Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych. do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych. do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym"

Transkrypt

1 Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym Konferencja szkoleniowa Leśny Bank Genów Kostrzyca Organizatorzy: Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Leśny Bank Genów Kostrzyca Instytut Genetyki Sądowej w Bydgoszczy Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych badania finansowane w ramach grantu rozwojowego Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym (grant nr N R ).

2 "Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym", 27 wrzesień 2012, Leśny Bank Genów Kostrzyca 26 wrzesień 2012 (środa) Przyjazd i zakwaterowanie w Hotelu Restauracji Chata za Wsią przyjazd i zakwaterowanie uczestników konferencji (doba hotelowa rozpoczyna się od od godz ) kolacja integracyjna 27 wrzesień 2012 (czwartek) śniadanie w Hotelu Restauracji Chata za Wsią przejazd uczestników konferencji z Hotelu do Leśnego Banku Genów Kostrzyca (własnymi środkami transportu) rejestracja uczestników w Leśnym Banku Genów Kostrzyca I blok tematyczny, prowadzący: mgr Czesław Kozioł powitanie uczestników przez Dyrektora LBG Kostrzyca - mgr Czesława Kozioł wprowadzenie do konferencji - dr Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy "Mikrosatelitarne sekwencje DNA" - mgr Małgorzata Pałucka, Leśny Bank Genów Kostrzyca "Identyfikacja genetyczna człowieka" - dr Jakub Czarny, Instytut Genetyki Sądowej w Bydgoszczy "Identyfikacja osobnicza drzew leśnych za pomocą markerów DNA" - dr Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy przerwa na kawę "Kradzieże drewna i niszczenie drzew w LP" - mgr inż. Tadeusz Pasternak, Główny Inspektor Straży Leśnej, Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych w Warszawie "Wnioskowanie statystyczne w identyfikacji osobniczej" - dr Igor Chybicki, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy "Zmienność i struktura genetyczna drzew iglastych w Polsce" - dr Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy "Zmienność i struktura genetyczna drzew liściastych w Polsce" - dr Igor Chybicki, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy lunch II blok tematyczny (część teoretyczno - praktyczna), prowadzący: dr Artur Dzialuk "Zabezpieczanie, pobieranie oraz przechowywanie drewna i innych śladów z drzew leśnych na potrzeby analiz DNA" - dr Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy zapoznanie się z Pracownią Analizy DNA - mgr Małgorzata Pałucka, Leśny Bank Genów Kostrzyca "Starzenie liści i analizy DNA z posuszu" - badania pilotażowe dr Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy "Kazuistyka" - badania pilotażowe dr Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy "Analizy DNA drewna ze stosów" - badania pilotażowe dr Igor Chybicki, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy dyskusja zakończenie konferencji obiad w Hotelu Restauracji Chata za Wsią wyjazd uczestników konferencji (cz.i) 28 wrzesnia 2012 (piątek) śniadanie w Hotelu Restauracji Chata za Wsią wyjazd uczestników konferencji (cz.ii)

3 Mikrosatelitarne sekwencje DNA Małgorzata Pałucka, Leśny Bank Genów Kostrzyca Informacja genetyczna w komórkach roślinnych, zwierzęcych, bakteryjnych czy w wirusach jest zapisana w postaci sekwencji nukleotydów w nici DNA. Budowa tego kwasu jest niezwykle prosta i logiczna, niemniej jednak zróżnicowanie sekwencji jest tak wielkie, że na podstawie tych różnic można badać zmienność genetyczną populacji, przebieg procesów reprodukcyjnych, przepływ genów, prowadzić identyfikację osobniczą, analizę rodzicielstwa, a także badać ślady biologiczne pozostawione w miejscu przestępstwa. Markery genetyczne to cechy jakościowe organizmów, które podlegają zasadom dziedziczenia zgodnie z prawami Mendla. Dawniej skupiano się głównie na markerach morfologicznych (wskazujących na różnice fenotypowe) oraz biochemicznych (np. izoenzymach czy terpenach). Postęp techniki w biologii molekularnej pozwolił na wykorzystanie bardziej wiarygodnych narzędzi, jakimi są markery DNA oparte na zmienności sekwencji nukleotydów. Jednym z rodzajów markerów DNA są sekwencje mikrosatelitarne zwane w skrócie mikrosatelitami lub SSR (ang. Simple Sequence Repeats). Są to tandemowe powtórzenia o długości od 1 do 6 nukleotydów np. AC, ACAC, ACACACACACAC. O ich polimorfizmie, który jest podstawą do rozróżnienia np. spokrewnionych ze sobą osobników świadczy zmienność liczby tych powtórzeń w danym locus (miejscu na chromosomie). Polimorfizm sekwencji mikrosatelitarnych bada się w oparciu o analizę fragmentów DNA zawierających mikrosatelity. W tym celu wykorzystuje się reakcję PCR. Do głównych wad markerów mikrosatelitarnych można zaliczyć stosunkowo wysoki koszt analiz laboratoryjnych i zakupu urządzeń laboratoryjnych. Niemniej jednak ogromne zalety mikrosatelitów, takie jak ich wysoki polimorfizm, kodominacyjny charakter dziedziczenia, wysoki stopień powtarzalności analiz laboratoryjnych, możliwość analizy tych sekwencji niemal z każdego rodzaju materiału, z którego udaje się wyizolować DNA, powodują, że w ostatnich kilku latach właśnie ten rodzaj markerów DNA stał się jednym z najlepszych narzędzi w badaniu zmienności genetycznej i identyfikacji osobniczej. 3

4 Identyfikacja genetyczna człowieka Jakub Czarny, Instytut Genetyki Sądowej 4

5 Identyfikacja osobnicza drzew leśnych za pomocą markerów DNA Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Lasy, zajmując w Polsce blisko 30% powierzchni kraju, pełnią ważne funkcje przyrodnicze, zdrowotne i gospodarcze. Niestety, dając człowiekowi poczucie anonimowości, tworzące je drzewa bywają również obiektami, a czasem także świadkami wykroczeń i przestępstw. W wielu przypadkach istnieje realne prawdopodobieństwo odnalezienia i zabezpieczenia śladów popełnionego czynu (drewna lub trocin, gałęzi, igieł, liści) i postawienie w kręgu podejrzeń osoby, u której zabezpieczono podobny materiał dowodowy. Niestety, często wobec braku możliwości udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego (np. liści zabezpieczonych u podejrzanego) z konkretnego drzewa (np. rosnącego na miejscu zbrodni lub pochodzącego z pnia pokradzieżowego) wiele spraw kończy się wyrokami uniewinniającymi, bądź nie trafiają do sądów w ogóle. Katedra Genetyki UKW we współpracy z Leśnym Bankiem Genów Kostrzyca oraz Instytutem Genetyki Sądowej opracowała w ramach grantu finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju* technikę jednoznacznej identyfikacji osobniczej podstawowych gatunków drzew leśnych w Polsce. Ma ona charakter niepodważalnego dowodu w orzecznictwie sądowym i może przyczynić się do znacznego wzrostu wykrywalności sprawców kradzieży drewna i przestępstw popełnianych w lasach i terenach zalesionych. Ekspertyzy DNA drzew mogą być wykorzystywane przez policję i prokuraturę w szybkim testowaniu hipotez śledczych, przez jednostki Lasów Państwowych oraz Straż Leśną w sprawach o kradzież drewna oraz wszędzie tam, gdzie konieczne jest ustalenie konkretnego drzewa powodującego szkody budowlane (np. niszczenie przez korzenie drzew murów, przewodów kanalizacji, nagrobków na cmentarzach). Niezwykle istotny wydaje się również efekt prewencyjny, który powinien nastąpić po szerokim nagłośnieniu informacji o prowadzeniu tego typu badań oraz akceptowaniu przez sądy dowodów z analiz DNA drzew leśnych. * grant NCBiR pt: Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym 5

6 Kradzieże drewna i niszczenie drzew w LP Tadeusz Pasternak, Główny Inspektor Straży Leśnej Szkodnictwo leśne jest zjawiskiem, które jest w polskich lasach znane od kilku wieków i niesie ze sobą znaczne straty w wymiarze rzeczowym, finansowym oraz przyrodniczym. Pomimo, że profil popełnianych szkód w lasach uległ zmianie, to każdego roku Lasy Państwowe odnotowują wielomilionowe straty z tego tytułu. W 2011 r. ogólna wartość szkód wyniosła zł przy zanotowanych przypadkach szkodnictwa leśnego. Szkodnictwo leśne polegające na kradzieży drewna to największe straty, jakie ponosi Skarb Państwa spośród wszystkich grup szkodnictwa leśnego. Dane odnoszą się do zdarzeń odnotowanych na terenie Lasów Państwowych przez Służbę Leśną, ale problem ten dotyczy także terenów leśnych innych własności. W 2011 r. odnotowano przypadków kradzieży drewna w LP, w wyniku tego skradziono ,41 m 3 drewna o wartości 5 323,20 tys. zł. We wszystkich przypadkach kradzieży drewna wszczęto postępowania przygotowawcze. Straż Leśna wszczęła postępowania, w tym dochodzenia. Umorzono ogółem postępowań karnych. W 2011 r. ujawniono sprawców kradzieży drewna. Na podstawie analiz regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych za główną przyczynę kradzieży drewna należy uznać: - relatywnie wysoki poziom bezrobocia i zubożenie społeczeństwa, a także zorganizowane kradzieże drewna, - wzrost zainteresowania drewnem średniowymiarowym z przeznaczeniem do celów opałowych (tzw. drewno kominkowe) oraz surowcem na elementy budowlane oraz surowcem cennym, - relatywnie łagodne sankcje w orzecznictwie sądów, co powoduje poczucie bezkarności wśród sprawców; wskazać należy na częste przypadki odstępowania od wymierzenia kary z uwagi na znikomą szkodliwość czynu, - brak ewidencjonowania drewna w punktach przerobu, - niekontrolowany wyrąb w lasach pozostających pod innym zarządem niż Lasy Państwowe, - niecechowanie drewna pozyskiwanego w lasach prywatnych oraz duże ilości drewna pochodzące z zadrzewień, pasów drogowych itp. Niepokojącym zjawiskiem jest odnotowywana coraz większa ilość kradzieży przez wyspecjalizowane i zorganizowane grupy przestępcze, dysponujące samochodami ciężarowymi do wywozu, sprzętem do ścinki i zrywki drewna, czego przykładem jest 6

7 działanie takiej grupy na terenie województw dolnośląskiego i śląskiego. Poważnym problemem stały się też kradzieże surowca wyrobionego ze stosu lub mygły z przeznaczeniem na cele opałowe. Z jednej strony zjawisko kradzieży jest powodem zubożenia ludności, z drugiej strony, wzrasta ilość kradzieży drewna na zamówienie. Kradzieży ulegają pojedyncze, wcześniej upatrzone i starannie wybrane, szczególnie wartościowe drzewa, ale też masowo wycinane są całe fragmenty lasu bez specjalnego wyboru z jednoczesną dewastacją terenu. Wyposażenie grup w nowoczesne środki łączności, odpowiedni tabor, sfabrykowaną dokumentację, zaufanych odbiorców itd. powodują określone trudności w zwalczaniu tego procederu. Kradzieże obejmują zarówno nielegalny wyrąb drzew, jak i wywóz drewna zmagazynowanego w stosach. Ilość skradzionego drewna wyrobionego w ubiegłym roku przewyższyła ilość drewna skradzionego z pnia. W najbliższej perspektywie należy liczyć się ze zwiększonym dalszym popytem drewna. Zainteresowanie wzrasta nie tylko w stosunku do drewna użytkowego, ale także drewna przeznaczonego na cele opałowe. Za kradzież drewna grożą liczne sankcje: grzywna, areszt, ograniczenie wolności, nawiązka w wysokości podwójnej wartości skradzionego drewna, przepadek narzędzi i sprzętów użytych do kradzieży, wreszcie pozbawienie wolności do lat pięciu. Zróżnicowana jest dolegliwość sankcji w zależności od statusu sprawcy, kiedy 500 zł grzywny dla osoby bezrobotnej przywłaszczającej sobie drewno na opał jest karą surową, to ta sama kara dla kradnącego w sposób zorganizowany i na wielką skalę stanowi koszt wpisany w ryzyko procederu. Jednakże by sprawca poniósł konsekwencje, wcześniej należy przestępstwo kradzieży drewna udowodnić. 7

8 Wnioskowanie statystyczne w identyfikacji osobniczej Igor Chybicki, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Celem referatu jest omówienie zagadnień statystycznych towarzyszących dowodzeniu opartemu na analizach DNA. Głównym zagadnieniem w identyfikacji osobniczej opartej na DNA jest kwestia waga dowodu. Wykorzystanie wielu markerów DNA genomu jądrowego pozwala oczekiwać, że osobniki w populacji będą wykazywały olbrzymią zmienność genotypową, ponieważ przyrost liczby genotypów wraz ze wzrostem liczby markerów jest w przybliżeniu geometryczny. Niemniej, wykazanie zgodności genetycznej między dwoma próbami nie oznacza, że na pewno pochodzą one od jednego osobnika. Wynika to z faktu, że genotypy nie są jednakowo prawdopodobne oraz że w populacji (szczególnie u roślin) występuje struktura genetyczna zwiększająca podobieństwo między osobnikami. Dlatego też stwierdzenie zgodności wymaga analizy statystycznej umożliwiającej wykazanie, czy zgodność jest wynikiem pochodzenia od jednego osobnika, czy też jest dziełem przypadku. Podstawową miarą służącą do oceny wagi dowodu DNA jest iloraz wiarygodności (LR), który określa ilościową relację między szansami związanymi z konkurującymi hipotezami (tu: przypadkowa/nieprzypadkowa zgodność). Idealnie do wyliczenia LR wymagana jest znajomość prawdopodobieństwa wystąpienia każdego genotypu w populacji (poprzez wyczerpujące badania każdego osobnika). Jednakże w praktyce wiedza taka jest nieosiągalna ze względu na skalę badań oraz fakt, że populacja podlega stałym wymianom osobników (narodziny/śmierć), a tym samym także genotypów. Dlatego w praktyce stosuje się model genetyczny populacji, który uwzględnia wszystkie czynniki krytyczne dla wyliczenia LR, takie jak mutacja, migracja, dryf genetyczny, nielosowe kojarzenie. Wykazano, że LR jest funkcją trzech parametrów, tj. częstości alleli w całej populacji, wsobności oraz pokrewieństwa między osobnikami. Należy podkreślić, że zignorowanie pokrewieństwa i wsobności z reguły powoduje przeszacowanie ciężaru dowodu, zatem jest niekorzystne dla obiektywnego procesu dowodzenia. Poza zagadnieniem identyfikacji osobniczej opartej na DNA omówione zostaną metody statystyczne służące do charakteryzowania siły dyskryminacji (genetycznej) markerów, takie jak miary polimorfizmu, zmienności, wsobności i pokrewieństwa. 8

9 Zmienność i struktura genetyczna drzew iglastych w Polsce Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Celem referatu jest omówienie zmienności i struktury genetycznej czterech najważniejszych gatunków drzew iglastych w naszym kraju, tj. sosny zwyczajnej, świerka pospolitego, jodły pospolitej oraz modrzewia europejskiego. Badania prowadzone były w oparciu o jądrowe markery mikrosatelitarne (SSR) na podstawie próby ok osobników reprezentującej zasięg występowania wymienionych gatunków w Polsce. Dla badanych gatunków opracowano protokoły reakcji multipleks-pcr, umożliwiające analizę wielu loci jednocześnie. W przypadku sosny 11 loci analizowano w dwóch reakcjach, w przypadku świerka 12 loci w dwóch reakcjach, w przypadku jodły 14 loci w dwóch reakcjach a w przypadku modrzewia 15 loci w 3 reakcjach. U sosny stwierdzono ogółem 416 alleli, ze średnią alleli na locus (w zakresie od 29 do 64 alleli). Łączne prawdopodobieństwo identyczności (PID) oszacowano na U świerka zaobserwowano łącznie 443 allele, przy średniej a PID wyniosło 6.20 x U jodły zanotowano 317 allei, przy średniej i PID= 2.55 x Z kolei modrzew charakteryzował się występowaniem 336 allei, przy średniej 22.4 i PID= 7.76 x U wszystkich badanych gatunków drzew iglastych stwierdzono występowanie wsobności na poziomie istotnym statystycznie oraz nielosowe rozmieszczenie osobników na terenie Polski. Zarówno współczynnik wsobności, jak i stwierdzona struktura genetyczna muszą być uwzględnione w obliczeniach prawdopodobieństwa zgodności. 9

10 Zmienność i struktura genetyczna drzew liściastych w Polsce Igor Chybicki, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Celem referatu jest omówienie zmienności i struktury genetycznej trzech najważniejszych gatunków drzew liściastych, tj. dębu szypułkowego, dębu bezszypułkowego oraz buka zwyczajnego. Badania prowadzone były w oparciu o jądrowe markery mikrosatelitarne (SSR) na podstawie próby ok osobników reprezentującej zasięg występowania wymienionych gatunków w Polsce. Analizy przeprowadzono w oparciu o opracowane protokoły reakcji multipleks-pcr, umożliwiające analizę wielu loci jednocześnie. W przypadku buka zwyczajnego 9 loci analizowano w pojedynczej reakcji, natomiast w przypadku dębów w dwóch reakcjach. Dla buka zwyczajnego stwierdzono ogółem 151, ze średnią 16,8 alleli na locus (w zakresie od 4 do 25 alleli). Ze względu na zróżnicowane częstości alleli, zmienność genetyczna w pojedynczym locus odpowiada polimorfizmowi ok. 4 równo-częstych alleli. Ponadto analizy wykazały wsobność na poziomie 2% oraz silną strukturę pokrewieństwa. Łączne prawdopodobieństwo identyczności (PID) oszacowano na W przypadku dębów analizy poprzedzono weryfikacją przynależności gatunkowej w oparciu o nowoczesną Bayesowską metodę grupowania. Dzięki niej stwierdzono, że blisko 14% osobników sklasyfikowanych pierwotnie jako dąb bezszypułkowy przynależy do drugiego gatunku, natomiast dla dębu szypułkowego błędne oznaczenie gatunku wystąpiło w przypadku ok. 4.5% prób. Ponadto, ok. 17% prób przypisanych pierwotnie do danego gatunku miało nieokreśloną przynależność taksonomiczną (potencjalne mieszańce). Analizy struktury genetycznej przeprowadzone w oparciu o skorygowane próby wykazały, że oba gatunki dębu charakteryzują się znacznym polimorfizmem. Ogółem w 9 loci stwierdzono 276 (dąb szypułkowy) i 251 (dąb bezszypułkowy) alleli. Efektywny polimorfizm w pojedynczym locus odpowiadał blisko 8 równo-częstym allelom. Stwierdzono, że oba gatunki dębu charakteryzują się wsobnością na poziomie 1%. Ponadto stwierdzono obecność struktury przestrzennej pokrewieństwa, przy czym wyraźnie silniejszą strukturą genetyczną charakteryzował się dąb bezszypułkowy. Łączne prawdopodobieństwo identyczności oszacowano na (dąb szypułkowy) oraz (dąb bezszypułkowy). 10

11 Zabezpieczanie, pobieranie oraz przechowywanie drewna i innych śladów z drzew leśnych na potrzeby analiz DNA Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Celem referatu jest omówienie metod pobierania, zabezpieczania oraz przechowywania śladów z drzew leśnych w celu ich wykorzystania w badaniach DNA. Materiałem do badań mogą być w igły, liście, drewno oraz ich fragmenty pochodzące z sosny zwyczajnej, świerka pospolitego, jodły pospolitej, modrzewia europejskiego, dębu szypułkowego i bezszypułkowego oraz buka zwyczajnego. 11

12 Starzenie liści i analizy DNA z posuszu Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Drzewa liściaste corocznie tracą liście. Starzenie liści jest procesem złożonym, w czasie którego jony ruchliwych pierwiastków, takich jak azot, fosfor lub potas, które są transportowane do młodych liści, pędów lub innych organów roślinnych. W starych liściach pozostają natomiast w większej ilości tylko jony mało ruchliwe, jak magnez i wapń. Procesy te prowadzą do zmniejszenia się suchej masy starych liści. Obserwowanym objawem starzenia liści jest ich żółknięcie oraz opadanie. Celem niniejszego referatu jest omówienie wpływu starzenia się liści buka zwyczajnego i dębu szypułkowego na wydajność izolacji DNA, czystość izolatów DNA oraz możliwość amplifikacji jądrowych sekwencji mikrosatelitarnych. Liście obu gatunków zbierano przez cały rok, w odstępach ok. 1 miesiąca. Uzyskane wyniki reakcji PCR wykazały jednoznacznie, że amplifikacja jądrowych sekwencji mikrosatelitarnych możliwa jest jedynie na matrycy DNA izolowanego z liści zebranych od maja do października. Prawdopodobnym czynnikiem wpływającym na ograniczone możliwości amplifikacji DNA poza tym okresem jest wahanie temperatur (przymrozki/promieniowanie słoneczne), które mogą powodować degradację (fragmentowanie) DNA. W ramach badań pilotażowych podjęto również próbę amplifikacji jądrowych sekwencji mikrosatelitarnych w DNA izolowanym z drewna martwych drzew (tzw. posuszu), który bywa materiałem często kradzionym w naszych lasach. 12

13 Kazuistyka Artur Dzialuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego W ramach projektu rozwojowego NCBiR zaplanowano przeprowadzenie badań pilotażowych, których celem byłaby demonstracja użyteczności opracowanych metod identyfikacji osobniczej wybranych gatunków drzew leśnych w postępowaniach dotyczących kradzieży drewna. Za pośrednictwem Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych, do nadleśnictw LP skierowano ofertę bezpłatnych analiz DNA: sosny zwyczajnej, świerka pospolitego, jodły pospolitej, modrzewia europejskiego, dębu szypułkowego, dębu bezszypułkowego, buka zwyczajnego. W ciągu siedmiu miesięcy trwania badań pilotażowych, z oferty skorzystało 6 jednostek. Celem referatu jest szczegółowe omówienie wszystkich zleconych ekspertyz ze szczególnym uwzględnieniem wniosków wynikających z wydanych opinii. W zależności od uzyskanego wyniku, ekspertyzy można podzielić na następujące grupy: 1. potwierdzenie tożsamości genetycznej - Nadleśnictwo Żmigród, (RDLP Wrocław) - sprawa w toku; Nadleśnictwo Strzelce Krajeńskie, (RDLP Szczecin) - wyrok skazujący 2. wykluczenie tożsamości genetycznej - Nadleśnictwo Czarna Białostocka (RDLP Białystok) silny efekt prewencyjny; Nadleśnictwo Sława Śląska (RDLP Zielona Góra) wyrok skazujący!!! O znaczeniu dowodu z opinii biegłego w zakresie analiz DNA drzew leśnych dla prowadzonych spraw kradzieży drewna opowiedzą strażnicy z nadleśnictw, które skorzystały z badań: Grzegorz Makowski (Nadl. Strzelce Krajeńskie), Wojciech Borys (Nadl. Czarna Białostocka) oraz Wojciech Misiaszek (Nadl. Sława Śląska). Dowody z analizy DNA drzew leśnych mogą być wykorzystywane nie tylko w sprawach kradzieży drewna, ale również wszędzie tam, gdzie istnieje możliwość powiązania podejrzanego z miejscem zdarzenia. W prezentacji omówiona zostanie sprawa morderstwa człowieka, w której jako dowód posłużyły analizy DNA sosny zwyczajnej przeprowadzone przez Katedrę Genetyki UKW i Instytut Genetyki Sądowej. 13

14 Analizy DNA drewna ze stosów Igor Chybicki, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Najprostsze procedury analiz DNA na potrzeby wymiaru sprawiedliwości dotyczą przypadku, kiedy badanie dotyczy oceny zgodności dwóch prób. Istnieją jednak przypadki, gdy zakwestionowane drewno wzięto z tzw. stosu utworzonego z fragmentów pochodzących z pewnej liczby drzew. W takim przypadku ocena zgodności dotyczy porównania materiału referencyjnego złożonego z wielu prób z materiałem dowodowym, również złożonym z wielu prób. Celem referatu jest omówienie skuteczności procedur służących analizie zgodności w przypadku kradzieży ze stosu. Procedury oparto na prostym modelu, w którym zakłada się, że: 1) Stos składa się z fragmentów pochodzących od N drzew, 2) Każde drzewo zostało podzielone na jednakową liczbę M fragmentów, 3) Ze stosu pobrano (nielegalnie) losową próbę L fragmentów, 4) Każdy z L fragmentów podzielono na G części (tzw. wtórna fragmentacja), 5) Spośród L G części wylosowano próbę o liczebności E, stanowiącą dowód (kradzieży), 6) Spośród drzew (szczątków) pobrano R prób stanowiących materiał referencyjny; ew. 6) Spośród pozostałych na stosie N M-L fragmentów wylosowano R prób stanowiących materiał referencyjny. Celem jest stwierdzenie zgodności między materiałem dowodowym a referencyjnym, zaś efektywność procedury mierzona jest liczbą fragmentów stanowiących dowód, dla których otrzymano dodatni wynik zgodności z materiałem referencyjnym. Na podstawie analiz wybranych scenariuszy sformułowano następujące wnioski: 1) Analizy DNA drewna ze stosów są możliwe przede wszystkim, gdy liczba drzew stanowiących źródło drewna jest niewielka, 2) Możliwość pobrania materiału referencyjnego z drzew zwiększa szansę potwierdzenia pochodzenia zakwestionowanego drewna ze stosu, 3) Stos może stanowić źródło prób referencyjnych, gdy liczba drzew stanowiących źródło drewna jest niewielka oraz gdy liczba fragmentów drewna z jednego drzewa jest stosunkowo duża (M>>1), 4) Wtórna fragmentacja ma znikomy wpływ na wydajność analiz porównawczych pod założeniem, że nie ma znaczenia czy w materiale dowodowym znajdują się fragmenty unikalne genetycznie. 14

Analizy DNA drzew leśnych w Polsce stan i perspektywy wykorzystania przez organy procesowe

Analizy DNA drzew leśnych w Polsce stan i perspektywy wykorzystania przez organy procesowe Analizy DNA drzew leśnych w Polsce stan i perspektywy wykorzystania przez organy procesowe dr Artur Dzialuk Katedra Genetyki drzewa to organizmy stacjonarne w ciemnym, głuchym lesie DRZEWA jako obiekty

Bardziej szczegółowo

Kostrzyca dn r. Nadleśnictwo Sława Śląska. Wykorzystanie analizy DNA drewna dębowego w postępowaniu karnym

Kostrzyca dn r. Nadleśnictwo Sława Śląska. Wykorzystanie analizy DNA drewna dębowego w postępowaniu karnym Kostrzyca dn. 27.09.2012r. Nadleśnictwo Sława Śląska Wykorzystanie analizy DNA drewna dębowego w postępowaniu karnym PRZYNALEŻNOŚĆ ADMINISTRACYJNA NADLEŚNICTWA Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Zielonej

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja osobnicza drzew leśnych za pomocą markerów DNA

Identyfikacja osobnicza drzew leśnych za pomocą markerów DNA Identyfikacja osobnicza drzew leśnych za pomocą markerów DNA dr Artur Dzialuk Katedra Genetyki Instytut Biologii Eksperymentalnej Wykroczenia i przestępstwa Drzewa jako: obiekty 1. nielegalny wyrąb i handel

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczanie, pobieranie oraz przechowywanie drewna i innych. potrzeby analiz DNA

Zabezpieczanie, pobieranie oraz przechowywanie drewna i innych. potrzeby analiz DNA Zabezpieczanie, pobieranie oraz przechowywanie drewna i innych śladów z drzew leśnych na potrzeby analiz DNA dr Artur Dzialuk Katedra Genetyki Instytut Biologii Eksperymentalnej Nomenklatura materiał porównawczy

Bardziej szczegółowo

Mikrosatelitarne sekwencje DNA

Mikrosatelitarne sekwencje DNA Mikrosatelitarne sekwencje DNA Małgorzata Pałucka Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym 27.09.2012

Bardziej szczegółowo

Możliwości wykorzystania badań DNA w prowadzonych postępowaniach na przykładzie Nadleśnictwa Czarna Białostocka. Czarna Białostocka, 24 wrzesień 2012

Możliwości wykorzystania badań DNA w prowadzonych postępowaniach na przykładzie Nadleśnictwa Czarna Białostocka. Czarna Białostocka, 24 wrzesień 2012 Możliwości wykorzystania badań DNA w prowadzonych postępowaniach na przykładzie Nadleśnictwa Czarna Białostocka Czarna Białostocka, 24 wrzesień 2012 AKTA SPRAWY S-19/11 Leśnictwo Wilcza Jama oddział 84b

Bardziej szczegółowo

Monitoring genetyczny populacji wilka (Canis lupus) jako nowy element monitoringu stanu populacji dużych drapieżników

Monitoring genetyczny populacji wilka (Canis lupus) jako nowy element monitoringu stanu populacji dużych drapieżników Monitoring genetyczny populacji wilka (Canis lupus) jako nowy element monitoringu stanu populacji dużych drapieżników Wojciech Śmietana Co to jest monitoring genetyczny? Monitoring genetyczny to regularnie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do genetyki medycznej i sądowej

Wprowadzenie do genetyki medycznej i sądowej Genetyka medyczno-sądowa Wprowadzenie do genetyki medycznej i sądowej Kierownik Pracowni Genetyki Medycznej i Sądowej Ustalanie tożsamości zwłok Identyfikacja sprawców przestępstw Identyfikacja śladów

Bardziej szczegółowo

DYREKCJA GENERALNA LASÓW PAŃSTWOWYCH. RAPORT ZWALCZANIA SZKODNICTWA LEŚNEGO ZA 2009 ROK /cz. analityczna/

DYREKCJA GENERALNA LASÓW PAŃSTWOWYCH. RAPORT ZWALCZANIA SZKODNICTWA LEŚNEGO ZA 2009 ROK /cz. analityczna/ DYREKCJA GENERALNA LASÓW PAŃSTWOWYCH RAPORT ZWALCZANIA SZKODNICTWA LEŚNEGO ZA 2009 ROK /cz. analityczna/ WARSZAWA 2010 Raport dotyczący zwalczania szkodnictwa leśnego za 2009 r. został opracowany na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do genetyki sądowej. Materiały biologiczne. Materiały biologiczne: prawidłowe zabezpieczanie śladów

Wprowadzenie do genetyki sądowej. Materiały biologiczne. Materiały biologiczne: prawidłowe zabezpieczanie śladów Wprowadzenie do genetyki sądowej 2013 Pracownia Genetyki Sądowej Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Materiały biologiczne Inne: włosy z cebulkami, paznokcie możliwa degradacja - tkanki utrwalone w formalinie/parafinie,

Bardziej szczegółowo

Mitochondrialna Ewa;

Mitochondrialna Ewa; Mitochondrialna Ewa; jej sprzymierzeńcy i wrogowie Lien Dybczyńska Zakład genetyki, Uniwersytet Warszawski 01.05.2004 Milion lat temu Ale co dalej??? I wtedy wkracza biologia molekularna Analiza różnic

Bardziej szczegółowo

Przewodniczący Stałego Komitetu Rady Ministrów

Przewodniczący Stałego Komitetu Rady Ministrów UWAGI DO PROJEKTU ROZPORZĄDZENIA ZMIENIAJĄCEGO ROZPORZĄDZENIE W SPRAWIE WYKROCZEŃ, ZA KTÓRE STRAŻNICY STRAŻY GMINNYCH SĄ UPRAWNIENI DO NAKŁADANIA GRZYWIEN W DRODZE MANDATU KARNEGO Lp. Uwaga Podmiot zgłaszający

Bardziej szczegółowo

Plantacje nasienne w Lasach Państwowych stan i perspektywy

Plantacje nasienne w Lasach Państwowych stan i perspektywy Plantacje nasienne w Lasach Państwowych stan i perspektywy Zbiór szyszek i nasion z plantacji i plantacyjnych upraw nasiennych w Lasach Państwowych (stan na 31.12.2011 r.) 2 Sosna zwyczajna (stan na 31.12.2011

Bardziej szczegółowo

Decyzja Nadleśniczego Nadleśnictwa Taczanów

Decyzja Nadleśniczego Nadleśnictwa Taczanów Decyzja Nadleśniczego Nadleśnictwa Taczanów Nr 31/014 Zn.spr. ZG 900-32/14 Z dnia 1 lipca 2014 w sprawie cen sprzedaży detalicznej na warunkach loco las po zrywce surowca. 1. Na podstawie ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Decyzja Nadleśniczego Nadleśnictwa Taczanów

Decyzja Nadleśniczego Nadleśnictwa Taczanów Decyzja Nadleśniczego Nadleśnictwa Taczanów Nr 1/2014 Zn.spr. ZG 90/1/14 Z dnia 7 stycznia 2014 w sprawie cen sprzedaży detalicznej na warunkach loco las po zrywce surowca. 1. Na podstawie ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

GENETYKA POPULACJI. Ćwiczenia 1 Biologia I MGR /

GENETYKA POPULACJI. Ćwiczenia 1 Biologia I MGR / GENETYKA POPULACJI Ćwiczenia 1 Biologia I MGR 1 ZAGADNIENIA struktura genetyczna populacji obliczanie frekwencji genotypów obliczanie frekwencji alleli przewidywanie struktury następnego pokolenia przy

Bardziej szczegółowo

DOWÓD Z OPINII KATEDRY GENETYKI UKW JAKO NARZĘDZIE DO WALKI Z KRADZIEŻĄ DREWNA

DOWÓD Z OPINII KATEDRY GENETYKI UKW JAKO NARZĘDZIE DO WALKI Z KRADZIEŻĄ DREWNA INSTRUKCJA WYKORZYSTANIA PRZEZ STRAŻ LEŚNĄ ANALIZ DNA DRZEW PROWADZONYCH PRZEZ KATEDRĘ GENETYKI UNIWERSYTETU KAZIMIERZA WIELKIEGO W BYDGOSZCZY więcej na stronie www.analizydnadrzew.ukw.edu.pl I. CELE POWOŁANIA

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Joanna R. Freeland - Ekologia molekularna

Księgarnia PWN: Joanna R. Freeland - Ekologia molekularna Księgarnia PWN: Joanna R. Freeland - Ekologia molekularna Spis treści Przedmowa................................. Podziękowania............................... XIII XIV 1 Metody genetyki molekularnej w badaniach

Bardziej szczegółowo

Zmienność. środa, 23 listopada 11

Zmienność.  środa, 23 listopada 11 Zmienność http://ggoralski.com Zmienność Zmienność - rodzaje Zmienność obserwuje się zarówno między poszczególnymi osobnikami jak i między populacjami. Różnice te mogą mieć jednak różne podłoże. Mogą one

Bardziej szczegółowo

CECHY ILOŚCIOWE PARAMETRY GENETYCZNE

CECHY ILOŚCIOWE PARAMETRY GENETYCZNE CECHY ILOŚCIOWE PARAMETRY GENETYCZNE Zarządzanie populacjami zwierząt, ćwiczenia V Dr Wioleta Drobik Rodzaje cech Jakościowe o prostym dziedziczeniu uwarunkowane zwykle przez kilka genów Słaba podatność

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU

SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU PROGRAM VI SESJI ZIMOWEJ SZKOŁY LEŚNEJ PRZY IBL pt. PRZYRODNICZE, SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU Instytut Badawczy Leśnictwa Sękocin Stary, 18 20 marca 2014 r. DZIEŃ

Bardziej szczegółowo

BioTe21, Pracownia Kryminalistyki i Badań Ojcostwa.

BioTe21, Pracownia Kryminalistyki i Badań Ojcostwa. Bio Kraków, dnia... EKSPERTYZA Z BADAŃ GENETYCZNYCH POKREWIEŃSTWA Nr ekspertyzy:... Badania wykonano w: Bio, Ojcostwa. Na zlecenie:... Typ wybranego testu: TIG3-16 Zlecenie z dnia:... Data otrzymania mat.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT

ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT Ćwiczenia 1 mgr Magda Kaczmarek-Okrój magda_kaczmarek_okroj@sggw.pl 1 ZAGADNIENIA struktura genetyczna populacji obliczanie frekwencji genotypów obliczanie frekwencji alleli

Bardziej szczegółowo

DYREKCJA GENERALNA LASÓW PAŃSTWOWYCH ANALIZA ZWALCZANIA SZKODNICTWA LEŚNEGO ZA 2005 ROK

DYREKCJA GENERALNA LASÓW PAŃSTWOWYCH ANALIZA ZWALCZANIA SZKODNICTWA LEŚNEGO ZA 2005 ROK DYREKCJA GENERALNA LASÓW PAŃSTWOWYCH ANALIZA ZWALCZANIA SZKODNICTWA LEŚNEGO ZA 2005 ROK WARSZAWA MARZEC 2006 Analiza zwalczania szkodnictwa leśnego za 2005 rok została opracowana na podstawie: - informacji

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT 1. RÓWNOWAGA GENETYCZNA POPULACJI. Prowadzący: dr Wioleta Drobik Katedra Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt

ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT 1. RÓWNOWAGA GENETYCZNA POPULACJI. Prowadzący: dr Wioleta Drobik Katedra Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT 1. RÓWNOWAGA GENETYCZNA POPULACJI Fot. W. Wołkow Prowadzący: dr Wioleta Drobik Katedra Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt POPULACJA Zbiór organizmów żywych, które łączy

Bardziej szczegółowo

Best for Biodiversity

Best for Biodiversity W tym miejscu realizowany jest projekt LIFE + Ochrona różnorodności biologicznej na obszarach leśnych, w tym w ramach sieci Natura 2000 promocja najlepszych praktyk Best for Biodiversity Badania genetyczne

Bardziej szczegółowo

Populacja generalna (zbiorowość generalna) zbiór obejmujący wszystkie elementy będące przedmiotem badań Próba (podzbiór zbiorowości generalnej) część

Populacja generalna (zbiorowość generalna) zbiór obejmujący wszystkie elementy będące przedmiotem badań Próba (podzbiór zbiorowości generalnej) część Populacja generalna (zbiorowość generalna) zbiór obejmujący wszystkie elementy będące przedmiotem badań Próba (podzbiór zbiorowości generalnej) część populacji, którą podaje się badaniu statystycznemu

Bardziej szczegółowo

AP I A 060/79/12. Komunikat prasowy

AP I A 060/79/12. Komunikat prasowy PROKURATURA APELACYJNA W GDAŃSKU WYDZIAŁ I ORGANIZACJI PRACY PROKURATUR ul. Wały Jagiellońskie 38 80 853 Gdańsk Gdańsk, dnia 31 grudnia 2012r. AP I A 060/79/12 Komunikat prasowy Wydział V do Spraw Przestępczości

Bardziej szczegółowo

Z wizytą u norweskich leśników

Z wizytą u norweskich leśników Z wizytą u norweskich leśników Konferencja podsumowująca realizację projektu Zachowanie różnorodności biologicznej siedlisk obszarów NATURA 2000, poprzez ochronę ex situ jesionu wyniosłego, wiązu górskiego,

Bardziej szczegółowo

Ewolucjonizm NEODARWINIZM. Dr Jacek Francikowski Uniwersyteckie Towarzystwo Naukowe Uniwersytet Śląski w Katowicach

Ewolucjonizm NEODARWINIZM. Dr Jacek Francikowski Uniwersyteckie Towarzystwo Naukowe Uniwersytet Śląski w Katowicach Ewolucjonizm NEODARWINIZM Dr Jacek Francikowski Uniwersyteckie Towarzystwo Naukowe Uniwersytet Śląski w Katowicach Główne paradygmaty biologii Wspólne początki życia Komórka jako podstawowo jednostka funkcjonalna

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia ORANGE POLSKA w walce ze zjawiskiem kradzieży kabli

Doświadczenia ORANGE POLSKA w walce ze zjawiskiem kradzieży kabli Doświadczenia ORANGE POLSKA w walce ze zjawiskiem kradzieży kabli 1 Kradzieże kabli telekomunikacyjnych Skala kradzieży w ORANGE POLSKA Skutki Kradzieży Przeciwdziałanie kradzieżom w ORANGE POLSKA Rekomendacje

Bardziej szczegółowo

Postępowanie karne. Cje. Postępowanie przygotowawcze I

Postępowanie karne. Cje. Postępowanie przygotowawcze I Postępowanie karne Cje Dr Wojciech Jasiński Katedra Postępowania Karnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski 1) Zasadniczo niesądowa faza postępowania karnego 2) Ogólne cele:

Bardziej szczegółowo

Genetyczne podłoże mechanizmów zdolności adaptacyjnych drzew leśnych

Genetyczne podłoże mechanizmów zdolności adaptacyjnych drzew leśnych Genetyczne podłoże mechanizmów zdolności adaptacyjnych drzew leśnych dr Małgorzata Sułkowska Zakład Hodowli i Genetyki Drzew Leśnych Instytut Badawczy Leśnictwa Podstawowym czynnikiem decydującym o przystosowaniach

Bardziej szczegółowo

Decyzja Nadleśniczego Nadleśnictwa Taczanów

Decyzja Nadleśniczego Nadleśnictwa Taczanów Decyzja Nadleśniczego Nadleśnictwa Taczanów Nr 28/2013 Zn.spr. ZG 90/30/13 Z dnia 5 lipca 2013 w sprawie cen sprzedaży detalicznej drewna na warunkach loco las po zrywce surowca Na podstawie ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja człowieka metody kryminalistyczne i biologiczne - ogólnie

Identyfikacja człowieka metody kryminalistyczne i biologiczne - ogólnie Identyfikacja człowieka metody kryminalistyczne i biologiczne - ogólnie Problematyka identyfikacji osób jest przedmiotem zainteresowania kryminalistyki, która jako nauka praktyczna opracowuje: - zasady

Bardziej szczegółowo

MARKERY MIKROSATELITARNE

MARKERY MIKROSATELITARNE MARKERY MIKROSATELITARNE Badania laboratoryjne prowadzone w Katedrze Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt SGGW w ramach monitoringu genetycznego wykorzystują analizę genetyczną markerów mikrosatelitarnych.

Bardziej szczegółowo

Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego sądowego

Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego sądowego System zarządzania bezpieczeństwem. w organizacjach lotnictwa cywilnego Uczelnia Łazarskiego, Warszawa, 18 marca 2014 Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego

Bardziej szczegółowo

Urszula Poziomek, doradca metodyczny w zakresie biologii Materiał dydaktyczny przygotowany na konferencję z cyklu Na miarę Nobla, 14 stycznia 2010 r.

Urszula Poziomek, doradca metodyczny w zakresie biologii Materiał dydaktyczny przygotowany na konferencję z cyklu Na miarę Nobla, 14 stycznia 2010 r. Ćwiczenie 1 1 Wstęp Rozważając możliwe powiązania filogenetyczne gatunków, systematyka porównuje dane molekularne. Najskuteczniejszym sposobem badania i weryfikacji różnych hipotez filogenetycznych jest

Bardziej szczegółowo

Genetyka populacji. Ćwiczenia 7

Genetyka populacji. Ćwiczenia 7 Genetyka populacji Ćwiczenia 7 Rodowody wraz z wynikami kontroli użytkowości stanowią podstawową informację potrzebną do doskonalenia zwierząt C F X S D C F C F S D strzałka oznacza przepływ genów między

Bardziej szczegółowo

Zmienność genetyczna i zysk genetyczny w hodowli selekcyjnej drzew leśnych

Zmienność genetyczna i zysk genetyczny w hodowli selekcyjnej drzew leśnych Zmienność genetyczna i zysk genetyczny w hodowli selekcyjnej drzew leśnych Jan Kowalczyk, Marek Rzońca, Adam Guziejko Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych Instytut Badawczy Leśnictwa Wprowadzenie:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 listopada 2015 r. Poz. 105 DECYZJA NR 354 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI. z dnia 13 listopada 2015 r.

Warszawa, dnia 19 listopada 2015 r. Poz. 105 DECYZJA NR 354 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI. z dnia 13 listopada 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI Warszawa, dnia 19 listopada 2015 r. Poz. 5 DECYZJA NR 354 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI z dnia 13 listopada 2015 r. w sprawie programu nauczania na kursie specjalistycznym

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Choroby genetyczne o złożonym

Bardziej szczegółowo

Jesion wyniosły - czy ma szansę na przetrwanie?

Jesion wyniosły - czy ma szansę na przetrwanie? Jesion wyniosły - czy ma szansę na przetrwanie? Zbiór i przygotowanie do przechowywania materiału rozmnożeniowego jesionu wyniosłego, wiązu szypułkowego, wiązu górskiego oraz wiązu polnego - zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku Ochrona lasów Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku glebowym. Działanie bezpośrednie, jak

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie analiz DNA drewna. w postępowaniu karnym

Zastosowanie analiz DNA drewna. w postępowaniu karnym Zastosowanie analiz DNA drewna w postępowaniu karnym Podziękowania Autorzy kierują wyrazy wdzięczności za pomoc w pozyskaniu materiału dowodowego i porównawczego do pracowników Nadleśnictwa Kozienice w

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca) SSN Michał Laskowski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca) SSN Michał Laskowski Sygn. akt II KK 370/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 stycznia 2016 r. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca) SSN Michał

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy Kodeks postępowania karnego

USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy Kodeks postępowania karnego Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy Kodeks postępowania karnego Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2005 r. Nr 10, poz. 70. Art. 1. W ustawie z

Bardziej szczegółowo

Ocena wartości hodowlanej. Dr Agnieszka Suchecka

Ocena wartości hodowlanej. Dr Agnieszka Suchecka Ocena wartości hodowlanej Dr Agnieszka Suchecka Wartość hodowlana genetycznie uwarunkowane możliwości zwierzęcia do ujawnienia określonej produkcyjności oraz zdolność przekazywania ich potomstwu (wartość

Bardziej szczegółowo

Drewno jest wspaniałe Ośrodek Edukacji Leśnej Łysy Młyn w Biedrusku 06.09.2013 r. Struktura drewna. dr inż. Edward Roszyk

Drewno jest wspaniałe Ośrodek Edukacji Leśnej Łysy Młyn w Biedrusku 06.09.2013 r. Struktura drewna. dr inż. Edward Roszyk Drewno jest wspaniałe Ośrodek Edukacji Leśnej Łysy Młyn w Biedrusku 06.09.2013 r. Struktura drewna dr inż. Edward Roszyk Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Technologii Drewna Katedra Nauki o Drewnie

Bardziej szczegółowo

Postępowanie karne. Cje. Postępowanie przygotowawcze I

Postępowanie karne. Cje. Postępowanie przygotowawcze I Postępowanie karne Cje Dr Wojciech Jasiński Katedra Postępowania Karnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski 1) Zasadniczo niesądowa faza postępowania karnego 2) Ogólne cele:

Bardziej szczegółowo

Podstawy biologii. Informacja genetyczna. Co to jest ewolucja.

Podstawy biologii. Informacja genetyczna. Co to jest ewolucja. Podstawy biologii Informacja genetyczna. Co to jest ewolucja. Materiał genetyczny Materiałem genetycznym są kwasy nukleinowe Materiałem genetycznym organizmów komórkowych jest kwas deoksyrybonukleinowy

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013/2014 Rady Wydziału Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z dnia 20 lutego 2014 roku

Uchwała nr 1/2013/2014 Rady Wydziału Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z dnia 20 lutego 2014 roku Uchwała nr 1/2013/2014 Rady Wydziału Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z dnia 20 lutego 2014 roku w sprawie uruchomienia nowej specjalności pod nazwą CHEMIA SĄDOWA na pierwszym stopniu

Bardziej szczegółowo

Spokrewnienie prawdopodobieństwo, że dwa losowe geny od dwóch osobników są genami IBD. IBD = identical by descent, geny identycznego pochodzenia

Spokrewnienie prawdopodobieństwo, że dwa losowe geny od dwóch osobników są genami IBD. IBD = identical by descent, geny identycznego pochodzenia prawdopodobieństwo, że dwa losowe geny od dwóch osobników są genami ID. Relationship Relatedness Kinship Fraternity ID = identical by descent, geny identycznego pochodzenia jest miarą względną. Przyjmuje

Bardziej szczegółowo

stadium postępowania przygotowawczego stadium postępowania sądowego (jurysdykcyjnego) stadium postępowania wykonawczego

stadium postępowania przygotowawczego stadium postępowania sądowego (jurysdykcyjnego) stadium postępowania wykonawczego I. Prawo karne wykonawcze i jego nauka Definicja: Prawo karne wykonawcze to ogół norm prawnych, które regulują wykonywanie kar i innych środków penalnych (środków prawnych, środków probacyjnych, środków

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 49/14 BURMISTRZA MOGILNA z dnia 1 kwietnia 2014

ZARZĄDZENIE NR 49/14 BURMISTRZA MOGILNA z dnia 1 kwietnia 2014 ZARZĄDZENIE NR 49/14 BURMISTRZA MOGILNA z dnia 1 kwietnia 2014 w sprawie pozyskania, organizacji sprzedaży i cen drewna pochodzącego z lasów stanowiących mienie Gminy Mogilno oraz z zadrzewień gminnych.

Bardziej szczegółowo

3. Wojewódzkie zróżnicowanie zatrudnienia w ochronie zdrowia w latach Opis danych statystycznych

3. Wojewódzkie zróżnicowanie zatrudnienia w ochronie zdrowia w latach Opis danych statystycznych 3. Wojewódzkie zróżnicowanie zatrudnienia w ochronie zdrowia w latach 1995-2005 3.1. Opis danych statystycznych Badanie zmian w potencjale opieki zdrowotnej można przeprowadzić w oparciu o dane dotyczące

Bardziej szczegółowo

Zorganizowane grupy przestępcze. Studium kryminalistyczne

Zorganizowane grupy przestępcze. Studium kryminalistyczne Zorganizowane grupy przestępcze. Studium kryminalistyczne Autor: Olga Krajniak Wstęp 1.Znaczenie podjętego tematu 2.Dotychczasowy stan opracowania tematu 3.Cel, zakres i charakter pracy 4.Przedmiot badań

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVIII/ /2017 RADY POWIATU W ŻNINIE z dnia kwietnia 2017r. uchwala się, co następuje:

UCHWAŁA NR XVIII/ /2017 RADY POWIATU W ŻNINIE z dnia kwietnia 2017r. uchwala się, co następuje: UCHWAŁA NR XVIII/ /2017 RADY POWIATU W ŻNINIE z dnia kwietnia 2017r. Projekt w sprawie przyjęcia rocznego sprawozdania Komendanta Powiatowego Policji w Żninie ze swojej działalności, a także informacji

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Ocena stanu środowiska przyrodniczego. Karty pracy

Temat lekcji: Ocena stanu środowiska przyrodniczego. Karty pracy Temat lekcji: Ocena stanu środowiska przyrodniczego Karty pracy Ćwiczenie nr 1 Obserwacja liścia rośliny nagonasiennej/drzewa iglastego i określenie jego przystosowań, wskazanie stanu zdrowotnego. Wykonaj

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

Testy De Jonga. Problemy. 1 Optymalizacja dyskretna i ciągła

Testy De Jonga. Problemy. 1 Optymalizacja dyskretna i ciągła Problemy 1 Optymalizacja dyskretna i ciągła Problemy 1 Optymalizacja dyskretna i ciągła 2 Środowisko pomiarowe De Jonga Problemy 1 Optymalizacja dyskretna i ciągła 2 Środowisko pomiarowe De Jonga 3 Ocena

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU

SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU PROGRAM VI SESJI ZIMOWEJ SZKOŁY LEŚNEJ PRZY IBL pt. PRZYRODNICZE, SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU Instytut Badawczy Leśnictwa Sękocin Stary, 18 20 marca 2014 r. DZIEŃ

Bardziej szczegółowo

zbieranie porządkowanie i prezentacja (tabele, wykresy) analiza interpretacja (wnioskowanie statystyczne)

zbieranie porządkowanie i prezentacja (tabele, wykresy) analiza interpretacja (wnioskowanie statystyczne) STATYSTYKA zbieranie porządkowanie i prezentacja (tabele, wykresy) analiza interpretacja (wnioskowanie statystyczne) DANYCH STATYSTYKA MATEMATYCZNA analiza i interpretacja danych przy wykorzystaniu metod

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Lublin, 6 czerwca 2016 r. Opinia Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych do projektu z dnia 23 maja 2016 r. ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw Opiniowany

Bardziej szczegółowo

Ocena zmienności genetycznej jesionu wyniosłego w Polsce. Jarosław Burczyk

Ocena zmienności genetycznej jesionu wyniosłego w Polsce. Jarosław Burczyk Ocena zmienności genetycznej jesionu wyniosłego w Polsce Jarosław Burczyk Zmienność genetyczna W naturalnych zbiorowiskach, zróżnicowanie genetyczne jest wynikiem doboru naturalnego i historii demograficznej

Bardziej szczegółowo

Fizjologiczne i molekularne markery tolerancji buraka cukrowego na suszę. Dr Danuta Chołuj

Fizjologiczne i molekularne markery tolerancji buraka cukrowego na suszę. Dr Danuta Chołuj Fizjologiczne i molekularne markery tolerancji buraka cukrowego na suszę Dr Danuta Chołuj Szacunkowe straty plonu buraków cukrowych w Europie na skutek suszy kształtują się pomiędzy 5 a 30 % W jakiej fazie

Bardziej szczegółowo

Lasy w Tatrach. Lasy

Lasy w Tatrach. Lasy Lasy w Tatrach Lasy h c a r t a T w Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego za pośrednictwem Euroregionu Tatry w ramach Programu Współpracy Transgranicznej

Bardziej szczegółowo

Typy rozmieszczenia drzew w drzewostanach sosnowych różnego wieku z odnowienia naturalnego

Typy rozmieszczenia drzew w drzewostanach sosnowych różnego wieku z odnowienia naturalnego Sergii Boiko Typy rozmieszczenia drzew w drzewostanach sosnowych różnego wieku z odnowienia naturalnego Autoreferat rozprawy doktorskiej wykonanej w Zakładzie Hodowli Lasu Instytutu Badawczego Leśnictwa

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2.4. Cel badań:

Zadanie 2.4. Cel badań: Zadanie 2.4 Poszerzanie puli genetycznej buraka cukrowego przez doskonalenie procesu gynogenezy oraz podnoszenie odporności na wirus nekrotycznego żółknięcia nerwów i tolerancji na suszę Cel badań: Celem

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. podlega grzywnie i karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Rozdział 7. podlega grzywnie i karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. Skutki prawne związane z naruszeniem ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (na podstawie Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii - tekst jednolity w Obwieszczeniu Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia drzewostanów bukowych młodszych klas wieku powodowanych przez jeleniowate na przykładzie nadleśnictwa Polanów. Sękocin Stary,

Zagrożenia drzewostanów bukowych młodszych klas wieku powodowanych przez jeleniowate na przykładzie nadleśnictwa Polanów. Sękocin Stary, Zagrożenia drzewostanów bukowych młodszych klas wieku powodowanych przez jeleniowate na przykładzie nadleśnictwa Polanów Sękocin Stary, 15.02.2016 2 Leśny Kompleks Promocyjny Lasy Środkowopomorskie Województwo

Bardziej szczegółowo

KARTA MODUŁU/PRZEDMIOTU

KARTA MODUŁU/PRZEDMIOTU . 2. 3. Nazwa modułu/przedmiotu Kod modułu/przedmiotu Przynależność do grupy przedmiotów 4. Status modułu/przedmiotu 5. Poziom kształcenia 6. 7. Forma studiów Profil kształcenia stacjonarne praktyczny

Bardziej szczegółowo

Dziedziczenie poligenowe

Dziedziczenie poligenowe Dziedziczenie poligenowe Dziedziczenie cech ilościowych Dziedziczenie wieloczynnikowe Na wartość cechy wpływa Komponenta genetyczna - wspólne oddziaływanie wielu (najczęściej jest to liczba nieznana) genów,

Bardziej szczegółowo

Statystyka i opracowanie danych Podstawy wnioskowania statystycznego. Prawo wielkich liczb. Centralne twierdzenie graniczne. Estymacja i estymatory

Statystyka i opracowanie danych Podstawy wnioskowania statystycznego. Prawo wielkich liczb. Centralne twierdzenie graniczne. Estymacja i estymatory Statystyka i opracowanie danych Podstawy wnioskowania statystycznego. Prawo wielkich liczb. Centralne twierdzenie graniczne. Estymacja i estymatory Dr Anna ADRIAN Paw B5, pok 407 adrian@tempus.metal.agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Badania genetyczne nad populacją jelenia w północno-wschodniej Polsce

Badania genetyczne nad populacją jelenia w północno-wschodniej Polsce Badania genetyczne nad populacją jelenia w północno-wschodniej Polsce Magdalena Niedziałkowska, Bogumiła Jędrzejewska, Jan Marek Wójcik Instytut Biologii Ssaków PAN w Białowieży Cele badań 1) Poznanie

Bardziej szczegółowo

Zadania ze statystyki, cz.7 - hipotezy statystyczne, błąd standardowy, testowanie hipotez statystycznych

Zadania ze statystyki, cz.7 - hipotezy statystyczne, błąd standardowy, testowanie hipotez statystycznych Zadania ze statystyki, cz.7 - hipotezy statystyczne, błąd standardowy, testowanie hipotez statystycznych Zad. 1 Średnia ocen z semestru letniego w populacji studentów socjologii w roku akademickim 2011/2012

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ DNA W KIERUNKU USTALENIA POKREWIEŃSTWA BIOLOGICZNEGO DO CELÓW PRYWATNYCH

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ DNA W KIERUNKU USTALENIA POKREWIEŃSTWA BIOLOGICZNEGO DO CELÓW PRYWATNYCH SPRAWOZDANIE Z BADAŃ DNA W KIERUNKU USTALENIA POKREWIEŃSTWA BIOLOGICZNEGO DO CELÓW PRYWATNYCH RAPORT TESTU DNA W KIERUNKU USTALENIA POKREWIEŃSTWA BIOLOGICZNEGO Data wydania wyniku: 15-01-2016 WYNIK TESTU

Bardziej szczegółowo

Wycena wartości pieniężnej wybranych rębnych drzewostanów sosnowych Nadleśnictwa Nowa Dęba

Wycena wartości pieniężnej wybranych rębnych drzewostanów sosnowych Nadleśnictwa Nowa Dęba Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Wydział Leśny mgr inż. Lucjan Długosiewicz Wycena wartości pieniężnej wybranych rębnych drzewostanów sosnowych Nadleśnictwa Nowa Dęba Praca wykonana

Bardziej szczegółowo

24 26 października 2007 r. Hotel Parkhotel Szyce koło Krakowa 32-085 Modlnica tel. 0-12 419 13 31

24 26 października 2007 r. Hotel Parkhotel Szyce koło Krakowa 32-085 Modlnica tel. 0-12 419 13 31 P R O G R A M SZKOLENIA DLA PROKURATORÓW TEMAT: PRZESTĘPSTWA PRZECIWKO OBROTOWI GOSPODARCZEMU PRZEPISY KARNE KODEKSU SPÓŁEK HANDLOWYCH, PRZESTĘPSTWA KARNO SKARBOWE. SYGNATURA : KCKP 141/ /07 DATA I MIEJSCE

Bardziej szczegółowo

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ekologia wyk. 1 wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ochrona środowiska Ekologia jako dziedzina nauki jest nauką o zależnościach decydujących

Bardziej szczegółowo

Wydział do walki z Przestępczością Gospodarczą Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu

Wydział do walki z Przestępczością Gospodarczą Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu Pranie pieniędzy w obrocie paliwami. Wprowadzanie do obrotu gospodarczego nielegalnego paliwa z pominięciem opłat podatku akcyzowego, podatku VAT oraz opłat paliwowych Wydział do walki z Przestępczością

Bardziej szczegółowo

Drzewa iglaste i liściaste

Drzewa iglaste i liściaste Drzewa iglaste i liściaste 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń zna: budowę drzewa, nazwy drzew liściastych, nazwy drzew iglastych. b) Umiejętności Uczeń rozpoznaje: drzewa liściaste, drzewa iglaste, rodzaje

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Szewczyk (przewodniczący) SSN Rafał Malarski (sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Szewczyk (przewodniczący) SSN Rafał Malarski (sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński Sygn. akt III KK 349/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 listopada 2014 r. SSN Józef Szewczyk (przewodniczący) SSN Rafał Malarski (sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 523/2016 BURMISTRZA MIASTA AUGUSTOWA. z dnia 17 listopada 2016 r.

ZARZĄDZENIE NR 523/2016 BURMISTRZA MIASTA AUGUSTOWA. z dnia 17 listopada 2016 r. ZARZĄDZENIE NR 523/2016 BURMISTRZA MIASTA AUGUSTOWA z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie cen sprzedaży drewna pochodzącego z nieruchomości stanowiących mienie Gminy Miasta Augustów. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

MOGLI SFAŁSZOWAĆ NIEMAL KAŻDY DOKUMENT ROZBITA ZORGANIZOWANA GRUPA PRZESTĘPCZA

MOGLI SFAŁSZOWAĆ NIEMAL KAŻDY DOKUMENT ROZBITA ZORGANIZOWANA GRUPA PRZESTĘPCZA CENTRALNE BIURO ŚLEDCZE POLICJI Źródło: http://cbsp.policja.pl/cbs/aktualnosci/150206,mogli-sfalszowac-niemal-kazdy-dokument-rozbita-zorganizowana-grupa-przeste pcza.html Wygenerowano: Środa, 15 listopada

Bardziej szczegółowo

Wpływ struktury krajobrazu na przestrzenną zmienność genetyczną populacji myszy leśnej Apodemus flavicollis w północno wschodniej Polsce

Wpływ struktury krajobrazu na przestrzenną zmienność genetyczną populacji myszy leśnej Apodemus flavicollis w północno wschodniej Polsce Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii Sylwia Czarnomska Wpływ struktury krajobrazu na przestrzenną zmienność genetyczną populacji myszy leśnej Apodemus flavicollis w północno wschodniej Polsce Autoreferat

Bardziej szczegółowo

3. Jeżeli przedmiotem czynu, o którym mowa w ust. 1, jest znaczna ilość środków

3. Jeżeli przedmiotem czynu, o którym mowa w ust. 1, jest znaczna ilość środków Skutki prawne związane z naruszeniem ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (na podstawie Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii - tekst jednolity w Obwieszczeniu Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Copyright 2011, Joanna Szyda

WSTĘP. Copyright 2011, Joanna Szyda BIOINFORMATYKA 1. Wykład wstępny 2. Struktury danych w badaniach bioinformatycznych 3. Bazy danych: projektowanie i struktura 4. Bazy danych: projektowanie i struktura 5. Równowaga Hardyego-Weinberga,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Cel ćwiczenia Określenie podatności na zakażenie wirusem HIV poprzez detekcję homo lub heterozygotyczności

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13 Od Autora... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 13 Od Autora... 15 Wykaz skrótów............................................ 13 Od Autora................................................ 15 ROZDZIAŁ I. Zagadnienia podstawowe w procesie rozpoznania znamion przestępstw i

Bardziej szczegółowo

Czym różni się sosna od sosny?

Czym różni się sosna od sosny? Czym różni się sosna od sosny? Czym różni się sosna od sosny? Zajęcia terenowe: Zajęcia w klasie: Zakres materiału z płyty: Plansza 2 poziomy bioróżnorodności Bezpośrednie nawiązania do treści nauczania

Bardziej szczegółowo

Asia Maziarz Aneta Wyrwich Piotrek Dobrowolski

Asia Maziarz Aneta Wyrwich Piotrek Dobrowolski Asia Maziarz Aneta Wyrwich Piotrek Dobrowolski Nadleśnictwo Zawadzkie - jednostka organizacyjna Lasów Państwowych podległa Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach, której siedziba znajduje

Bardziej szczegółowo

Krajowe Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury tel. 0 22 55-27-261 fax. 0 22 55-27-260

Krajowe Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury tel. 0 22 55-27-261 fax. 0 22 55-27-260 PROGRAM SZKOLENIA DLA PROKURATORÓW Metodyka prowadzenia postępowań karnych o przestępstwa z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy prawo własności przemysłowej KCKP 1410-64/08 DATA

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z 54 2005-06-09 11:18 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie jednorazowego odszkodowania za przedwczesny wyrąb drzewostanu. (Dz. U. Nr 99, poz. 905) Na podstawie art. 12

Bardziej szczegółowo

Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny

Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny Pokrewieństwo Pokrewieństwo, z punktu widzenia genetyki, jest podobieństwem genetycznym. Im osobniki są bliżej spokrewnione, tym bardziej są podobne pod względem genetycznym.

Bardziej szczegółowo

Dolnośląskie Centrum Informacji Zawodowej i Doskonalenia Nauczycieli w Wałbrzychu

Dolnośląskie Centrum Informacji Zawodowej i Doskonalenia Nauczycieli w Wałbrzychu Dolnośląskie Centrum Informacji Zawodowej i Doskonalenia Nauczycieli w Wałbrzychu Wałbrzych, ul. Rynek 6 tel.:74 843 42 47 e-mail: centrum@ciz.walbrzych.pl www: www.ciz.walbrzych.pl Program szkolenia w

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Teoria ewolucji. Podstawowe pojęcia. Wspólne pochodzenie.

Teoria ewolucji. Podstawowe pojęcia. Wspólne pochodzenie. Teoria ewolucji Podstawowe pojęcia. Wspólne pochodzenie. Ewolucja Znaczenie ogólne: zmiany zachodzące stopniowo w czasie W biologii ewolucja biologiczna W astronomii i kosmologii ewolucja gwiazd i wszechświata

Bardziej szczegółowo

KRYMINALNI PRZERWALI NARKOTYKOWĄ DZIAŁALNOŚĆ

KRYMINALNI PRZERWALI NARKOTYKOWĄ DZIAŁALNOŚĆ POLICJA.PL Źródło: http://www.policja.pl/pol/aktualnosci/146326,kryminalni-przerwali-narkotykowa-dzialalnosc.html Wygenerowano: Środa, 27 września 2017, 23:09 Strona znajduje się w archiwum. KRYMINALNI

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa Nazwa Nazwa w j. ang. Wybrane problemy biologii molekularnej kwasy nukleinowe Selected problems of molecular biology

Bardziej szczegółowo