej substancji w procesie analitycznym stanowi pomiar będący cechą wyniku badania laboratoryjnego. Analizując czynniki mające wpływ na jakość pomiaru, zwrócono uwagę na wiarygodność/poprawność używanego kalibratora jako głównego czynnika decydującego o poprawności użytej metody a tym samym o poprawności uzyskanego wyniku badania laboratoryjnego. Tylko ujednolicenie kalibratorów oraz wprowadzenie do codziennej pracy zarówno kalibratorów roboczych, jak i roboczych materiałów kontrolnych przy jednoczesnym zapewnieniu ich spójności pomiarowej z wzorcami pierwszorzędowymi, stało się gwarantem podniesienia i zapewnienia jakości procesu pomiarowego w fazie analitycznej; dało możliwość utworzenia uniwersalnych zakresów referencyjnych dla substancji oznaczanych w badanym materiale biologicznym ale co ważne, umożliwiło także porównywanie otrzymanych wyników niezależnie od metody i miejsca ich wykonania, dzięki czemu między innymi opracowano i wprowadzono międzynarodowe programy kontroli jakości (porównywanie wyników pochodzących z poszczególnych krajów), utworzono laboratoryjne bazy danych w badaniach epidemiologicznych i programach prewencyjnych [1, 6]. W poprawnie pracującym laboratorium medycznym spójność pomiarowa stanowi konieczny parametr wyniku analitycznego a spełnienie wymogu zapewnienia spójności pomiarowej jest gwarantem uzyskania wiarygodnego wyniku badania laboratoryjnego. Piśmiennictwo 1. Brzeziński A. Wewnątrzlaboratoryjna kontrola analitycznej wiarygodności wyników badań laboratoryjnych zalecane standardy. Diagn Lab 2003; 39: 22-23, Bulska E, Taylor Ph. Wybrane aspekty metrologii chemicznej. Nowe horyzonty i wyzwania w analityce i monitoringu środowiskowym. J Namieśnik, W Chrzanowski. Centrum Doskonałości Analityki i Monitoringu Środowiskowego (CEEAM). Gdańsk 2003; ILAC P10: 2002 Polityka ILAC dotycząca spójności pomiarowej wyników pomiarów. Zgromadzenie Ogólne ILAC. 2001;

6 Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego 4. Międzynarodowy Słownik Podstawowych i Ogólnych Terminów Metrologii wydanie polskie. Główny Urząd Miar. Warszawa Naskalski JW. Wielkości mierzone w diagnostyce laboratoryjnej. Charakterystyka układu pomiarowego. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Dembińska Kieć A, Naskalski JW. Urban and Partner. Wrocław 2010; Naskalski JW. Treacebility wywód metrologiczny i proces przenoszenia poprawności wyników badań laboratoryjnych. Badanie Diagn 2007; 7: Naskalski JW. Certyfikowany międzynarodowy kalibrator aktywności enzymów (IMERC, MRC). Badanie Diagn 2003; 9: Polskie Centrum Akredytacji. Polityka Polskiego Centrum Akredytacji dotycząca zapewnienia spójności pomiarowej DA Warszawa 2007; Polska Norma PN EN ISO 15189: 2008 Laboratoria medyczne. Szczególne wymagania dotyczące jakości i kompetencji. Polski Komitet Normalizacyjny. Warszawa 2008; 13: Polska Norma PN EN ISO/IEC 17025: 2005 Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących. Polski Komitet Normalizacyjny. Warszawa 2005; Solnica B. Laboratoryjna diagnostyka cukrzycy co nowego? Diagnosta Laboratoryjny 2010; 21: Zaakceptowano do publikacji: Adres do korespondencji: Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej, II Katedra Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Łódź, ul. Kopcińskiego 22, 460

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r.

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA POLSKIEGO CENTRUM AKREDYTACJI DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. 1. Wstęp Niniejsza Polityka jest zgodna z dokumentem ILAC-P10:2002

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych

Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Pasteura 1, 02-093 Warszawa Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych Ewa Bulska ebulska@chem.uw.edu.pl Slide 1 Opracowanie i

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania

MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania 1 MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania Dr inż. Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Polityka ILAC dotycząca spójności pomiarowej wyników pomiarów. ILAC Policy on the Traceability of Measurement Results

Polityka ILAC dotycząca spójności pomiarowej wyników pomiarów. ILAC Policy on the Traceability of Measurement Results Polityka ILAC dotycząca spójności pomiarowej wyników pomiarów ILAC Policy on the Traceability of Measurement Results ILAC-P10:01/2013 ILAC International Laboratory Accreditation Cooperation Członkami ILAC,

Bardziej szczegółowo

Materiały odniesienia wymagania, oczekiwania, możliwości

Materiały odniesienia wymagania, oczekiwania, możliwości Materiały odniesienia wymagania, oczekiwania, możliwości Szkoła Naukowa Materiały Odniesienia a Wzorce Analityczne Politechnika Poznańska, 19.04.2006 Bolesław Jerzak Materiały odniesienia wymagania, oczekiwania,

Bardziej szczegółowo

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2015/C 226/03)

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2015/C 226/03) 10.7.2015 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 226/43 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 98/79/WE z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn. Dyrektywa 98/79/WE Załącznik nr 23 Załącznik nr 23 Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.pl Według Dziennika Urzędowego UE (2013/C

Bardziej szczegółowo

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE. (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2010/C 183/04)

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE. (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2010/C 183/04) 7.7.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 183/45 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na

Bardziej szczegółowo

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Nazwa przedmiotu: Nadzór nad rynkiem w UE, system akredytacji Blok zajęciowy fakultatywny Forma zajęć wykład Wymiar godzinowy 10 h

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA 1 NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie materiałów odniesienia

Zastosowanie materiałów odniesienia STOSOWANIE MATERIAŁÓW ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK e-mail:piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2012/C 262/03)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2012/C 262/03) 30.8.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 262/29 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/79/WE z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych

Bardziej szczegółowo

CHEMICZNE MATERIAŁY ODNIESIENIA

CHEMICZNE MATERIAŁY ODNIESIENIA Chemiczne materiały odniesienia Henryka SZEWCZYK Okręgowy Urząd Miar w Łodzi Wydział Chemii Analitycznej i Fizykochemii CHEMICZNE MATERIAŁY ODNIESIENIA W referacie opisano złożoność problemu zapewnienia

Bardziej szczegółowo

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE CERTYFIKOWANYCH MATERIAŁÓW ODNIESIENIA NIEZBĘDNY WARUNEK UZYSKANIA MIARODAJNOŚCI POMIARÓW. Piotr KONIECZKA

ZASTOSOWANIE CERTYFIKOWANYCH MATERIAŁÓW ODNIESIENIA NIEZBĘDNY WARUNEK UZYSKANIA MIARODAJNOŚCI POMIARÓW. Piotr KONIECZKA ZASTOSOWANIE CERTYFIKOWANYCH MATERIAŁÓW ODNIESIENIA NIEZBĘDNY WARUNEK UZYSKANIA MIARODAJNOŚCI POMIARÓW 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ

PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG Wagi Elektroniczne Metrologia

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ. Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska

MATERIAŁY ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ. Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska MATERIAŁY ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska 1 Terminologia materiał odniesienia certyfikowany materiał odniesienia

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. ALEKSANDRA PUCHAŁA mgr inż. MICHAŁ CZARNECKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego W celu uzyskania

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1.

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1. Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2005 r. (poz. ) Załącznik Nr 1 Podstawowe standardy jakości w czynnościach laboratoryjnej diagnostyki medycznej, ocenie ich jakości i wartości diagnostycznej

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakości. cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego

Sterowanie jakości. cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego Sterowanie jakości cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego Ewa Bulska Piotr Pasławski W treści normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 zawarto następujące zalecenia dotyczące sterowania

Bardziej szczegółowo

Metrologia w laboratorium Wzorcowania wewnętrzne ogólne wymagania dla laboratoriów

Metrologia w laboratorium Wzorcowania wewnętrzne ogólne wymagania dla laboratoriów Metrologia w laboratorium Wzorcowania wewnętrzne ogólne wymagania dla laboratoriów Andrzej Hantz Kierownik Laboratorium Pomiarowego RADWAG Wagi Elektroniczne Wymagania normy ISO/IEC 17025 w zakresie nadzoru

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA 1)

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA 1) (logo organizacji wydającej świadectwa) (Nazwa, adres, e-mail i nr telefonu organizacji wydającej świadectwo) Laboratorium wzorcujące akredytowane przez Polskie Centrum Akredytacji, sygnatariusza porozumień

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ODNIESIENIA ROLA W LABORATORIUM ANALITYCZNYM (Problemy i wyzwania)

MATERIAŁY ODNIESIENIA ROLA W LABORATORIUM ANALITYCZNYM (Problemy i wyzwania) MATERIAŁY ODNIESIENIA ROLA W LABORATORIUM ANALITYCZNYM (Problemy i wyzwania) Jacek Namieśnik, Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska Rola systemu jakości KLASYCZNA

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia Jednostki ds. Porównań Międzylaboratoryjnych Instytutu Łączności PIB w prowadzeniu badań biegłości/porównań międzylaboratoryjnych

Doświadczenia Jednostki ds. Porównań Międzylaboratoryjnych Instytutu Łączności PIB w prowadzeniu badań biegłości/porównań międzylaboratoryjnych Doświadczenia Jednostki ds. Porównań Międzylaboratoryjnych Instytutu Łączności PIB w prowadzeniu badań biegłości/porównań międzylaboratoryjnych Anna Warzec Dariusz Nerkowski Plan wystąpienia Definicje

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 Przykład walidacji procedury analitycznej Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK

Bardziej szczegółowo

Aspekty metrologiczne analizy próbek środowiskowych metodą FAAS i ICP-OES

Aspekty metrologiczne analizy próbek środowiskowych metodą FAAS i ICP-OES Aspekty metrologiczne analizy próbek środowiskowych metodą FAAS i ICP-OES Piotr Pasławski Państwowy Instytut Geologiczny Centralne Laboratorium Chemiczne Pomiar chemiczny i jego niepewność W 0 Substancja

Bardziej szczegółowo

Metody znormalizowane vs. metody własne: w aspekcie zasad metrologii i wymagań akredytacyjnych. Ewa Bulska. Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii

Metody znormalizowane vs. metody własne: w aspekcie zasad metrologii i wymagań akredytacyjnych. Ewa Bulska. Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Metody znormalizowane vs. metody własne: w aspekcie zasad metrologii i wymagań akredytacyjnych Ewa Bulska Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii ebulska@chem.uw.edu.pl Slide 1 Ślesin, 2006 Slide 2 Różnice

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365 PISMO PRZEWODNIE od: Komisja Europejska data otrzymania: 9 czerwca 2008 r. do: Sekretariat Generalny Rady Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

Nowe CRMy do analiz chromatograficznych Katarzyna Pokajewicz

Nowe CRMy do analiz chromatograficznych Katarzyna Pokajewicz Nowe CRMy do analiz chromatograficznych Katarzyna Pokajewicz Materiał odniesienia Materiał lub substancja, których jedna lub więcej wartości ich właściwości są dostatecznie jednorodne i na tyle dobrze

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle Wyposażenie pomiarowe w przemyśle RADWAG Wagi Elektroniczne Wyposażenie pomiarowe znajdujące się w jakiejkolwiek gałęzi przemysłu, podobnie jak w laboratoriach, podlega na różnym poziomie odpowiedniemu

Bardziej szczegółowo

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a Analiza instrumentalna rok akademicki 2014/2015 wykład: prof. dr hab. Ewa Bulska prof. dr hab. Agata Michalska Maksymiuk pracownia: dr Marcin Wojciechowski Slide 1 Analiza_Instrumentalna: 2014/2015 Analiza

Bardziej szczegółowo

Metrologia: definicje i pojęcia podstawowe. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: definicje i pojęcia podstawowe. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: definicje i pojęcia podstawowe dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Pojęcia podstawowe: Metrologia jest nauką zajmująca się sposobami dokonywania pomiarów oraz zasadami interpretacji

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 15 lutego 2005 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 15 lutego 2005 r. Dz.U.2005.37.328 2007.06.07 zm. Dz.U.2007.90.597 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 15 lutego 2005 r. w sprawie jednolitości miar i dokładności pomiarów związanych z obronnością i bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Drugorzędowe wzorce farmaceutyczne Agnieszka Kossakowska

Drugorzędowe wzorce farmaceutyczne Agnieszka Kossakowska Drugorzędowe wzorce farmaceutyczne Agnieszka Kossakowska Warszawa, 21.03.2013 1 Wzorce farmakopealne problemy Drogie Małe ilości w opakowaniu Brak certyfikatu analitycznego 2 Drugorzędowy Materiał Odniesienia

Bardziej szczegółowo

Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym

Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym Narzędzia statystyczne w zakresie kontroli jakości / nadzoru nad wyposażeniem pomiarowym M. Kamiński Jednym z ważnych narzędzi statystycznej

Bardziej szczegółowo

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Walidacja metod badań zasady postępowania w LOTOS Lab 1. Metody badań stosowane w LOTOS Lab należą do następujących grup: 1.1. Metody zgodne z uznanymi normami

Bardziej szczegółowo

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Katedra Termodynamiki, Teorii Maszyn i Urządzeń Cieplnych W9/K2 Miernictwo Energetyczne laboratorium Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Instrukcja do ćwiczenia nr 3 Opracował: dr

Bardziej szczegółowo

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja potwierdzenie parametrów metody do zamierzonego jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski

Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski Wydział Chemii Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej pl. M. Curie Skłodowskiej 3 0-03 Lublin

Bardziej szczegółowo

Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII

Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII Aleksandra Burczyk Centralne Laboratorium Pomiarowo Badawcze Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla studentów. Do nauki przedmiotów:

Materiał pomocniczy dla studentów. Do nauki przedmiotów: dr hab. inż. Marian Kamiński Materiał pomocniczy dla studentów Do nauki przedmiotów: - Metody analizy technicznej, część pierwsza zapewnienie jakości; - Systemy zapewnienia jakości w produkcji i badaniach;

Bardziej szczegółowo

KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR... RADWAG Wagi Elektroniczne

KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR... RADWAG Wagi Elektroniczne KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR............... RADWAG Wagi Elektroniczne 26-600 Radom Bracka 28, Centrala +48 384 88 00, Fax +48 385 00 10, Dział Sprzedaży +48 366 80 06, http://www.radwag.pl; e-mail:

Bardziej szczegółowo

+ WZROST Więcej: informacji (bio)chemicznych i lepszej jakości

+ WZROST Więcej: informacji (bio)chemicznych i lepszej jakości Kierunki rozwoju chemii analitycznej Wprowadzenie do zagadnień jakości w laboratoriach badawczych ISO 9000, ISO 17025, GLP Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH oznaczanie coraz niższych

Bardziej szczegółowo

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA (logo organizacji wydającej świadectwa) (Nazwa, adres, e-mail i nr telefonu organizacji wydającej świadectwo) Laboratorium wzorcujące akredytowane przez Polskie Centrum Akredytacji, sygnatariusza porozumień

Bardziej szczegółowo

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008 Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora Piotr Pasławski 2008 Odniesienie do wymagań normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Pkt. 4.4 normy Przegląd zapytań, ofert i umów - procedura przeglądu zleceń

Bardziej szczegółowo

PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej. Jolanta Brzęczkowska

PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej. Jolanta Brzęczkowska PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej Jolanta Brzęczkowska Misja laboratorium Centralne Laboratorium Pomiarowo-Badawcze pełni w sposób profesjonalny, niezależny,

Bardziej szczegółowo

Mieczysława Giercuszkiewicz-Bajtlik*, Barbara Gworek**

Mieczysława Giercuszkiewicz-Bajtlik*, Barbara Gworek** Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 39, 2009 r. Mieczysława Giercuszkiewicz-Bajtlik*, Barbara Gworek** METODY WYRAŻANIA NIEPEWNOŚCI POMIARU W ANALIZIE CHEMICZNEJ PRÓBEK ŚRODOWISKOWYCH PROCEDURES

Bardziej szczegółowo

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. Piotr Lewandowski Terminy i definicje Przyrząd pomiarowy urządzenie służące do wykonywania pomiarów, użyte indywidualnie

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 257 ds. Metrologii Ogólnej

PLAN DZIAŁANIA KT 257 ds. Metrologii Ogólnej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 257 ds. Metrologii Ogólnej STRESZCZENIE Komitet Techniczny 257 ds. Metrologii Ogólnej został powołany w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego, którego misją jest sprawne

Bardziej szczegółowo

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić?

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić? Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Wymagania normy ISO/IEC 17025 5.5

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 4 WYBRANE ASPEKTY METROLOGII CHEMICZNEJ

ROZDZIAŁ 4 WYBRANE ASPEKTY METROLOGII CHEMICZNEJ ROZDZIAŁ 4 WYBRANE ASPEKTY METROLOGII CHEMICZNEJ E.Bulska 1,2) i P.D.P. Taylor 2) 1) Uniwersytet Warszawski, Wydział Chemii, Pasteura 1, 02-093 Warszawa 2) EC-JRC Institute for Reference Materials and

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA W LABORATORIUM BADAWCZYM I POMIAROWYM. dr inż. Roman Tabisz, Politechnika Rzeszowska; Laboratorium Badań i Kalibracji LABBiKAL

STATYSTYKA W LABORATORIUM BADAWCZYM I POMIAROWYM. dr inż. Roman Tabisz, Politechnika Rzeszowska; Laboratorium Badań i Kalibracji LABBiKAL STATYSTYKA W LABORATORIUM BADAWCZYM I POMIAROWYM dr inż. Roman Tabisz, Politechnika Rzeszowska; Laboratorium Badań i Kalibracji LABBiKAL Wprowadzenie Skuteczność metod statystycznego sterowania procesami

Bardziej szczegółowo

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek.

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek. Strona 1 z 10 Autor dokumentu Data Stanowisko Imię i nazwisko 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek Sprawdził 03.08.2015 KJ Zatwierdził do stosowania Agata Wilczyńska- Piliszek 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek

Bardziej szczegółowo

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA. konieczny parametr wyniku analitycznego. Dr inż. Piotr KONIECZKA

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA. konieczny parametr wyniku analitycznego. Dr inż. Piotr KONIECZKA 1 SPÓJNOŚĆ POMIAROWA konieczny parametr wyniku analitycznego Dr inż. Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium CS-17 SJ CS-17 SJ to program wspomagający sterowanie jakością badań i walidację metod badawczych. Może działać niezależnie od innych składników

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Nazwa modułu Systemy jakości i akredytacji laboratoriów Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Program: Tworzenie naukowych podstaw postępu biologicznego i ochrona roślinnych zasobów genowych źródłem innowacji i wsparcia

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa 98/79/WE WYKAZ POLSKICH NORM ZHARMONIZOWANYCH DYREKTYW A 98/79/W E. Monitor Polski Nr 76 6194 Poz. 746

Dyrektywa 98/79/WE WYKAZ POLSKICH NORM ZHARMONIZOWANYCH DYREKTYW A 98/79/W E. Monitor Polski Nr 76 6194 Poz. 746 Dyrektywa 98/79/WE WYKAZ POLSKICH NORM ZHARMONIZOWANYCH DYREKTYW A 98/79/W E Polskie Normy opublikowane do 30.06.2011 Wykaz norm z dyrektywy znajduje si równie na www.pkn.pl Na podstawie publikacji w Dzienniku

Bardziej szczegółowo

Polityka ILAC dotycząca niepewności pomiaru przy wzorcowaniu. ILAC Policy for Uncertainty in Calibration

Polityka ILAC dotycząca niepewności pomiaru przy wzorcowaniu. ILAC Policy for Uncertainty in Calibration Polityka ILAC dotycząca niepewności pomiaru przy wzorcowaniu ILAC Policy for Uncertainty in Calibration ILAC-P14:01/2013 ILAC International Laboratory Accreditation Cooperation Członkami ILAC, organizacji,

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE WYNIKÓW POMIARÓW ANALITYCZNYCH sem.vii

OPRACOWANIE WYNIKÓW POMIARÓW ANALITYCZNYCH sem.vii OPRACOWANIE WYNIKÓW POMIARÓW ANALITYCZNYCH sem.vii Dr hab. inż. Piotr Konieczka e-mail: piotr.konieczka@pg.gda.pl 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Wprowadzenie Postępowanie analityczne - PROCEDURA ANALITYCZNA ETAPY

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r.

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r. 1. CEL I ZAKRES BADAŃ Organizatorem badań biegłości i badań porównawczych

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Metrologii I Nr ćwicz. Ocena dokładności przyrządów pomiarowych 3

Laboratorium Metrologii I Nr ćwicz. Ocena dokładności przyrządów pomiarowych 3 Laboratorium Metrologii Elektrycznej i Elektronicznej Politechnika Rzeszowska Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych Laboratorium Metrologii I Grupa Nr ćwicz. Ocena dokładności przyrządów pomiarowych

Bardziej szczegółowo

Polityka ILAC dotycząca uczestnictwa w badaniach biegłości. ILAC Policy for Participation in Proficiency Testing Activities

Polityka ILAC dotycząca uczestnictwa w badaniach biegłości. ILAC Policy for Participation in Proficiency Testing Activities Polityka ILAC dotycząca uczestnictwa w badaniach biegłości ILAC Policy for Participation in Proficiency Testing Activities ILAC-P9:11/2010 Prawa autorskie ILAC 2010 ILAC zachęca do autoryzowanego reprodukowania

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

Aktualne wymagania i wytyczne dotyczące uczestnictwa laboratoriów akredytowanych w badaniach biegłości

Aktualne wymagania i wytyczne dotyczące uczestnictwa laboratoriów akredytowanych w badaniach biegłości NAFTA-GAZ grudzień 2012 ROK LXVIII Anna Wróblewska Instytut Nafty i Gazu, Kraków Aktualne wymagania i wytyczne dotyczące uczestnictwa laboratoriów akredytowanych w badaniach biegłości Wstęp W procesie

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI AKREDYTACJA W LABORATORIUM BADAWCZYM. Ostróda 07-08.10.2010 RENATA PAWLAK

SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI AKREDYTACJA W LABORATORIUM BADAWCZYM. Ostróda 07-08.10.2010 RENATA PAWLAK SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI AKREDYTACJA W LABORATORIUM BADAWCZYM Ostróda 07-08.10.2010 RENATA PAWLAK Akredytacja TPA INSTYTUT BADAŃ TECHNICZNYCH SP. Z O.O. 2 Akredytacja LICZBA BADAŃ AKREDYTOWANYCH W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja poddyscyplin i częstotliwość uczestnictwa w PT/ILC wg DA-05 - laboratoria upoważnione do badań w ramach urzędowego nadzoru.

Identyfikacja poddyscyplin i częstotliwość uczestnictwa w PT/ILC wg DA-05 - laboratoria upoważnione do badań w ramach urzędowego nadzoru. Identyfikacja poddyscyplin i częstotliwość uczestnictwa w PT/ILC wg DA-05 - laboratoria upoważnione do badań w ramach urzędowego nadzoru. Waldemar Korol Instytut Zootechniki - PIB Krajowe Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia jakości w analityce

Zagadnienia jakości w analityce Kierunki rozwoju chemii analitycznej Zagadnienia jakości w analityce oznaczanie coraz niŝszych stęŝeń w próbkach o złoŝonej matrycy przy bardzo małej objętości próbki Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii

Bardziej szczegółowo

Czy istnieją nowe i stare glukometry? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kraków

Czy istnieją nowe i stare glukometry? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kraków Czy istnieją nowe i stare glukometry? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kraków Glukometry nowe stare lepsze gorsze Glukometry mają ok. 45 lat Nowe glukometry

Bardziej szczegółowo

EA-1/06 Wielostronne Porozumienie EA

EA-1/06 Wielostronne Porozumienie EA Numer publikacji EA-1/06 Wielostronne Porozumienie EA (EA MLA) CEL Niniejszy dokument określa warunki Wielostronnego Porozumienia EA, w ramach którego sygnatariusze wzajemnie uznają równoważność swoich

Bardziej szczegółowo

Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy

Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy RADWAG WAGI ELEKTRONICZNE Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy Wstęp W rzeczywistości nie ma pomiarów idealnych, każdy pomiar jest obarczony błędem. Niezależnie od przyjętej metody nie możemy

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych

Walidacja metod analitycznych Kierunki rozwoju chemii analitycznej Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH oznaczanie coraz niŝszych stęŝeń w próbkach o złoŝonej

Bardziej szczegółowo

3 ISO17025_2005 3_1 Księga systemu. 3 ISO17025_2005 4_1 polityka jakości

3 ISO17025_2005 3_1 Księga systemu. 3 ISO17025_2005 4_1 polityka jakości Materiały Kierownik Laboratorium Systemu Zarządzania Jakością w Laboratoriach wg Zagadnienie do przerobienia 1. System wzajemnego uznawania na świecie i w Polsce oraz rola akredytacji laboratoriów w systemie

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej

Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej DOZYMETRIA Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej Jakub Ośko System zarządzania jakością zespół systematycznie planowanych i wykonywanych działań, koniecznych dla wystarczającego zapewnienia,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH

PROGRAM PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH Dokumentacja wykonana w ramach projektu SPOWKP/1.1.2/183/032 INSTYTUT ŁĄCZNOŚCI PAŃSTWOWY INSTYTUT BADAWCZY JEDNOSTKA DS. PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH PROGRAM PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

P. R. Bevington and D. K. Robinson, Data reduction and error analysis for the physical sciences. McGraw-Hill, Inc., 1992. ISBN 0-07- 911243-9.

P. R. Bevington and D. K. Robinson, Data reduction and error analysis for the physical sciences. McGraw-Hill, Inc., 1992. ISBN 0-07- 911243-9. Literatura: P. R. Bevington and D. K. Robinson, Data reduction and error analysis for the physical sciences. McGraw-Hill, Inc., 1992. ISBN 0-07- 911243-9. A. Zięba, 2001, Natura rachunku niepewności a

Bardziej szczegółowo

PROGRAM BADAŃ BIEGŁOŚCI W ZAKRESIE POBIERANIA PRÓBEK ENVIROMENTAL SC-8-15 NA ROK 2015

PROGRAM BADAŃ BIEGŁOŚCI W ZAKRESIE POBIERANIA PRÓBEK ENVIROMENTAL SC-8-15 NA ROK 2015 PROGRAM BADAŃ BIEGŁOŚCI W ZAKRESIE POBIERANIA PRÓBEK ENVIROMENTAL SC-8-15 NA ROK 2015 1. Ogólne informacje Program badań biegłości w zakresie pobierania próbek ENVIROMENTAL SC-8-15 jest organizowany i

Bardziej szczegółowo

Precyzja i wiarygodność. Laboratorium Pomiarowe

Precyzja i wiarygodność. Laboratorium Pomiarowe Laboratorium Pomiarowe Precyzja i wiarygodność Urządzenie pomiarowe to nie wszystko. Jego prawidłowa funkcjonalność wymaga odpowiedniego wzorcowania. Zapewnienie naszym Klientom profesjonalnych i wiarygodnych

Bardziej szczegółowo

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740 PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY 2 (162) 2012 ARTYKUŁY - REPORTS Anna Iżewska* NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SYSTEMU POMIAROWEGO (MSA)

ANALIZA SYSTEMU POMIAROWEGO (MSA) StatSoft Polska, tel. 1 484300, 601 414151, info@statsoft.pl, www.statsoft.pl ANALIZA SYSTEMU POMIAROWEGO (MSA) dr inż. Tomasz Greber, Politechnika Wrocławska, Instytut Organizacji i Zarządzania Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE KALIBRATORÓW DO ADIUSTACJI, WZORCOWANIA I SPRAWDZANIA URZĄDZEŃ

ZASTOSOWANIE KALIBRATORÓW DO ADIUSTACJI, WZORCOWANIA I SPRAWDZANIA URZĄDZEŃ II Konferencja aukowa KWS'05 "Informatyka- sztuka czy rzemios o" 15-18 czerwca 2005, Z otniki Luba skie ZASOSOWAIE KALIBRAORÓW DO ADIUSACJI, WZORCOWAIA I SPRAWDZAIA URZĄDZEŃ Andrzej Olencki Instytut Informatyki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM BADANIA BIEGŁOŚCI

PROGRAM BADANIA BIEGŁOŚCI P O B I E R A N I E P R Ó B E K K R U S Z Y W Opracował: Zatwierdził: Imię i Nazwisko Przemysław Domoradzki Krzysztof Wołowiec Data 28 maja 2015 r. 28 maja 2015 r. Podpis Niniejszy dokument jest własnością

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja problemów jakości wyników w laboratorium chemicznym na wybranych przykładach

Identyfikacja problemów jakości wyników w laboratorium chemicznym na wybranych przykładach XVIII Sympozjum Klubu POLLAB Identyfikacja problemów jakości wyników w laboratorium chemicznym na wybranych przykładach Michał Kuryło e-mail: michal.kurylo@wp.pl Plan prezentacji Regularne korzystanie

Bardziej szczegółowo

Metrologia w laboratorium Podstawowe definicje i czynności metrologiczne. Andrzej Hantz Kierownik Laboratorium Pomiarowego RADWAG Wagi Elektroniczne

Metrologia w laboratorium Podstawowe definicje i czynności metrologiczne. Andrzej Hantz Kierownik Laboratorium Pomiarowego RADWAG Wagi Elektroniczne Metrologia w laboratorium Podstawowe definicje i czynności metrologiczne Andrzej Hantz Kierownik Laboratorium Pomiarowego RADWAG Wagi Elektroniczne Metrologia podział metrologii Metrologia podział metrologii

Bardziej szczegółowo

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6 Zasada [Komentarze: Dodano pierwsze zdanie.] 6.2 Do zadań Działu Kontroli Jakości należy także opracowywanie, walidacja i wdrażanie wszystkich procedur kontroli jakości, przechowywanie prób referencyjnych

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk LABORATORIUM EKSPERTYZ RADIOMETRYCZNYCH Radzikowskiego 152, 31-342 KRAKÓW tel.: 12 66 28 332 mob.:517 904 204 fax: 12 66 28

Bardziej szczegółowo

Wartość netto w zł kol.(6 x 7) Cena jedn. netto w zł

Wartość netto w zł kol.(6 x 7) Cena jedn. netto w zł Załącznik Nr 2 Formularz cenowy dla odczynników Zakup i dostawy odczynników, kalibratorów, materiałów kontrolnych, materiałów eksploatacyjnych i zużywalnych części zamiennych do analizatora biochemicznego

Bardziej szczegółowo

AKREDYTACJA LABORATORIÓW BADAWCZYCH JAKO ELEMENT STRATEGII POLITECHNIKI KRAKOWSKIEJ W ZAKRESIE PODNOSZENIA WIARYGODNOŚCI BADAŃ NAUKOWYCH

AKREDYTACJA LABORATORIÓW BADAWCZYCH JAKO ELEMENT STRATEGII POLITECHNIKI KRAKOWSKIEJ W ZAKRESIE PODNOSZENIA WIARYGODNOŚCI BADAŃ NAUKOWYCH 63/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(2/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 AKREDYTACJA LABORATORIÓW BADAWCZYCH JAKO ELEMENT STRATEGII

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA ORGANIZATORÓW BADAŃ BIEGŁOŚCI WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE Wydanie 4 Warszawa, 1.08.2014 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Ogólne zasady udzielania i utrzymywania akredytacji

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Katarzyna Ziółkowska, Centralne Laboratorium, Ginekologiczno-Położniczy Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu

Wstęp. Katarzyna Ziółkowska, Centralne Laboratorium, Ginekologiczno-Położniczy Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu Ocena pracy i jakości oznaczeń stężenia glukozy wykonywanych na analizatorach ACCU-CHEK Inform II testowanie aparatury na oddziałach szpitalnych Ginekologiczno-Położniczego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Dokładność i precyzja wydajności systemu Accu-Chek Active. Wprowadzenie. Metoda

Dokładność i precyzja wydajności systemu Accu-Chek Active. Wprowadzenie. Metoda Dokładność i precyzja wydajności systemu Accu-Chek Active I. DOKŁADNOŚĆ Ocena dokładności systemu została przeprowadzona w odniesieniu do normy ISO 15197. Wprowadzenie Celem badania było określenie dokładności

Bardziej szczegółowo