Arkadiusz Stanula Załącznik Nr 2a Autoreferat opisujący dorobek i osiągnięcia naukowe Katowice, 2014 r.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Arkadiusz Stanula Załącznik Nr 2a Autoreferat opisujący dorobek i osiągnięcia naukowe Katowice, 2014 r."

Transkrypt

1 Załącznik Nr 2a opisujący dorobek i osiągnięcia naukowe Katowice, 2014 r.

2 1. Imię i nazwisko: Arkadiusz Jarosław Stanula 2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe: Magister wychowania fizycznego Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach, tytuł rozprawy magisterskiej: Badanie jakości dydaktyki w Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach w opinii studentów, 1996 r.; Dydaktyka Szkoły Wyższej Studium Podyplomowe. Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach, r.; Doktor nauk o kulturze fizycznej stopień nadany uchwałą Rady Wydziału Wychowania Fizycznego w Katowicach, tytuł rozprawy doktorskiej: Związki wybranych wskaźników kontroli wysiłkowej z efektami treningu sprinterek biegaczek, napisanej pod kierunkiem prof. dr hab. Igora Ryguły w Katedrze Analiz Systemowych w Sporcie. Obrona z wyróżnieniem, r.; Menedżer Sportu dwusemestralne studia podyplomowe w Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu, r. Uprawnienia i kwalifikacje zawodowe: Trener pływania II klasy r. Kurs kwalifikacyjny w zakresie Organizacji i Zarządzania Oświatą r. Instruktor Wykładowca WOPR r. Instruktor Ratownictwa Wodnego MSW r. Instruktor Europejskiej Rady Resuscytacji BLS/AED r. Ratownik Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy r. Sternik Jachtowy r. Sternik Motorowodny r. Stermotorzysta Żeglugi Śródlądowej r. Płetwonurek KDP CMAS First star r. Instruktor Rekreacji Ruchowej o specjalności Kajakarstwo r. Instruktor Sportu o specjalności Tenis r. 3. Informacja o dotychczasowym zatrudnieniu w jednostkach naukowych: Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach, Wydział Wychowania Fizycznego: Katedra Sportów Indywidualnych, Zakład Pływania i Ratownictwa Wodnego; Katedra Analiz Systemowych w Sporcie, Zakład Metodologii i Statystyki; 2

3 2009 do nadal Katedra Teorii i Praktyki Sportu, Zakład Metodologii, Statystyki i Informatyki. Zatrudniony na stanowisku asystenta od r., na stanowisku adiunkta od r. 4. Wskazanie osiągnięcia wynikającego z art. 16 ust. 2 Ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki 4.1. Tytuł osiągnięcia naukowego Wskazane osiągnięcie obejmuje 4 artykuły pod wspólnym tytułem: Poszukiwanie determinant efektów treningowych zawodników wybranych dyscyplin sportu Autor (autorzy), tytuły publikacji, rok wydania, nazwa wydawnictwa: 1) Stanula A., Roczniok R., Gabryś T., Gabryś-Szmatlan U., Maszczyk A. i Pietraszewski P. (2013) Relations between BMI, body mass and height, and sports competence among participants of the 2010 Winter Olympic Games: does sport metabolic demand differentiate? Perceptual & Motor Skills 117(3): (IF=0,521; MNiSW=15). 2) Stanula A., Gabryś T., Szmatlan-Gabryś U., Roczniok R., Maszczyk A. i Pietraszewski P. (2013) Calculating lactate anaerobic thresholds in sports involving different endurance preparation. Journal of Exercise Science & Fitness 11(1): (IF=0,529; MNiSW=15). 3) Stanula A., Roczniok R., Maszczyk A., Pietraszewski P. i Zając A. (2014) The role of aerobic capacity in high-intensity intermittent efforts in ice-hockey. Biology of Sport 31: , 2014 (IF=0,527; MNiSW=15). 4) Stanula A. i Roczniok R. (2014) Game intensity analysis of elite adolescent ice hockey players. Journal of Human Kinetics. 44: DOI: /hukin (IF=0,698; MNiSW=15). Liczba prac: 4; Impact Factor: 2,733; liczba punktów MNiSW: 60 We wszystkich wskazanych powyżej pracach habilitant miał wiodący udział na każdym etapie ich powstawania. Dokładne przedstawienie wkładu własnego autora oraz oświadczenia współautorów powyższych prac przedstawiono w formie odrębnych załączników do wniosku (Załącznik nr 5). 3

4 4.3. Omówienie celu naukowego ww. prac i osiągniętych wyników wraz z omówieniem ich aplikacyjnego wykorzystania Wprowadzenie Sport wyczynowy ulega ciągłym przeobrażeniom zarówno w sferze rozwoju poziomu wyników sportowych jak i podnoszenia trudności i złożoności prowadzenia walki sportowej w dyscyplinach niewymiernych, w których liczy się piękno ruchu czy pojedynek wygrany w bezpośrednim kontakcie z przeciwnikiem. I choć za każdym razem, gdy ustanawiane są nowe rekordy świata, wydaje się, że osiągnięto szczyt możliwości adaptacyjnych człowieka, to wciąż pojawiają się sportowcy, którzy przesuwają tę granicę coraz wyżej. Presja na wynik sportowy, jakiej poddawani są zawodnicy niezależnie od poziomu, na jakim rywalizują między sobą, jest tak duża, że w obliczu alternatywy między rozsądnie różnicowanym obciążeniem treningowym, a jego dalszym zwiększaniem wg zasady czym więcej tym lepiej, sportowcy zazwyczaj wybierają większe obciążenie. Już w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia Ważny [1981] podkreślał, że współczesny sport wchodzi zdecydowanie na drogę, gdzie nie tylko ilość, ale przede wszystkim jakość pracy decyduje o mistrzostwie sportowym. Również Łasiński [1992] dostrzegając, że dalsze zwiększanie czasu wykonywanej pracy i globalnych wielkości obciążeń staje się prawie niemożliwe, wskazywał na konieczność racjonalizacji treningu poprzez opracowanie sposobów pozwalających na osiąganie wyższych celów sportowych oraz ich utrzymanie lub odtworzenie przy zastosowaniu środków coraz bardziej oszczędnych. W kontekście tak postawionej diagnozy naukowcy [Bondarchuk, 1988; Morawski, 1992b; Sozański i Zaporożanov, 1993; Ryguła, 1995; Keul i in., 1996; Naglak, 1999; Knudson i Morrison, 2002; Liebermann i in., 2002; Nevill i in., 2002; Bompa i Haff, 2009] zaczęli koncentrować swoje wysiłki w kierunku poszukiwania oraz identyfikacji czynników wpływających na rezultat sportowy. Wychodząc z założenia, że struktura wyniku sportowego jest zdeterminowana względnie stałym, aczkolwiek szerokim kompleksem czynników, warunkujących adaptacyjne możliwości zawodnika do stosowanych środków treningowych, odkryć można obiektywne prawidłowości, których respektowanie odzwierciedla poziom wyników [Ryguła, 2001]. Mając jednak świadomość, że na końcowy wynik sportowy wpływ ma tak duża liczba zmiennych tworzących złożoną i trudną w interpretacji strukturę, dąży się do wdrażania rozwiązań, z pomocą których z jednej strony możliwa będzie identyfikacja najważniejszych czynników determinujących rezultat sportowy, a z drugiej ich optymalizacja [McDougall, Wenger i Green, 1984; Naglak, 1984; Fitz-Clarke, Morton i Banister, 1991; Sozański i Płatonow, 1991; Sozański, 1992; Ryguła i Wyderka, 1993; Sozański i Zaporożanov, 1993; Busso i in., 1997; Perl, 2001; Ryguła, 2001; Taha i Thomas, 2003; Issurin, 2010; Płatonow, 2013]. Zdaniem Dominiaka [2004] należy zwrócić uwagę, by trening sportowy nie był rozpatrywany i opisywany w oparciu o cząstkowe wyniki badań specyficznych naukowych monodyscyplin, lecz w oparciu o informacje pozyskiwane z różnych formalnie i terminologicznie dziedzin wiedzy. Generowane w rezultacie ich integracji analizy są źródłem coraz bardziej precyzyjnych, a przy tym szczegółowych parametrów, co wg wielu autorów [Ważny, 1981; Busso, Carasso i Lacour, 1991; Sozański i Zaporożanov, 1993; Lapham i Bartlett, 1995; Bompa, 1999; Ryguła, 2003; Stone, Stone i Sands, 2007] wskazuje na trudności metodologiczne w podsumowaniu zgromadzonych danych, a tym samym trudności z wdrożeniem do praktyki sportowej dużej ilości rzetelnych i trafnych spostrzeżeń naukowych odnoszących się 4

5 do mechanizmów procesu treningowego. Innym problemem natury metodologicznej jest powstawanie wielu niesłusznych i niespójnych teorii, budowanych na podstawie cząstkowych przesłanek [Ważny, 2004]. Brak weryfikacji naukowych formuł jest jedną z najistotniejszych wad działalności naukowo-dydaktycznej w sporcie, dlatego też konieczna staje się koncepcja badania problemów szeroko rozumianego treningu w ujęciu systemowym, zapewniającym uwzględnienie w odpowiednich analizach możliwie największej liczby czynników sprawczych w łańcuchu przyczyn i skutków działania [Morawski, 1992a, Lebed, 2000, 2006; Ryguła, 2003; Kosendiak, 2010]. Dlatego też Ryguła [2001] postulował, by rozwiązanie tak zarysowanego problemu skłaniało badaczy do korzystania z dorobku naukowego takich dziedzin wiedzy jak: ogólna teoria systemów [Bertalanffy, 1969; Naglak, 1984; Morawski i Ziemba, 1990; Busso i in., 1991; Ryguła i Wyderka, 1993; Mayer-Kress, 2001; McGarry i in., 2002], modelowanie i symulacje [Calvert i in., 1976; Fidelus i Głuchowski, 1985; Perl, 2001], cybernetyka sportu [Kozioł, 1989], optymalizacja [Naglak, 1984; Fitz-Clarke i in., 1991; Sozański, 1992; Ryguła i Wyderka, 1993; Seiler i Kjerland, 2006] i prakseologia [Łasiński, 1992]. Powszechnie panuje zgoda, że zmiany stanu zawodnika rozumiane jako reakcje zachodzące w jego organizmie, wywołane pod wpływem bodźców treningowych należy opisywać wielowymiarowo, tzn. przy pomocy wielu cech [Busso i in., 1997; Helsen i Starkes, 1999; Hughes i Bartlett, 2002; Ryguła, Olsza i Olsza, 2007; Issurin, 2008; Bompa i in., 2013; Knudson, 2013; Maszczyk, 2013]. Do diagnostyki tych cech stosuje się zwykle baterie testów, z których każdy może być reprezentowany przez wiele wskaźników. Dobór dużej liczby różnorodnych wskaźników z jednej strony podnosi trafność prowadzonej diagnozy stanu wytrenowania zawodnika, a z drugiej strony taką ocenę utrudnia. Bardzo często zdarza się bowiem, że u tego samego zawodnika występują wysokie wartości jednych i niskie wartości innych wskaźników. Stąd też duże znaczenie przypisywane jest tym wskaźnikom, które stanowią wektor zmiennych stanu, posiadających największy zasób informacji o analizowanym procesie lub zjawisku. Wobec wskaźników wykorzystywanych w kontroli treningu stawia się określone wymagania, z których na pierwszym miejscu wymienia się adekwatność do wieku i kwalifikacji zawodników [McDougall i in., 1984; Sozański i Zaporożanov, 1993; Januszewski i Żarek, 1995; Bompa, 1999; Naglak, 1999; Vaeyens i in., 2008]. Dla sportowców mniej zaawansowanych i prezentujących niższy poziom sportowy najbardziej informacyjne okazują się najprostsze wskaźniki, nie wymagające doskonałego opanowania nawyków w wybranej dyscyplinie sportu [Szopa, Mleczko i Żak, 1999; Vaeyens, Philippaerts i Malina, 2005; Vaeyens i in., 2008; Malina, 2010]. W przypadku zawodników wyższej klasy najbardziej trafnymi pod względem uzyskiwanej informacji są wskaźniki specyficzne, zarejestrowane w warunkach maksymalnie zbliżonych do startowych. Kolejnym warunkiem, jaki należy spełnić w zakresie właściwego doboru wskaźników, jest ich zgodność ze specyfiką specjalizacji sportowej [Sozański i Zaporożanov, 1993; Hughes i Bartlett, 2002; Keogh, Weber i Dalton, 2003; Żołądź, 2006; Stanula i in., 2013]. Empirycznie potwierdzono, że najbardziej informacyjnymi są wskaźniki wysoce specyficzne dla danej dyscypliny czy też konkurencji sportowej [Knudson i Morrison, 2002; Hughes i Franks, 2004]. Z punktu widzenia metodologii diagnostyki sportowej niezwykle ważnym zagadnieniem jest stosowanie narzędzi pomiarowych zapewniających trafność i rzetelność pomiaru [Gratton i Jones, 2010]. Stopień precyzji, zgodności i powtarzalności wyników, z jakim dana technika badawcza bądź narzędzie badawcze pozwoli ocenić zjawisko (właściwości, zdolności, charakterystyki), ma kluczowe znaczenie dla praktyki sportu w sensie instrumentu diagnozy i prognozy [Ryguła, 2001]. Dlatego też, oprócz ogólnych sugestii dotyczących wymagań stawianych określonym wskaźnikom, należy także określić ich wartość 5

6 diagnostyczną (trafność) [Dirix, Knuttgen i Tittel, 1991]. Najczęściej trafność wskaźnika określa się wielkością jego zależności korelacyjnej z testem kryterium, którym w metrologii sportowej może być wynik sportowy, jakościowa charakterystyka działalności sportowej, wynik innego testu czy też kryterium syntetyczne obliczane w oparciu o narzędzia metod agregatowych [Zaciorski, 1979; Sozański, 1992; Ryguła, 2001]. Takie podejście posiada jednak tę słabość, iż nie uwzględnia czynnika czasu. Trening jest procesem, a więc zjawiskiem dynamicznym, zatem do analiz jego efektów należy stosować badanie zmian przyrostów danej cechy lub zespołu cech, a nie ich powiązanie w danym punkcie czasowym, czego dotyczy np. korelacja. Stąd też poszukiwanie zależności pomiędzy wskaźnikami uzyskanymi w toku kontroli wysiłkowej sportowców a efektami treningu, jakimi będą konkretne wyniki sportowe, opierać się powinno na stosowaniu adekwatnych względem celu badania technik analizy matematycznostatystycznej [Ryguła i Wyderka, 1993; Liebermann i in., 2002; Moritz i Haake, 2010]. Ponad dziesięcioletnie własne doświadczenia badawcze nabyte podczas pracy z zawodnikami indywidualnych oraz zespołowych dyscyplin sportu utwierdziły mnie w przekonaniu, że sport jest multisystemem rządzącym się swoistymi i obiektywnymi prawami. Dlatego też moje naukowe zainteresowania koncentrują się na poszukiwaniu oraz analizie różnorodnych wskaźników, z pomocą których jest możliwe wielowymiarowe opisanie stanu zawodnika oraz osiąganych przez niego efektów treningowych. W pracach prezentowanych jako osiągnięcie naukowe bazowałem głównie na wskaźnikach somatycznych oraz biochemicznofizjologicznych pozyskanych podczas badań laboratoryjnych i terenowych. Decyzję o wyborze takich wskaźników podjąłem na podstawie wiedzy o ich wysokiej wartości diagnostycznej w zakresie monitoringu efektów treningowych oraz w oparciu o fakt coraz szerszego i łatwiejszego dostępu sztabów szkoleniowych do aparatury kontrolno-pomiarowej. Wykorzystując różne techniki analizy matematyczno-statystycznej podjąłem próbę ich wyspecyfikowania, uzyskując dwu lub wielowymiarowy opis stanu zawodników poddawanych treningowi sportowemu. Doświadczenia te mogą być pomocne na etapie naboru i selekcji oraz w kierowaniu treningiem i ocenie jego efektów przez trenerów, zawodników lub pracowników nauki. Zdając sobie sprawę, że wybór właściwej strategii treningu obejmującej przygotowanie kondycyjne jest możliwy tylko przy znajomości struktury i charakteru obciążeń metabolicznych podczas walki sportowej, przedstawiłem nowatorską metodę oceny wysiłku meczowego. Z jej pomocą możliwe jest otrzymanie informacji na temat kosztu energetycznego poszczególnych czynności ruchowych zawodnika, co pozwala na stosowanie optymalnych obciążeń, wpływających na strukturalne i funkcjonalne zmiany jego organizmu. Jednymi z najczęściej badanych wskaźników w sporcie są te, które dotyczą składu i budowy ciała zawodników. Budowa somatyczna jest istotnym czynnikiem mającym wpływ na potencjalne możliwości zawodnika w wielu dyscyplinach sportu [Mermier i in., 2000; Gualdi- Russo i Zaccagni, 2001; Chaouachi i in., 2009]. W strategii procesu treningu parametry somatyczne takie jak masa i wysokość ciała decydują o wyborze techniki, taktyki walki sportowej, a także specjalizacji w zakresie danej konkurencji sportowej [Bayios i in., 2006; Gabbett i Georgieff, 2007]. Obiektem licznych badań są związki budowy somatycznej z poziomem sportowym i zaawansowaniem treningowym [Reilly, Bangsbo i Franks, 2000]. Również, wiele prac jest poświęconych zagadnieniom budowy somatycznej w aspekcie wskaźników selekcyjnych w różnych dyscyplinach sportu [de Koning i in., 1994]. Jednym z prostszych do wyznaczenia, ale niełatwych do interpretacji w sporcie jest wskaźnik masy ciała (BMI) [Eknoyan, 2008], definiowany jako stosunek masy ciała do kwadratu jego wysokości 6

7 (kg m 2 ). BMI jest parametrem wykorzystywanym przede wszystkim w pracach podejmujących zagadnienia związane z oceną nadwagi i otyłości [Mitchell i in., 2013], dlatego też w przypadku zawodników wysokiej klasy sportowej takie podejście do oceny budowy ciała jest błędne. Duża masa ciała (związana z dużą masą tkanki mięśniowej) w dyscyplinach i konkurencjach sportowych, takich jak podnoszenie ciężarów, pchnięcie kulą, rzut oszczepem i dyskiem oraz w różnych sportach walki nie jest wynikiem otyłości, lecz wysokiego poziomu wytrenowania i pożądanym efektem pracy szkoleniowej. Na przydatność BMI w ocenie budowy ciała sportowców zwrócono uwagę w szeregu publikacjach, dostarczając interesujących danych na temat charakterystyk BMI u przedstawicieli różnych dyscyplin sportu w różnych populacjach [Wilmore, 1983; Čepulėnas, 2006; Knechtle i in., 2012]. Opracowania dotyczące zagadnień związanych z budową ciała zawodników zimowych dyscyplin sportu nie stanowią tak szerokiego pola eksploracji naukowej jak w przypadku dyscyplin wchodzących w skład programu letnich igrzysk, a jeżeli już zagadnienia te są podejmowanie, autorzy głównie skupiają się na pojedynczych dyscyplinach. W pracy Stanula A. i in. [2013] zatytułowanej Relations between BMI, body mass and height, and sports competence among participants of the 2010 Winter Olympic Games: does sport metabolic demand differentiate? celem podjętych badań było ustalenie masy i wysokości ciała oraz BMI zawodników uczestniczących w Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w 2010 r. w Vancouver. Dysponując takimi danymi, postanowiono dokonać oceny zgodności tych parametrów z wymogami metabolicznymi charakterystycznymi dla danej konkurencji sportowej. Przyjęto założenie, że zawodnicy uprawiający zimowe dyscypliny sportowe są zróżnicowani pod względem budowy somatycznej, która wymuszona jest specyfiką konkurencji, a co za tym idzie wpływem określonego rodzaju treningu kształtującego dominujący system przemian metabolicznych zachodzących podczas rywalizacji sportowej. Badaniami objęto zawodników sklasyfikowanych na miejscach od 1 do 20 podczas Igrzysk Olimpijskich w Vancouver (1460 przypadków) spośród 15 dyscyplin sportowych (za wyjątkiem hokeja na lodzie mężczyzn i kobiet). Pominięto także curling jako dyscyplinę o niskim wkładzie przygotowania fizycznego oraz braku uwarunkowań somatycznych do podejmowania wysiłku podczas startu. Dane dotyczące sportowców w zakresie wysokości i masy ciała uzyskano z informacji organizatorów Igrzysk (www.vancouver2010.com) oraz serwisu internetowego Międzynarodowej Federacji Narciarstwa (www.fis-ski.com). Analizowanych zawodników podzielono na grupy ze względu na dominujący udział metabolizmu energetycznego w wysiłku startowym (tlenowy, tlenowo-beztlenowy, beztlenowy kwasomlekowy, beztlenowy niekwasomlekowy), przyjmując za kryterium podziału czas trwania wysiłku oraz jego intensywność podczas rywalizacji [Astrand i in., 2003]. Wyniki badań. Wśród kobiet najwyższym wzrostem cechowały się zawodniczki z grupy konkurencji szybkościowych (beztlenowych niekwasomlekowych) 172±8,3 cm. Pozostałe grupy konkurencji były pod względem wysokości ciała bardzo zbliżone średnia wartość tego parametru zawierała się w przedziale cm. Wykazano statystycznie istotną różnicę (p=0,005) pomiędzy zawodniczkami reprezentującymi konkurencje szybkościowe (beztlenowe niekwasomlekowe) a pozostałymi grupami konkurencji. Wśród mężczyzn, wysokość ciała także była parametrem o niewielkim zróżnicowaniu między poszczególnymi grupami konkurencji. Najwyższymi, podobnie jak wśród kobiet, byli zawodnicy z grupy konkurencji beztlenowych niekwasomlekowych (181,8±6,7 cm), najniższymi sportowcy z grupy konkurencji beztlenowych kwasomlekowych (179,2±6,66 cm). Zmienność w zakresie tego parametru w każdej z grup była 7

8 niewielka i zawierała się w przedziale 2 3%. Istotne statystycznie różnice wystąpiły między grupami konkurencji: beztlenową niekwasomlekową a beztlenową kwasomlekową (p=0,001) oraz tlenowo-beztlenową (p=0,05). Największą masą ciała charakteryzowały się zawodniczki z grupy konkurencji beztlenowych niekwasomlekowych (70,9±12,1 kg), natomiast najniższą z grupy konkurencji tlenowo-beztlenowych (58,9±5,4 kg). Grupy konkurencji tlenowych i beztlenowych kwasomlekowych charakteryzowały się zbliżonymi wartościami masy ciała odpowiednio 60,4±5,2 kg i 62,4±6,8 kg. Odnotowano znaczne zróżnicowanie wartości tego parametru wewnątrz poszczególnych grup wynoszące od 8 do 12%. Stwierdzono istotne statystycznie różnice (p=0,001) między grupą konkurencji beztlenowych niekwasomlekowych a wszystkimi pozostałymi grupami konkurencji oraz między grupą konkurencji beztlenowych kwasomlekowych i tlenowo-beztlenowych (p=0,005). W grupie mężczyzn także najwyższą masą ciała charakteryzowali się zawodnicy z grupy konkurencji beztlenowych niekwasomlekowych (83,9±16,4 kg), przy czym wartości tego parametru wewnątrz grupy cechowały się dużą zmiennością (19,6%). Najniższą masą ciała charakteryzowali się zawodnicy grupy konkurencji tlenowo-beztlenowych (72,3±6,1 kg), następnie tlenowych (75,5±5,2 kg) i beztlenowych kwasomlekowych (79,8±9,1 kg). Wśród mężczyzn, podobnie jak u kobiet stwierdzono znaczne zróżnicowanie wartości tego parametru wewnątrz grup (7,7 19,6%). Najbardziej zbliżonymi pod względem masy ciała były grupy konkurencji tlenowych i tlenowo-beztlenowych. Pomiędzy grupą konkurencji o dominującym metabolizmie beztlenowym kwasomlekowym a wszystkimi pozostałymi grupami konkurencji, podobnie jak w przypadku masy ciała kobiet, odnotowano istotną statystycznie różnicę (p=0,001). Istotną statystycznie różnicę odnotowano także pomiędzy grupą konkurencji beztlenowych kwasomlekowych a grupą konkurencji tlenowobeztlenowych (p=0,005). Pod względem BMI, tak w grupie kobiet jak i mężczyzn, największe wartości średnie zarejestrowano w grupie konkurencji beztlenowych niekwasomlekowych. U mężczyzn parametr ten wyniósł 25,59±4,37 kg m 2 przy wewnętrznym zróżnicowaniu grupy 17,1%, u kobiet 26,9±5,1 kg m 2. W grupach konkurencji wytrzymałościowych (tlenowych i tlenowo-beztlenowych) wartości BMI były najniższe zarówno wśród kobiet jak i mężczyzn. Wynosiły odpowiednio: 21,38±1,5 i 23,05±1,05 kg m 2 oraz 21,11±1,34 i 22,41±1,22 kg m 2. Zróżnicowanie wielkości BMI wewnątrz grup zawierało się w przedziale 5 7%, za wyjątkiem grupy konkurencji beztlenowych niekwasomlekowych, w której u kobiet zróżnicowanie było na poziomie 10,6%, natomiast u mężczyzn 15,6%. Na dalszym etapie opracowania w celu identyfikacji różnic i podobieństw zawodników zimowych konkurencji sportowych pod względem parametrów somatycznych wykorzystano analizę skupień. Za pomocą tego narzędzia dla masy ciała kobiet wydzielono cztery grupy konkurencji sportowych. Grupa I objęła konkurencje o dominującym w wysiłku startowym metabolizmie tlenowo-beztlenowym. Grupa II skupiała konkurencje o dominacji metabolizmu beztlenowego kwasomlekowego. W grupie III znalazły się konkurencje o największym zróżnicowaniu charakteru energetycznego wysiłku. Objęte tą grupą zostały konkurencje ze wszystkich obszarów metabolicznych. Z kolei grupa IV została utworzona z zawodniczek o najwyższej masie ciała, specjalizujących się w konkurencjach o dominacji wysiłków beztlenowych kwasomlekowych oraz beztlenowych niekwasomlekowych. Analogicznie jak dla kobiet, w grupie mężczyzn wydzielono cztery zbiory konkurencji sportowych. W grupie I zebrano konkurencje o dominującym metabolizmie tlenowo-beztlenowym, w grupie II skupiono konkurencje wytrzymałościowe (tlenowe i tlenowo-beztlenowe). W grupie III zebrano konkurencje o dominującym metabolizmie beztlenowym kwasomlekowym i w grupie IV beztlenowym kwasomlekowym oraz beztlenowym niekwasomlekowym, w której przeważali 8

9 zawodnicy o dużej masie ciała (saneczkarze, bobsleiści, narciarze alpejscy specjalizujący się w zjeździe i super gigancie). Analiza skupień dla wysokości ciała wydzieliła w obrębie płci żeńskiej cztery grupy. Grupa I objęła zawodniczki jednej dyscypliny sportu, jaką jest łyżwiarstwo szybkie (dominujący metabolizm tlenowy oraz tlenowo-beztlenowy). Jest to zatem grupa przede wszystkim wymagająca wysokiego poziomu wytrzymałości tlenowej. W grupie II zebrano konkurencje o wysoce zróżnicowanym charakterze metabolicznym (występują konkurencje z każdego wyróżnionego obszaru metabolizmu energetycznego). Grupa III skupiła konkurencje o dominacji metabolizmu beztlenowego kwasomlekowego, natomiast IV objęła zawodników, u których podczas wysiłku dominuje metabolizm beztlenowy niekwasomlekowy i kwasomlekowy, a ponadto charakteryzuje ich jednocześnie duża masa ciała. Uwagę zwraca wyróżnienie w tej grupie konkurencji sprinterskich w narciarstwie klasycznym oraz biatlonu. W obrębie mężczyzn analiza skupień wydzieliła cztery grupy konkurencji. Grupa I była analogiczna do grupy I kobiet. Grupa II i III skupiła konkurencje o dominującym metabolizmie beztlenowym kwasomlekowym, za wyjątkiem skeletonu i skoków narciarskich w kombinacji norweskiej (grupa II) oraz konkurencji sanki podwójne, biatlon na dystansie 20 km i jazda dowolna po muldach (grupa III). We wszystkich konkurencjach grupy II i III wspólną cechą charakterystyczną jest wysoki udział w wysiłku zabezpieczonego w wyniku metabolizmu beztlenowego. Także grupy IV i V były pod względem konkurencji, które je tworzą, wysoce zróżnicowane. Najbardziej jednorodną była grupa VI, w której skupieni zostali wszyscy zawodnicy startujący w bobslejach. Na podstawie dużej liczby wydzielonych poprzez analizę skupień grup dyscyplin i ich wysokiego wewnętrznego zróżnicowania można stwierdzić, że wysokość ciała nie jest związana z wyborem specjalizacji sportowej z punktu widzenia jej charakterystyki energetycznej, za wyjątkiem bobslejów oraz łyżwiarstwa szybkiego. Pod względem wielkości BMI w grupie kobiet analiza skupień wydzieliła cztery grupy konkurencji. W grupie I znalazły się konkurencje o dominacji metabolizmu tlenowego oraz tlenowo-beztlenowego. Są to konkurencje wymagające wysokiego poziomu wytrzymałości tlenowej. Grupa II objęła przede wszystkim konkurencje z grupy o dominującym charakterze przemian beztlenowych kwasomlekowych, grupa III i IV zebrała konkurencje, w których zabezpieczenie energetyczne pochodzi z metabolizmu beztlenowego niekwasomlekowego oraz kwasomlekowego, przy czym w grupie IV wydzielono konkurencje, których zawodniczki charakteryzuje wysoka masa ciała. W grupie mężczyzn wydzielono pięć grup konkurencji. Grupa I skupiła konkurencje o przeważającym metabolizmie beztlenowym niekwasomlekowym oraz kwasomlekowym. Grupa II objęła konkurencje o zróżnicowanym charakterze metabolicznym wysiłku startowego. Objęto w tej grupie, tak konkurencje o charakterze tlenowym, jak i beztlenowym niekwasomlekowym oraz kwasomlekowym. Grupy III i IV skupiły konkurencje o charakterze tlenowym. W pierwszej z nich dominują konkurencje narciarstwa zjazdowego oraz saneczkarstwa, a w drugiej wszystkie konkurencje bobslejów. Uzyskane w tej pracy wyniki pozwoliły na sformułowanie następujących wniosków praktycznych: 1) Wśród zawodników specjalizujących się w zimowych konkurencjach sportowych podobnych ze względu na dominujący metabolizm energetyczny brak jest jednorodności w zakresie budowy somatycznej. Można zatem stwierdzić, że w większości zimowych konkurencji (za wyjątkiem saneczkarstwa, bobslejów i narciarstwa alpejskiego) budowa somatyczna zawodników w poszczególnych konkurencjach jest zróżnicowana i nie pozwala na wyznaczenie jednego profilu zawodnika. 9

10 2) Zawodnicy konkurencji wytrzymałościowych są bardzo zróżnicowani pod względem budowy somatycznej. Biegacze narciarscy, biatloniści oraz łyżwiarze szybcy specjalizujący się w długich dystansach nie tworzą jednorodnej grupy pod względem masy i wysokości ciała oraz BMI. Wielkość BMI 21,5-22,8 kg m 2 wskazuje na osiąganie bardzo dobrych wyników przez zawodników, których wielkość tego parametru jest porównywalna z rejestrowaną u zawodników konkurencji szybkościowo-wytrzymałościowych (metabolizm beztlenowy kwasomlekowy). Zawodnikami o najwyższym BMI pozostają saneczkarze, bobsleiści oraz narciarze alpejscy w konkurencjach zjazdu i slalomu super gigant. Wydzielenie tej grupy, tak pod względem masy jak i wysokości ciała oraz BMI, wskazuje, że są to konkurencje sportowe, w których zawodnicy cechują się najbardziej jednorodnymi i niewystępującymi w innych dyscyplinach zimowych warunkami fizycznymi. 3) W budowie somatycznej zawodników zimowych dyscyplin sportu odzwierciedla się zmiana kierunku przygotowania motorycznego. Następuje odejście od typowego treningu wytrzymałościowego i uzyskiwania wybitnych rezultatów przez zawodników o niskiej masie ciała (wyrażonej małymi wartościami BMI). Współczesny przedstawiciel dyscyplin zimowych dysponuje dobrym przygotowaniem siłowym i wytrzymałości beztlenowej. Towarzyszy temu wzrost masy ciała oraz wielkości BMI. Zwiększa się w poziomie uzyskiwanych wyników rola przygotowania siłowego oraz wytrzymałości szybkościowej. Taki typ przygotowania pozwala przy wysokim poziomie wytrzymałości tlenowej na znaczący wzrost pracy o submaksymalnej i maksymalnej intensywności w przedłużonym czasie oraz warunkach pracy interwałowej [Billat i in., 2000; Millet i in., 2003; Lunn, Finn i Axtell, 2009; Wakefield i Glaister, 2009]. Jak wspomniano we wstępie, wskaźniki wykorzystywane w kontroli efektów treningowych muszą podlegać określonym kryteriom. Przede wszystkim powinna być zachowana zgodność testu oceniającego z charakterem wysiłku podczas rywalizacji sportowej, a także adekwatność wskaźnika do długości stażu treningowego czy też poziomu sportowego zawodników. W pracy Stanula A. [2013] i in. Calculating lactate anaerobic thresholds in sports involving different endurance preparation podjęto próbę określenia zakresu zgodności wartości intensywności wysiłku odpowiadającego progowi tlenowo-beztlenowemu, wyznaczonemu pięcioma, różnymi metodami analizy krzywej mleczanowej. Struktury różnic i podobieństw poszukiwano u zawodników różniących się stażem i poziomem sportowym w dwóch dyscyplinach sportu, odmiennych pod względem dominującego charakteru energetycznego wysiłku startowego kolarstwo szosowe (metabolizm tlenowy) oraz hokej na lodzie (metabolizm beztlenowy). Metody wyznaczania progu tlenowo-beztlenowego oparte na analizie kinetyki zmian stężenia mleczanu podczas wysiłku o stopniowo wzrastającej mocy są powszechnie stosowane w praktyce treningu sportowego jako wskaźnik poziomu przygotowania wytrzymałościowego oraz parametr obciążenia treningowego [Jacobs, 1986]. Występuje wiele terminów, którymi określa się punkt odpowiadający charakterystycznym zmianom przebiegu krzywej mleczanowej: próg tlenowo-beztlenowy, próg mleczanowy (LT) [Heck i in., 1985], 4-Milimolowy próg mleczanowy (OBLA) [Sjödin i Jacobs, 1981], stan maksymalnej równowagi mleczanowej (MLSS) [Heck i in., 1985] lub 4-Milimolowy próg krytyczny [Tegtbur, Busse i Braumann, 1993; Svedahl i MacIntosh, 2003]. Wyznaczanie parametrów progu tlenowo-beztlenowego jako 10

11 wskaźnika zmian poziomu wytrzymałości jest obiektem badań prowadzonych najczęściej wśród zawodników dyscyplin wytrzymałościowych, takich jak kolarstwo [Guellich i Seiler, 2010], biegi długodystansowe [Nicholson i Sleivert, 2001], triathlon [Groslambert i in., 2004], narciarstwo klasyczne [Fabre i in., 2010]. Poziom oraz dynamika zmian wartości odpowiadających progowi tlenowo-beztlenowemu w procesie treningu jest także obiektem badań prowadzonych w innych dyscyplinach sportu. Będąc ważnym parametrem obciążeń treningowych próg tlenowobeztlenowy jest analizowany w przygotowaniach wioślarzy [Bourdin, Messonnier i Lacour, 2004], kajakarzy [Kerr i in., 2008] czy piłkarzy nożnych [Edwards, Clark i Macfadyen, 2003]. Dokładność wyznaczenia intensywności wysiłku, przy której zawodnik wykonuje pracę o przeważającym udziale metabolizmu beztlenowego jest bardzo ważnym elementem planowania treningu sportowego i ma kluczowe znaczenie w doborze objętości i intensywności obciążeń treningowych [Billat, 1996]. Każda z wymienionych metod analizy krzywej mleczanowej wymaga zastosowania testu o stopniowo wzrastającej intensywności wysiłku [Foxdal i in., 1994], który stwarza możliwość oceny zmian wytrzymałości tlenowej [Faude, Kindermann i Meyer, 2009]. Zbieżne wymagania co do procedury testu wysiłkowego dla każdej metody pozwalają na przeprowadzenie analizy porównawczej parametrów intensywności wysiłku odpowiadającego progowi tlenowo-beztlenowemu. Porównania metod oznaczania progu tlenowo-beztlenowego były zagadnieniem podejmowanym w badaniach wielu autorów [Brooks, 1985; Heck i in., 1985; Lundberg i in., 1986; hwalbin ska-moneta, 1994; Pilis, Zarzeczny i Langfort, 1996; Svedahl i MacIntosh, 2003; McGehee, Tanner i Houmard, 2005]. Nieliczne są jednak opracowania, w których zwrócono by uwagę na zagadnienie kompatybilności metody w przypadku badań prowadzonych w tej samej dyscyplinie sportu u zawodników o różnym stażu i poziomie sportowym. Brak jest także analiz porównawczych stosowania tej samej metody wyznaczania progu tlenowo-beztlenowego na podstawie kinetyki mleczanu u zawodników dyscyplin sportu różniących się charakterem wysiłku (dyscypliny wytrzymałościowe, szybkościowo-wytrzymałościowe). W badaniach wzięły udział cztery grupy mężczyzn o zróżnicowanym poziomie i stażu treningowym oraz specjalizacji sportowej (kolarze szosowi oraz hokeiści na lodzie). Grupa 1 kolarze (n=19) poziom międzynarodowy (uczestnicy Igrzysk Olimpijskich oraz Mistrzostw Świata). Grupa 2 kolarze (n=20) poziom sportowy krajowy. Grupa 3 hokeiści na lodzie (n=24), poziom międzynarodowy (reprezentanci Polski, seniorzy). Grupa 4 hokeiści na lodzie (n=22) poziom międzynarodowy (reprezentanci Polski do lat 20). Wszystkie badane grupy sportowców wykonywały wysiłek o progresywnie wzrastającej intensywności [Stegmann, Kindermann i Schnabel, 1981]. Kolarze szosowi (grupa 1 i 2) i hokeiści na lodzie (grupa 3 i 4) wykonywali wysiłek na yclus 2 (Niemcy). Początkowe obciążenie wynosiło 1 W kg 1 masy ciała, co 3 minuty następował wzrost obciążenia o 0,5 W kg 1 masy ciała. W ostatnich 30 s każdego stopnia wysiłkowego pobierano 20 µl krwi arterializowanej z płatka ucha w celu określenia stężenia mleczanu. Mleczan oznaczano używając odczynników EKF Diagnostics (Niemcy) i analizatora mleczanu Biosen S-line (Niemcy). Analizę krzywej mleczanowej wykonano przy pomocy powszechnie dostępnego programu napisanego w języku R (Software for calculating blood lactate endurance markers) [Newell i in., 2007]. Intensywność wysiłku odpowiadającą progowi tlenowo-beztlenowemu oznaczano metodami: LT AT, LT loglog, 1 mmol AT, 4 mmol AT, D-max. Wartości mocy ze względu na przyjęty wymiar w programowaniu obciążeń treningowych w grupach 1 i 2 (kolarstwo szosowe) 11

12 wyznaczono w wartościach bezwzględnych (W), w grupach 3 i 4 (hokej na lodzie) w wartościach względnych w stosunku do masy ciała (W kg 1 masy ciała). Wyniki badań. Najwyższe wartości mocy na progu beztlenowym (PAT) w grupie kolarzy poziomu międzynarodowego wyznaczono metodą LT AT (221,93±34,5 W) i 4 mmol AT (226,38±32,33 W). Najniższe wartości PAT wyznaczono metodą LT loglog (190,71±25,92 W). Moc wyznaczona tą metodą na progu beztlenowym była istotnie statystycznie niższa (p 0,001) od mocy wyznaczonych metodami LT AT, 4 mmol AT, D-max. Istotne statystycznie różnice w poziomie PAT zarejestrowano także między wartościami mocy wyznaczonymi metodą 4 mmol AT, a metodami 1 mmol AT (p 0,001) oraz Dmax (p 0,01). W grupie kolarzy poziomu krajowego, podobnie jak w grupie kolarzy poziomu międzynarodowego, najwyższe wartości PAT wyznaczono metodami LT AT, 4 mmol AT i D-max (od 178,92± 31,64 W do 195,38± 44,2 W). Istotnie statystycznie różnice (p 0,005) dla wartości PAT odnotowano pomiędzy metodą LT loglog oraz 1 mmol AT (151,5±25,92 W i 166,51±20,43 W). Zróżnicowanie wielkości PAT obliczanej różnymi metodami charakteryzuje się przebiegiem podobnym do obserwowanej w grupie kolarzy poziomu międzynarodowego. Tylko wartości PAT wyznaczone metodą 4 mmol AT wykazały istotny związek z wartościami zarejestrowanymi wszystkimi pozostałymi metodami. Stwierdzono także istotną zależność między wartościami PAT wyznaczonymi metodą LT i LT loglog. U hokeistów na lodzie wysokiej klasy (seniorów) najniższy poziom PAT wyznaczono metodą LT loglog (2,19±0,47 W kg 1 ), natomiast najwyższy metodą 4 mmol AT (3,08±0,32 W kg 1 ). Nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy między wartościami PAT wyznaczonymi metodami LT AT i 1 mmol AT. Odnotowano natomiast istotne statystycznie różnice między wartościami PAT wyznaczonymi pozostałymi metodami (p 0,05). Istotną statystycznie korelację między wartościami PAT wyznaczonymi różnymi metodami (za wyjątkiem LT loglog) zaobserwowano w przypadku metody D-max (p 0,05) oraz metody 1 mmol AT z metodą 4 mmol AT (p 0,001). Analiza wartości PAT dokonana w grupie hokeistów na lodzie o krótszym stażu treningowym wykazała istotne statystycznie zróżnicowanie poziomu tego parametru w zależności od zastosowanej metody. Najwyższe wartości PAT, podobnie jak w grupie seniorów, zarejestrowano stosując metodę 4 mmol AT (2,98±0,44, W kg 1 ), natomiast najniższe przy analizie metodą LT loglog (2,17±0,4 W kg 1 ). Wartości PAT wyznaczone odmiennymi metodami różnią się między sobą istotnie statystycznie, za wyjątkiem wartości określonych metodą 1 mmol AT i LT AT. Grupę młodszą, w odróżnieniu od hokeistów na lodzie z grupy seniorów, charakteryzuje wysoka zgodność wewnątrzgrupowa wartości PAT, niezależnie od metody, którą były wyznaczane. Uzyskane w tej pracy wyniki pozwoliły na sformułowanie następujących wniosków praktycznych: 1) Wykazano, że u kolarzy poziomu międzynarodowego metoda analizy krzywej mleczanowej generuje zróżnicowane wielkości PAT. Stwierdzono istotną statystycznie współzależność (p 0,005) pomiędzy wszystkimi metodami analizy krzywej mleczanowej, co wskazuje, że niezależnie od metody wyznaczania progu tlenowo-beztlenowego utrzymują się stałe relacje między wartościami PAT w tej grupie sportowców. Z kolei w grupie 2 (kolarze poziomu krajowego) rezultaty analizy współzależności nie wykazały stałych relacji między wartościami PAT w odniesieniu do stosowanej metody. 12

13 2) W grupie hokeistów na lodzie wysokiej klasy (seniorów) uzyskane rezultaty wskazują na brak powtarzalności parametrów progu tlenowo-beztlenowego wyznaczonych różnymi metodami. Wewnątrzgrupowe zróżnicowanie zawodników zespołu pod względem PAT jest związane z metodą analizy krzywej mleczanowej. Także u hokeistów o mniejszym stażu treningowym odnotowano brak powtarzalności wartości PAT wyznaczonych różnymi metodami. Uzasadnione jest stwierdzenie, że w grupie hokeistów na lodzie o stażu treningowym poniżej 10 lat, przy stosowaniu różnych metod wyznaczania PAT, relacje między wartościami pozostają stałe, pomimo istotnych statystycznie różnic między ich wartościami. 3) Rezultaty analiz wartości mocy rejestrowanej na progu tlenowo-beztlenowym wskazują, że zakres wymienności metod jest uwarunkowany specyfiką metabolicznego wysiłku dominującego w treningu określonej dyscypliny sportu. Im wyższy udział środków ukierunkowanych na rozwój sprawności tlenowego metabolizmu energetycznego, tym wyższy zakres zgodności parametrów intensywności obciążeń treningowych wyznaczanych różnymi metodami progu tlenowo-beztlenowego. Podstawowym celem szkolenia sportowego jest rozwój adaptacji organizmu zawodnika w kierunku możliwości podejmowania wysiłku specyficznego dla dyscypliny, w której się specjalizuje. Równie ważnym zadaniem jest rozwój tych obszarów przygotowania motorycznego, które stanowią fundament dla przygotowania specjalistycznego. W hokeju na lodzie, podobnie jak w innych grach zespołowych, o końcowym wyniku meczu decyduje realizacja ustalonych przez szkoleniowców założeń taktycznych oraz indywidualne umiejętności i predyspozycje każdego z graczy [Bompa i in., 2013]. Autorzy prac badawczych podejmujący zagadnienia selekcji i treningu w hokeju na lodzie zgodnie twierdzą, że specyfika tej dyscypliny stawia przed zawodnikami ściśle określone wymagania w zakresie proporcji budowy i składu ciała [Agre i in., 1988; Montgomery, 1988, 2006; Cox i in., 1995] oraz wysokiego poziomu przygotowania motorycznego w obszarze zdolności kondycyjnych (siła, szybkość, wytrzymałość) i koordynacyjnych (równowaga, orientacja przestrzenna, czucie kinestetyczne, gibkość) [Bracko, 2001; Green i in., 2006; Burr i in., 2008]. Kluczową rolę zajmuje umiejętność poruszania się na łyżwach, podczas której zawodnik wykonuje szereg różnych czynności, takich jak starty, przyspieszenia, sprinty, nagłe zmiany kierunku jazdy czy hamowania. Sztuka szybkiego poruszania się na łyżwach, szczególnie w aspekcie wielokrotnych powtórzeń, jest podstawowym elementem programu treningowego jak również często stanowi kryterium selekcyjne doboru zawodników do zespołu [Farlinger, Kruisselbrink i Fowles, 2007; Szmatlan- Gabryś, 2007]. Zawodnik hokeja na lodzie w czasie meczu wykonuje przerywaną pracę o maksymalnej intensywności trwającą od 3 do 5 sekund rozdzieloną wysiłkami o intensywności niskiej [Cox i in., 1995; Montgomery, 2006; Quinney i in., 2008]. W zależności od pozycji gry zawodnika, przyjętej strategii lub taktyki wynikającej z aktualnej sytuacji na lodzie średni czas jednokrotnego pobytu na lodzie zawiera się w przedziale od 30 do 85 s, po którym następuje przerwa trwająca od 2 do 5 min. Energia pokrywająca zapotrzebowanie zawodników przy tak scharakteryzowanym wysiłku pochodzi głównie z procesów beztlenowych, co skutkuje wyczerpywaniem się zasobów adenozynotrifosforanu i następnie fosfokreatyny (ATP- P), akumulacją jonów wodorowych H +, narastającym stężeniem mleczanu oraz obniżeniem się ph [Gaitanos i in., 1993]. Wszystkie te fizjologiczne mechanizmy prowadzą do zmęczenia, a co za tym idzie obniżenia wydajności pracy [Carey i in., 2007]. Z punktu 13

14 widzenia bioenergetyki wysiłku zadaniem trenera w czasie gry jest przede wszystkim utrzymanie wydajności zawodników na odpowiednio wysokim poziomie. Aby uniknąć narastania zmęczenia i zachować zdolność do utrzymania wysokiej intensywności pracy stosuje się krótkie zmiany, które stwarzają warunki do odnowy między kolejnymi wejściami na lód [Montgomery, 2000]. Wiele wyników badań wskazuje, że zdolność do wykonywania krótkotrwałych, powtarzanych wysiłków o maksymalnej intensywności jest ściśle związana zarówno z beztlenowymi jak i tlenowymi predyspozycjami zawodników [Harris i in., 1976; Tesch i Wright, 1983; Colliander, Dudley i Tesch, 1988; Thoden, 1991]. W artykule Stanula A. i in. [2014] The role of aerobic capacity in high-intensity intermittent efforts in ice-hockey celem było określenie relacji między wydolnością tlenową (V O 2max) a zdolnością utrzymania odpowiedniej wydajności pracy podczas powtarzanych wysiłków o wysokiej intensywności hokeistów na lodzie. Badaniami objęto 24 zawodników, członków męskiej reprezentacji narodowej Polski w hokeju na lodzie. Średni wiek (±SD) zawodników wynosił 25,2 ± 3,93 lat, wysokość oraz masa ciała wynosiły odpowiednio: 182,9 ± 3,7 m oraz 86,9 ± 6,1 kg. Badania przebiegały w dwóch etapach. W pierwszym każdy z zawodników wykonał test na lodzie (Repeated-Skate Sprint test (RSS) [Reed i in., 1980]. Po 3 dniach, o tej samej porze, badani realizowali na ergometrze rowerowym test o stopniowo wzrastającej intensywności w celu określenia ich maksymalnego pułapu tlenowego (V O 2max). Wszystkie badania odbyły się na zakończenie sezonu rozgrywkowego, 2 tygodnie przed Mistrzostwami Świata, a więc w okresie szczytowej formy. Zadaniem zawodników podczas testu na lodzie było wykonanie 6 sprintów z maksymalną prędkością na dystansie 89 m, z przerwą pomiędzy każdym powtórzeniem wynoszącą 30 s. Jazda na łyżwach odbywała się w pełnym ubiorze hokejowym (bez kija hokejowego). Przed przystąpieniem do testu każdy z badanych zawodników prowadził indywidualną rozgrzewkę trwającą 5 minut, podczas której wykonywał jazdę przodem, tyłem, starty oraz zatrzymania. Każde powtórzenie rozpoczynało się od startu z linii bramkowej. Po przejechaniu do przeciwległej linii bramkowej (54 m) zawodnik, po jej minięciu dwoma łyżwami, natychmiast zatrzymywał się, a następnie jechał z powrotem w kierunku linii, z której wykonywał start. Zakończenie powtórzenia następowało po minięciu linii niebieskiej usytuowanej bliżej linii startu (89 m). Dokładnie po 30 s od przejechania niebieskiej linii zawodnik powtarzał kolejny wysiłek. Podczas testu za pomocą fotokomórek firmy Microgate (Bolzano, Włochy) z dokładnością do 0,01 s rejestrowane były czasy pokonania każdego powtórzenia z podziałem na odcinek między liniami bramkowymi (54 m) oraz miedzy pierwszą linią bramkową a linią niebieską (89 m). Wskaźniki te oznaczono odpowiednio: FLS (czas pokonania pierwszego odcinka) oraz TLS (czas pokonania całego dystansu). Po zakończeniu pomiarów dodatkowo określono następujące wskaźniki, będące pochodnymi pomiarów podstawowych: najszybszy FLS (FLS-F), najszybszy TLS (TLS-F), średnia z 6 powtórzeń pierwszego odcinka (FLS-Av), średnia z 6 powtórzeń całego dystansu (TLS-Av). Ponadto, korzystając z następującej formuły: ((czas najszybszego przejazdu czas najwolniejszego przejazdu)/czas najszybszego przejazdu) x 100, określono wskaźnik zmęczenia (FI). Do oceny wydolności tlenowej V O 2max wykorzystano test o stopniowo wzrastającej intensywności wykonywany na ergometrze rowerowym sprzęgniętym ze stanowiskiem yclus 2 (RBM elektronik-automation GmbH, Leipzig, Niemcy). Przed przystąpieniem do testu każdy z zawodników na stanowisku realizował rozgrzewkę trwającą 5 min, podczas której wykonywał 14

15 obroty korbą ze stałą prędkością i z zadanym obciążeniem wynoszącym 1 W kg 1 masy ciała. Przez ostatnie 10 s rozgrzewki zawodnik kontynuował wysiłek ze zwiększonym obciążeniem wynoszącym 4 W kg 1 masy ciała. Przez pierwsze 3 min testu badany wykonywał obroty korbą ze stałą częstotliwością na poziomie 60 obr min 1 i obciążeniem wynoszącym 1 W kg 1 masy ciała, które każdorazowo co 3 min wzrastało o 0,5 W kg 1. Test prowadzony był do odmowy lub do momentu, w którym zawodnik nie był w stanie utrzymać zadanej częstotliwości obrotów. Podczas testu, przy użyciu analizatora gazowego K4 b 2 (Cosmed, Italy) wraz z dedykowanym oprogramowaniem metodą z oddechu na oddech, rejestrowano parametry wydychanego powietrza: wentylacji minutowej płuc (V E), częstości oddechów (BF), wielkości poboru tlenu (V O 2) oraz wydychanego dwutlenku węgla (V CO 2). Równolegle prowadzono ciągłą rejestrację częstości skurczów serca (HR) za pomocą sporttesterów firmy Polar. Przed każdorazowym przystąpieniem poszczególnych zawodników do testu analizator był kalibrowany zgodnie z instrukcją producenta jak również zgodnie z zaleceniami producenta dostosowywana była temperatura przepływomierza do temperatury otoczenia. Podczas oceny V O 2max zastosowano następujące kryteria: (1) stabilizacja V O 2 pomimo dalszego wzrostu obciążenia (Δ V O 2 < 150 ml min 1 ); (2) gdy wartość wskaźnika oddechowego (RER) osiągała wartość większą niż 1,1 [McArdle, Katch i Katch, 2001; Davis, 2006]. Wyniki badań. Na podstawie analizy czasów pokonania pierwszego odcinka jazdy na lodzie (FLS, 54 m) zarejestrowanych podczas testu 6 89 m zaobserwowano sukcesywne wydłużanie się czasów każdego kolejnego powtórzenia, świadczące o narastającym zmęczeniu zawodników. Przeprowadzona analiza wariancji wykazała istotne różnice w zakresie co najmniej jednej pary wyników uzyskanych podczas kolejnych powtórzeń w teście (F 5,138=70,53, p<0,001). Testy post hock Tukeya potwierdziły, iż czas pokonania każdego następnego powtórzenia był istotnie statystycznie dłuższy w stosunku do poprzedniego. Wyjątek stanowił czas 6 powtórzenia, który nie różnił się istotnie od czasu 5 powtórzenia. Podobną charakterystykę zaobserwowano, analizując czasy pokonania całego dystansu (TLS, 89 m) w kolejnych powtórzeniach (F 5,138=53,33, p<0,001). Tym razem testy post hock Tukeya wykazały, że każde następne powtórzenie było istotnie wolniejsze od poprzedniego. Analizując wartości wskaźnika zmęczenia (FI) obliczonego na podstawie czasów pokonania kolejno następujących po sobie powtórzeń odcinków FLS, zauważono, że największą wartość osiągnięto pomiędzy 2 a 3 powtórzeniem (3,61±0,95), po czym w kolejnych powtórzeniach wartość tego wskaźnika sukcesywnie obniżała się. Globalny wskaźnik zmęczenia obliczony na podstawie 1 i 6 powtórzenia wyniósł 16,09±1,61%. W przypadku czasów pokonania całego dystansu TLS wielkość wskaźnika zmęczenia wzrastała wraz z kolejnymi powtórzeniami, osiągając maksimum pomiędzy 5 a 6 powtórzeniem (3,10±1,16%). Globalny wskaźnik zmęczenia osiągnął wartość 13,77±1,74%. Współczynnik korelacji pomiędzy globalnym wskaźnikiem zmęczenia wyrażającym procentową różnicę pomiędzy czasem 1 i 6 powtórzenia na dystansie 54 m oraz na dystansie 89 m a maksymalnym pochłanianiem tlenu V O 2max ocenianym w teście progresywnym realizowanym na ergometrze rowerowym był umiarkowanie wysoki i istotny statystycznie (r= 0,498; p=0,013). Podniesiony do kwadratu współczynnik korelacji (wskaźnik determinacji) pozwolił w zaledwie 24,8% wariancji V O 2max wyjaśnić wielkość wskaźnika zmęczenia powstałego w wyniku sześciokrotnego powtarzania odcinków testu na lodzie. Współczynnik korelacji określający zależność między V O 2max a globalnym wskaźnikiem zmęczenia dla 6 powtórzeń dystansu 89 m był wyższy ( 0,584) i również istotny statystycznie (p=0,003). Pozwolił w 34% wariancji V O 2max wyjaśnić zmienność wskaźnika zmęczenia zawodników w teście 6 89 m. 15

16 Uzyskane w tej pracy wyniki pozwoliły na sformułowanie następujących wniosków praktycznych: 1) Wykazano istotny statystycznie związek pomiędzy pojemnością tlenową mierzoną za pomocą V O 2max a wskaźnikiem zmęczenia (FI) uzyskanym w teście 6 89 m zarówno dla pierwszego odcinka (r FLS= 0,498) jak i dla całego dystansu (r TLS= 0,584). Wyniki te zgodne są z wynikami prac badawczych wielu autorów podejmujących podobną tematykę [Tesch i Wright, 1983; Colliander i in., 1988; Takahashi i in., 1995; McMahon i Wenger, 1998; Karakoç i in., 2012]. Potwierdzona relacja miedzy wydolnością tlenową a wskaźnikiem zmęczenia podczas powtarzanych, krótkotrwałych wysiłków wskazuje na rolę, jaką pełnią procesy tlenowe w odnowie substratów energetycznych niezbędnych do podejmowania wysiłków o wysokiej intensywności. 2) Jednym z ważniejszych czynników decydujących o prawidłowości doboru protokołu testowego w testach powtarzanych na lodzie (RSS) jest ilość powtórzeń wymaganych do wywołania istotnego obniżenia wydajności zawodnika podczas testu [Fitzsimmons i in., 1993]. Zbyt mała liczba powtórzeń może nie być wystarczającym bodźcem do wywołania zmęczenia, podczas gdy duża liczba sprintów może przyczyniać się do błędnego wnioskowania lub nawet prowadzić do kontuzji [Spencer i in., 2005]. Zaproponowany test 6 89 m cechuje się wysokim współczynnikiem korelacji (r=0,78) w zakresie powtarzalności (test-retest) i choć z uwagi na skrajnie wyczerpujący charakter poddawany jest krytyce [Power i in., 2012], to jednak wydaje się, że z punktu widzenia osiągnięcia celu badań został trafnie dobrany. Największą wartość informacyjną w realizacji procesu treningowego dostarczają techniki badawcze, z pomocą których możliwa jest bieżąca ocena reakcji zawodnika na zadane obciążenie treningowe [Sozański, 1992; Ryguła i Wyderka, 1993; McDougall i in., 1984; Sharkey, 1986; Kosmol, 1999; Gabryś, 2000; Shephard i Åstrand, 2000; Foran, 2001; Bangsbo i in., 2006; Bompa i Haff, 2009; Issurin, 2010; Konarski, 2010; Płatonow, 2013]. Znalezienie poprawnego metodologicznie zestawu zmiennych diagnostycznych i prognostycznych należy do podstawowych zadań współczesnych badań w sporcie wyczynowym. Kluczowe z punktu widzenia rezultatu sportowego zagadnienie, to rozpoznanie relacji między objętością i intensywnością obciążeń treningowych a uzyskanym maksymalnym efektem treningowym, który wyznacza poziom wydolności, umiejętności technicznych oraz optymalnej dyspozycji podczas głównych zawodów. Szczegółowa wiedza o wielkości oraz zmienności pracy wykonanej podczas meczu przez zawodników stanowi cenne źródło wymiany informacji pomiędzy trenerem a zawodnikami w ustalaniu odpowiedniej strategii rozgrywania kombinacji techniczno-taktycznych, jak również stwarza możliwość optymalnego przygotowania motorycznego w celu utrzymania maksymalnej wydajności, zwłaszcza w końcowych minutach gry [Hamilton i in., 1991]. Błędy popełnione w ostatniej fazie przygotowań, a wynikające z braku informacji o relacjach przyczynowo-skutkowych, jakie są efektem prowadzonego szkolenia sportowego, prowadzą do porażek podczas głównych zawodów cyklu rocznego lub cykli wieloletnich [ hmura, 1997; zerwiński i Jastrzębski, 2006; Keogh i in., 2003; Mohr, Krustrup i Bangsbo, 2003; Konarski, 2013]. Bez ustalenia algorytmu postepowania rozpoczynającego się od diagnozy aktualnego stanu adaptacji zawodnika oraz ustalenia wymagań metabolicznych danej dyscypliny sportu nie jest możliwe projektowanie procesu szkolenia, przede wszystkim zestawiania obciążeń treningowych o zróżnicowanym charakterze metabolicznym, czego 16

17 wymaga finalny etap przygotowań do zawodów. Szkoleniowcy stają przed dylematem: wytrzymałość tlenowa czy beztlenowa, szybkość czy wytrzymałość szybkościowa. Błędny wybór proporcji lub zaniechanie doskonalenia jednego z obszarów przygotowania zazwyczaj skutkuje nieoczekiwaną, ale możliwą do przewidzenia na podstawie analizy struktury obciążeń porażką. W hokeju na lodzie, ze względu na zróżnicowane akty ruchowe wykonywane przez zawodników podczas gry oraz zmienną intensywność i czas trwania wysiłku, występuje poważny problem w precyzyjnym określeniu metabolicznych wymagań. Wielu autorów prac badawczych podejmowało próby skwantyfikowania wysiłku w hokeju na lodzie np. za pomocą analizy czasowo-ruchowej [time-motion analysis, TMA] [Green i in., 1976; Montgomery, 1988; Bracko, 1992; Lothian i Farrally, 1994; Peddie, 1995; Lafontaine, Lamontagne i Lockwood, 1998; Gabryś, Bottoms i Stanula, 2009] czy też poprzez pomiar częstości skurczów serca (HR) i poziomu stężenia mleczanu we krwi (BLa) podczas gry [Green i in., 1976, 1978; Paterson i in., 1977; Bracko, Fellingham i in., 1998; Spiering i in., 2003; Noonan, 2010]. Metoda oparta na analizie czasowo-ruchowej poddawana jest jednak krytyce, zwłaszcza gdy stosowana jest w tych dyscyplinach sportowych, w których występuje duża zmienność intensywności i czasu trwania wysiłku, jak np. w hokeju na lodzie, futsalu czy rugby [Duthie, Pyne i Hooper, 2003]. Niektóre czynności zawodników pola gry, takie jak: walka ciałem, starty i zatrzymania, nagłe zmiany kierunku jazdy czy strzały na bramkę trwają zbyt krótko, by rejestrować ich czas wykonania, stąd dokonuje się tylko ich zliczenia [Bracko, 1992; Peddie, 1995]. Takie podejście jest przyczyną zniekształcenia informacji o czasie trwania oraz intensywności czynności wykonywanych przez zawodników podczas meczu, a tym samym prowadzi do błędnego oszacowania wymagań stawianych sprawności mechanizmów fizjologicznych i energetyce zawodników. Również w przypadku oceny intensywności gry zawodników hokeja na lodzie w oparciu o monitoring tętna występują pewne ograniczenia. Indywidualne różnice w poziomie wytrenowania oraz w koszcie energetycznym wysiłku wśród hokeistów mogą prowadzić do błędnych wniosków w ocenie intensywności wysiłku opartej na pomiarze częstości skurczów serca (HR) [Achten i Jeukendrup, 2003]. Ponadto, uogólnianie stref intensywności dla wszystkich zawodników wyznaczonych na podstawie maksymalnej wielkości częstości skurczów serca (HRmax) nie pozwala na trafne określenie pracy zawodnika w analizowanych strefach intensywności [Hills, Byrne i Ramage, 1998]. Mając na względzie wymienione ograniczenia zastosowania danych opartych na pomiarze stężenia mleczanu oraz częstotliwości skurczów serca do oceny charakteru metabolicznego wysiłku w grach zespołowych w zestawieniu z analizą czasowo-ruchową, zaproponowano nowatorską metodę, polegającą na analizie wartości częstości skurczów serca rejestrowanych podczas standardowego testu o stopniowo wzrastającej intensywnos ci wykonywanego do odmowy z ro wnoległą rejestracją V O 2, V E i HR. Na podstawie zmian wielkości V O 2 i V E następuje identyfikacja dwóch fizjologicznych punktów w przebiegu wymiany gazowej, takich jak próg tlenowy/próg wentylacyjny (V T 1) oraz próg beztlenowy/punkt kompensacji oddechowej (RCP) [Foster i Cotter, 2006]. zęstotliwość skurczów serca odpowiadająca intensywności wysiłku poniżej V T 1, między V T 1 a R P oraz powyżej R P pozwala kategoryzować wysiłki odpowiednio na te o niskiej, umiarkowanej oraz wysokiej intensywności. Metoda ta z powodzeniem stosowana jest w ocenie wymagań metabolicznych podczas rywalizacji w sportach indywidualnych, takich jak: narciarstwo klasyczne [Esteve-Lanao i in., 2005], narciarstwo alpejskie [Seiler i Kjerland, 2006] czy kolarstwo szosowe [Luciá i in., 1999; 17

18 Rodríguez-Marroyo i in., 2009]. W grach zespołowych ocena intensywnos ci wysiłku meczowego za pomocą relacji V O 2 i V E wyznaczonej w oparciu o test progresywny została opisana na przykładzie rugby union [Sparks i Coetzee, 2013]. W pracy Stanula A. i Roczniok R. [2014] Game intensity analysis of elite adolescent ice hockey players celem badań była ocena intensywności gry hokeja na lodzie przy zastosowaniu metody wykorzystującej wyniki laboratoryjnego testu oceniającego maksymalny pułap tlenowy (V O 2max) oraz wartości częstości skurczów serca rejestrowanych podczas meczu hokejowego. Dzięki kategoryzacji czynności wykonywanych przez zawodników podczas gry możliwe będzie precyzyjne programowanie treningu, uwzględniającego rzeczywistą charakterystykę metaboliczną wysiłku meczowego. W badaniach wzięło udział 20 zawodników (12 napastników oraz 8 obrońców) męskiej reprezentacji narodowej Polski do lat 18 (U-18) w hokeju na lodzie. Badania przebiegały w dwóch etapach. W pierwszym etapie zawodnicy na dwa tygodnie przed Mistrzostwami Świata zostali poddani ocenie maksymalnego pułapowi tlenowego (V O 2max), w etapie drugim podczas rozgrywania meczów w ramach Mistrzostw Świata za pomocą sporttesterów u każdego z zawodników dokonano rejestracji częstości skurczów serca. Do oceny wydolności tlenowej V O 2max wykorzystano test o stopniowo wzrastającej intensywności wykonywany na ergometrze rowerowym wg protokołu opisanego w poprzedniej pracy (Stanula A. i in. (2014) The role of aerobic capacity in high-intensity intermittent efforts in ice-hockey. Biology of Sport 31: ). Na podstawie wyników wymiany gazowej testu progresywnego, zgodnie z metodologią opisaną przez Fostera i Cottera [2006], dwóch niezależnych ekspertów dokonało wyznaczenia fizjologicznych progów V T 1 oraz RCP. Rejestracji HR poszczególnych zawodników dokonywano podczas 4 meczów rozgrywanych w ramach Mistrzostw Świata U-20 za pomocą systemu Polar Team (Polar Electro OY, Kempele, Finland), ustawionego na zapis w uśrednionych pięciosekundowych interwałach czasowych. ałkowity czas meczu liczony był wraz ze wszystkimi występującymi w grze przerwami, z wyjątkiem regulaminowych przerw między tercjami. Wszystkie dane zostały zgromadzone i uporządkowane w arkuszu kalkulacyjnym Microsoft Excel 2010 (Microsoft Corporation, Redmond, WA, USA). Za pomocą specjalnie przygotowanego, autorskiego, makropolecenia w języku Visual Basic zarejestrowane podczas meczów wartości HR każdego z zawodników zostały podzielone na 3 kategorie intensywności (niską, umiarkowaną i wysoką), przyjmując za kryterium podziału wyznaczone wartości HR uzyskane na progach V T 1 i RCP w teście progresywnym. Pozwoliło to określić czas spędzony w poszczególnych strefach intensywności, który został wyrażony w procentach względem czasu trwania całego meczu, a tym samym możliwa była ocena intensywności wysiłku podczas gry. Wyniki badań. Analiza wyników testu progresywnego. W grupie napastników średnie wartości V O 2max oraz HRmax wyniosły odpowiednio: 60,3±5,0 ml kg 1 min 1 oraz 186,3±6,3 b min 1, natomiast u obrońców odpowiednio 58,8±8,7 ml kg 1 min 1 oraz 186,4±11,2 b min 1. Punkt wymiany gazowej określany jako V T 1 dla napastników ustalono na poziomie HR wynoszącym średnio 159,0±10,9 b min 1, co odpowiadało 84,3% HRmax, podczas gdy u obrońców wartości te wynosiły odpowiednio 154,0±4,9 b min 1 i 81,5% HRmax. Z kolei R P dla napastników ustalono na poziomie HR wynoszącym średnio 178,0±8,3 b min 1, odpowiadającym 95,1% HRmax, 18

19 natomiast obrońcy R P osiągali na średnim poziomie HR wynoszącym 175,2±10,5 b min 1, co odpowiadało 93,2% HRmax. Na podstawie wartości HR odpowiadających punktom V T 1 i RCP wyznaczono trzy strefy intensywności (niską, umiarkowaną oraz wysoką), które dla napastników wynosiły odpowiednio: b min 1, b min 1 i b min 1, natomiast dla zawodników obrony odpowiednio: b min 1, b min 1 oraz b min 1. Analiza meczu. Zarejestrowane podczas wszystkich analizowanych meczów średnie wielkości HR dla napastników i obrońców wynosiły odpowiednio 161 b min 1 i 158 b min 1, co w odniesieniu do stref intensywności, ustalonych na podstawie testu progresywnego, lokowane było w strefie intensywności średniej. Natomiast średnie wartości HRmax zarejestrowane podczas meczów dla napastników (195,4±9,9 b min 1 ) i obrońców (195,6±9,0 b min 1 ) były wyższe aniżeli HRmax zarejestrowane w teście progresywnym, które dla napastników wynosiło 186,3±6,3 b min 1, a dla obrońców 186,4±11,2 b min 1. W hokeju na lodzie regulaminowy czas meczu wynosi 60 minut efektywnej gry. Na podstawie wszystkich meczów objętych analizą stwierdzono, że średni udział w grze zawodników formacji ataku wynosił 1:18:28±11:40 (godz:min:sek), natomiast dla zawodników formacji obrony 1:23:37±09:38 (godz:min:sek). Średni czas przebywania zawodników formacji ataku i obrony był zdecydowanie dłuższy w strefie o intensywności niskiej w każdej z tercji. Odnotowano ponadto, że w przypadku napastników czas przebywania w tej strefie intensywności zwiększał się wraz z czasem gry, wynosząc odpowiednio dla 1, 2 i 3 tercji 51,86%, 55,63% i 55,77%. Obrońcy natomiast, najwięcej czasu w tej strefie intensywności spędzili podczas drugiej tercji (58,37%). Biorąc pod uwagę cały mecz, średni procentowy czas przebywania zawodników obu formacji w strefie o intensywności niskiej kształtował się podobnie i wynosił odpowiednio dla napastników i obrońców 54,91% i 55,62%. Zarówno w każdej z tercji jak i w całym meczu zaobserwowane różnice w czasie, w jakim zawodnicy ataku i obrony przebywali w tej strefie, nie były istotne statystycznie. Podczas każdej z tercji czas spędzony w strefie o intensywności wysokiej zawodników formacji ataku był krótszy w porównaniu do obrońców, wynosząc w 1, 2 i 3 tercji odpowiednio: 21,49 vs. 25,27%, 17,91 vs. 21,04%, 17,18 vs. 21,77%. Na przestrzeni całego meczu różnica w czasie, w jakim zawodnicy formacji ataku i obrony grali z intensywnością wysoką, wyniosła 3,32% i była istotna statystycznie (p=0,043). Odwrotną tendencję zaobserwowano, analizując czas przebywania zawodników obu formacji w strefie o intensywności umiarkowanej, przy czym w tercji drugiej różnica w czasie przebywania w tej strefie pomiędzy napastnikami a obrońcami była największa (5,86%; p=0,034). Porównując czasy przebywania zawodników formacji ataku oraz obrony w każdej z wyznaczonych stref intensywności, zauważono, że w 2 i 3 tercji wystąpiły istotne statystycznie różnice pomiędzy czasem przebywania w strefie o intensywności niskiej a średniej oraz niskiej a wysokiej (p<0,001). Ponadto wśród napastników wystąpiły także istotne statystycznie różnice (p<0,05) w czasie przebywania w strefie umiarkowanej i wysokiej. Rozpatrując sumaryczny czas trwania całego meczu, odnotowano, że obrońcy w porównaniu do napastników znacznie dłużej przebywali w strefie o intensywności niskiej (46:08 vs. 42:34 min:sek) oraz wysokiej (18:38 vs. 14:58 min:sek). Z kolei w strefie o intensywności umiarkowanej napastnicy przebywali dłużej (20:57 min:sek) aniżeli obrońcy (18:51 min:sek). Liczba zmian zawodników sukcesywnie zwiększała się wraz z kolejnymi tercjami meczu, tak wśród napastników jak i obrońców. Z uwagi na mniejszą liczbę obrońców 19

20 biorących udział w meczu (n=8) liczba zmian dokonywanych przez tę formację w każdej z tercji była większa aniżeli wśród napastników (n=12). Średnia ilość zmian w kolejnych tercjach, odpowiednio dla formacji ofensywnej i defensywnej przedstawiały się następująco: 7,61 vs. 8,52; 7,30 vs. 8,15 oraz 7,36 vs. 8,33. Uwagę zwraca fakt, iż w 1 tercji odnotowano maksymalne ilości zmian wśród napastników (max=12) oraz obrońców (max=13). Uzyskane w tej pracy wyniki pozwoliły na sformułowanie następujących wniosków praktycznych: 1) Zwodnicy obydwu formacji (napastnicy i obrońcy) większość czasu między rozpoczęciem a zakończeniem każdej tercji meczu przebywali w strefie o intensywności niskiej. Obrońcy w każdej z tercji około 30% czasu gry spędzali w strefie o intensywności wysokiej, dla której HR wynosiło powyżej 89,5% HRmax oraz około 25% czasu gry w strefie o intensywności średniej, dla której HR ustalono na poziomie 76,4-89,0% HRmax. zas spędzony przez obrońców w obu tych strefach intensywności był dłuższy w porównaniu do napastników, dla których wartości te wynosiły odpowiednio: około 20% czasu gry w strefie o intensywności wysokiej, co odpowiadało HR powyżej 92,9% HRmax oraz około 21% czasu gry w strefie o intensywności średniej, co odpowiadało HR w przedziale 80,0-92,4% HRmax. W pierwszej tercji różnica pomiędzy czasem przebywania napastników i obrońców w strefie o intensywności wysokiej była istotna statystycznie (p=0,004). 2) Nie wykazano istotnych statystycznie różnic w zakresie intensywności pracy na lodzie pomiędzy zawodnikami formacji obrony i ataku, co zbieżne jest z wynikami innych autorów prac badawczych [Green i in., 1976, 1978; Paterson, 1979]. Również Peddie [1995], badając hokeistów drużyny uniwersyteckiej, stwierdził, że wartości HR podczas gry napastników i obrońców były podobne, wynosząc średnio 82,5% HRmax. 3) Zastosowanie metody, w której identyfikowanie stref intensywności odbywa się na podstawie parametrów ściśle powiązanych z metabolizmem tlenowym i beztlenowym, znacząco zwiększa rzetelność oceny fizjologicznych wymogów gry, stanowiąc bardzo przydatne narzędzie dla trenera w kierowaniu procesem treningu sportowego. Pozwala na odejście od koncepcji określania stref intensywności pracy treningowej odnoszących się do wielkości HRmax lub bazujących na a priori przypisanych wartości intensywności do środków treningowych Podsumowanie Zaprezentowane wyniki badań uzyskane w pracach należących do jednotematycznego cyklu osiągnięć naukowych potwierdzają pogląd, że do skutecznego kierowania procesem treningu spełniającego wymogi współczesnego sportu nakierowanego na rozwój i utrzymanie wysokich osiągnięć sportowych konieczne jest komplementarne, a zarazem poprawne metodologicznie podejście do dociekań badawczych. Jak podkreślano na początku, sport jest złożonym systemem, w którym na wynik końcowy wpływ ma duża liczba czynników sprawczych odgrywających rolę na poszczególnych etapach wielowarstwowej struktury. Ich identyfikacja możliwa jest przy zastosowaniu wszechstronnego zespołu reguł metodologicznych oraz narzędzi analitycznych i pomiarowych pochodzących z różnych obszarów wiedzy. Zespoły te mogą dostarczyć w pełni obiektywny obraz skomplikowanych zależności przyczynowo-skutkowych zachodzących pomiędzy uzyskanymi w wyniku pomiarów 20

Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Paweł Kownacki. na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 20.05.2014 w Warszawie.

Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Paweł Kownacki. na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 20.05.2014 w Warszawie. Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Paweł Kownacki na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 20.05.2014 w Warszawie. 1 2 S t r o n a WSTĘP Realizacja założeń treningowych wymaga pracy organizmu na

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ObciąŜenie treningowe wyraŝa wysiłek wykonywany przez sportowca w

ObciąŜenie treningowe wyraŝa wysiłek wykonywany przez sportowca w WYKŁAD III Struktura obciąŝeń treningowych Aby kierować treningiem sportowym naleŝy poznać relację pomiędzy przyczynami, a skutkami, pomiędzy treningiem, a jego efektami. Przez wiele lat trenerzy i teoretycy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA INSTRUKTORÓW

PROGRAM KSZTAŁCENIA INSTRUKTORÓW PROGRAM KSZTAŁCENIA INSTRUKTORÓW w dyscyplinie UNIHOKEJ Toruński Związek Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej Lipiec 2014 l. Cele i zadania; - zapoznanie uczestników z teoretycznymi, metodycznymi i

Bardziej szczegółowo

Test stopniowany przeprowadzony dnia: 2015-02-27 w Warszawie

Test stopniowany przeprowadzony dnia: 2015-02-27 w Warszawie tel. 602 349 181 e-mail: szczepan.wiecha@sportslab.pl www.sportslab.pl Imię Nazwisko: Bartłomiej Trela Test stopniowany przeprowadzony dnia: 2015-02-27 w Warszawie (bieżnia mechaniczna) SŁOWNICZEK POJĘĆ

Bardziej szczegółowo

Fizjologia, biochemia

Fizjologia, biochemia 50 Fizjologia, biochemia sportu Krioterapia powoduje lepszą krążeniową i metaboliczną tolerancję oraz opóźnia narastanie zmęczenia w trakcie wykonywania pracy mięśniowej przez zawodników sportów wytrzymałościowych.

Bardziej szczegółowo

Teoria treningu. Projektowanie. systemów treningowych. jako ciąg zadań optymalizacyjnych. Jan Kosendiak. Istota projektowania. systemów treningowych

Teoria treningu. Projektowanie. systemów treningowych. jako ciąg zadań optymalizacyjnych. Jan Kosendiak. Istota projektowania. systemów treningowych Teoria treningu 77 Projektowanie procesu treningowego jest jednym z podstawowych zadań trenera, a umiejętność ta należy do podstawowych wyznaczników jego wykształcenia. Projektowanie systemów treningowych

Bardziej szczegółowo

Trening plyometryczny piłkarzy. na etapie szkolenia specjalnego. Zbigniew Jastrzębski

Trening plyometryczny piłkarzy. na etapie szkolenia specjalnego. Zbigniew Jastrzębski Trening plyometryczny piłkarzy na etapie szkolenia specjalnego Zbigniew Jastrzębski Piłka nożna jest grą, która stawia coraz większe wymagania w zakresie przygotowania motorycznego. Około 40-50 lat temu

Bardziej szczegółowo

Ocena wytrzymałości szybkościowej u hokeistów

Ocena wytrzymałości szybkościowej u hokeistów Teoria treningu Zadaniem trenera z perspektywy bioenergetyki i fizjologii wysiłku jest rozwinięcie zdolności wysiłkowych zawodnika do możliwie najwyższego poziomu oraz jego utrzymanie w trakcie całego

Bardziej szczegółowo

Trener Marcin Węglewski ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ

Trener Marcin Węglewski ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ Na optymalne przygotowanie zawodników do wysiłku meczowego składa się wiele czynników. Jednym z nich jest dobrze przeprowadzona rozgrzewka. (Chmura 2001) Definicja

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 2 kwietnia 2014 r. o przyznanych środkach finansowych na realizację projektów

KOMUNIKAT MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 2 kwietnia 2014 r. o przyznanych środkach finansowych na realizację projektów KOMUNIKAT MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 2 kwietnia 2014 r. o przyznanych środkach finansowych na realizację projektów w ramach programu pod nazwą Rozwój Sportu Akademickiego Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży

Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży Michał Wilk Katedra Teorii i Praktyki Sportu AWF Katowice Wilk Sport Team Etapy szkolenia sportowego 0 1 2 3 4 Przedwstępny Wszechstronny Ukierunkowany

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB POSŁUGIWANIA SI

SPOSÓB POSŁUGIWANIA SI SPOSÓB POSŁUGIWANIA SIĘ TABELAMI SŁUŻĄCE DO UPROSZCZONEJ OCENY SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ OPARTEJ NA PRÓBACH MINI TESTU. 1. SPOSÓB POSŁUGIWANIA SIĘ TABELAMI Na stronach Animatora Sportu (animatorsdim.szs.pl)

Bardziej szczegółowo

Marcin Siewierski Zakład Teorii Sportu, Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie

Marcin Siewierski Zakład Teorii Sportu, Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Kuder A., Perkowski K., Śledziewski D. (red.) Proces doskonalenia treningu i walki sportowej, AWF. T.2, Warszawa 2005: 54-57. Marcin Siewierski Zakład Teorii Sportu, Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

MŁODYCH ZAWODNIKÓW KSZTAŁTOWANIE CECH MOTORYCZNYCH. Wydolność, siła, szybkość, koordynacja

MŁODYCH ZAWODNIKÓW KSZTAŁTOWANIE CECH MOTORYCZNYCH. Wydolność, siła, szybkość, koordynacja KSZTAŁTOWANIE CECH MOTORYCZNYCH MŁODYCH ZAWODNIKÓW Wydolność, siła, szybkość, koordynacja Program dofinansowania ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej w roku 2015 zadań związanych ze szkoleniem

Bardziej szczegółowo

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER WŁADYSŁAW SZYNGIERA NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER KONFERENCJA SZKOLENIOWA AKADEMII PIŁKARSKIEJ GRASSROOTS KATOWICE, 23.11.2013 KATOWICE, 23.11.2013 Na samym początku trzeba sobie zadać

Bardziej szczegółowo

Szkolenia. Przygotowanie fizyczne zawodnika

Szkolenia. Przygotowanie fizyczne zawodnika Szkolenia Przygotowanie fizyczne zawodnika Przygotowanie fizyczne zawodnika szkolenie (Budowa kompleksowego programu treningowego) Istotą szkolenia jest umiejętność łączenia różnych elementów wpływających

Bardziej szczegółowo

TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica. Testy sprawności fizycznej

TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica. Testy sprawności fizycznej TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica Testy sprawności fizycznej Test wytrzymałości beztlenowej 6x30m (RAST test) Miejsce: boisko Sprzęt: zestaw fotokomórek, pachołki, taśma mierząca odcinki Opis: 6 startów

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PLAN SZKOLENIOWO WYCHOWAWCZY MIĘDZYSZKOLNEGO OŚRODKA SPORTOWEGO W IŁAWIE.

WIELOLETNI PLAN SZKOLENIOWO WYCHOWAWCZY MIĘDZYSZKOLNEGO OŚRODKA SPORTOWEGO W IŁAWIE. WIELOLETNI PLAN SZKOLENIOWO WYCHOWAWCZY MIĘDZYSZKOLNEGO OŚRODKA SPORTOWEGO W IŁAWIE. W zgodzie z ponad 50 ęcio letnią tradycją, położeniem siedziby, posiadanym sprzętem, doświadczeniem i kompetencjami

Bardziej szczegółowo

Trening koordynacyjny należy prowadzić systematycznie we wszystkich okresach i etapach szkolenia piłkarzy nożnych KOORDYNACJA I SZYBKOŚĆ

Trening koordynacyjny należy prowadzić systematycznie we wszystkich okresach i etapach szkolenia piłkarzy nożnych KOORDYNACJA I SZYBKOŚĆ Trening koordynacyjny należy prowadzić systematycznie we wszystkich okresach i etapach szkolenia piłkarzy nożnych KOORDYNACJA I SZYBKOŚĆ SCHEMAT WSPÓŁZALEŻNOŚCI ZDOLNOŚCI MOTORYCZNYCH Siła Koordynacja

Bardziej szczegółowo

Zadania szkoły w świetle wielodekadowych zmian kondycji fizycznej

Zadania szkoły w świetle wielodekadowych zmian kondycji fizycznej Zadania szkoły w świetle wielodekadowych zmian kondycji fizycznej dzieci i młodzieży woj. mazowieckiego Janusz Dobosz Zakład Teorii Wychowania Fizycznego i Korektywy Akademia Wychowania Fizycznego Józefa

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE FIZYCZNE KLASA IV SEMESTR I:

WYCHOWANIE FIZYCZNE KLASA IV SEMESTR I: WYCHOWANIE FIZYCZNE Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania ocen klasyfikacyjnych z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W KLASACH IV - VI, wynikające z podstawy programowej i przyjętego do realizacji programu nauczania:

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie treningu plajometrycznego w piłce nożnej

Zastosowanie treningu plajometrycznego w piłce nożnej Zastosowanie treningu plajometrycznego w piłce nożnej Prezentacja wykonana na potrzeby Szkoły Trenerów PZPN Autor Piotr Kwiatkowski Plajometryka - definicje Plajometryka jest rodzajem (ćwiczenia) treningu

Bardziej szczegółowo

Kultura Fizyczna 2007, nr 7-8. Robert Białecki, Marcin Siewierski, Paweł Słomiński, Radosław Dudkowski Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie

Kultura Fizyczna 2007, nr 7-8. Robert Białecki, Marcin Siewierski, Paweł Słomiński, Radosław Dudkowski Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Kultura Fizyczna 2007, nr 7-8 Robert Białecki, Marcin Siewierski, Paweł Słomiński, Radosław Dudkowski Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Wielkość i struktura obciążeń treningowych zawodniczki O.

Bardziej szczegółowo

TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica

TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica Załącznik nr 1 do Reg. Rekrutacji TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica Testy sprawności fizycznej Test wytrzymałości beztlenowej 6x30m (RAST test) Sprzęt: zestaw fotokomórek, pachołki, taśma mierząca

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie wybranych elementów sprawności fizycznej celem przejścia naboru do służb specjalnych

Kształtowanie wybranych elementów sprawności fizycznej celem przejścia naboru do służb specjalnych Wyższa Szkoła Edukacja w Sporcie Instytut Sportu i Rekreacji w Warszawie Kierunek: Wychowanie Fizyczne Specjalność: trenersko-menedżerska Kształtowanie wybranych elementów sprawności fizycznej celem przejścia

Bardziej szczegółowo

Struktura treningu sportowego (periodyzacja) Andrzej Kosmol AWF Warszawa, Wydział Rehabilitacji andrzej.kosmol@awf.edu.pl

Struktura treningu sportowego (periodyzacja) Andrzej Kosmol AWF Warszawa, Wydział Rehabilitacji andrzej.kosmol@awf.edu.pl Struktura treningu sportowego (periodyzacja) Andrzej Kosmol AWF Warszawa, Wydział Rehabilitacji andrzej.kosmol@awf.edu.pl Struktura treningu to układ i rozmieszczenie elementów składowych procesu, sposoby

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące mistrzostwo sportowe

Czynniki warunkujące mistrzostwo sportowe WYKŁAD II Zasady i metody treningu sportowego Jedno z podstawowych praw przyrody, prawo adaptacji, decyduje o tym, Ŝe moŝna sformułować ogólne zasady treningu sportowego. Wprawdzie kaŝdy sportowiec jest

Bardziej szczegółowo

Raport Testy Trenerskie. Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów

Raport Testy Trenerskie. Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów Raport Testy Trenerskie Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów W trakcie zgrupowań Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów, poddano zawodników Testom Trenerskim.

Bardziej szczegółowo

OFERTA. Załącznik nr 1

OFERTA. Załącznik nr 1 Załącznik nr 1... miejscowość, data (pieczęć firmy) OFERTA Dane Wykonawcy: Nazwa:...... Siedziba:...... Adres poczty elektronicznej...... Strona internetowa...... Numer telefonu...... Numer faksu......

Bardziej szczegółowo

DIETETYKA W SPORCIE I ODNOWIE BIOLOGICZNEJ

DIETETYKA W SPORCIE I ODNOWIE BIOLOGICZNEJ OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Umiejscowienie w obszarach kształcenia: studia podyplomowe w zakresie Dietetyki w sporcie i odnowie biologicznej lokują się w obszarze nauk medycznych nauk o zdrowiu i nauk o kulturze

Bardziej szczegółowo

Nazwa Wydziału. Nazwa jednostki prowadzącej moduł. Nazwa modułu kształcenia. Kod modułu. Język kształcenia

Nazwa Wydziału. Nazwa jednostki prowadzącej moduł. Nazwa modułu kształcenia. Kod modułu. Język kształcenia Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia Wydział Zarządzania Sportem i Turystyką Katedra Rekreacji, Katedra Turystyki Moduł Form Aktywności Ruchowej Kod modułu Język kształcenia

Bardziej szczegółowo

ZDOLNOŚCI MOTORYCZNE

ZDOLNOŚCI MOTORYCZNE www.urbansprint.com P o j ] c i ek s z t a ł t o w a n i a s z y b k o n c i w p r z y g o t o w a n i u s p r i n t e r s k i m W a ł c z, 8. 1 0. 2 0 1 0 r. Co rozumiemy poprzez KSZTAŁTOWANIE SZYBKOŚCI?

Bardziej szczegółowo

PLPILA02-IEEKO-L-1o1-2012S PLPILA02-IEEKO-L-2o1-2012S. Wychowanie fizyczne

PLPILA02-IEEKO-L-1o1-2012S PLPILA02-IEEKO-L-2o1-2012S. Wychowanie fizyczne Kod przedmiotu: INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane PLPILA02-IEEKO-L-1o1-2012S PLPILA02-IEEKO-L-2o1-2012S Pozycja planu: A1 1 Nazwa przedmiotu Wychowanie fizyczne 2 Rodzaj przedmiotu Ogólny/Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski

Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski Cechy motoryczne człowieka Szybkość: polega na przemieszczaniu fragmentów ciała, lub też całego ciała w jak najkrótszym czasie, a zatem

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia. Studia Podyplomowe Fizjoterapii i Medycyny Sportowej /nazwa studiów podyplomowych/

Opis efektów kształcenia. Studia Podyplomowe Fizjoterapii i Medycyny Sportowej /nazwa studiów podyplomowych/ Załącznik nr 2 do Uchwała NrAR001-2 - V/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach z dnia 26 maja 2015r.w sprawie zatwierdzenia efektów kształcenia studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

TRENING. kolarski PLANOWANIE I REALIZACJA

TRENING. kolarski PLANOWANIE I REALIZACJA TRENING kolarski PLANOWANIE I REALIZACJA Trening proces polegający na poddawaniu organizmu stopniowo rosnącym obciążeniom, w wyniku czego następuje adaptacja i wzrost poziomu poszczególnych cech motorycznych.

Bardziej szczegółowo

ZIMOWY OKRES PRZYGOTOWAWCZY

ZIMOWY OKRES PRZYGOTOWAWCZY ZIMOWY OKRES PRZYGOTOWAWCZY Periodyzacja w Piłce Nożnej Rafał Ulatowski Konferencja Szkoleniowa Śl.ZPN Podokręg Zabrze 12/12/2013 ZIMOWY OKRES PRZYGOTOWAWCZY Konferencja Szkoleniowa Śl.ZPN Podokręg Zabrze

Bardziej szczegółowo

PERIODYZACJA TAKTYCZNA. Mariusz Rumak

PERIODYZACJA TAKTYCZNA. Mariusz Rumak PERIODYZACJA TAKTYCZNA Mariusz Rumak Portugalska myśl szkoleniowa Skuteczność W sezonie 2014/2015-7 mistrzostw kraju na 3 kontynentach Jakość 5 trenerów w aktualnych rozgrywkach Ligii Mistrzów Uniwersalizm

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W KATOWICACH IM. JERZEGO KUKUCZKI. Katedra Sportów Indywidualnych

AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W KATOWICACH IM. JERZEGO KUKUCZKI. Katedra Sportów Indywidualnych AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W KATOWICACH IM. JERZEGO KUKUCZKI Katedra Sportów Indywidualnych Zakład Lekkiej Atletyki i Sportów Zimowych 1. Nazwa przedmiotu: Kurs instruktora sportu z lekkiej atletyki

Bardziej szczegółowo

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania.

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. W czasie zajęć ocenie podlegają wyłącznie zaangażowanie i aktywność ucznia na zajęciach. Planowane są w semestrze: - 3 oceny z zadań

Bardziej szczegółowo

KONCENTRYCZNY TRENING SIŁOWY METODĄ 5-15 KURS TRENERÓW I KLASY WARSZAWA 2008 SŁAWOMIR DYZERT

KONCENTRYCZNY TRENING SIŁOWY METODĄ 5-15 KURS TRENERÓW I KLASY WARSZAWA 2008 SŁAWOMIR DYZERT KONCENTRYCZNY TRENING SIŁOWY METODĄ -1 KURS TRENERÓW I KLASY WARSZAWA 28 SŁAWOMIR DYZERT SIŁA Z fizjologiczno- biomechanicznego punktu widzenia siła człowieka jest to zdolność do pokonywania oporu zewnętrznego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 27 czerwca 2001 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 27 czerwca 2001 r. Dz.U.01.71.738 2003.02.08 zm. Dz.U.03.8.93 1 2006.07.27 zm. Dz.U.06.124.864 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w

Bardziej szczegółowo

6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt. 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt

6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt. 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt TESTY SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ DO I KLASY XI LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO MISTRZOSTWA SPORTOWEGO PIŁKA NOŻNA WKS ZAWISZA BYDGOSZCZ S.A. I. Obowiązkowe dla kandydatów do klas sportowych - podczas postępowania

Bardziej szczegółowo

Kryteria rekrutacji do klasy czwartej sportowej o profilu piłka nożna chłopców

Kryteria rekrutacji do klasy czwartej sportowej o profilu piłka nożna chłopców Kryteria rekrutacji do klasy czwartej sportowej o profilu piłka nożna chłopców Testy sprawności fizycznej do klasy czwartej sportowej o specjalności piłka nożna chłopców 1. Testy sprawności i kryteria

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Koordynacyjne zdolności motoryczne w piłce nożnej. Opracował Krzysztof Lipecki

Koordynacyjne zdolności motoryczne w piłce nożnej. Opracował Krzysztof Lipecki Koordynacyjne zdolności motoryczne w piłce nożnej Opracował Krzysztof Lipecki Ryc. 1. Model struktury wpływów najistotniejszych czynników na wynik sportowy (Ważny 2000) Wyposażenie genetyczne Trening Pozatreningowe

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALIZACJA WIELOLETNIEGO PROCESU NAUCZANIA GRACZA

INDYWIDUALIZACJA WIELOLETNIEGO PROCESU NAUCZANIA GRACZA INDYWIDUALIZACJA WIELOLETNIEGO PROCESU NAUCZANIA GRACZA Indywidualna analiza SWOT, czyli słabych i mocnych stron uzdolnionego gracza oraz szans i ograniczeń rozwojowych, jest narzędziem wykorzystywanym

Bardziej szczegółowo

Przydatność najprostszych wskaźników fizjologicznych. w ocenie wytrenowania zawodnika.

Przydatność najprostszych wskaźników fizjologicznych. w ocenie wytrenowania zawodnika. Przydatność najprostszych wskaźników fizjologicznych w ocenie wytrenowania zawodnika. Przemysław Kubala Wykres orientacyjnych wartości tętna i stref pracy w zależności od wieku. W oparciu o ten wykres

Bardziej szczegółowo

Sport dzieci i młodzieży

Sport dzieci i młodzieży Sport dzieci i młodzieży 33 Pomiędzy szybkością i dokładnością spostrzegania a skutecznością gry siatkarza występuje silny związek. Szybkość i dokładność spostrzegania a skuteczność działań siatkarzy podczas

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne

Efekty kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne Załącznik nr 3 do uchwały nr 443/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku Efekty kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne Poziom kształcenia Profil kształcenia Tytuł zawodowy Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r.

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r. ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013 30 kwietnia 2013 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki,

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004 MIŁOSZ STĘPIŃSKI JUSTYNA DĘBICKA PORÓWNANIE CZASU REAKCJI KOŃCZYNĄ DOLNĄ I GÓRNĄ PIŁKARZY NOŻNYCH I OSÓB

Bardziej szczegółowo

Tam, gdzie jest walka, tam musi być i siła tym

Tam, gdzie jest walka, tam musi być i siła tym warsztat trenera Jarosław Jakubowski Tam, gdzie jest walka, tam musi być i siła tym razem to nowożytne i proste przysłowie niech będzie odzwierciedleniem meczu piłkarskiego. Zapraszam na drugie spotkanie

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Zdrowie Publiczne. Poziom studiów: drugi. Profil: ogólny

Wydział Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Zdrowie Publiczne. Poziom studiów: drugi. Profil: ogólny LISTA PRZEDMIOTÓW, KTÓRE MOGĄ BYĆ UZNANE NA PODSTAWIE OCENY EFEKTÓW UCZENIA SIĘ ZDOBYTYCH NA DRODZE EDUKACJI POZAFORMALNEJ I NIEFORMALNEJ NA ROK AKADEMICKI 2016/2017 Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek: Zdrowie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU NA STOPIEŃ INSTRUKTORA TAEKWON-DO PUT ZWIĄZKU SPORTOWEGO POLSKIEJ UNII TAEKWON-DO

PROGRAM KURSU NA STOPIEŃ INSTRUKTORA TAEKWON-DO PUT ZWIĄZKU SPORTOWEGO POLSKIEJ UNII TAEKWON-DO TERMIN: PROGRAM KURSU NA STOPIEŃ INSTRUKTORA TAEKWON-DO PUT ZWIĄZKU SPORTOWEGO POLSKIEJ UNII TAEKWON-DO zjazd 22-23 luty 204 Praktyka instruktorska 24 luty-4 kwiecień 2 zjazd- 5-6 kwiecień 204 WYMAGANIA:.

Bardziej szczegółowo

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek Instytut Sportu Zakład Biochemii Biochemiczne wskaźniki przetrenowania Przetrenowanie (overtraining)- długotrwałe pogorszenie się dyspozycji sportowej zawodnika, na skutek kumulowania się skutków stosowania

Bardziej szczegółowo

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej?

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Jak mierzyć lukę płacową? Warszawa, 26 marca 2014 r. Obowiązujące prawo - Konstytucja Artykuł 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje

Bardziej szczegółowo

Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego

Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego Dorota Witkowska Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wprowadzenie Sztuczne

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

TRENING DLA POCZĄTKUJĄCYCH

TRENING DLA POCZĄTKUJĄCYCH TRENING DLA POCZĄTKUJĄCYCH Trening składa się z 16 tygodni. Zakończony jest udziałem w II Zielonogórskim Półmaratonie Pierwsze tygodnie to tak naprawdę przyzwyczajanie organizmu do wzmożonego wysiłku fizycznego.

Bardziej szczegółowo

I. Założenia programowe:

I. Założenia programowe: CENTRUM DOSKONALENIA KADR I SZKOLENIA AWF W POZNANIU RAMOWY PROGRAM kształcenia na stopień Instruktora Sportu AWF Pływanie (Część specjalistyczna) I. Założenia programowe: 1.1. Cele i zadania przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia Załącznik nr 1 do uchwały Nr 24/2014/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 roku Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 1: Terminologia badań statystycznych dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka (1) Statystyka to nauka zajmująca się zbieraniem, badaniem

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra EKONOMIKI TURYSTYKI. Kierunek: TURYSTYKA I REKREACJA

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra EKONOMIKI TURYSTYKI. Kierunek: TURYSTYKA I REKREACJA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra EKONOMIKI TURYSTYKI Kierunek: TURYSTYKA I REKREACJA SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjologia pracy i wypoczynku

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Katedra Morfologicznych i Czynnościowych Podstaw Kultury Fizycznej Kierunek: Wychowanie Fizyczne SYLABUS Nazwa przedmiotu

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

TECHNIK STERYLIZACJI MEDYCZNEJ KOD ZAWODU ( w Klasyfikacji Zawodów Szkolnictwa Zawodowego) 321104

TECHNIK STERYLIZACJI MEDYCZNEJ KOD ZAWODU ( w Klasyfikacji Zawodów Szkolnictwa Zawodowego) 321104 INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE TECHNIK STERYLIZACJI MEDYCZNEJ KOD ZAWODU ( w Klasyfikacji Zawodów Szkolnictwa Zawodowego) 321104 Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik sterylizacji medycznej powinien

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

Jakie są najważniejsze treningi w przygotowaniach do maratonu?

Jakie są najważniejsze treningi w przygotowaniach do maratonu? Jakie są najważniejsze treningi w przygotowaniach do maratonu? 07-02-2013 Adam Klein Kwiecień coraz bliżej, a zatem zbliża się wysyp maratonów. Z tej okazji przedstawiamy w skrócie różne formy treningów

Bardziej szczegółowo

Poglądowy TEST konkursowy do Ogólnopolskiego Konkursu Edukacyjnego Leonardo Da Vinci Sport wiosna 2015

Poglądowy TEST konkursowy do Ogólnopolskiego Konkursu Edukacyjnego Leonardo Da Vinci Sport wiosna 2015 Poglądowy TEST konkursowy do Ogólnopolskiego Konkursu Edukacyjnego Leonardo Da Vinci Sport wiosna 2015 Test sprawdza wiedzę z zakresu taktyki i techniki gier zespołowych, gimnastyki i lekkiej atletyki

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK

WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK Marcin Łazowski PUBLIKACJA WYDANA NA WARSZTATY METODYCZNO-SZKOLENIOWE pt. Gry i zabawy sportowe z elementami piłki nożnej na boisku

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Specjalizacja instruktorska z piłki nożnej KOD WF/I/st/41a

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Specjalizacja instruktorska z piłki nożnej KOD WF/I/st/41a KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Specjalizacja instruktorska z piłki nożnej KOD WF/I/st/41a 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW:

Bardziej szczegółowo

Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości. dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska

Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości. dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska Plan wystąpienia istotne pytania 1. Jakie metody są używane w Polsce do selekcji

Bardziej szczegółowo

DIETETYKA SPORTOWA (Z FIZJOLOGIĄ SPORTU)

DIETETYKA SPORTOWA (Z FIZJOLOGIĄ SPORTU) www.olimpiakos.org.pl OLIMPIAKOS Centrum Kształcenia Kadr Sportowych to ceniony w Polsce ośrodek szkoleniowy. Placówka wpisana do CEiDG oraz ewidencji szkół i placówek niepublicznych nr 1076K jak również

Bardziej szczegółowo

Ocena wytrzymałości anaerobowej zawodników rugby Assessment of the anaerobic endurance of rugby players

Ocena wytrzymałości anaerobowej zawodników rugby Assessment of the anaerobic endurance of rugby players Artykuł oryginalny Original Paper Zeszyty Naukowe WSKFiT 8:27-32, 2013 Streszczenie Ocena wytrzymałości anaerobowej zawodników rugby Assessment of the anaerobic endurance of rugby players Tomasz Gasik,

Bardziej szczegółowo

Plan i program Kursu Instruktorów Rekreacji Ruchowej część ogólna

Plan i program Kursu Instruktorów Rekreacji Ruchowej część ogólna Plan i program Kursu Instruktorów Rekreacji Ruchowej część ogólna Lp. Przedmiot Prowadzący Ilość godzin 1 Anatomia dr Jarosław Domaradzki 8 2 Antropomotoryka dr Marek Konefał 8 3 Teoria sportu Mgr Leszek

Bardziej szczegółowo

Tendencje rozwoju sportu niepełnosprawnych na świecie. 12-13 listopada Warszawa

Tendencje rozwoju sportu niepełnosprawnych na świecie. 12-13 listopada Warszawa Tendencje rozwoju sportu niepełnosprawnych na świecie 12-13 listopada Warszawa Bartosz Molik AWF Warszawa, Wydział Rehabilitacji, Zakład Sportu Niepełnosprawnych Komisja Klasyfikacyjna Międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

ZACHOWANIA INSTYTUCJE WYMOGI ETYCZNE ZABAWA, WIDOWISKO MŁODO

ZACHOWANIA INSTYTUCJE WYMOGI ETYCZNE ZABAWA, WIDOWISKO MŁODO WYKŁAD I Sport, trening sportowy - definicje, pojęcia, etapizacja U progu XXI wieku widowiska sportowe skupiają na sobie uwagę setek milionów widzów, telewidzów i internautów. Igrzyska Olimpijskie, Finały

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

Komponenty masy ciała, szybkość, równowaga i wydolność fizyczna tenisistów w wieku rozwojowym.

Komponenty masy ciała, szybkość, równowaga i wydolność fizyczna tenisistów w wieku rozwojowym. XXXII Konferencja SKN AWFiS Gdaosk 2010 Komponenty masy ciała, szybkość, równowaga i wydolność fizyczna tenisistów w wieku rozwojowym. Mateusz Karnia III rok TiR AWFiS Gdańsk Kierownik Zakładu Fizjologii:

Bardziej szczegółowo

Podstawy teorii i technologii treningu sportowego

Podstawy teorii i technologii treningu sportowego Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Filia w Białej Podlaskiej Podstawy teorii i technologii treningu sportowego Praca zbiorowa pod redakcją naukową Henryka Sozańskiego, Jerzego

Bardziej szczegółowo

Program nauczania w roku akademickim 2014/2015. Kierunek Sport. Specjalność: Trener przygotowania motorycznego. Studia stacjonarne i niestacjonarne.

Program nauczania w roku akademickim 2014/2015. Kierunek Sport. Specjalność: Trener przygotowania motorycznego. Studia stacjonarne i niestacjonarne. Absolwent specjalności jest przygotowany do pracy ze sportowcami wyczynowymi. Jest fachowcem w dziedzinie specjalistycznego przygotowania zawodnika, szczególnie pod kątem wymagań stawianych przez konkretną

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa, 27.01.2016 r. Pracujący w nietypowych formach zatrudnienia Informacja została opracowana na podstawie wyników badania modułowego Nietypowe formy

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT I KRYTERIA OCENY Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO przykładowe rozwiązania

PRZEDMIOT I KRYTERIA OCENY Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO przykładowe rozwiązania PRZEDMIOT I KRYTERIA OCENY Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO przykładowe rozwiązania Prof. dr hab. Tomasz Frołowicz Doktor habilitowany nauk o kulturze fizycznej, profesor AWFiS w Gdańsku, kierownik Zakładu Metodyki

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu

EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu ZAWARTOŚĆ PREZENTACJI 1. Kilka wyników z badania ankietowego Instytutu

Bardziej szczegółowo

Konsultacja naukowa: prof. dr hab. Andrzej Kosmol AWF Warszawa. Zweryfikowany rejestr grup środków treningu w zapasach

Konsultacja naukowa: prof. dr hab. Andrzej Kosmol AWF Warszawa. Zweryfikowany rejestr grup środków treningu w zapasach Dr Andrzej Głaz, dr Ryszard Klimas Konsultacja naukowa: prof. dr hab. Andrzej Kosmol AWF Warszawa Zweryfikowany rejestr grup środków treningu w zapasach Środki oddziaływania wszechstronnego (W). 1.Ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA w Warszawie STUDIUM MAGISTERSKIE Kierunek: Metody ilościowe w ekonomii i systemy informacyjne Karol Walędzik Nr albumu: 26353 Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Dobór i selekcja w pływaniu na przykładzie warszawskich klubów pływackich

Dobór i selekcja w pływaniu na przykładzie warszawskich klubów pływackich Kuder A., Perkowski K., Śledziewski D. (red.) Proces doskonalenia treningu i walki sportowej. T.3, AWF, Warszawa 2006: 44-47. Marcin Siewierski Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Dobór i selekcja

Bardziej szczegółowo

Wydział Geograficzno - Biologiczny

Wydział Geograficzno - Biologiczny PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2012/2013 data zatwierdzenia przez Radę Wydziału kod w SID pieczęć i podpis dziekana Wydział Geograficzno - Biologiczny Studia wyższe na

Bardziej szczegółowo

Wzorzec struktury gry reprezentacji Polski mistrza Europy w siatkówce kobiet

Wzorzec struktury gry reprezentacji Polski mistrza Europy w siatkówce kobiet 42 Joanna Piotrowska Wzorzec struktury gry reprezentacji Polski mistrza Europy w siatkówce kobiet Sukces nie jest dowodem, a jeszcze mniej uzasadnieniem. Gilbert Cesborn Każda wielka impreza rangi międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

Test do oceny spostrzegania u m³odych pi³karzy

Test do oceny spostrzegania u m³odych pi³karzy 17 Celowe jest wprowadzanie do treningu æwiczeñ kszta³tuj¹cych spostrzeganie, równolegle z takimi, które maj¹ s³u yæ rozwojowi sprawnoœci fizycznej, kszta³towaniu techniki oraz umiejêtnoœci taktycznych.

Bardziej szczegółowo

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Istota i przedmiot statystyki oraz demografii. Prezentacja danych statystycznych Znaczenia słowa statystyka Znaczenie I - nazwa zbioru danych liczbowych prezentujących

Bardziej szczegółowo