Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego"

Transkrypt

1 diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2011 Volume 47 Number Praca poglądowa Review Article Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego Traceability the feature of laboratory result Jolanta Bursztyńska 1, Piotr Kuna 2, Mirosława Pietruczuk 1 1 Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej, II Katedra Chorób Wewnętrznych, 2 Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, II Katedra Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Streszczenie W artykule zaprezentowano i omówiono podstawowe zagadnienia związane z pojęciem spójności pomiarowej wyników badań laboratoryjnych. Spójność pomiarowa jest właściwością wyniku pomiaru umożliwiającą wzajemne porównywanie uzyskanych wyników badań, niezależnie od miejsca i metody ich wykonania; daje możliwość ograniczenia i eliminacji błędów fazy analitycznej - procesu pomiarowego, podnosząc tym samym wiarygodność uzyskanego wyniku. Zapewnienie spójności pomiarowej realizuje się poprzez porównywanie pojedynczego wyniku pomiaru względem wzorca pierwszorzędowego tj. wzorca o najwyższej jakości metrologicznej. Na bazie wzorca pierwszorzędowego przygotowuje się poprzez kaskadowy system przeniesienia wartości wzorce niższego rzędu: wzorce drugorzędowe i wzorce trzeciorzędowe. W praktyce, laboratoria medyczne wykorzystują tanie i łatwo dostępne wzorce niższego rzędu tzw. materiały robocze. Przeniesienie wartości z wzorca wyższego rzędu na wzorce rzędu niższego stanowi ideę spójności pomiarowej. Summary In the article, basic problems connected with the notion of traceabilty of laboratory tests have been described. Traceability is a feature of the measurement result which enables a mutual comparison of the obtained test result, regardless of the place and method of performing. It gives a possibility of limiting and elimination of analytic phase mistakes the measurement process, making the result more credible. Traceability is provided by comparing a single result of the measurement in relation to the first-class standard, namely the standard of the highest metrological quality. On the basis of the first class standard, the lower class standards: the second class and third-class standards are prepared by cascade system of transfering the values. In practice, medical laboratories use cheap and easily accessible lower class standards so called working materials. Transfering the value from the higher-class standards to the lower class standards constitutes the idea of traceability. Słowa kluczowe: spójność pomiarowa, wzorzec pierwszorzędowy, wzorzec drugorzędowy, wzorzec roboczy Key words: traceability, first class standard, the second class standard, working standard Wstęp Wyniki pomiarów badań laboratoryjnych powinny być wiarygodne i porównywalne niezależnie od miejsca, metody i czasu ich uzyskania [1, 2]. Najlepszym ze sposobów umożliwiających spełnienie tego wymogu, jest ich spójność pomiarowa względem stosowanego wzorca [2]. W nowoczesnej diagnostyce laboratoryjnej w codziennej praktyce mają zastosowanie ujednolicone wzorce uzyskiwane dzięki normalizacji; wzorce te wyparły kalibratory robocze pierwotnie samodzielnie przygotowywane w laboratorium. Dzięki ujednoliceniu wzorców zdefiniowano, jaką postać i formę chemiczną danej substancji przyjmuje się za wzorzec [5]. Ujednolicenie wzorców odegrało decydującą rolę w zapobieganiu, ograniczaniu i eliminacji błędów powstających w fazie analitycznej. Podstawą, bowiem obliczania wyniku badania laboratoryjnego jest pomiar wzorca, a zatem błąd pomiaru badanej substancji w fazie analitycznej zależy nie tylko i wyłącznie od błędu związanego z samym pomiarem (błąd wynikający ze zmienności metody), ale również zależny jest od błędu użytego w danej metodzie wzorca/kalibratora (błąd wynikający ze zmienności kalibratora) [1]. Uważa się, że w oznaczeniach ilościowych podstawowe znaczenie dla poprawności uzyskiwanych wartości odgrywa wiarygodność/poprawność użytego wzorca/kalibratora jako głównego źródła obciążenia (błędu systematycznego) metody [1]. Błędy związane z kalibratorem to przede wszystkim nieprawidłowości przygotowania kalibratora. Wprowadzenie 455

2 Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego ujednoliconych wzorców poprzedzały samodzielnie sporządzane w laboratoriach medycznych wzorce analityczne, a zatem uzyskana wówczas dokładność pomiaru badanej substancji z użyciem samodzielnie przygotowanego wzorca wywodziła się od dokładności, z jaką został określony skład odczynnika użytego do przygotowania wzorca, samej dokładności sporządzania wzorca a także dokładności procedury porównania [6]. Niestety, przygotowywane tym sposobem wzorce, same stały się źródłem błędów fazy analitycznej (zmienność kalibratora) ograniczając tym samym wartość diagnostyczną wykonywanych i uzyskiwanych wyników badań laboratoryjnych. Wprowadzenie i wykorzystywanie w codziennej pracy laboratorium medycznego systemu ujednolicenia wzorców, określonych co do rodzaju jakości oraz zakresu stosowania, stało się podstawą zapewnienia poprawności procesu analitycznego, tym samym gwarantując jakość w fazie analitycznej; stanowi to podstawowy warunek wiarygodności systemu zapewniania jakości (QA) w medycznych laboratoriach diagnostycznych; jest wymogiem nowoczesnych systemów zapewniania jakości [6]. Tworzenie ujednoliconych wzorców nadzorowane jest przez instytucje państwowe kontrolujące poprawność stosowanych miar (w Polsce - Państwowy Komitet Jakości Miar, w USA Narodowy Instytut Standaryzacji NIST). W Europie ujednolicenie wzorców nadzorowane jest przez Europejską Komisję ds. Diagnostyki Medycznej in vitro w ramach grupy EC-4, która powołała European Committee for Clinical Laboratory Standards ECCLS, nadający wzorcom symbol CRM certyfikowany materiał referencyjny (certicate reference material) i numery serii [5]. Przeniesienie poprawności z wzorca na wyniki oznaczeń w laboratorium medycznym, stanowiące zapewnienie spójności pomiarowej, odbywa się dzięki kalibracji aparatu pomiarowego a zastosowanie ujednoliconych wzorców pozwoliło znacząco zredukować błędy systematyczne metody, decydując tym samym o poprawności metody pomiarowej: dało to możliwość nie tylko uzyskiwania wiarygodnych wyników badań laboratoryjnych ale także możliwość porównywania wyników uzyskanych w różnych laboratoriach oraz wyników otrzymanych różnymi metodami. Dzięki temu ujednolicono wartości, w jakich wyrażane są stężenia oznaczanych substancji oraz określono ogólnie obowiązujące zakresy wartości referencyjnych [5]. W świetle obowiązujących w laboratoriach medycznych wytycznych zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie standardów jakości dla medycznych laboratoriów diagnostycznych oraz Polskiej Normy PN EN ISO 15189: 2008,, Laboratoria medyczne. Szczególne wymagania dotyczące jakości i kompetencji, zadaniem każdego laboratorium medycznego jest podnoszenie wiarygodności uzyskiwanych wyników badań poprzez zapewnienie jakości metod badanych; jednym ze sposobów jest zapewnienie spójności pomiarowej użytego w procesie analitycznym roboczego kalibratora z certyfikowanym materiałem referencyjnym, co prowadzi do standaryzacji metody, a uzyskane w tym procesie analitycznym wyniki są spójne z wzorcami pierwszorzędowymi. Laboratorium opracowuje i wdraża procedury metod badawczych, których dokumentacja zawierać powinna dane dotyczące użytego w danej metodzie pomiarowej kalibratora i jego powiązania z wzorcami pierwotnymi jednostek SI; laboratorium opracowuje i stosuje program kalibracji potwierdzający poprawność pomiarów tak, aby zapewnić, że uzyskane wyniki badań są spójne z wzorcami pierwotnymi [9]. Definicja spójności pomiarowej Spójność pomiarowa (traceability) jest cechą wyniku pomiarowego lub wartości standardowe (kalibratora), polegająca na możliwości odniesienia tej wartości do wzorców narodowych lub międzynarodowych wzorców wyższego rzędu poprzez nieprzerwany łańcuch porównań. Zgodnie z formalną definicją podaną przez International Vocabulary of Basic and General Terms in Metrology (VIM 1993) i obowiązującą w Polskiej Normie PN EN ISO 15189: 2008,,Laboratoria medyczne. Szczególne wymagania dotyczące jakości i kompetencji, spójność pomiarowa (traceability) to właściwość wyniku pomiaru lub wzorca jednostki miary, polegająca na tym, że można powiązać je z określonymi odniesieniami, na ogół wzorcami państwowymi lub międzynarodowymi jednostkami miary za pośrednictwem nieprzerwanego łańcucha porównań, z których wszystkie mają określone niepewności [4, 9]. Spójność pomiarowa jest, więc powiązaniem uzyskanego wyniku lub wartości wykorzystywanego w codziennej pracy laboratorium wzorca/ kalibratora z powszechnie zaakceptowanym wzorcem pierwszorzędowym [1]. Elementy spójności pomiarowej Spójność pomiarową charakteryzuje sześć podstawowych elementów: 1. nieprzerwany łańcuch porównań, który prowadzi do ustalonych odniesień zaakceptowanych przez strony (klient, laboratorium); zazwyczaj są to wzorce krajowe lub międzynarodowe spełniające właściwości wzorców pierwotnych jednostek SI; 2. niepewność pomiaru odnosząca się dla każdego stopnia w łańcuchu spójności pomiarowej; niepewność ta jest obliczona bądź oszacowana według uzgodnionych metod; musi być obliczona tak, aby całkowita niepewność całego łańcucha porównań mogła być obliczona lub oszacowana; 3. dokumentacja zawierająca zapisy wyników wzorcowań na każdym stopniu łańcucha porównań wykonanych zgodnie z udokumentowanymi i powszechnie uznanymi procedurami; 4. kompetencje laboratoriów lub organizacji realizujących jeden lub kilka stopni w łańcuchu, które zobowiązane są do przedstawienia dowodów dla swoich kompetencji (np. dowody akredytacji); 456

3 J. Bursztyńska, P. Kuna i M. Pietruczuk 5. odniesienie do jednostek SI łańcuch porównań musi gdzie to możliwe, kończyć się na wzorcach pierwotnych i być wyrażony w jednostkach układu SI; 6. odstępy czasu między wzorcowniami, gdzie długość tych odstępów jest zależna od wielu zmiennych (np. wymagana niepewność, stabilność wyposażenia pomiarowego) [3, 9, 10]. Zapewnienia spójności pomiarowej Sposobem zapewnienia spójności pomiarowej jest kalibracja podstawowych przyrządów pomiarowych przez specjalistów z odpowiedniego centrum metrologicznego a także wykonanie wzorców i materiałów odniesienia do sprawdzenia stosowanych metod i technik analitycznych. Zapewnienie spójności pomiarowej w badaniach laboratoryjnych jest realizowane poprzez porównywanie pojedynczego wyniku względem powszechnie zaakceptowanego wzorca, o najwyższej jakości metrologicznej zwanego wzorcem pierwszorzędowym. Użyteczne porównywanie wyników jest zasadne tylko wtedy, gdy są one wyrażone w tych samych jednostkach. W praktyce spójność pomiarowa jest określana zarówno poprzez odniesienie do wartości otrzymanej w wyniku pomiarów referencyjnych (odniesienia) jak i do wartości otrzymanej dla wartości wzorców mających powiązania z wartością otrzymaną w wyniku pomiarów referencyjnych [2]. Wywód metrologiczny a spójność pomiarowa Przyjęcie ujednoliconych wzorców umożliwiło przeniesienie poprawności pomiaru z wzorca na badaną próbkę. Ponieważ materiały referencyjne CRM wzorce pierwszorzędowe o najwyższej wartości metrologicznej są z założenia trudno dostępne i bardzo kosztowne, w praktyce laboratoria medyczne bazują na wzorcach (kalibratorach) roboczych wzorcach trzeciorzędowych. Powiązanie certyfikowanego materiału referencyjnego z wzorcem roboczym możliwe jest dzięki przenoszeniu wartości z materiału wyższego rzędu na materiał rzędu niższego za pomocą referencyjnych i standaryzowanych metod, dzięki czemu w oparciu o wzorzec pierwszorzędowy przygotowywane są wzorce niższego rzędu tj. wzorce drugorzędowe i wzorce trzeciorzędowe. Wzorce pierwszorzędowe stanowią certyfikowane materiały referencyjne, wysoko oczyszczone, liofilizowane lub w roztworze, charakteryzujące się cechami możliwości powtarzalnego otrzymania wzorca na podstawie opisanej metody oraz trwałością umożliwiającą przechowywanie przez co najmniej 10 lat. Wzorce pierwszorzędowe służą do walidacji wzorców drugorzędowych. Przeniesienie wartości z wzorca pierwszorzędowego na wzorzec drugorzędowy odbywa się za pomocą metody referencyjnej [5]. Wzorce drugorzędowe to materiały występujące w postaci liofilizatu mieszaniny, która po rozpuszczeniu spełnia warunki trwałości i posiada właściwości zbliżone do materiału, z którym będzie porównywana. Wzorce drugorzędowe wykorzystywane są przez wytwórców odczynników do kalibracji handlowych materiałów referencyjnych (kalibratory dostępne handlowo, dostosowane do materiału i warunków metodycznych) będących liofilizatami lub roztworami przypominającymi swoim składem surowicę człowieka. Przeniesienie wartości z wzorca drugorzędowego na kalibratory dostępne handlowo odbywa się za pomocą metod standaryzowanych. Otrzymane handlowe materiały referencyjne poprzez przeniesienie wartości za pomocą procedury odwzorowania, czyli przenoszenia wartości stosowanej przez wytwórcę (metody komercyjne spełniające kryteria standaryzacji), służą do produkcji dostępnych na rynku kalibratorów i surowic kontrolnych tzw. materiałów roboczych stosowanych w codziennej rutynowej pracy laboratorium. Kalibratory robocze to liofilizowane materiały o składzie zbliżonym do surowicy lub też surowice o składzie zmodyfikowanym; surowice kontrolne robocze wykorzystywane w codziennej kontroli wewnątrzlaboratoryjnej, to surowice z wyznaczonymi już wartościami docelowymi, występujące jako surowice o zmodyfikowanym składzie lub też materiały liofilizowane o składzie przypominającym surowicę [5, 6]. Powstały w ten sposób tzw. kaskadowy system przeniesienia poprawności pomiaru (truness transfer) z wzorców pierwszorzędowych na wzorce drugorzędowe i materiały robocze nazwano wywodem metrologicznym, a określenie to zaproponował prof. J. Rogulski jako polski równoważnik zastępujący pojęcie spójności pomiarowej, która stanowi oficjalne polskie tłumaczenie angielskiego słowa,,traceability (Ryc. 1.) [1, 5, 6]. Spójność pomiarowa i wywód metrologiczny odnoszą się, więc do jednego pojęcia, jednak zwrot wywód metrologiczny istnieje tylko w polskiej diagnostyce laboratoryjnej i jest niezgodny z obowiązującą oficjalną terminologią wprowadzoną przez Główny Urząd Miar (GUM) [1]. Każde przeniesienie wartości z wzorca wyższego rzędu na wzorzec rzędu niższego niesie za sobą możliwości popełnienia określonych błędów, co wiąże się z dodatkową niepewnością. Niepewności kolejnych, poszczególnych przełożeń sumują się dając końcową niepewność deklarowanej wartości stężenia kalibratora/wzorca roboczego wykorzystywanego rutynowo w codziennej pracy laboratorium. Końcowa niepewność wzorca roboczego obciąża więc wszystkie uzyskiwane w laboratorium wyniki [1]. Zastosowanie certyfikowanych materiałów wzorcowych poprzez wywód metrologiczny pozwala na ocenę stopnia niepewności w kolejnych etapach przenoszenia wartości wzorca, umożliwiając tym samym wprowadzenie do procesu analitycznego dwóch podstawowych elementów jakości: mechanizmu przenoszenia poprawności na wyniki wykonywanych oznaczeń badań laboratoryjnych, mechanizmu przenoszenia poprawności na materiały do kontroli jakości oznaczeń. Dało to możliwość ujednolicenie skali, w której wyraża się zarówno stężenia oznaczanych substancji jak i określa się wartości docelowe w materiałach kontrolnych [5, 6]. Wykorzystując schemat kalibracji opierający się na przenoszeniu 457

4 Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego Tabela I. Przykłady substancji, dla których utrudnione jest sporządzenie wzorców analitycznych [6]. substancja białko całkowite bilirubina albumina cholesterol fosforany enzymy przyczyna utrudnienia sporządzenia wzorca różna reaktywność poszczególnych białek z odczynnikiem analitycznym niejednorodny charakter występowanie form estryfikowanych (mono i dwu glikuroniany, siarczany) i łatwość przejścia w pochodną utlenioną trudność w odtworzeniu tych samych własności przy otrzymywaniu wzorcowej,,czystej albuminy niejednorodność substancji występowanie w formie wolnej i estryfikowanej łatwość powstawania form o różnym stopniu uwodnienia brak zdefiniowanych form wzorcowych niejednorodność Rycina 1. Ogólna idea spójnosci pomiarowej - schemat kaskadowego systemu przeniesienia poprawności pomiaru z wzorców pierwszorzędowych na materiały robocze. wartości z wzorców pierwszorzędowych na robocze kalibratory i materiały kontrolne, całkowicie wyeliminowano lub znacznie ograniczono błędy systematyczne spowodowane zmiennością kalibratorów roboczych stosowanych w laboratorium. W codziennej rutynowej pracy laboratorium medycznego przeniesienie poprawności polega na zastosowaniu materiałów kontrolnych i procedur kalibracji opartej o jednolity materiał referencyjny, co oznacza, że wartości docelowe używanych materiałów kontrolnych wyznaczone zostały za pomocą pomiarów opartych o taki certyfikowany materiał referencyjny, jaki używano do kalibracji metod roboczych; powstał dzięki temu jednolity system kalibracji i oceny poprawności uzyskanego wyniku [6]. Certyfikowane materiały referencyjne Sporządzanie certyfikowanych materiałów referencyjnych dotyczy zarówno prostych substancji o dobrze zdefiniowanej strukturze chemicznej: glukoza, kreatynina, jak i substancji, dla których niemożliwe jest jednoznaczne określenie ilości substancji badanej lub nawet zdefiniowanie, co jest tą substancją [6]. Przykładem tych substancji i związanych z nimi problemów sporządzania materiałów referencyjnych są oznaczane w laboratoriach medycznych hormony peptydowe, markery nowotworowe, enzymy, a także białko całkowite, bilirubina, albuminy, cholesterol, czy fosforany. Międzynarodowy standard kreatyniny tzw. standard IDMS W związku z rozbieżnościami w oznaczaniu kreatyniny przez laboratoria, w 2007 roku wprowadzono nowy międzynarodowy standard kreatyniny tzw. standard IDMS, a stężenie kreatyniny w badanej próbce zaczęto obliczać w odniesieniu do tego wzorca, prowadząc tym samym do standaryzacji metody. Międzynarodowy standard kreatyniny stanowi kalibrator pierwotny, w którym stężenie kreatyniny zostało wyznaczone metodą rozcieńczeń izotopowych i spektrometrii masowej IDMS (isotope dilution mass spektrometry). Materiały kalibracyjne dostarczane przez producentów do laboratorium powinny być zgodne (spójne) z tym standardem. Pomiar stężenia kreatyniny względem IDMS stanowi przykład zapewnienia spójności pomiarowej wyników badań laboratoryjnych z wzorcem pierwszorzędowym. Standaryzacja testu oznaczania stężenia kreatyniny w surowicy doprowadziła do zmiany wzoru egfr wg MDRD, który uważa się za najbardziej adekwatny sposób obliczania filtracji kłębuszkowej. Obecnie zaleca się kalibrowanie wszystkich metod oznaczania stężenia kreatyniny w surowicy względem IDMS mimo to, nie wszystkie laboratoria stosują tę standaryzowaną metodę. W zależności od stosowanej metody oznaczania kreatyniny (metoda standaryzowana wg. IDMS, metoda niestandaryzowana) w laboratoriach medycznych wielkość filtracji kłębuszkowej oblicza się wykorzystując dwa wzory MDRD: dla metody standaryzowanej wg. IDMS mężczyźni egfr (ml/min/1,73m 2 ) = 175 x [S cr ] x wiek 0,203 kobiety egfr(ml/min/1,73m 2 ) = 175 x [S cr ] X wiek 0,203 x 0,742 dla metody niestandaryzowanej wg. IDMS mężczyźni egfr(ml/min/1,73m 2 ) = 186 x [S cr ] x wiek 0,

5 J. Bursztyńska, P. Kuna i M. Pietruczuk kobiety egfr(ml/min/1,73m 2 ) = 186 x [S cr ] x wiek 0,203 x 0,742 gdzie: Scr stężenie kreatyniny w surowicy w mg/dl Standaryzacja metody względem IDMS sprawiła, że uzyskiwane są inne stężenia kreatyniny w porównaniu z metodą niestandaryzowaną, czego skutkiem poza zmianą wzoru MDRD jest zawyżanie egfr obliczane klasycznym wzorem Cockrofta-Gaulta oraz zmiana przedziału referencyjnego [11]. certyfikowane wzorce dla białek osocza wzorzec CRM 470 Certyfikowany wzorzec białek osocza stanowi materiał przygotowany na bazie ludzkiego osocza, zawiera wzorce czternastu białek osocza, a wprowadzony został przez komitet IFCC Plasma Proteins. Materiał opatrzony jest symbolem BCR/IFCC/CAP CRM470. Wzorzec ten wykorzystuje się w celu zmniejszenia zmienności międzymetodycznej i międzylaboratoryjnej dla białek i peptydów [6] certyfikowany międzynarodowy kalibrator aktywności enzymów MRCM Problem sporządzania certyfikowanych materiałów referencyjnych do oznaczania aktywności enzymów wynikał przede wszystkim z obecności czynników wpływających na ograniczenie zgodności kalibratora i materiału kontrolnego z własnościami badanej próbki (komutabilność) - zarówno osocza jak i surowicy ludzkiej. Do najczęściej wymienianych czynników ograniczających komutabilność materiałów referencyjnych aktywności enzymów należy: obcogatunkowe pochodzenie enzymów, inny skład izoenzymów, odmienna matryca analityczna roztworu, własności fizyczne, które ulegają zmianom na skutek procedur związanych z technologią otrzymywania enzymów liofilizacja, obecność substancji stabilizujących, konserwujących [7]. Opracowanie certyfikowanego materiału referencyjnego i ujednolicenie wzorców poprzedzone było wykorzystywaniem w rutynowej pracy dostępnych handlowo roboczych kalibratorów aktywności enzymów i materiałów kontrolnych, które nie były wzajemnie identyczne, a ponad to charakteryzowały się brakiem komutabilności. W efekcie spowodowało to brak możliwości porównania wyników aktywności enzymów oznaczanych różnymi, choć z dobrą precyzją metodami; w międzylaboratoryjnych badaniach porównawczych wyniki wykazywały zmienność międzylaboratoryjną od 20 60%. Problemem sporządzenia miarodajnych standardów aktywności enzymów zastępujących kalibratory tworzone przez firmy podjęła się Grupa Robocza IFCC d. s. Enzymów. Jednym z opracowanych wzorców pierwszorzędowych jest certyfikowany kalibrator aktywności enzymów MRCM (Multi- Enzyme Reference Certified Materials) dostępny do kalibracji wartości docelowych we wzorcach roboczych i materiałach kontrolnych. MRCM jest kalibratorem wieloenzymowym zawierającym wzorce: LD 1, CKMB, GGT, AlAT, AspAT, ALP, α-amylazę i lipazę [7]. [7]. Sporządzenie wzorca pierwszorzędowego MCRC oraz przyjęcie zasad korzystania z wzorców aktywności enzymów poprzez wprowadzenie wg IFCC znormalizowanych procedur analitycznych, stało się podstawą do kalibracji wszystkich komercyjnych procedur analitycznych wykorzystywanych do rutynowej diagnostyki. Procedury przeniesienia poprawności wyników od certyfikowanych materiałów pierwszorzędowych do komercyjnych materiałów kontrolnych, kalibratorów i prób badanych stanowią zapewnienie spójności pomiarowej uzyskanego wyniku badania aktywności enzymu z pierwszorzędowym materiałem referencyjnym; daje to możliwość uzyskania wiarygodnych i wzajemnie porównywalnych wyników oznaczeń aktywności enzymów. Podsumowanie Oznaczanie stężenia badanej substancji w procesie analitycznym stanowi pomiar będący cechą wyniku badania laboratoryjnego. Analizując czynniki mające wpływ na jakość pomiaru, zwrócono uwagę na wiarygodność/poprawność używanego kalibratora jako głównego czynnika decydującego o poprawności użytej metody a tym samym o poprawności uzyskanego wyniku badania laboratoryjnego. Tylko ujednolicenie kalibratorów oraz wprowadzenie do codziennej pracy zarówno kalibratorów roboczych, jak i roboczych materiałów kontrolnych przy jednoczesnym zapewnieniu ich spójności pomiarowej z wzorcami pierwszorzędowymi, stało się gwarantem podniesienia i zapewnienia jakości procesu pomiarowego w fazie analitycznej; dało możliwość utworzenia uniwersalnych zakresów referencyjnych dla substancji oznaczanych w badanym materiale biologicznym ale co ważne, umożliwiło także porównywanie otrzymanych wyników niezależnie od metody i miejsca ich wykonania, dzięki czemu między innymi opracowano i wprowadzono międzynarodowe programy kontroli jakości (porównywanie wyników pochodzących z poszczególnych krajów), utworzono laboratoryjne bazy danych w badaniach epidemiologicznych i programach prewencyjnych [1, 6]. W poprawnie pracującym laboratorium medycznym spójność pomiarowa stanowi konieczny parametr wyniku analitycznego a spełnienie wymogu zapewnienia spójności pomiarowej jest gwarantem uzyskania wiarygodnego wyniku badania laboratoryjnego. Piśmiennictwo 1. Brzeziński A. Wewnątrzlaboratoryjna kontrola analitycznej wiarygodności wyników badań laboratoryjnych zalecane standardy. Diagn Lab 2003; 39: 22-23, Bulska E, Taylor Ph. Wybrane aspekty metrologii chemicznej. Nowe horyzonty i wyzwania w analityce i monitoringu środowiskowym. J Namieśnik, W Chrzanowski. Centrum Doskonałości Analityki i Monitoringu Środowiskowego (CEEAM). Gdańsk 2003; ILAC P10: 2002 Polityka ILAC dotycząca spójności pomiarowej wyników pomiarów. Zgromadzenie Ogólne ILAC. 2001;

6 Spójność pomiarowa cecha wyniku badania laboratoryjnego 4. Międzynarodowy Słownik Podstawowych i Ogólnych Terminów Metrologii wydanie polskie. Główny Urząd Miar. Warszawa Naskalski JW. Wielkości mierzone w diagnostyce laboratoryjnej. Charakterystyka układu pomiarowego. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Dembińska Kieć A, Naskalski JW. Urban and Partner. Wrocław 2010; Naskalski JW. Treacebility wywód metrologiczny i proces przenoszenia poprawności wyników badań laboratoryjnych. Badanie Diagn 2007; 7: Naskalski JW. Certyfikowany międzynarodowy kalibrator aktywności enzymów (IMERC, MRC). Badanie Diagn 2003; 9: Polskie Centrum Akredytacji. Polityka Polskiego Centrum Akredytacji dotycząca zapewnienia spójności pomiarowej DA Warszawa 2007; Polska Norma PN EN ISO 15189: 2008 Laboratoria medyczne. Szczególne wymagania dotyczące jakości i kompetencji. Polski Komitet Normalizacyjny. Warszawa 2008; 13: Polska Norma PN EN ISO/IEC 17025: 2005 Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących. Polski Komitet Normalizacyjny. Warszawa 2005; Solnica B. Laboratoryjna diagnostyka cukrzycy co nowego? Diagnosta Laboratoryjny 2010; 21: Zaakceptowano do publikacji: Adres do korespondencji: Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej, II Katedra Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Łódź, ul. Kopcińskiego 22, 460

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r.

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA POLSKIEGO CENTRUM AKREDYTACJI DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. 1. Wstęp Niniejsza Polityka jest zgodna z dokumentem ILAC-P10:2002

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych

Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Pasteura 1, 02-093 Warszawa Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych Ewa Bulska ebulska@chem.uw.edu.pl Slide 1 Opracowanie i

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

SYSTEM KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW BADAŃ W LABORATORIUM. Piotr Konieczka

SYSTEM KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW BADAŃ W LABORATORIUM. Piotr Konieczka SYSTEM KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW BADAŃ W LABORATORIUM Piotr Konieczka 1 2 Jakość spełnienie określonych i oczekiwanych wymagań (zawartych w odpowiedniej normie systemu zapewnienia jakości).

Bardziej szczegółowo

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI. mgr inż. Piotr Lewandowski

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI. mgr inż. Piotr Lewandowski SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI mgr inż. Piotr Lewandowski Polskie Centrum Akredytacji Polskie Centrum Akredytacji (PCA) jako jednostka nadzorująca m.in. pracę laboratoriów wzorcujących

Bardziej szczegółowo

Odtwarzanie i przekazywanie jednostek dozymetrycznych

Odtwarzanie i przekazywanie jednostek dozymetrycznych Opracował Adrian BoŜydar Knyziak Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Odtwarzanie i przekazywanie jednostek dozymetrycznych Opracowanie zaliczeniowe z przedmiotu "Metody i Technologie Jądrowe"

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania

MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania 1 MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania Dr inż. Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce Użytkownicy przyrządów pomiarowych w organizacjach zobowiązani są do zachowania spójności pomiarowej.

Bardziej szczegółowo

Polityka ILAC dotycząca spójności pomiarowej wyników pomiarów. ILAC Policy on the Traceability of Measurement Results

Polityka ILAC dotycząca spójności pomiarowej wyników pomiarów. ILAC Policy on the Traceability of Measurement Results Polityka ILAC dotycząca spójności pomiarowej wyników pomiarów ILAC Policy on the Traceability of Measurement Results ILAC-P10:01/2013 ILAC International Laboratory Accreditation Cooperation Członkami ILAC,

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja Walidacja jest potwierdzeniem przez zbadanie i przedstawienie

Bardziej szczegółowo

Materiały odniesienia wymagania, oczekiwania, możliwości

Materiały odniesienia wymagania, oczekiwania, możliwości Materiały odniesienia wymagania, oczekiwania, możliwości Szkoła Naukowa Materiały Odniesienia a Wzorce Analityczne Politechnika Poznańska, 19.04.2006 Bolesław Jerzak Materiały odniesienia wymagania, oczekiwania,

Bardziej szczegółowo

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2015/C 226/03)

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2015/C 226/03) 10.7.2015 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 226/43 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 98/79/WE z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych

Bardziej szczegółowo

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE. (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2010/C 183/04)

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE. (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2010/C 183/04) 7.7.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 183/45 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn. Dyrektywa 98/79/WE Załącznik nr 23 Załącznik nr 23 Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.pl Według Dziennika Urzędowego UE (2013/C

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie materiałów odniesienia

Zastosowanie materiałów odniesienia STOSOWANIE MATERIAŁÓW ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK e-mail:piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA 1 NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Nazwa przedmiotu: Nadzór nad rynkiem w UE, system akredytacji Blok zajęciowy fakultatywny Forma zajęć wykład Wymiar godzinowy 10 h

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2012/C 262/03)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2012/C 262/03) 30.8.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 262/29 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/79/WE z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych

Bardziej szczegółowo

CHEMICZNE MATERIAŁY ODNIESIENIA

CHEMICZNE MATERIAŁY ODNIESIENIA Chemiczne materiały odniesienia Henryka SZEWCZYK Okręgowy Urząd Miar w Łodzi Wydział Chemii Analitycznej i Fizykochemii CHEMICZNE MATERIAŁY ODNIESIENIA W referacie opisano złożoność problemu zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wyrobów medycznych używanych do diagnozy in vitro

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wyrobów medycznych używanych do diagnozy in vitro C 173/136 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 13.5.2016 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wyrobów medycznych używanych do diagnozy in

Bardziej szczegółowo

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE CERTYFIKOWANYCH MATERIAŁÓW ODNIESIENIA NIEZBĘDNY WARUNEK UZYSKANIA MIARODAJNOŚCI POMIARÓW. Piotr KONIECZKA

ZASTOSOWANIE CERTYFIKOWANYCH MATERIAŁÓW ODNIESIENIA NIEZBĘDNY WARUNEK UZYSKANIA MIARODAJNOŚCI POMIARÓW. Piotr KONIECZKA ZASTOSOWANIE CERTYFIKOWANYCH MATERIAŁÓW ODNIESIENIA NIEZBĘDNY WARUNEK UZYSKANIA MIARODAJNOŚCI POMIARÓW 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ

PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG Wagi Elektroniczne Metrologia

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

Szkoła Letnia STC Łódź mgr inż. Paulina Mikoś

Szkoła Letnia STC Łódź mgr inż. Paulina Mikoś 1 mgr inż. Paulina Mikoś Pomiar powinien dostarczyć miarodajnych informacji na temat badanego materiału, zarówno ilościowych jak i jakościowych. 2 Dzięki temu otrzymane wyniki mogą być wykorzystane do

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego Państwowy Instytut Badawczy ul. Nadwiślańska 213, Józefów

Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego Państwowy Instytut Badawczy ul. Nadwiślańska 213, Józefów Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego Państwowy Instytut Badawczy ul. Nadwiślańska 213, 05-420 Józefów WYMAGANIA CNBOP-PIB DOTYCZĄCE ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH

JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH dr inż. Agnieszka Wiśniewska EKOLAB Sp. z o.o. agnieszka.wisniewska@ekolab.pl DZIAŁALNOŚĆ EKOLAB SP. Z O.O. Akredytowane laboratorium badawcze

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ. Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska

MATERIAŁY ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ. Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska MATERIAŁY ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska 1 Terminologia materiał odniesienia certyfikowany materiał odniesienia

Bardziej szczegółowo

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1.

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1. Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2005 r. (poz. ) Załącznik Nr 1 Podstawowe standardy jakości w czynnościach laboratoryjnej diagnostyki medycznej, ocenie ich jakości i wartości diagnostycznej

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

Metrologia w laboratorium Wzorcowania wewnętrzne ogólne wymagania dla laboratoriów

Metrologia w laboratorium Wzorcowania wewnętrzne ogólne wymagania dla laboratoriów Metrologia w laboratorium Wzorcowania wewnętrzne ogólne wymagania dla laboratoriów Andrzej Hantz Kierownik Laboratorium Pomiarowego RADWAG Wagi Elektroniczne Wymagania normy ISO/IEC 17025 w zakresie nadzoru

Bardziej szczegółowo

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. ALEKSANDRA PUCHAŁA mgr inż. MICHAŁ CZARNECKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego W celu uzyskania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakości. cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego

Sterowanie jakości. cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego Sterowanie jakości cią w laboratorium problem widziany okiem audytora technicznego Ewa Bulska Piotr Pasławski W treści normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 zawarto następujące zalecenia dotyczące sterowania

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ODNIESIENIA ROLA W LABORATORIUM ANALITYCZNYM (Problemy i wyzwania)

MATERIAŁY ODNIESIENIA ROLA W LABORATORIUM ANALITYCZNYM (Problemy i wyzwania) MATERIAŁY ODNIESIENIA ROLA W LABORATORIUM ANALITYCZNYM (Problemy i wyzwania) Jacek Namieśnik, Piotr Konieczka Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska Rola systemu jakości KLASYCZNA

Bardziej szczegółowo

Aspekty metrologiczne analizy próbek środowiskowych metodą FAAS i ICP-OES

Aspekty metrologiczne analizy próbek środowiskowych metodą FAAS i ICP-OES Aspekty metrologiczne analizy próbek środowiskowych metodą FAAS i ICP-OES Piotr Pasławski Państwowy Instytut Geologiczny Centralne Laboratorium Chemiczne Pomiar chemiczny i jego niepewność W 0 Substancja

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia Jednostki ds. Porównań Międzylaboratoryjnych Instytutu Łączności PIB w prowadzeniu badań biegłości/porównań międzylaboratoryjnych

Doświadczenia Jednostki ds. Porównań Międzylaboratoryjnych Instytutu Łączności PIB w prowadzeniu badań biegłości/porównań międzylaboratoryjnych Doświadczenia Jednostki ds. Porównań Międzylaboratoryjnych Instytutu Łączności PIB w prowadzeniu badań biegłości/porównań międzylaboratoryjnych Anna Warzec Dariusz Nerkowski Plan wystąpienia Definicje

Bardziej szczegółowo

Metody znormalizowane vs. metody własne: w aspekcie zasad metrologii i wymagań akredytacyjnych. Ewa Bulska. Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii

Metody znormalizowane vs. metody własne: w aspekcie zasad metrologii i wymagań akredytacyjnych. Ewa Bulska. Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Metody znormalizowane vs. metody własne: w aspekcie zasad metrologii i wymagań akredytacyjnych Ewa Bulska Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii ebulska@chem.uw.edu.pl Slide 1 Ślesin, 2006 Slide 2 Różnice

Bardziej szczegółowo

Badania biegłości laboratorium poprzez porównania międzylaboratoryjne

Badania biegłości laboratorium poprzez porównania międzylaboratoryjne Badania biegłości laboratorium poprzez porównania międzylaboratoryjne Dr inż. Maciej Wojtczak, Politechnika Łódzka Badanie biegłości (ang. Proficienty testing) laboratorium jest to określenie, za pomocą

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 Przykład walidacji procedury analitycznej Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK

Bardziej szczegółowo

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA 1)

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA 1) (logo organizacji wydającej świadectwa) (Nazwa, adres, e-mail i nr telefonu organizacji wydającej świadectwo) Laboratorium wzorcujące akredytowane przez Polskie Centrum Akredytacji, sygnatariusza porozumień

Bardziej szczegółowo

AUDYT TECHNICZNY PROCEDURY BADAWCZEJ OD PRZYJĘCIA ZLECENIA DO RAPORTU Z BADAŃ DR INŻ. PIOTR PASŁ AWSKI 2016

AUDYT TECHNICZNY PROCEDURY BADAWCZEJ OD PRZYJĘCIA ZLECENIA DO RAPORTU Z BADAŃ DR INŻ. PIOTR PASŁ AWSKI 2016 AUDYT TECHNICZNY PROCEDURY BADAWCZEJ OD PRZYJĘCIA ZLECENIA DO RAPORTU Z BADAŃ DR INŻ. PIOTR PASŁ AWSKI 2016 KOMPETENCJE PERSONELU 1. Stan osobowy personelu technicznego, czy jest wystarczający (ilość osób

Bardziej szczegółowo

Nowe CRMy do analiz chromatograficznych Katarzyna Pokajewicz

Nowe CRMy do analiz chromatograficznych Katarzyna Pokajewicz Nowe CRMy do analiz chromatograficznych Katarzyna Pokajewicz Materiał odniesienia Materiał lub substancja, których jedna lub więcej wartości ich właściwości są dostatecznie jednorodne i na tyle dobrze

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365 PISMO PRZEWODNIE od: Komisja Europejska data otrzymania: 9 czerwca 2008 r. do: Sekretariat Generalny Rady Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

Zapewnienie spójności pomiarów chemicznych w sytuacjach trudnych

Zapewnienie spójności pomiarów chemicznych w sytuacjach trudnych CENTRUM NAUK BIOLOGICZNO-CHEMICZNYCH / WYDZIAŁ CHEMII UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO Zapewnienie spójności pomiarów chemicznych w sytuacjach trudnych Ewa Bulska CENTRUM NAUK BIOLOGICZNO-CHEMICZNYCH / WYDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACYJNA

PROCEDURA ORGANIZACYJNA Centralny Instytut Ochrony Pracy -Państwowy Instytut Badawczy LAB PROCEDURA ORGANIZACYJNA WYDANIE 7 SYMBOL: PORG-15 EGZEMPLARZ NR: 2 STRONA/STRON: 1/3 DATA WDROśENIA: 02.04.2002 OSTATNIA ZMIANA: 31.01.2008

Bardziej szczegółowo

KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB. Członek: EUROLAB EURACHEM

KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB. Członek: EUROLAB EURACHEM KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB Członek: EUROLAB EURACHEM TARGI EUROLAB 2015 POTENCJALNE ŹRÓDŁA BŁĘDÓW W RUTYNOEJ PRACY LABORATORIUM Andrzej Brzyski Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia

Bardziej szczegółowo

10) istotne kliniczne dane pacjenta, w szczególności: rozpoznanie, występujące czynniki ryzyka zakażenia, w tym wcześniejsza antybiotykoterapia,

10) istotne kliniczne dane pacjenta, w szczególności: rozpoznanie, występujące czynniki ryzyka zakażenia, w tym wcześniejsza antybiotykoterapia, Załącznik nr 2 Standardy jakości w zakresie mikrobiologicznych badań laboratoryjnych, w tym badań technikami biologii molekularnej, oceny ich jakości i wartości diagnostycznej oraz laboratoryjnej interpretacji

Bardziej szczegółowo

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a Analiza instrumentalna rok akademicki 2014/2015 wykład: prof. dr hab. Ewa Bulska prof. dr hab. Agata Michalska Maksymiuk pracownia: dr Marcin Wojciechowski Slide 1 Analiza_Instrumentalna: 2014/2015 Analiza

Bardziej szczegółowo

Metrologia: definicje i pojęcia podstawowe. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: definicje i pojęcia podstawowe. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: definicje i pojęcia podstawowe dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Pojęcia podstawowe: Metrologia jest nauką zajmująca się sposobami dokonywania pomiarów oraz zasadami interpretacji

Bardziej szczegółowo

Precyzja i wiarygodność. Laboratorium Pomiarowe

Precyzja i wiarygodność. Laboratorium Pomiarowe Laboratorium Pomiarowe Precyzja i wiarygodność Urządzenie pomiarowe to nie wszystko. Jego prawidłowa funkcjonalność wymaga odpowiedniego wzorcowania. Idea zapewniania naszym Klientom profesjonalnych i

Bardziej szczegółowo

Pakiet nr I. Dostawa odczynników biochemicznych do analizatora Flexor E.

Pakiet nr I. Dostawa odczynników biochemicznych do analizatora Flexor E. Pakiet nr I. Dostawa odczynników biochemicznych do analizatora Flexor E. 1 Albumina 200 Odczynnik ciekły z zielenią bromokrezolową. Spójność pomiarowa CRM 470 2 ALT 8905 Odczynnik ciekły, Met. wg IFCC,

Bardziej szczegółowo

Zmiany w wymaganiach polityk PCA: DA-05, DA-06 i DAB-07

Zmiany w wymaganiach polityk PCA: DA-05, DA-06 i DAB-07 POLLAB-PETROL 23-24.04.2012, Warszawa. Zmiany w wymaganiach polityk PCA: DA-05, DA-06 i DAB-07 Jolanta Kowalczyk 1 DA-05 Polityka dotycząca uczestnictwa w badaniach biegłości wydanie 5 z 17.11.2011 r.

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle Wyposażenie pomiarowe w przemyśle RADWAG Wagi Elektroniczne Wyposażenie pomiarowe znajdujące się w jakiejkolwiek gałęzi przemysłu, podobnie jak w laboratoriach, podlega na różnym poziomie odpowiedniemu

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 322. ds. Materiałów Odniesienia

PLAN DZIAŁANIA KT 322. ds. Materiałów Odniesienia Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 322 ds. Materiałów Odniesienia STRESZCZENIE Komitet Techniczny 322 ds. Materiałów Odniesienia został powołany w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego, którego misją jest

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 15 lutego 2005 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 15 lutego 2005 r. Dz.U.2005.37.328 2007.06.07 zm. Dz.U.2007.90.597 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 15 lutego 2005 r. w sprawie jednolitości miar i dokładności pomiarów związanych z obronnością i bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Drugorzędowe wzorce farmaceutyczne Agnieszka Kossakowska

Drugorzędowe wzorce farmaceutyczne Agnieszka Kossakowska Drugorzędowe wzorce farmaceutyczne Agnieszka Kossakowska Warszawa, 21.03.2013 1 Wzorce farmakopealne problemy Drogie Małe ilości w opakowaniu Brak certyfikatu analitycznego 2 Drugorzędowy Materiał Odniesienia

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla studentów. Do nauki przedmiotów:

Materiał pomocniczy dla studentów. Do nauki przedmiotów: dr hab. inż. Marian Kamiński Materiał pomocniczy dla studentów Do nauki przedmiotów: - Metody analizy technicznej, część pierwsza zapewnienie jakości; - Systemy zapewnienia jakości w produkcji i badaniach;

Bardziej szczegółowo

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Walidacja metod badań zasady postępowania w LOTOS Lab 1. Metody badań stosowane w LOTOS Lab należą do następujących grup: 1.1. Metody zgodne z uznanymi normami

Bardziej szczegółowo

Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII

Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII Aleksandra Burczyk Centralne Laboratorium Pomiarowo Badawcze Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 Granica wykrywalności i granica oznaczalności Dr inż. Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12

Bardziej szczegółowo

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Katedra Termodynamiki, Teorii Maszyn i Urządzeń Cieplnych W9/K2 Miernictwo Energetyczne laboratorium Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Instrukcja do ćwiczenia nr 3 Opracował: dr

Bardziej szczegółowo

+ WZROST Więcej: informacji (bio)chemicznych i lepszej jakości

+ WZROST Więcej: informacji (bio)chemicznych i lepszej jakości Kierunki rozwoju chemii analitycznej Wprowadzenie do zagadnień jakości w laboratoriach badawczych ISO 9000, ISO 17025, GLP Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH oznaczanie coraz niższych

Bardziej szczegółowo

Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski

Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski Parametry krytyczne podczas walidacji procedur analitycznych w absorpcyjnej spektrometrii atomowej. R. Dobrowolski Wydział Chemii Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej pl. M. Curie Skłodowskiej 3 0-03 Lublin

Bardziej szczegółowo

Wyniki operacji kalibracji są często wyrażane w postaci współczynnika kalibracji (calibration factor) lub też krzywej kalibracji.

Wyniki operacji kalibracji są często wyrażane w postaci współczynnika kalibracji (calibration factor) lub też krzywej kalibracji. Substancja odniesienia (Reference material - RM) Materiał lub substancja której jedna lub więcej charakterystycznych wartości są wystarczająco homogeniczne i ustalone żeby można je było wykorzystać do

Bardziej szczegółowo

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja potwierdzenie parametrów metody do zamierzonego jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR... RADWAG Wagi Elektroniczne

KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR... RADWAG Wagi Elektroniczne KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR............... RADWAG Wagi Elektroniczne 26-600 Radom Bracka 28, Centrala +48 384 88 00, Fax +48 385 00 10, Dział Sprzedaży +48 366 80 06, http://www.radwag.pl; e-mail:

Bardziej szczegółowo

Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym

Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym Narzędzia statystyczne w zakresie kontroli jakości / nadzoru nad wyposażeniem pomiarowym M. Kamiński Jednym z ważnych narzędzi statystycznej

Bardziej szczegółowo

Określanie niepewności pomiaru

Określanie niepewności pomiaru Określanie niepewności pomiaru (Materiały do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu Materiałoznawstwo na wydziale Górnictwa i Geoinżynierii) 1. Wprowadzenie Pomiar jest to zbiór czynności mających na celu

Bardziej szczegółowo

Międzylaboratoryjne badania porównawcze wyznaczania skłonności powierzchni płaskiego wyrobu do mechacenia i pillingu wg PN-EN ISO 12945:2002

Międzylaboratoryjne badania porównawcze wyznaczania skłonności powierzchni płaskiego wyrobu do mechacenia i pillingu wg PN-EN ISO 12945:2002 Międzylaboratoryjne badania porównawcze wyznaczania skłonności powierzchni płaskiego wyrobu do mechacenia i pillingu wg PN-EN ISO 12945:2002 ZOFIA MOKWIŃSKA 1. Wprowadzenie Zjawisko pillingu i mechacenia

Bardziej szczegółowo

POLITYKA JAKOŚCI. Nadrzędnym celem systemu zarządzania jest ciągłe doskonalenie jakości świadczeń laboratoryjnych,

POLITYKA JAKOŚCI. Nadrzędnym celem systemu zarządzania jest ciągłe doskonalenie jakości świadczeń laboratoryjnych, Celem działalności Laboratorium jest realizowanie świadczeń zdrowotnych w zakresie diagnostyki a w szczególności wykonywanie badań laboratoryjnych z następujących dziedzin: chemii klinicznej, hematologii

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. odniesienie do jednostek SI łańcuch porównań musi, gdzie jest to możliwe, kończyć się na wzorcach pierwotnych jednostek układu SI;

Wprowadzenie. odniesienie do jednostek SI łańcuch porównań musi, gdzie jest to możliwe, kończyć się na wzorcach pierwotnych jednostek układu SI; Rola oraz zadania Laboratorium Metrologii Elektrycznej, Elektronicznej i Optoelektronicznej Instytutu Łączności w procesie zapewnienia spójności pomiarowej Anna Warzec Anna Warzec Zaprezentowano podstawowe

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Nazwa modułu Systemy jakości i akredytacji laboratoriów Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008 Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora Piotr Pasławski 2008 Odniesienie do wymagań normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Pkt. 4.4 normy Przegląd zapytań, ofert i umów - procedura przeglądu zleceń

Bardziej szczegółowo

Badania biegłości / Porównania międzylaboratoryjne

Badania biegłości / Porównania międzylaboratoryjne zastępuje wydanie 5 z dnia 17.01.2013 r. 1. Cel procedury Badania biegłości / Porównania międzylaboratoryjne Celem procedury jest zapewnienie, że badania biegłości / porównania międzylaboratoryjne organizowane

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z FIZYKI

LABORATORIUM Z FIZYKI LABORATORIUM Z FIZYKI LABORATORIUM Z FIZYKI I PRACOWNIA FIZYCZNA C w Gliwicach Gliwice, ul. Konarskiego 22, pokoje 52-54 Regulamin pracowni i organizacja zajęć Sprawozdanie (strona tytułowa, karta pomiarowa)

Bardziej szczegółowo

Mieczysława Giercuszkiewicz-Bajtlik*, Barbara Gworek**

Mieczysława Giercuszkiewicz-Bajtlik*, Barbara Gworek** Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 39, 2009 r. Mieczysława Giercuszkiewicz-Bajtlik*, Barbara Gworek** METODY WYRAŻANIA NIEPEWNOŚCI POMIARU W ANALIZIE CHEMICZNEJ PRÓBEK ŚRODOWISKOWYCH PROCEDURES

Bardziej szczegółowo

UTRZYMANIE WDROŻONEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA W LABORATORIUM WZORCUJĄCYM (LPO)

UTRZYMANIE WDROŻONEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA W LABORATORIUM WZORCUJĄCYM (LPO) PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK nr 2 (154) 2010 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 2 (154) 2010 Bogumiła Zwierchanowska* UTRZYMANIE WDROŻONEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA W LABORATORIUM

Bardziej szczegółowo

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić?

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić? Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Wymagania normy ISO/IEC 17025 5.5

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 4 WYBRANE ASPEKTY METROLOGII CHEMICZNEJ

ROZDZIAŁ 4 WYBRANE ASPEKTY METROLOGII CHEMICZNEJ ROZDZIAŁ 4 WYBRANE ASPEKTY METROLOGII CHEMICZNEJ E.Bulska 1,2) i P.D.P. Taylor 2) 1) Uniwersytet Warszawski, Wydział Chemii, Pasteura 1, 02-093 Warszawa 2) EC-JRC Institute for Reference Materials and

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Program: Tworzenie naukowych podstaw postępu biologicznego i ochrona roślinnych zasobów genowych źródłem innowacji i wsparcia

Bardziej szczegółowo

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek.

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek. Strona 1 z 10 Autor dokumentu Data Stanowisko Imię i nazwisko 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek Sprawdził 03.08.2015 KJ Zatwierdził do stosowania Agata Wilczyńska- Piliszek 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek

Bardziej szczegółowo

PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej. Jolanta Brzęczkowska

PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej. Jolanta Brzęczkowska PGNiG SA Oddział CLPB inspiratorem jakości badań i pomiarów w branży gazowniczej Jolanta Brzęczkowska Misja laboratorium Centralne Laboratorium Pomiarowo-Badawcze pełni w sposób profesjonalny, niezależny,

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE Precyzja Dr hab. inż. Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-95 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA (logo organizacji wydającej świadectwa) (Nazwa, adres, e-mail i nr telefonu organizacji wydającej świadectwo) Laboratorium wzorcujące akredytowane przez Polskie Centrum Akredytacji, sygnatariusza porozumień

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemów pomiarowych. 02 Dokładność pomiarów

Projektowanie systemów pomiarowych. 02 Dokładność pomiarów Projektowanie systemów pomiarowych 02 Dokładność pomiarów 1 www.technidyneblog.com 2 Jak dokładnie wykonaliśmy pomiar? Czy duża / wysoka dokładność jest zawsze konieczna? www.sparkfun.com 3 Błąd pomiaru.

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 257 ds. Metrologii Ogólnej

PLAN DZIAŁANIA KT 257 ds. Metrologii Ogólnej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 257 ds. Metrologii Ogólnej STRESZCZENIE Komitet Techniczny 257 ds. Metrologii Ogólnej został powołany w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego, którego misją jest sprawne

Bardziej szczegółowo

Elastyczny zakres akredytacji

Elastyczny zakres akredytacji Elastyczny zakres akredytacji podejście praktyczne na przykładzie laboratoriów Centrum Badań Jakości sp. z o.o. w Lubinie Katarzyna Rajczakowska Warszawa, grudzień 2010 r. Elastyczny zakres w dokumentach

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium CS-17 SJ CS-17 SJ to program wspomagający sterowanie jakością badań i walidację metod badawczych. Może działać niezależnie od innych składników

Bardziej szczegółowo

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA. konieczny parametr wyniku analitycznego. Dr inż. Piotr KONIECZKA

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA. konieczny parametr wyniku analitycznego. Dr inż. Piotr KONIECZKA 1 SPÓJNOŚĆ POMIAROWA konieczny parametr wyniku analitycznego Dr inż. Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg normy PN-EN ISO/IEC w pigułce

Akredytacja laboratoriów wg normy PN-EN ISO/IEC w pigułce Akredytacja laboratoriów wg normy PN-EN ISO/IEC 17025 w pigułce Rajmund Michalski Sytuacja na rynku usług laboratoryjnych w Polsce rozwija się dynamicznie. Aby na tym trudnym rynku utrzymać się należy

Bardziej szczegółowo

Wzorzec analityczny do absorpcyjnej spektrometrii atomowej Niepewność stężenia roztworu

Wzorzec analityczny do absorpcyjnej spektrometrii atomowej Niepewność stężenia roztworu Wzorzec analityczny do absorpcyjnej spektrometrii atomowej Niepewność stężenia roztworu Spektrometr do absorpcji atomowej Anna Kujawska 1 CRM to wzorce analityczne opatrzone certyfikatem, które certyfikowano

Bardziej szczegółowo

Informacje przedstawiane w sprawozdaniach z badań w aspekcie miarodajności wyników

Informacje przedstawiane w sprawozdaniach z badań w aspekcie miarodajności wyników Informacje przedstawiane w sprawozdaniach z badań w aspekcie miarodajności wyników XVIII Sympozjum POLLAB Kołobrzeg 22.05.2012 r. Tadeusz Matras Andrzej Kober 2 Sprawozdanie z badań W rozumieniu normy

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa 98/79/WE WYKAZ POLSKICH NORM ZHARMONIZOWANYCH DYREKTYW A 98/79/W E. Monitor Polski Nr 76 6194 Poz. 746

Dyrektywa 98/79/WE WYKAZ POLSKICH NORM ZHARMONIZOWANYCH DYREKTYW A 98/79/W E. Monitor Polski Nr 76 6194 Poz. 746 Dyrektywa 98/79/WE WYKAZ POLSKICH NORM ZHARMONIZOWANYCH DYREKTYW A 98/79/W E Polskie Normy opublikowane do 30.06.2011 Wykaz norm z dyrektywy znajduje si równie na www.pkn.pl Na podstawie publikacji w Dzienniku

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Metrologii I Nr ćwicz. Ocena dokładności przyrządów pomiarowych 3

Laboratorium Metrologii I Nr ćwicz. Ocena dokładności przyrządów pomiarowych 3 Laboratorium Metrologii Elektrycznej i Elektronicznej Politechnika Rzeszowska Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych Laboratorium Metrologii I Grupa Nr ćwicz. Ocena dokładności przyrządów pomiarowych

Bardziej szczegółowo