PRZEWODNIK WPROWADZANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO W GARBARNIACH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRZEWODNIK WPROWADZANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO W GARBARNIACH"

Transkrypt

1 PRZEWODNIK WPROWADZANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO W GARBARNIACH

2 Praca zbiorowa Autorzy: François Duperriez AFNOR, Paryż Thierry Poncet Régis Lety CTC, Lyon Irena Kulińska Krystyna Kosińska Henryka Mikulska Milena Prygiel Tadeusz Sadowski Instytut Przemysłu Skórzanego w Łodzi Opracowanie i druk: grafkom tel ,

3 Spis treści 1. Wstęp 1.1. Wyzwania środowiskowe w branży garbarskiej Korzyści płynące z systemu zarządzania środowiskowego Zasady systemu zarządzania środowiskowego Definicje Kilka użytecznych pojęć z dziedziny garbarstwa 2.1. Etapy produkcji skóry Zużycie środków chemicznych Ścieki z garbarni Odpady z garbarni Emisje do atmosfery i zużycie energii Podjęcie decyzji o wdrożeniu 3.1. Zdefiniowanie woli Impuls do wprowadzenia systemu Ocena wstępna i planowanie 4.1. Sporządzenie diagnozy Identyfikacja przepisów i weryfikacja zgodności Analiza aspektów i wpływów oraz ich hierarchizowanie Określenie celów i zadań, tworzenie planu działań środowiskowych Struktura SZŚ 5.1. Role, odpowiedzialność i uprawnienia Zarządzanie kompetencjami Komunikacja i świadomość Dokumentacja SZŚ Zarządzanie dokumentami Tworzenie struktury sterowania operacyjnego Organizacja reagowania na awarie Monitorowanie i pomiary Postępowanie z niezgodnościami Pilotowanie działań korygujących i zapobiegawczych Audit SZŚ Przegląd zarządzania Polityka środowiskowa

4 6. Certyfikacja SZŚ 6.1. Sposób postępowania Etapy kluczowe Załączniki Załącznik 1. Przewodnik diagnozy środowiskowej z tabelą diagnozy środowiskowej Załącznik 2. Lista przepisów mających zastosowanie do garbarni...66 Załącznik 3. Przykład karty analizy przepisów...73 Załącznik 4. Przykładowa definicja funkcji (zakres obowiązków)...81 Załącznik 5. Przykładowa polityka środowiskowa...82 Załącznik 6. Przykładowa procedura analizy środowiskowej...83 Załącznik 7. Przykładowa procedura operacyjna: LZO...87 Załącznik 8. Przykładowa procedura w sytuacji awaryjnej (powódź)...90 Załącznik 9. Przykładowa tabela wskaźników środowiskowych...93 Załącznik 10. Przegląd zarządzania...94

5 1 Wstęp Wstęp Wyzwania środowiskowe w branży garbarskiej Przetwarzanie surowca podatnego na gnicie, jakim są skóry zwierzęce surowe uważane czasem za odpady przemysłu rolno-spożywczego na wyrób, który musi spełniać bardzo wysokie wymagania co do wyglądu, chwytu i odporności na czynniki zewnętrzne, to prawdziwe wyzwanie technologiczne, ponieważ jest ono źródłem głównych wpływów środowiskowych w garbarni. Skóra przetworzona jest materiałem cienkim, w przeciwieństwie do skóry surowej, której grubość trzeba redukować podczas całego procesu garbowania. W rezultacie powstają odpady w proporcji mniej więcej 1 tony na 1 tonę rozmoczonej skóry surowej. Te odpady pochodzą bezpośrednio z procesu usuwania obciążeń ze skóry surowej oraz pośrednio związane są z opakowaniami po produktach chemicznych i postępowaniem ze ściekami, w wyniku czego wytwarzany jest osad. Zarządzanie tymi odpadami stanowi jeden z głównych problemów środowiskowych dla garbarzy. Skóra przetworzona jest materiałem nie gnilnym tę charakterystykę uzyskuje dzięki operacjom warsztatu mokrego i garbowania, podczas których skóry surowe doprowadza się do stanu wygarbowanego półfabrykatu. Te etapy procesu technologicznego w garbarni powodują znaczne zużycie wody i produktów chemicznych, jak również powstawanie ścieków zawierających zanieczyszczenia organiczne (ChZT, BZT 5 ) i mineralne (niektóre garbniki). I tak zużycie wody na 1 tonę skóry surowej skierowanej do produkcji może nawet osiągnąć wartość kilkadziesiąt m 3 podczas całego procesu garbarskiego. Ścieki z procesów technologicznych, które zawierają zanieczyszczenia organiczne i mineralne stanowią także poważny problem środowiskowy dla całego przemysłu skórzanego, ponieważ wymagają odpowiedniego nimi zarządzania. Skóra przetworzona charakteryzuje się barwą, chwytem, odpornością na wodę, odpornością barwy na światło, itp. Charakterystyki te uzyskuje się podczas operacji barwienia/natłuszczania, a także wykończania skór. Te etapy również powodują zużycie wody, ale w szczególności środków chemicznych przy barwieniu, natłuszczaniu i wykończaniu (bowiem mogą zawierać rozpuszczalniki). Emisje do atmosfery lotnych związków organicznych z powodu rozpuszczalników występują w proporcji kg na jedną tonę rozmoczonej skóry surowej. Ponadto przeprowadzenie całego procesu technologicznego przy produkcji skóry powoduje zużycie energii, ze względu na konieczność podgrzewania wody używanej w trakcie poszczególnych operacji, a także powietrza podczas operacji suszenia skór oraz zużycia energii elektrycznej przez maszyny. Kontrola zużycia energii stanowi jeden z najpoważniejszych problemów w obecnej sytuacji, gdy cały świat dąży do znacznej redukcji emisji gazów cieplarnianych. Najbardziej znaczące problemy środowiskowe (przedstawione na poniższym schemacie), związane z branżą garbarską, są następujące: zużycie wody i zarządzanie ściekami; zarządzanie odpadami; zarządzanie środkami chemicznymi (zużycie i przechowywanie); nadzór nad zużyciem energii; zarządzanie emisjami lotnych związków organicznych. Kilka użytecznych pojęć z dziedziny garbarstwa 11 Podjęcie decyzji o wdrożeniu 19 Ocena wstępna i planowanie 21 Struktura SZŚ 37 Certyfikacja SZŚ 57 Załączniki 59 5

6 Uwzględnienie tych aspektów środowiskowych jest na co dzień integralną częścią zarządzania w garbarniach. Zresztą, jeśli chodzi o problematykę środowiskową, te aspekty stanowią przedmiot nadzoru ze względu na przepisy wydawane przez odpowiednie organy administracji i inne powołane do tego organy. Wprowadzenie systemu zarządzania środowiskowego w przemyśle garbarskim wydaje się być podejściem pożądanym ponieważ zarządzanie aspektami środowiskowymi jest obowiązkiem każdej garbarni. Podjęcie postępowania w oparciu o normę PN-EN ISO 14001:2005 pozwoliłoby przedstawicielom branży garbarskiej skuteczniej organizować i formalizować już istniejące w ich zakładach sterowanie operacyjne i nadzór nad dokumentami. Wprowadzenie systemu zarządzania środowiskowego w branży garbarskiej stanowi podejście w pełni umotywowane, które niesie wyłącznie same korzyści. 6

7 1.2. Korzyści płynące z systemu zarządzania środowiskowego Oprócz przepisów prawnych, które dążą do zapewnienia coraz skuteczniejszej ochrony środowiska, istnieją też inne przyczyny uzasadniające doskonalenie działań środowiskowych. Umiejscowienie garbarni w pobliżu obszarów zurbanizowanych zmusi zakłady do zmniejszenia emisji zapachowych natomiast fakt zużywania znacznych ilości wody oraz środków zanieczyszczających środowisko narzuci konieczność ciągłego ulepszania systemu zarządzania ściekami. Aby móc panować nad wpływem na środowisko, konieczne jest zastosowanie odpowiednich środków technicznych jak nadzór i pilotowanie oczyszczalni ścieków, opanowanie procesów produkcyjnych w celu zmniejszenia do minimum zużycia środków niebezpiecznych dla środowiska, itp. Powyższe środki nie wystarczą do zapewnienia optymalizacji wyzwań środowiskowych, z którymi musi się zmierzyć przedsiębiorstwo uwzględniając jednocześnie wymogi ekonomiczne, organizacyjne lub handlowe, ani też nie zapewnią ich stopniowej poprawy. Dlatego też trzeba wpisać powyższe środki w szerszy kontekst globalnego zarządzania działaniami przedsiębiorstwa. Istotne jest wprowadzenie systemu zarządzania środowiskowego, którego zadaniem będzie koordynacja wspomnianych środków technicznych z pozostałymi działaniami w ramach polityki najwyższego kierownictwa. Środki techniczne powinny zostać włączone w zakres wiedzy o całości aspektów środowiskowych i prawnych, zaś plany działań ustalone przez przedsiębiorstwo umożliwią osiąganie postępów w wybranym tempie. Zarządzanie kompetencjami środowiskowymi oraz uświadamianie pracowników pomogą w ich lepszym przestrzeganiu. Nadzór nad kluczowymi parametrami oraz wprowadzane ulepszenia będą pomocne w podejmowaniu właściwych decyzji przy uwzględnieniu niezbędnej równowagi pomiędzy różnego rodzaju wyzwaniami. Skóra nie jest dobrem konsumpcyjnym lecz materiałem do produkcji artykułów takich jak obuwie, galanteria, meble. Z tą sytuacją wiążą się główne wyzwania zarządzania środowiskowego. Poszczególne marki, niezależnie od tego czy należą do kategorii luksusowych, sportowych, bądź casual, zazwyczaj nie chcą być kojarzone z pojęciem wpływów środowiskowych. Z tego powodu narzucają swoim dostawcom ostrzejsze warunki niż wymagają tego przepisy. Ponieważ jest to rynek o wysokiej wartości dodanej, w interesie garbarza europejskiego leży dostosowanie się do tych żądań. W tym celu musi stale dążyć (co zostało przewidziane w specyfikacji systemów zarządzania środowiskowego) do zmniejszenia wpływów środowiskowych w swoim zakładzie, zarówno jeśli chodzi o nieszkodliwość produktu dla użytkownika (szczególnie jeśli chodzi o paski do zegarków czy inne wyroby skórzane mające bezpośredni kontakt ze skórą) jak też emisje gazów cieplarnianych, o co troszczy się przemysł wyrobów luksusowych oraz sportowych. Tego typu działania znajdują się w zasięgu możliwości wszystkich przedsiębiorstw, niezależnie od ich wielkości, ponieważ sposób podejścia do powyższych zagadnień zależy od poszczególnych zakładów oraz warunków w jakich działają. Rozwiązania i narzędzia zaproponowane w niniejszym przewodniku zostały opracowane w taki sposób aby były jak najlepiej dopasowane do specyfiki garbarni. Przy wsparciu specjalistów Instytutu Przemysłu Skórzanego, każda garbarnia będzie mogła zbudować własny system zarządzania środowiskowego i stosować go aby zoptymalizować parametry swojej działalności. Wstęp 5 Kilka użytecznych pojęć z dziedziny garbarstwa 11 Podjęcie decyzji o wdrożeniu 19 Ocena wstępna i planowanie 21 Struktura SZŚ 37 Certyfikacja SZŚ 57 Załączniki 59 7

8 1.3. Zasady systemu zarządzania środowiskowego Pod pojęciem systemu kryje się istnienie takiej organizacji, która pozwoli przedsiębiorstwu zarządzać najlepiej, jak można, aspektami środowiskowymi, które jej dotyczą. Organizacja ta może się sprowadzać do nadzoru nad operacjami, które powodują najistotniejsze wpływy środowiskowe lub czynniki ryzyka, jak również do przestrzegania stosujących się do przedsiębiorstwa przepisów prawnych i innych. Mówiąc o zarządzaniu środowiskowym zakładamy, że nadzór ten wpisze się w szersze postępowanie, mające na celu ciągłe doskonalenie efektów działalności środowiskowej poprzez redukcję wpływów i czynników ryzyka, z uwzględnieniem pozostałych wyzwań, jakie napotyka przedsiębiorstwo. Najwyższe kierownictwo odgrywa tu kluczową rolę. To ono daje impuls całemu przedsiębiorstwu i pracownikom. Również kierownictwo wskazuje kierunek, bądź kierunki, które należy przedsięwziąć w celu realizacji zarządzania środowiskowego: zarządzania zgodnie z przepisami i zarządzania perspektywicznego pozwalającego przewidzieć oczekiwania klienta i odpowiedzieć na nie. Zarządzanie musi być również strukturą trwałą i uwzględnić dobro przyszłych pokoleń (dostępność zasobów, emisje gazów cieplarnianych). Doskonalenie zarządzania jest postępowaniem przebiegającym w czterech etapach: P (od angielskiego plan ) D (od angielskiego do ) C (od angielskiego check ) A ( od angielskiego act ) planowanie, czyli określenie struktury organizacji systemu, jaką należy wprowadzić, aby osiągnąć dany cel realizacja, wdrożenie działań określonych na poprzednim etapie kontrola i zbieranie informacji w celu sprawdzenia, czy działania przebiegają zgodnie z wytycznymi i czy osiągają cel analiza zebranych informacji i decyzja o podjęciu działań mających skorygować ewentualne zboczenie z kursu i/lub pozwalających rozpocząć realizację ambitniejszych dalszych celów Zazębianie się tych czterech etapów, często przedstawianych w postaci koła, nosi nazwę koła Deminga, od nazwiska twórcy takiego podejścia: ACT PLAN Kierunek/ kierownictwo Pełnomocnik ds. Środowiska CHECK DO 8

9 Systemy zarządzania środowiskowego oraz norma PN-EN ISO 14001:2005, określająca ich wymagania, zbudowane są według struktury koła Deminga, które spotykamy na różnych szczeblach funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zaczyna się już na szczeblu operatora, który stwierdził jakieś niepożądane zdarzenie i znajduje rozwiązanie, aby zdarzenie to nie wystąpiło ponownie, stosuje to rozwiązanie i upewnia się, czy problem jest załatwiony. Na najwyższym szczeblu pilotowanie systemu za pomocą polityki określonej przez najwyższe kierownictwo, przełożonej na cele, zadania i programy, wdrażane oraz monitorowane, oraz przegląd zarządzania stanowią największe z kół Deminga. Etap Wymaganie ISO Wymagania ogólne 4.2 Polityka środowiskowa Plan Aspekty środowiskowe Wymagania prawne i inne Cele, zadania i program (programy) Do Zasoby, role, odpowiedzialność i uprawnienia Kompetencje, szkolenie i świadomość Komunikacja Dokumentacja Nadzór nad dokumentami Sterowanie operacyjne Gotowość i reagowanie na awarie Check Monitorowanie i pomiary Ocena zgodności Nadzór nad zapisami Audit wewnętrzny Act Niezgodności, działania korygujące i zapobiegawcze 4.6 Przegląd zarządzania Wstęp 5 Kilka użytecznych pojęć z dziedziny garbarstwa 11 Podjęcie decyzji o wdrożeniu 19 Ocena wstępna i planowanie 21 W praktyce przed podjęciem decyzji o wszczęciu postępowania, przedsiębiorstwa gromadzą potrzebne informacje, takie jak sporządzenie diagnozy, które poddają analizie. Wtedy koło Deminga zaczyna działać na etapie kontroli i zbierania informacji. System zarządzania środowiskowego stanowi zatem podejście dynamiczne, dzięki któremu przedsiębiorstwo może się rozwijać i coraz lepiej reagować na rosnące oczekiwania klientów kupujących skóry oraz konsumentów wyrobów skórzanych (obuwie, galanteria, odzież, itp.). w zakresie ochrony środowiska Definicje Definicje podane w niniejszym przewodniku pochodzą z normy PN-EN ISO 14001:2005 Systemy zarządzania środowiskowego. Wymagania i wytyczne stosowania Struktura SZŚ 37 Certyfikacja SZŚ 57 Środowisko Otoczenie, w którym działa organizacja z uwzględnieniem powietrza, wody, ziemi, zasobów naturalnych, flory, fauny, ludzi i ich wzajemnej zależności. UWAGA. W tym kontekście pojęcie otoczenia rozciąga się od wnętrza organizacji do systemu globalnego Załączniki 59 9

10 Aspekt środowiskowy Element działań organizacji, lub jej wyrobów lub usług, który może wzajemnie oddziaływać ze środowiskiem. UWAGA. Znaczący aspekt środowiskowy to ten, który ma lub może mieć znaczący wpływ na środowisko. Wpływ na środowisko Każda zmiana w środowisku, zarówno niekorzystna, jak i korzystna, która w całości lub częściowo jest spowodowana aspektami środowiskowymi organizacji. System zarządzania środowiskowego EMS Environmental Management System Część systemu zarządzania organizacji, wykorzystywana do opracowania i wdrożenia jej polityki środowiskowej i zarządzania jej aspektami środowiskowymi. UWAGA 1. System zarządzania jest zbiorem wzajemnie powiązanych elementów wykorzystywanych do ustanowienia polityki i celów oraz do osiągania tych celów. UWAGA 2. System zarządzania obejmuje strukturę organizacyjną, planowanie, odpowiedzialność, praktyki, procedury, procesy i zasoby. Cel środowiskowy Ogólny cel środowiskowy, spójny z polityką środowiskową, który organizacja ustala sobie do osiągnięcia. Efekty działalności środowiskowej Możliwe do zmierzenia wyniki zarządzania przez organizację swoimi aspektami środowiskowymi. UWAGA. W kontekście systemu zarządzania środowiskowego wyniki mogą być mierzone w odniesieniu do polityki środowiskowej organizacji, celów środowiskowych, zadań środowiskowych i innych wymagań dotyczących efektów działalności środowiskowej. Polityka środowiskowa Ogół zamierzeń i ukierunkowanie organizacji dotyczące efektów działalności środowiskowej formalnie wyrażone przez najwyższe kierownictwo. UWAGA. Polityka środowiska stanowi ramy do działania i ustalania celów środowiskowych oraz zadań środowiskowych. Zadanie środowiskowe Szczegółowe wymaganie dotyczące efektów działalności, mające zastosowanie do organizacji albo jej części, wynikające z celów środowiskowych, które należy określić oraz zrealizować, aby te cele osiągnąć. 10

11 2 Kilka użytecznych pojęć z dziedziny garbarstwa Wstęp Etapy produkcji skóry Niezależnie od sektora przemysłu, podstawą wszelkich refleksji na temat wpływów śodowiskowych danego zakładu jest zrozumienie jego procesu produkcji. Poniższy schemat przedstawia główne etapy produkcji skóry, precyzując rodzaje odpadów powstające na poszczególnych etapach (lewa kolumna), ścieki oraz emisje do atmosfery (prawa kolumna). ODPADY STAŁE Odpady z odmięśniania Szczecina, wapno, proteiny Odpady z mizdrowania Odpady z dwojenia Dwoina nieużyteczna Strużyny Pył szlifierski Odpady po okrawaniu Odpady powykończeniowe SKÓRA SUROWA Rozmaczanie ò Odmięśnianie/okrawanie ò Odwłaszanie, wapnienie ò Mizdrowanie/okrawanie golizny ò Dwojenie golizny ò Odwapnianie, wytrawianie ò Piklowanie ò Odtłuszczanie (skóry owcze i świńskie) ò Wstępne garbowanie, garbowanie ò Dwojenie skór wet-blue ò Struganie skór wet-blue ò Neutralizacja, dogarbowanie, barwienie, natłuszczanie ò Suszenie ò Międlenie/rozbijanie ò Szlifowanie ò Okrawanie ò Wykończanie CZYNNIKI ZANIECZYSZCZEŃ CIEKŁE I LOTNE BZT 5, ChZT, materia w zawieszeniu, sucha pozostałość, sól, azot organiczny BZT 5, ChZT, zawiesina, sucha pozostałość, siarczki, azot organiczny, azot amoniakalny BZT 5, ChZT, sucha pozostałość, azot amoniakalny, H 2 S BZT 5, ChZT,sole, kwasy BZT 5,ChZT, sucha pozostałość, rozpuszczalniki, tłuszcze ChZT, sucha pozostałość, garbniki mineralne, roślinne lub syntetyczne BZT 5,ChZT, sucha pozostałość, garbniki mineralne, roślinne lub syntetyczne, barwniki, tłuszcze Rozpuszczalniki, żywice, pigmenty Kilka użytecznych pojęć z dziedziny garbarstwa 11 Podjęcie decyzji o wdrożeniu 19 Ocena wstępna i planowanie 21 Struktura SZŚ 37 Certyfikacja SZŚ 57 Załączniki 59 SKÓRA GOTOWA 11

12 Poniżej przedstawiono opis poszczególnych etapów. Przygotowanie skóry Najpowszechniejszym sposobem konserwacji skór jest solenie. Po dostarczeniu do zakłdu, skóra jest przygotowywana. Polega to na rozłożeniu skór, usunięciu nadmiaru soli i zbędnych części. Rozmaczanie Skóry zostają rozmoczone w wodzie w celu uzyskania odpowiedniej wilgotności i usunięcia zanieczyszczeń (błoto, sól, odchody, mocz, krew, itp.). Dodatek mydła ułatwia rozmaczanie skór. Na ogół operacja ta jest wykonywana w drewnianych bębnach lub cytrokach. Odwłaszanie (/wapnienie) lub usuwanie wełny Ta operacja polega na usunięciu włosów (skóry bydlęce) lub wełny (skóry owcze) przez dodanie wapna i siarczków w srodowisku wodnym. Mizdrowanie Ze skór usuwa się mechanicznie resztki tkanki podskórnej przy użyciu mizdrownicy w wyniku czego powstają odpady z etapu mizdrowania. Odwapnianie/wytrawianie Pod wpływem operacji odwłaszania/wapnienia skóra pęcznieje po wchłonięciu dużej ilości wody. W tym stanie nie można poddać jej procesowi garbowania, niezbędne jest usunięcie nadmiaru wody i zbędnych produktów białkowych. Operacja odwapniania pozwala zneutralizować ph głównie przy użyciu soli amonowych. Proces odwapniania/wytrawiania kończy się płukaniem w celu usunięcia soli rozpuszczalnych. Piklowanie Piklowanie przygotowuje skóry do garbowania w bębnie, wykonywane jest przy użyciu silnych kwasów i soli kuchennej. Garbowanie (chromem) / wyżymanie i struganie W 85% przypadków garbowanie przeprowadza się w bębnach w obecności soli chromu III (zasadowy siarczan chromu trójwartościowego Cr(OH) m (SO 4 ) n ). Na tym etapie skóra surowa staje się skórą wygarbowaną. Jest teraz zabezpieczona przed gniciem. Czasami używane są inne garbniki: garbniki roślinne jak kasztanowiec, quebracho, mimoza, tara lub garbniki organiczne syntetyczne jak aldehyd glutarowy. Barwienie/natłuszczanie Skóry są poddawane neutralizacji, dogarbowywane i natłuszczane ażeby nadać im elastyczność, odpowiedni wygląd i wytrzymałość. Te operacje są również wykonywane w bębnie. Skóry są następnie wyżymane i suszone. Wykończanie Wykończanie polega na zabezpieczeniu powierzchni skóry przed wodą i innymi czynnikami zewnętrznymi (zadrapanie, chemikalia, itp.). Wykończanie skór wykonuje się za pomocą natryskiwania, nalewania (roll-coating) które umożliwiają regularne nanoszenie stałej ilości środka wykończającego. 12

13 Oprócz działalności związanej bezpośrednio z produkcją skór, wpływ na środowisko mogą również wywierać inne rodzaje działalności zakładu, takie jak: Składowanie surowców i materiałów skóry surowe substancje chemiczne warsztatu mokrego, garbujące, dogarbowujące, barwiące, natłuszczające substancje chemiczne wykończeniowe skóra gotowa odpady zawierające chrom odpady nie zawierające chromu szlamy ze stacji oczyszczania Laboratorium laboratorium analiz chemicznych laboratorium analiz fizycznych Instalacje użytkowe kotłownia kompresor powietrza transformator elektryczny dział utrzymania ruchu administracja sanitariaty Środowisko stacja oczyszczania wyposażenie do recyklingu niektórych typów kąpieli Wstęp 5 Kilka użytecznych pojęć z dziedziny garbarstwa 11 Podjęcie decyzji o wdrożeniu 19 Ocena wstępna i planowanie Zużycie środków chemicznych Podczas wielu etapów produkcji garbarnie używają różnorodnych środków chemicznych. Podstawowe używane środki chemiczne wraz z wartościami ich zużycia przedstawiono w poniższej tabeli. Etap procesu Operacje Substancja chemiczna Ilość maksymalna kg/ tona skóry Przechowywanie Chlorek sodu 300 Antyseptyki 3 Warsztat mokry Rozmaczanie Zwilżacze 3 Depilacja/ Antyseptyki 2 wapnienie Detergent 20 Odwapnianie, Siarczek sodu 40 wytrawianie Wodorosiarczek sodu 20 Odtłuszczanie Wapno gaszone 50 Soda kaustyczna 20 Węglan sodu 30 Struktura SZŚ 37 Certyfikacja SZŚ 57 Załączniki 59 13

14 Etap procesu Operacje Substancja chemiczna Ilość maksymalna kg/ tona skóry Warsztat mokry Produkt enzymatyczny 15 cd. Merkaptany 40 Chlorek amonu 20 Siarczan amonu 20 Metabisulfit sodu 20 Środki odtłuszczające 50 Kwasy organiczne 20 Garbowanie Piklowanie Chlorek sodu 100 Garbowanie Kwas siarkowy 30 Kwas solny (1) 20 Kwas mrówkowy 20 Środek bakteriobójczy 2 Rozpuszczalnik organiczny 200 Zwilżacz 10 Węglan sodu 20 Octan sodu 10 Mrówczan sodowy 10 Ftalan sodowy 20 Tlenek magnezu 15 Sole chromu 100 Sole aluminium 20 Dwuwęglan sodu 20 Garbniki roślinne 300 Glutaraldehyd 20 Wyprawianie Dogarbowanie Środki neutralizacyjne 20 Barwienie Środki dogarbowujące 40 Natłuszczanie Barwniki 40 Amoniak 20 Kwas mrówkowy 30 Oleje do natłuszczania 120 Kwas mrówkowy 5 Wykończenie Środki wykończeniowe 40 (1) jedynie dla skóry krokodylej 2.3. Ścieki z garbarni Komisja ds. Środowiska Międzynarodowego Związku Inżynierów i Techników Przemysłu Skórzanego International Union of Environment (IUE) Commission of International Union of Leather Technologists and Chemists Societies (IULTCS) proponuje średnie wartości zanieczyszczeń dla garbarni zajmujących się skórami bydlęcymi, które wprowadziły dobre praktyki środowiskowe. Wartości te podano w poniższej tabeli. 14

15 Wartości na tonę namoczonej skóry surowej Należy zauważyć, że: wprowadzenie dobrych praktyk środowiskowych zmniejsza zużycie wody lecz powoduje zwiększenie wszystkich parametrów zanieczyszczeń ze względu na zagęszczenie. rodzaj zanieczyszczenia zależy w dużej mierze od stanu rozmaczanych skór (błoto, tłuszcz, sól, odchody, słoma, itp.) 2.4. Odpady z garbarni Woda (m 3 /t) ChZT ( kg/t) BZT 5 ( kg/t) Zawiesiny ( kg/t) Cr 3+ ( kg/t) S 2 ( kg/t) Skóry bydlęce solone Warsztat mokry Garbowanie Wyprawa (dogarbowanie, barwienie, natłuszczanie) Wykańczanie Razem Wstęp 5 Kilka użytecznych pojęć z dziedziny garbarstwa 11 Podjęcie decyzji o wdrożeniu 19 Skóra, będąca surowcem dla garbarni, jest produktem ubocznym przemysłu mięsnego. Z tego powodu nie została ona w żaden sposób przygotowana do użytku garbarni, która sama musi usunąć z niej wszystkie zbędne elementy. Do produkcji skóry gotowej wykorzystuje się jedynie skórę właściwą. Garbarz musi usunąć sól konserwującą, odchody, tłuszczową tkankę podskórną, włosy lub wełnę i część grubości. Wszystkie te zabiegi powodują powstawanie odpadów, którymi garbarnia musi zarządzać. Europejska nomenklatura odpadów zawiera sekcję dotyczącą przemysłu skórzanego. W poniższej tabeli zestawiono odpady dotyczące garbarni. Kod odpadu Odpad Klasyfikacja Pochodzenie Odpady z mizdrowania Odpady skór surowych (odzierki i dwoiny wapniowe) Odpady pochodzące z operacji mizdrowania skór surowych polegającej na eliminacji tłuszczowej tkanki podskórnej za pomocą środków mechanicznych po namoczeniu Odpady pochodzące z operacji mizdrowania (eliminacja tkanki podskórnej) po wapnieniu Odpady z wapnienia Depilacja/wapnienie z zachowaniem włosa Odpady po dwojeniu w goliźnie Odpady z odtłuszczania Odpady Odtłuszczanie w kąpieli piklującej zawierające rozpuszczalniki niebez- lub na sucho (bez fazy ciekłej) pieczne Brzeczka garbująca Zużyte chromowe kąpiele garbujące zawierająca chrom Ocena wstępna i planowanie 21 Struktura SZŚ 37 Certyfikacja SZŚ 57 Załączniki 59 15

16 Kod odpadu Odpad Klasyfikacja Pochodzenie Brzeczka garbująca Zużyte bezchromowe kąpiele nie zawierająca chromu garbujące Osady zawierające chrom, Szlamy zawierające chrom zwłaszcza z zakładowych trójwartościowy ze stacji oczyszczalni ścieków oczyszczania Osady nie zawierające chromu, Szlamy nie zawierające chromu zwłaszcza z zakładowych trójwartościowego ze stacji oczyszczalni ścieków oczyszczania Odpady skóry wygarbowanej Odpady po garbowaniu do stanu zawierające chrom (wióry, wet blue, dwojeniu, struganiu, obcinki, pył ze szlifowania skóra generuje odpady chromowe. skór) Pył skórzany powstający po operacji szlifowania i obracania (międlenia) skór w bębnie Odpady z polerowania Dział wykończania powłokowego i wykańczania odpady skór gotowych Inne niewymienione odpady Pierwszy etap oczyszczania: kratki zatrzymują odpady stałe w zawieszeniu (powstają tzw. skratki) Osady z różnych zbiorników i sieci kanalizacyjnych 13 Oleje odpadowe i odpady Odpady Naprawy, konserwacja, transport ciekłych paliw (z wyłączeniem niebezolejów jadalnych oraz grup pieczne 05, 12 i 19) Odpady z rozpuszczalników Odpady Pozostałości po operacjach organicznych, chłodziw niebez- wykończeniowych i czyszczeniu i propelenty (z wyłączeniem pieczne z użyciem rozpuszczalników. grup 07 i 08) Mieszaniny zużytych rozpuszczalników, odpady lakierów, osady usieciowane po utrwalaniu, podkłady pigmentacyjne Opakowania z papieru i tektury Odpady opakowaniowe Opakowania z tworzyw Odpady opakowaniowe sztucznych Opakowania z drewna Odpady opakowaniowe Opakowania z metali Odpady opakowaniowe Opakowania zawierające Odpady pozostałości substancji niebezniebezpiecznych lub nimi pieczne zanieczyszczonych Odpady betonu oraz gruz Różne prace gospodarskie betonowy z rozbiórek w zakładzie i remontów Papier i tektura Odpady ulegające Utrzymanie terenów zielonych biodegradacji na terenie przedsiębiorstwa 16

17 Ilości odpadów zmieniają się w zależności od rodzaju skóry, procesu produkcji oraz procesu oczyszczania ścieków (osady z oczyszczalni mogą stanowić istotną część). Odpady generowane na tonę skór solonych, które po rozmoczeniu w wodzie stanowią ok kg (waga zielona) zawierają następujące odpady: Specyficzne odpady garbarskie niegarbowane ok. 500 kg/tonę skór solonych Zabrudzona sól z materii organicznej, szczeciny, pozostałości po żyłowaniu, pozostałości po czyszczeniu lica, odpady golizny dwojonej Odpady z garbowania ok. 240 kg/tonę skór solonych Nieużyteczna dwoina chromowa, strużyny chromowe, okrawki Odpady z warsztatu operacji wykończeniowych ok. 2 kg/tonę skór solonych Osady farby, zużytych rozpuszczalników Odpady niespecyficzne ok. 100 kg/tonę skór solonych Odpady zmieszane (plastik, papier, tektura), odpady sortowane (palety, różne opakowania), beczki i opakowania z żelaza, beczki i opakowania plastikowe, olej hydrauliczny Odpady z oczyszczania ok. 300 kg/tonę skór solonych Pozostałości skratek, szlamy ze stacji oczyszczania (27% suchej masy), odpady po przeczyszczaniu Rozmoczenie tony skór surowych umożliwia wyprodukowanie około 290 kg skóry gotowej. Wstęp 5 Kilka użytecznych pojęć z dziedziny garbarstwa 11 Podjęcie decyzji o wdrożeniu Emisje do atmosfery i zużycie energii W przypadku garbarni wyróżnia się 3 rodzaje potencjalnych emisji do atmosfery: Emisje siarczków: te emisje związane są z odwłaszaniem skór i uzdatnianiem ścieków z odwłaszania. Siarczki z odwłaszania skór są używane w środowisku zasadowym (ph 12) i z tego powodu nie powinny znależć się w powietrzu. Jednakże jeśli te ścieki zostaną zmieszane ze ściekami kwaśnymi (np. kąpiel z piklowania, garbowania lub barwienia) do atmosfery uwalniają się znaczne ilości H 2 S powodując istotne problemy. Jest to szczególnie toksyczny gaz o silnej nieprzyjemnej woni (zgniłego jajka). Emisje lotnych związków organicznych (LZO): te emisje są związane z użyciem rozpuszczalników, w szczególności na etapie wykończania skór. Zależnie od typu środków używanych do wykończania, ilości lotnych związków organicznych mogą osiągnąć stężenie do 300 gramów na m 2 skóry gotowej. Stosowanie odpowiedniego rodzaju środków chemicznych pozwala znacznie zmniejszyć te emisje. Emisje gazów cieplarnianych: te emisje są bezpośrednio lub pośrednio związane ze zużyciem energii oraz jej nośnika. Nie mają bezpośredniego wpływu na pobliskie okolice lecz wpływają na globalne ocieplenie klimatu Ziemi. Kwestia emisji CO 2 pojawia się w wielu przepisach w związku z dążeniem do przestrzegania porozumienia z KYOTO (redukcja emisji gazów cieplarnianych o współczynniku 4 do 2050 r.). Zużycie energii elekrycznej wpływa pośrednio na emisję CO 2. Ilości uwalnianego CO 2 są ściśle związane z pierwotnym źródłem energii: niskie dla energii odnawialnych (elektrownie wiatrowe i wodne) oraz dla energii atomowej; wysokie w przypadku gazu, oleju i węgla. Wpływ CO 2 danego przedsiębiorstwa jest ściśle związany z krajem, w którym się ono znajduje. W poniższej tabeli przedstawiono zestawienie różnych źródeł energii wykorzystywanych w garbarniach. Ocena wstępna i planowanie 21 Struktura SZŚ 37 Certyfikacja SZŚ 57 Załączniki 59 17

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM Co jest istotą systemu zarządzania środowiskowego wg normy ISO 14001? System zarządzania środowiskowego stanowi część systemu zarządzania organizacji. Istota SZŚ wg normy ISO 14001

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG Wykład 10. SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM ISO 9000 1 1. Rodzina norm ISO 9000: Normy ISO 9000 są od 1987r., a trzecia rodzina norm ISO 9000 z 2000 r. (doskonalona w kolejnych latach) składa się

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 20 ds. Skóry i Obuwia

PLAN DZIAŁANIA KT 20 ds. Skóry i Obuwia Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 20 ds. Skóry i Obuwia STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 20 ds. Skóry i Obuwia działa we współpracy z Polskim Komitetem Normalizacyjnym. W zakresie tematycznym Komitetu Technicznego

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o.

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Konferencja Klubu Polskie Forum ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 Krzysztof Lebdowicz

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

REJESTR DZIAŁALNOŚCI REGULOWANEJ W ZAKRESIE ODBIERANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH OD WŁAŚCICIELI NIERUCHOMOŚCI GMINY ZBICZNO

REJESTR DZIAŁALNOŚCI REGULOWANEJ W ZAKRESIE ODBIERANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH OD WŁAŚCICIELI NIERUCHOMOŚCI GMINY ZBICZNO WÓJT GMINY ZBICZNO Urząd Gminy w Zbiczno Zbiczno 140, 87-305 Zbiczno tel./fax. (56) 49 393 17 gmina@zbiczno.pl REJESTR DZIAŁALNOŚCI REGULOWANEJ W ZAKRESIE ODBIERANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH OD WŁAŚCICIELI

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

Odpady ciekłe z zakładowej regeneracji srebra inne niż wymienione w 09 01 06. 29 10 01 09* Kwas siarkowy. 30 10 01 22*

Odpady ciekłe z zakładowej regeneracji srebra inne niż wymienione w 09 01 06. 29 10 01 09* Kwas siarkowy. 30 10 01 22* Odpady 01 06 01 01* Kwas siarkawy i siarkowy. 02 06 01 02* Kwas chlorowodorowy. 03 06 01 04* Kwas fosforowy i fosforawy. 04 06 01 06* Inne kwasy. 05 06 02 01* Wodorotlenek wapniowy. 06 06 02 03* Wodorotlenek

Bardziej szczegółowo

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk i recykling założenia prawne Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk Odzysk ( ) jakikolwiek proces, którego wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

Trociny, wióry, ścinki, drewno, płyta wiórowa i fornir zawierające substancje niebezpieczne 14. 03 01 82 Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków

Trociny, wióry, ścinki, drewno, płyta wiórowa i fornir zawierające substancje niebezpieczne 14. 03 01 82 Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków 1. 02 01 01 Osady z mycia i czyszczenia 2. 02 01 03 Odpadowa masa roślinna 3. 02 01 04 Odpady tworzyw sztucznych (z wyłączeniem opakowań) 4. 02 01 08* Odpady agrochemikaliów zawierające substancje, w tym

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Forum ISO 14000 INEM Polska Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Wymagania norm: ISO 9001, ISO 14001 oraz PN-N-18001 dotyczące dostawców i podwykonawców. Szczyrk, 24 27. 09. 2006r. Maciej Kostrzanowski

Bardziej szczegółowo

RAPORT ŚRODOWISKOWY ZA 2013ROK TERESA PĄCHALSKA 22.03.2014 SAPA EXTRUSION CHRZANÓW SAPA GROUP

RAPORT ŚRODOWISKOWY ZA 2013ROK TERESA PĄCHALSKA 22.03.2014 SAPA EXTRUSION CHRZANÓW SAPA GROUP 1 RAPORT ŚRODOWISKOWY ZA 2013ROK TERESA PĄCHALSKA 22.03.2014 SAPA EXTRUSION CHRZANÓW SAPA GROUP 2 Szanowni Państwo, Przekazujemy w Państwa ręce Raport Środowiskowy przedstawiający osiągnięcia Sapa Extrusion

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Gospodarki Odpadami

Krajowy Program Gospodarki Odpadami Krajowy Program Gospodarki Odpadami KPGO został sporządzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz.

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

Sprawa okazuje się jednak nieco bardziej skomplikowana, jeśli spojrzymy na biomasę i warunki jej przetwarzania z punktu widzenia polskiego prawa.

Sprawa okazuje się jednak nieco bardziej skomplikowana, jeśli spojrzymy na biomasę i warunki jej przetwarzania z punktu widzenia polskiego prawa. Czy biomasa jest odpadem? Łukasz Turowski Co to jest biomasa? W obliczu nałożonych na Polskę prawem Unii Europejskiej zobowiązań polegających na zwiększaniu udziału energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią

System Zarządzania Energią System Zarządzania Energią Seminarium w ramach Forum ISO 14000 24.03.2011, Warszawa Andrzej Ociepa Główny Specjalista Ekoekspert, Warszawa, Stowarzyszenie Polskie Forum ISO 14000 Definicja systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Sposób i miejsce magazynowania. 1. 15 01 01 Opakowania z papieru i tektury Magazynowane w pojemnikach, kontenerach na szczelnym, betonowym placu

Sposób i miejsce magazynowania. 1. 15 01 01 Opakowania z papieru i tektury Magazynowane w pojemnikach, kontenerach na szczelnym, betonowym placu Lp. Kod odpadu Rodzaj odpadu Sposób i miejsce magazynowania 1. 15 01 01 Opakowania z papieru i tektury 2. 15 01 02 Opakowania z tworzyw sztucznych 3. 15 01 03 Opakowania z drewna 4. 15 01 04 Opakowania

Bardziej szczegółowo

1. Ceny przyjęcia odpadów do instalacji mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów komunalnych Barycz w Krakowie.

1. Ceny przyjęcia odpadów do instalacji mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów komunalnych Barycz w Krakowie. . Ceny przyjęcia odpadów do instalacji mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów komunalnych Barycz w Krakowie. L.p. Rodzaje odpadów Kod Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne Cena za tonę odpadów

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego

Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego co to jest: certyfikat na ISO 14001? certyfikat zgodności z ISO 14001 2 = wydane przez neutralną i wiarygodną organizację zaświadczenie, że w naszej organizacji

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

ROCZNA ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI NA TERENIE MIASTA I GMINY SZCZEBRZESZYN ZA 2014 ROK SZCZEBRZESZYN, KWIECIEŃ 2015 ROK

ROCZNA ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI NA TERENIE MIASTA I GMINY SZCZEBRZESZYN ZA 2014 ROK SZCZEBRZESZYN, KWIECIEŃ 2015 ROK URZĄD MIEJSKI W SZCZEBRZESZYNIE ROCZNA ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI NA TERENIE MIASTA I GMINY SZCZEBRZESZYN ZA 2014 ROK SZCZEBRZESZYN, KWIECIEŃ 2015 ROK Wprowadzenie Cel przygotowania analizy Niniejszy

Bardziej szczegółowo

Wykaz odpadów przewidzianych do unieszkodliwiania w instalacji termicznego przekształcania odpadów obsługiwanej przez SABA Sp. z o.o.

Wykaz odpadów przewidzianych do unieszkodliwiania w instalacji termicznego przekształcania odpadów obsługiwanej przez SABA Sp. z o.o. Wykaz odpadów przewidzianych do unieszkodliwiania w instalacji termicznego przekształcania odpadów obsługiwanej przez SABA Sp. z o.o. w Płocku Tabela nr 1. Wykaz odpadów przewidzianych do termicznego unieszkodliwiania.

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE NOWEJ USTAWY O ODPADACH z dnia 14 grudnia 2012r (Dz. U. z 8 stycznia 2013 r., poz. 21)

GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE NOWEJ USTAWY O ODPADACH z dnia 14 grudnia 2012r (Dz. U. z 8 stycznia 2013 r., poz. 21) GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE NOWEJ USTAWY O ODPADACH z dnia 14 grudnia 2012r (Dz. U. z 8 stycznia 2013 r., poz. 21) Władysława Wilusz Kierownik Zespołu Gospodarki Odpadami PRZEPISY PRAWNE USTAWA O ODPADACH

Bardziej szczegółowo

Nowelizacja ustawy Prawo Wodne

Nowelizacja ustawy Prawo Wodne dla rozwoju infrastruktury i środowiska Nowelizacja ustawy Prawo Wodne Danuta Drozd Kierownik Zespołu ds. Funduszy Europejskich Katarzyna Cichowicz, Katarzyna Brejt 1 Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia. Małgorzata Gackiewicz

Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia. Małgorzata Gackiewicz Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia Małgorzata Gackiewicz POCZĄTEK ISO 14001 2010r. POKL Zespół wdrożniowy Komunikacja ASPEKTY ŚRODOWISKOWE ASPEKTY BEZPOŚREDNIE Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K ĆWICZENIA 2 Charakterystyka wybranej działalności gospodarczej: 1. Stosowane surowce, materiały, półprodukty, wyroby ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami

Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami Doc dr Lidia Sieja INSTYTUT EKOLOGII TERENÓW UPRZEMYSŁOWIONYCH Katowice Bilans odpadów wytworzonych w 2004r Rodzaj

Bardziej szczegółowo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo Stosowanie wymagań norm serii ISO 3834 w procesie zapewnienia jakości wyrobów spawanych Mariusz Piękniewski Kierownik Sekcji Spawalnictwa

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Gdańsk, 2012 Zarządzanie planem gospodarki odpadami Warunkiem realizacji planu gospodarki odpadami jest ustalenie systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak Charakterystyka zawodu Technik ochrony środowiska koordynuje pracę w zakresie ochrony powietrza, wód, powierzchni ziemi, ochrony przed

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZUŻYCIA KWASU I WODY W GALWANIZERNIACH

ANALIZA ZUŻYCIA KWASU I WODY W GALWANIZERNIACH ANALIZA ZUŻYCIA KWASU I WODY W GALWANIZERNIACH Sektor obróbki powierzchniowej metali charakteryzuje się dużym zużyciem kwasu w procesie wytrawiania oraz zużyciem znacznych ilości wody w procesie płukania.

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami.

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 28 stycznia 2009 w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Procedura PSZ 4.11_4.12 DZIAŁANIA KORYGUJĄCE I ZAPOBIEGAWCZE

Procedura PSZ 4.11_4.12 DZIAŁANIA KORYGUJĄCE I ZAPOBIEGAWCZE ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w SZCZECINIE SYSTEM ZARZĄDZANIA ZESPOŁEM LABORATORIÓW BADAWCZYCH (SZZLB) Zgodny z wymaganiami PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Procedura PSZ 4.11_4.12 DZIAŁANIA KORYGUJĄCE

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA W TRAKCJA PRKiI S.A. Warszawa, maj 2015 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od 1999 roku Trakcja PRKiI S.A. mając na uwadze satysfakcję Klienta i

Bardziej szczegółowo

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000 BIURO USŁUG DOSKONALENIA ZARZĄDZANIA I ORGANIZACJI SYSTEM SP.J. ul. Faradaya 53 lok. 44, 42-200 Częstochowa tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com Etapy wdrażania

Bardziej szczegółowo

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium INSTYTUT MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH I TECHNOLOGII BETONU STANDARD CERTYFIKACJI SQ-2010/LB-001 Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium Copyright by IMBiTB Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA Strona: 1 z 5 1. Opis systemu zintegrowanego systemu zarządzania 1.1. Postanowienia ogólne i zakres obowiązywania W Samodzielnym Zespole Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego Warszawa Ochota jest ustanowiony,

Bardziej szczegółowo

Egzamin za szkolenia Audytor wewnętrzny ISO nowy zawód, nowe perspektywy z zakresu normy ISO 9001, ISO 14001, ISO 27001

Egzamin za szkolenia Audytor wewnętrzny ISO nowy zawód, nowe perspektywy z zakresu normy ISO 9001, ISO 14001, ISO 27001 Egzamin za szkolenia Audytor wewnętrzny ISO nowy zawód, nowe perspektywy z zakresu normy ISO 9001, ISO 14001, ISO 27001 Imię i nazwisko:.. 1. Podczas AUDYTU WEWNETRZNEGO, działu albo procesu w organizacji,

Bardziej szczegółowo

Rejestr działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości z terenu gminy Radoszyce

Rejestr działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości z terenu gminy Radoszyce Rejestr działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości z terenu gminy Radoszyce Numer rejestrowy Firma, oznaczenie siedziby i adres albo imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego

Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego Firma Ekologiczna deklaracja wyrobu dla elementów bezpieczeństwa dachowego Firma CW Lundberg AB z siedzibą w Mora w regionie Dalarna zajmuje się projektowaniem, produkcją i sprzedażą elementów bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

REJESTR DZIAŁANOSCI REGULOWANEJ W ZAKRESIE ODBIERANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH OD WŁAŚCICIELI NIERUCHOMOSCI NA TERENIE GMINY JELCZ- LASKOWICE - 2015r.

REJESTR DZIAŁANOSCI REGULOWANEJ W ZAKRESIE ODBIERANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH OD WŁAŚCICIELI NIERUCHOMOSCI NA TERENIE GMINY JELCZ- LASKOWICE - 2015r. REJESTR DZIAŁANOSCI REGULOWANEJ W ZAKRESIE ODBIERANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH OD WŁAŚCICIELI NIERUCHOMOSCI NA TERENIE GMINY JELCZ- LASKOWICE - 2015r. l.p. Firma ( oznaczenie firmy i adres) Nazwisko i imię

Bardziej szczegółowo

Numer identyfikacji podatkowej (NIP) Numer identyfikacyjny REGON, o ile przedsiębiorca taki numer posiada 896-000-00-26 931623022 Podano poniżej

Numer identyfikacji podatkowej (NIP) Numer identyfikacyjny REGON, o ile przedsiębiorca taki numer posiada 896-000-00-26 931623022 Podano poniżej Nr rejestrowy/ Data dokonania wpisu ID/WPIS/K/1/2013 25 stycznia 2013r Firma, oznaczenie siedziby i adres albo imię, nazwisko i adres przedsiębiorcy Wrocławskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania ALBA 53-238

Bardziej szczegółowo

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16 Zmiany w istniejących systemach zarządzania środowiskowego zbudowanych wg normy ISO 14001:2004, wynikające z nowego wydania ISO 14001 (wybrane przykłady) Grzegorz Ścibisz Warszawa, 16. kwietnia 2015 Niniejsza

Bardziej szczegółowo

Efektywność środowiskowa zrównoważonego rozwoju w łańcuchu dostaw

Efektywność środowiskowa zrównoważonego rozwoju w łańcuchu dostaw Efektywność środowiskowa zrównoważonego rozwoju w łańcuchu dostaw na przykładzie zakładu produkcji detergentów Henkel Polska w Raciborzu Od CSR komunikacyjnego do sustainability Warszawa, 4 października

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów RAPORT OCENA KONTROLI ZARZĄDCZEJ Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów raport za rok: 2015 Strona 1 z 12 I. WSTĘP: Kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi

Bardziej szczegółowo

Kliknij, aby edytować styl

Kliknij, aby edytować styl Biuro Usług Doskonalenia Zarządzania i Organizacji SYSTEM Sp.j. Kliknij, aby edytować styl ul. Faradaya 53 lok. 44 42-200 Częstochowa, tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE SYSTEMY OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW A OCHRONA WÓD PODZIEMNYCH

INDYWIDUALNE SYSTEMY OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW A OCHRONA WÓD PODZIEMNYCH INDYWIDUALNE SYSTEMY OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW A OCHRONA WÓD PODZIEMNYCH Opracowała: Klaudia Bukowska ZAOPATRZENIE W WODĘ A OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW Zbiorowe zaopatrzenie w wodę Indywidualne zaopatrzenie w wodę

Bardziej szczegółowo

Rejestr działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych z terenu Gminy Zielonki

Rejestr działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych z terenu Gminy Zielonki Rejestr działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych z terenu Gminy Zielonki Firma, oznaczenie siedziby i adres albo imię, nazwisko i adres przedsiębiorcy P.P.H.U. TAMAX Tadeusz Cieślak,

Bardziej szczegółowo

Rejestr działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości

Rejestr działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości Rejestr działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości Numer rejestrowy Data wpisu Nazwa firmy, oznaczenie siedziby, adres lub imię, nazwisko i adres przedsiębiorcy

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa Portinho da Costa oczyszczalnia ścieków z systemem kogeneracji do produkcji elektryczności i ogrzewania SMAS - komunalny zakład oczyszczania wody i ścieków, Portugalia Streszczenie Oczyszczalnia ścieków

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Auditor wewnętrzny Systemu Zarządzania Środowiskowego 26 27.11.2012 Szczecin SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO 1 Co to jest System Zarządzania Środowiskowego (SZŚ)? 2 Zarządzanie: - sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI NA TERENIE GMINY HORYNIEC-ZDRÓJ ZA 2013 ROK

ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI NA TERENIE GMINY HORYNIEC-ZDRÓJ ZA 2013 ROK ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI NA TERENIE GMINY HORYNIEC-ZDRÓJ ZA 2013 ROK Horyniec-Zdrój, 2014 r. I. WPROWADZENIE Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501. POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.) Proces transformacji ustrojowej Polski nie uwzględniał w swoim planie

Bardziej szczegółowo

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA Thermaflex Izolacji Sp. z o. o. zajmuje wiodącą pozycję w Polsce w branży izolacji technicznych ze spienionych poliolefin. Dążymy aby System Zarządzania Jakością i Środowiskiem

Bardziej szczegółowo

Określenie rodzaju odbieranych odpadów komunalnych

Określenie rodzaju odbieranych odpadów komunalnych Lp. Firma, oznaczenie siedziby i adres albo imię, nazwisko i adres przedsiębiorcy 1 Zakład Usług Komunalnych sp. z o. o. ul. Generała. Wł. Sikorskiego 25 87-300 Brodnica Numer identyfikacji podatkowej

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby System zarządzania jakością (ISO 9000:2000) System

Bardziej szczegółowo

Wpływ wdrażania dyrektywy IED na ścieki generowane przez przemysł energetyczny

Wpływ wdrażania dyrektywy IED na ścieki generowane przez przemysł energetyczny Wpływ wdrażania dyrektywy IED na ścieki generowane przez przemysł energetyczny Wiesław Jamiołkowski, Artur Zając PGNIG TERMIKA SA Bełchatów, 3-4 października 2013 r. Wprowadzenie 1. Jednym z podstawowych

Bardziej szczegółowo

Podarujmy naszym dzieciom. czysty świat

Podarujmy naszym dzieciom. czysty świat Podarujmy naszym dzieciom czysty świat MINIMALIZACJA ODPADÓW EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE SUROWCÓW ZRÓWNOWAŻONA GOSPO- DARKA ZASOBAMI LEŚNYMI OGRANICZANIE EMISJI DWUTLENKU WĘGLA TROSKA O DOBRO SPOŁECZNOŚCI

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA Strona: 1 z 6 1. Zaangażowanie kierownictwa Najwyższe kierownictwo SZPZLO Warszawa Ochota przejęło pełną odpowiedzialność za rozwój i ciągłe doskonalenie ustanowionego i wdrożonego zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT PRZEMYSŁU U SKÓRZANEGO JEDNOSTKA NOTYFIKOWANA NR 1439 W ZAKRESIE DYREKTYWY 89/686/EWG -ŚRODKI OCHRONY INDYWIDUALNEJ

INSTYTUT PRZEMYSŁU U SKÓRZANEGO JEDNOSTKA NOTYFIKOWANA NR 1439 W ZAKRESIE DYREKTYWY 89/686/EWG -ŚRODKI OCHRONY INDYWIDUALNEJ INSTYTUT PRZEMYSŁU SKÓRZANEGO Bogusław Woźniak 91-462 Łódź,, ul. Zgierska 73 Oddział w Krakowie 30-418 Kraków, ul. Zakopiańska 9 INSTYTUT PRZEMYSŁU U SKÓRZANEGO JEDNOSTKA NOTYFIKOWANA NR 1439 W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji 1 Wymagania ogólne Wytwórca powinien ustanowić, dokumentować i utrzymywać system ZKP, aby zapewnić, że wyroby wprowadzone na rynek są zgodne z określoną i przedstawioną charakterystyką. System ZKP powinien

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy Ewa Górska Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy EWOLUCJA POGLĄDÓW NA ZAGADNIENIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY Hand from root of finger to fingertip Hand frim wist to fingertip Arm from elbow to fingertip

Bardziej szczegółowo

Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI

Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI Podhalańska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu Podstawową zasadą stosowaną w krajach Unii

Bardziej szczegółowo

Jak skutecznie wdrożyć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji. Katowice 25 czerwiec 2013

Jak skutecznie wdrożyć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji. Katowice 25 czerwiec 2013 Jak skutecznie wdrożyć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji Katowice 25 czerwiec 2013 Agenda Na czym oprzeć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI) Jak przeprowadzić projekt wdrożenia

Bardziej szczegółowo

Lean to Green. Proste podejście do Redukcji Kosztów Energii. Optymalne wykorzystanie ENERGII i MEDIÓW TECHNICZNYCH w produkcji Gdańsk, 17 Czerwca 2015

Lean to Green. Proste podejście do Redukcji Kosztów Energii. Optymalne wykorzystanie ENERGII i MEDIÓW TECHNICZNYCH w produkcji Gdańsk, 17 Czerwca 2015 Lean to Green Proste podejście do Redukcji Kosztów Energii Pascal Flatrès Industrial Best Practice Optymalne wykorzystanie ENERGII i MEDIÓW TECHNICZNYCH w produkcji Gdańsk, 17 Czerwca 2015 Standardowe

Bardziej szczegółowo

FIDI DESTYLACJA ROZPUSZCZALNIKÓW

FIDI DESTYLACJA ROZPUSZCZALNIKÓW Inwestycja przynosząca zysk dla inwestora oraz środowiska FIDI DESTYLACJA ROZPUSZCZALNIKÓW RS 120 RS 250 RS V 600 RS 120 + myjnia LM 80 U Seria przemysłowa Oszczędność: do 65% kosztów rozpuszczalników

Bardziej szczegółowo

Czy certyfikacja systemów zarządzania może być. odpowiedzialności przedsiębiorstw? 2012-06-15. Certyfikacja systemów zarządzania a CSR

Czy certyfikacja systemów zarządzania może być. odpowiedzialności przedsiębiorstw? 2012-06-15. Certyfikacja systemów zarządzania a CSR Czy certyfikacja systemów zarządzania może być Tytuł poświadczeniem prezentacji społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw? 1 2012-06-15 Certyfikacja systemów zarządzania a CSR Systemy zarządzania Systemy

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

ZAŚWIADCZENIE. o dokonaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości

ZAŚWIADCZENIE. o dokonaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości RLŚ.623.GŚ.7.2012 Łasin, dnia 2012.12.17 ZAŚWIADCZENIE o dokonaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości Na podstawie art. 65

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

Tabela nr 6.1. Stan realizacji zadań wynikających z krajowego planu gospodarki odpadami dla przedsiębiorców na dzień 1 września 2004 r.

Tabela nr 6.1. Stan realizacji zadań wynikających z krajowego planu gospodarki odpadami dla przedsiębiorców na dzień 1 września 2004 r. Załącznik 6 STAN REALIZACJI ZADAŃ WYNIKAJĄCYCH Z KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI DLA PRZEDSIĘBIORCÓW (na podstawie informacji przekazanych przez przedsiębiorców) Tabela nr 6.1. Stan realizacji zadań

Bardziej szczegółowo

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących 1/14 TYTUŁ PROCEURY Opracował: Zatwierdził: Pełnomocnik ds. SZJ Mariusz Oliwa 18 marca 2010r.... podpis Starosta Bolesławiecki Cezary Przybylski... podpis PROCEURA OBOWIĄZUJE O NIA: 25 czerwca 2010r. 18

Bardziej szczegółowo

PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. 3.1 WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI.

PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. 3.1 WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. Spis treści PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ROZDZIAŁ 1... BŁĄD! NIE RYNEK GAZU ZIEMNEGO ZASADY FUNKCJONOWANIA.... BŁĄD! NIE 1.1. RYNEK GAZU ZIEMNEGO ZMIANY STRUKTURALNE

Bardziej szczegółowo