Przykłady modeli systemowo-dynamicznych skonstruowanych za pomocą pakietu symulacyjnego Vensim PLE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przykłady modeli systemowo-dynamicznych skonstruowanych za pomocą pakietu symulacyjnego Vensim PLE"

Transkrypt

1 Przykłady modeli systemowodynamicznych skonstruowanych za pomocą pakietu symulacyjnego Vensim PLE 1. Modelowanie pętli sprzężeń zwrotnych w konwencji dynamiki systemowej Podstawową strukturę modeli systemowodynamicznych tworzą pętle sprzężenia zwrotnego. Dynamika systemów zakłada, że każda pętla sprzężenia zwrotnego zawiera zawsze dwa główne elementy: poziom i strumień. Oba te elementy są niezbędne i wystarczające do zbudowania pętli sprzężenia zwrotnego. Modelowany system może się składać z jednej lub więcej wzajemnie powiązanych pętli sprzężeń zwrotnych 1. Cechą dodatniego sprzężenia zwrotnego jest sterowanie akcją odpowiednio do aktualnych jej wyników, tak, że dodatni wynik akcji zwiększa intensywność dalszej akcji strumień zwiększa zawartość poziomu, co powoduje dalszy wzrost strumienia czyli akcji. System o strukturze sprzężenia zwrotnego dodatniego charakteryzuje ciągły wzrost poziomu akumulującego jej wyniki. Kapital (poziom) liczba kapitalizacji w roku odsetki stopa procentowa Odsetki (strumien) Kapital a) (1) Kapital = INTEG(odsetki,1000) (2) liczba kapitalizacji w roku = 1 (3) odsetki = (stopa procentowa* Kapital)/liczba kapitalizacji w roku (4) stopa procentowa = ,000 30,000 20,000 10,000 b) Kapitał Czas d) c) Rys. C.1. Model systemu ze sprzężeniem zwrotnym ujemnym wzrost wykładniczy 1 Szerzej na temat wpływu sprzężeń zwrotnych na zachowanie się systemu w punkcie podręcznika. 163

2 Przykładowo dopisanie odsetek (strumień ODSETKI) zwiększa poziom KAPITAŁ, co w rezultacie zwiększy przyszły strumień ODSETEK itd. (rys. C.1a). System o strukturze sprzężenia zwrotnego dodatniego charakteryzuje ciągły wzrost intensywności akcji oraz wzrost poziomu akumulującego jej wyniki. Wzrost ten ma charakter wykładniczy, niczym nieskrępowany (rys. C.1d). Rysunek C.1 prezentuje prosty model symulacyjny ilustrujący omawiany przypadek. Zamieszczono na nim schemat przyczynowoskutkowy modelu (a), schemat strukturalny w notacji graficznej pakietu symulacyjnego Vensim PLE (b), układ równań opisujących poszczególne elementy modelu (c) oraz wyniki symulacji dla poziomu KAPITAŁ (d). Cechą ujemnego sprzężenia zwrotnego jest porównywanie aktualnie osiągniętego wyniku akcji (czyli wielkości poziomu) z wynikiem, jaki jest pożądany (czyli normą) i wykorzystanie uzyskanej w trakcie porównania różnicy jako wielkości sterującej dalszą akcją (czyli natężeniem strumienia), tak, aby zbliżyć się do pożądanego wyniku (zob. rys. C.2a). wymagany wynik (norma) norma stan magazynu (poziom) (1) czas realizacji dostaw = 7 (2) Dostawy = (normastan magazynu)/czas realizacji dostaw (3) norma = 1000 (4) Stan magazynu = INTEG(Dostawy,500) a) c) dostawy towaru (strumien) towaru 1, czas realizacji dostaw Stan magazynu b) Stan magazynu Dostawy Czas d) Rys. C.2. Model systemu ze sprzężeniem zwrotnym ujemnym dążenie do celu Ogólną ideę tego sprzężenia przedstawia model uzupełniania zapasów w magazynie, którego schemat strukturalny pokazano na rys. C.2b. Sprzężenie to polega na współdziałaniu poziomu (STAN MAGAZYNU) i strumienia (DOSTAWY) w taki sposób, że strumień dopasowuje wielkość poziomu do wartości wymaganej (NORMA), jak przedstawiono to na 164

3 wykresie na rys. C.2d. Dodatkowo na rys. C.2.c zamieszczono układ równań opisujących poszczególne elementy modelu. Sprzężenia zwrotne podlegają stopniowaniu. O stopniu sprzężenia decyduje ilość poziomów znajdujących się w danej pętli. W omówionych przykładach mieliśmy do czynienia ze sprzężeniami zwrotnymi I stopnia, bowiem występował w nich tylko jeden poziom (KAPITAŁ, STAN MAGAZYNU). Wprowadzenie do pętli dodatkowych poziomów powiększa stopień sprzężenia. Zatem przy dwóch poziomach w pętli mówimy o sprzężeniu zwrotnym II rzędu, przy trzech o III rzędu itd., przy czym każdy wyższy stopień wykazuje zachowania podobne do sprzężenia zwrotnego II rzędu. II rząd sprzężenia zostanie omówiony na przykładzie rozbudowanego modelu uzupełnień stanu magazynu. Układ taki uzyskamy, jeśli założymy, że dostarczenie towarów uzupełniających stan magazynu wymaga pośrednictwa transportu (co zresztą zgodne jest z rzeczywistością). Schemat strukturalny tak pomyślanego systemu, równania do modelu oraz wykres ukazujący zachowanie się zmiennej w systemie ze sprzężeniem zwrotnym ujemnym II stopnia przedstawia rys. C.3. norma zamowienia Towary w drodze Dostawy Stan magazynu czas realizacji zamowien czas transportu czas potrzebny na wydanie towaru Wydanie towaru z magazynu (1) czas potrzebny na wydanie towaru= 25 (2) czas realizacji zamowien=10 (3) czas transportu=15 (4) Dostawy = Towary w drodze/czas transportu (5) norma = 1000 (6) Stan magazynu = INTEG(DostawyWydanie towaru z magazynu,500) (7) Towary w drodze = INTEG(zamowienia Dostawy,0) (8) Wydanie towaru z magazynu = Stan magazynu/ czas potrzebny na wydanie towaru (9) zamowienia = (normastan magazynu)/ czas realizacji zamowien 2,000 1,500 1,000 b) Towary w drodze 500 a) Rys. C.3. Model systemu ze sprzężeniem zwrotnym ujemnym wzrost wykładniczy c) 165

4 W tym systemie różnica pomiędzy normą a stanem magazynu jest podstawą do zamówienia towarów. Towary po pewnym czasie (CZAS REALIZACJI ZAMÓWIENIA) znajdą się w drodze do magazynu (TOWARY W DRODZE), a następnie przez strumień dostaw w magazynie (STAN MAGAZYNU). Wprowadzenie dodatkowego poziomu w pętlę sprzężenia zwrotnego ujemnego (a tym samym podniesienie rzędu sprzężenia) zmienia w istotny sposób zachowanie się systemu. Ma ono teraz charakter oscylacyjny, jak pokazano na wykresie. Zadania: 1) Narysować schematy przyczynowoskutkowe do omówionych modeli w jednym pliku za pomocą pakietu symulacyjnego Vensim PLE. 2) Narysować diagramy strukturalne modeli (każdy w odrębnym pliku). 3) Opisać równaniami poszczególne elementy modeli oraz dokonać symulacji (dla parametrów sterujących przebiegiem symulacji przyjąć ustawienia domyślne). 4) Dla każdego modelu zdefiniować wykresy użytkownika przedstawiające kształtowanie się wartości poziomów modelu. 2. Model organizacji prac projektowych Prezentowany model organizacji prac projektowych może być wykorzystywany do projektowania prac różnego typu, np. można za jego pomocą zasymulować nawet umycie samochodu, czy też wszelkie prace domowe, ale również bardziej skomplikowane projekty (np. architektoniczne, informatyczne itp.). Model jest prosty w swej strukturze i opisuje rdzeń projektowania wspólny dla wszelkiego rodzaju przedsięwzięć 2. Na rysunku C.4 przedstawiono schemat strukturalny modelu, natomiast tab. C.1. prezentuje równania dla poszczególnych elementów modelu w kolejności alfabetycznej. Opisując elementy skończony projekt oraz strumień pracy wykorzystano funkcję standardową pakietu Vensim PLE: IF_THEN_ELSE. Jednostką czasu przyjęta za podstawę rozważań przy konstruowaniu omawianego modelu jest miesiąc. 2 Model ten został opisany na podstawie dokumentacji pakietu Vensim PLE for Windows Version 5.5 dostępnej w opcji HELP/VENSIM MANUALS (Tematy pomocy/contents/modelling Guide/Project Dynamics). 166

5 WST ĘPNA DEFINICJA PROJEKT U skonczony projekt Praca niewykonana strumien pracy Praca wykonana JAKOŚĆ PRACY Nieprzewidziane prace CZAS NA W YKRYCIE BŁĘDOW przyrost nieprzewidzianych prac Rys. C.4. Schemat strukturalny modelu organizacji prac projektowych Tab. C.1. Układ równań do modelu organizacji prac projektowych w języku symulacyjnym pakietu Vensim PLE Lp. Równanie elementu Jednostka miary 1 CZAS NA WYKRYCIE BŁĘDÓW = 3 miesiąc 2 JAKOŚĆ PRACY = Nieprzewidziane prace = INTEG(strumien pracy*(1jakość PRACY)przyrost nieprzewidzianych prac,0) rysunki 4 Praca niewykonana = INTEG(przyrost nieprzewidzianych prac strumien pracy, WSTĘPNA DEFINICJA PROJEKTU) rysunki 5 Praca wykonana = INTEG(strumień pracyprzyrost nieprzewidzianych prac, 0) rysunki 6 przyrost nieprzewidzianych prac = Nieprzewidziane prace/czas NA WYKRYCIE BŁĘDO rysunki/miesiąc 7 skończony projekt = IF THEN ELSE(Praca wykonana >= WSTĘPNA DEFINICJA PROJEKTU, 1,0) 8 strumień pracy = IF THEN ELSE(skończony projekt,0,100 rysunki/miesiąc 9 WSTĘPNA DEFINICJA PROJEKTU = 1000 rysunki Źródło: Opracowanie własne Zadania: 1) Narysować schemat strukturalny modelu za pomocą pakietu symulacyjnego Vensim PLE. Uwagi techniczne: (a) aby utworzyć strumień bez nazwy stanowiska decyzyjnego (przy poziomie Nieprzewidziane prace ) należy w momencie, gdy pokazuje się ramka do wprowadzenia tej nazwy, wcisnąć klawisz <ENTER>; (b) aby utworzyć pozałamywany strumień między poziomami Praca niewykonana i Praca wykonana, należy rozpocząć 167

6 rysowanie strumienia od poziomu Praca wykonana, następnie w miejscu, w którym ma się pojawić symbol stanowiska decyzyjnego (kokardka), trzymając wciśnięty klawisz <CTRL>, kliknąć prawym przyciskiem myszy. W miejscach załamania strumienia należy, trzymając wciśnięty klawisz <SHIFT>, kliknąć myszą. 2) Dokonać analizy strukturalnej modelu za pomocą stosownych narzędzi z pionowego paska. 3) Opisać elementy modelu równaniami. 4) Dokonać symulacji przyjmując następujące wartości dla parametrów sterujących przebiegiem obliczeń: TIME STEP=0.0625, FINAL TIME=24, INITIAL TIME=0, SAVEPER = TIME STEP. 5) Zdefiniować wykres użytkownika przedstawiający kształtowanie się wartości poziomów modelu. 3. Model wpływu ceny na liczbę nabywców Model wpływu ceny na liczbę nabywców odzwierciedla zależności między ceną produktu ustalaną przez firmę a popytem na ten produkt 3. Z obserwacji wynika, że nawet nieznaczny wzrost ceny powyżej pewnej wartości minimalnej powoduje gwałtowną redukcję liczby nabywców. Przy cenie ustalonej na poziomie średnim, liczba nabywców również jest średnią liczby nabywców. Gdy cena wzrasta powyżej swej wartości średniej liczba nabywców spada, ale wolniej. Można to zilustrować graficznie w sposób przedstawiony na rys. C.5. liczba nabywców średnia liczba nabywców średnia cena cena Rys. C.5. Zależność między ceną a liczbą nabywców produktu 3 Model ten został opisany na podstawie dokumentacji pakietu Vensim PLE for Windows Version dostępnej w opcji HELP/VENSIM MANUALS (Szukaj/Lookup Tables Example). 168

7 Na rysunku C.6 przedstawiono schemat strukturalny modelu, natomiast tab. C.2. prezentuje równania dla poszczególnych elementów modelu w kolejności alfabetycznej. Jednostką czasu przyjęta za podstawę rozważań przy konstruowaniu omawianego modelu jest miesiąc. przecietna ilosc nabywcow Cena wspolczynnik zmiany ceny zmiana ceny ilosc nabywcow wplyw wspolczynnika zmiany ceny na ilosc nabywcow przecietna cena tabela wplywu wspolczynnika zmiany ceny Rys. C.6. Model wpływu ceny na liczbę nabywców Tab. C.2. Układ równań do modelu wpływu ceny na liczbę nabywców w języku symulacyjnym pakietu Vensim PLE Lp. Równanie elementu Jednostka miary 1 Cena = INTEG(Zmiana ceny,100) PLN 2 Ilość nabywców = Wpływ współczynnika zmian ceny na ilość nabywców * Średnia ilość nabywców osoby 3 Średnia cena = 100 PLN 4 Średnia ilość nabywców = 5000 osoby 5 Wpływ współczynnika zmian ceny na ilość nabywców = Wplyw zmian ceny LOOKUP(Współczynnik zmian ceny) 6 Wpływ zmian ceny LOOKUP ([(0,0) (5,5)],(0,5),(0.5,2),(1,1),(2,0.5),(5,0) ) 7 Współczynnik zmian ceny = Cena/Średnia cena 8 zmiana ceny = RANDOM NORMAL(10, 10, 0, 5, 0) PLN/miesiąc Źródło: Opracowanie własne Opisując relację miedzy elementem Wpływ współczynnika zmian ceny na ilość nabywców a elementem Współczynnik zmian ceny wykorzystano możliwość tabelarycznego ujęcia zależności (zob. punkt ). Z założeń modelu wynika, że im większy współczynnik zmian ceny tym większy spadek nabywców. Zależność tę trudno opisać w postaci pewnej określonej funkcji matematycznej, natomiast przedstawienie jej w 169

8 postaci tabeli znacznie ułatwia zadanie. W tym celu używa się w modelu zapisów przedstawionych w tabeli C.2 w wierszach 5 i 6, przy czym Wpływ współczynnika zmian ceny na ilość nabywców jest tu zmienną zależną (Output), Współczynnik zmian ceny zmienną niezależną (Input) a Wpływ zmiany ceny LOOKUP to tabela, w której podane są konkretne wartości zmiennych zależnej i niezależnej. Zadania 1) Narysować schemat strukturalny modelu za pomocą pakietu symulacyjnego Vensim PLE i opisać równaniami poszczególne elementy modelu. 2) Dokonać symulacji modelu przyjmując wartości domyślne dla parametrów sterujących przebiegiem obliczeń. 3) Zdefiniować wykres użytkownika przedstawiający kształtowanie się wartości poziomu modelu. 4) Opracować dokumentację do modelu w MS Word zawierającą następujące elementy: (a) schemat strukturalny z opisem elementów modelu, (b) analiza strukturalna modelu, (c) listing równań, (d) wykres użytkownika z opisem zachowania się poziomu. 4. Model rozwoju firmy handlowej Autorem modelu rozwoju firmy handlowej jest J.W. Forrester 4. Model ten opisuje rozwój firmy uwarunkowany przez pętlę sprzężenia zwrotnego dodatniego występującego pomiędzy ilością sprzedawców, a ilością zamówień od klientów. Rozwój ten jest z drugiej strony limitowany poprzez istnienie pętli sprzężenia zwrotnego ujemnego angażującego poziom niezrealizowanych zamówień i ich efekt na ilość składanych zamówień przez klientów (zob. rys. C.7). Model ten jest stosunkowo prosty ale ukazuje ciekawe zachowania dynamiczne, które można uogólnić dla wszystkich rozwijających się firm. Na rysunku C.8 przedstawiono schemat strukturalny modelu, natomiast tab. C.3. prezentuje równania dla poszczególnych elementów modelu w kolejności alfabetycznej. Jednostką czasu przyjęta za podstawę rozważań przy konstruowaniu omawianego modelu jest miesiąc. 4 Forrester J.W.: Principles of System. The MIT Press, Cambridge, MA Opis modelu zaczerpnięto z: tekstu pomocy do pakietu Vensim PLE for Windows Version dostępnego w opcji HELP/VENSIM MANUALS (Szukaj/ Corporate Growth). 170

9 Tab. C.3. Układ równań do modelu rozwoju firmy handlowej w języku symulacyjnym pakietu Vensim PLE Lp. Równanie elementu Jednostka miary 1 budżet = zamówienia * DOCHÓD ZE SPRZEDAŻY dolary/miesiąc 2 CZAS NA ROZPOZNANIE OPÓŹNIENIA = 5 miesiąc 3 CZAS NA ZMIANĘ ZATRUDNIENIA = 20 miesiąc 4 DOCHÓD ZE SPRZEDAŻY = 10 dolary/sztuka 5 efektywność sprzedaży = NORMALNA EFEKTYWNOŚĆ sztuka/(miesiąc* SPRZEDAŻY * wpływ opóźnienia w dostawach osoba) 6 Niezrealizowane zamówienia = INTEG(przyjęte zamówienia realizacja zamówień, 8000) sztuka 7 NORMALNA EFEKTYWNOŚĆ SPRZEDAŻY = 350 sztuka/miesiąc/osoba 8 NORMALNA STOPA DOSTAW = 4000 sztuka/miesiąc 9 NORMALNE OPÓŹNIENIE W DOSTAWACH = 2 miesiąc 10 NORMALNY POZIOM NIEZREALIZOWANYCH ZAMÓWIEŃ = 8000 sztuka 11 Opóźnienie w dostawach = INTEG(zmiana opóźnienia w dostawach, 2) miesiąc 12 przyjęte zamówienia = zamówienia sztuka/miesiąc 13 realizacja zamówień = stopa dostaw sztuka/miesiąc 14 Sprzedawcy = INTEG(stopa zatrudniania netto, 10) osoba 15 stopa dostaw = NORMALNA STOPA DOSTAW * wpływ niezrealizowanych zamówień na stopę dostaw sztuka/miesiąc 16 stopa zatrudniania netto = (wskazana ilość sprzedawcow Sprzedawcy) / CZAS NA ZMIANĘ ZATRUDNIENIA osoba/miesiąc 17 WPŁYW ILOŚCI NIEZREALIZOWANYCH ZAMÓWIEŃ NA STOPĘ DOSTAW LOOKUP ([(0.8,0)(20,8)], (0.9,0), (1,1), (1.7,3.5), (2.3,4.3), (3.5,5), (6.3,5.6), (10,6), (20,6.5) ) 18 WPŁYW OPÓŹNIENIA W DOSTAWACH LOOKUP ([(0,0)(3,2)], (0,1.15), (0.5,1.1), (1,1),(1.5,0.75),(2,0.5),(2.5,0.35),(3,0.3) ) 19 wpływ niezrealizowanych zamówień na stopę dostaw = WPŁYW ILOŚCI NIEZREALIZOWANYCH ZAMÓWIEŃ NA STOPĘ DOSTAW LOOKUP (Niezrealizowane zamówienia / NORMALNY POZIOM NIEZREALIZOWANYCH ZAMÓWIEŃ) 20 wpływ opóźnienia w dostawach = WPŁYW OPÓŹNIENIA W DOSTAWACH LOOKUP (Opóźnienie w dostawach/normalne 21 OPÓŹNIENIE W DOSTAWACH) wskazana ilość sprzedawcow = budżet / WYNAGRODZENIE SPRZEDAWCY 22 WYNAGRODZENIE SPRZEDAWCY = 2000 osoba dolary/(osoba* miesiąc) 23 zagrażające opóźnienie w dostawach = Niezrealizowane zamówienia / stopa dostaw miesiąc 24 zamówienia = Sprzedawcy * efektywność sprzedaży sztuka/miesiąc 25 zmiana opóźnienia w dostawach = (zagrażające opóźnienie w dostawach Opóźnienie w dostawach) / CZAS NA ROZPOZNANIE OPÓŹNIENIA Źródło: Opracowanie własne 171

10 opoznienia w dostawach liczba ilosc zamowien od sprzedawcow klientow niezrealizowane zamowienia ilosc przyjetych zamowien Rys. C.7. Schemat przyczynowoskutkowy modelu rozwoju firmy handlowej NORMALNE OPOŹNIENIE W DOSTAW ACH WPŁYW OPOŹNIENIA W DOSTAWACH LOOKUP ( ) wpływ opoźnienia w dostawach Opoźnienie w dostawach CZAS NA ROZPOZNANIE OPOŹNIENIA stopa zatrudniania netto S przedawcy efektywność sp rzedaży zamowienia NORMALNA EFEKT YWNOŚĆ SPRZEDAŻY ( ) zmiana opoźnienia w dostawach zagrażające opoźnienie w dostawach CZAS NA ZMIANĘ ZAT RUDNIENIA wskazana ilość sprzedawcow budżet wpły w niezrealizowanych zamowien na stopę dostaw NORMALNY POZIOM N IEZREALIZOWANYCH ZAMOWIEN stopa dostaw WYNAGRODZENIE SPRZEDAWCY DOCHOD ZE SPRZEDAŻY ( ) WPŁYW ILOŚCI NIEZREALIZOW ANYCH ZAMOWIEN NA STOPĘ DOSTAW LOOKUP przyjęte zamowienia Niezrealizowane zamowienia realizacja zamowien NORMALNA STOPA DOSTAW Rys. C.8. Schemat strukturalny modelu rozwoju firmy handlowej Zadania: 1) Narysować schemat przyczynowoskutkowy modelu za pomocą pakietu symulacyjnego Vensim PLE (rys. C.7). 2) Narysować schemat strukturalny modelu i opisać równaniami poszczególne elementy modelu. 172

11 1) Dokonać symulacji modelu przyjmując następujące wartości dla parametrów sterujących przebiegiem obliczeń: FINAL TIME=100, INITIAL TIME=0, SAVEPER=TIME STEP, TIME STEP= ) Zdefiniować wykres użytkownika przedstawiający kształtowanie się wartości poziomów modelu. 3) Dokonać analizy wrażliwości poziomów modelu na zmiany wartości wybranego parametru (np. normalna efektywność sprzedaży ). Zdefiniować wykresy porównawcze ukazujące zachowanie się poziomów modelu na skutek przeprowadzonych zmian. 4) Dokonać zmian wartości parametru NORMALNA STOPA DOSTAW przy zastosowaniu funkcji standardowych STEP i RAMP. Przeprowadzić symulację dla każdego przypadku zapisując wyniki w odrębnym pliku. Zdefiniować wykresy porównawcze pokazujące wpływ wprowadzanych zakłóceń na kształtowanie się wartości poziomów modelu. 3) Opracować dokumentację do modelu w MS Word zawierającą następujące elementy: (a) schemat przyczynowoskutkowy z opisem zależności, (b) schemat strukturalny z opisem elementów modelu, (c) analiza strukturalna modelu, (d) listing równań, (e) wykres użytkownika z opisem zachowania się poziomu, (f) opis dokonanych w ćw eksperymentów symulacyjnych, (g) wykresy porównawcze przedstawiające wyniki eksperymentów z opisem. 5. Model procesu podejmowania decyzji Model procesu podejmowania decyzji jest bardzo ciekawy ze względu na to, że próbuje odzwierciedlić zjawisko całkowicie abstrakcyjne i indywidualne. W swej naturze zbliżony jest nieco do modelu organizacji prac projektowych. Wynika to z faktu, iż decyzję można również określić jako pewien typ projektu 5. Na rysunku C.9 przedstawiono schemat strukturalny modelu, natomiast tab. C.4. prezentuje równania dla poszczególnych elementów modelu w kolejności alfabetycznej. Jednostką czasu przyjęta za podstawę rozważań przy konstruowaniu omawianego modelu jest dzień. 5 Opis modelu zaczerpnięto z: tekstu pomocy do pakietu Vensim PLE for Windows Version dostępnego w opcji HELP/VENSIM MANUALS (Szukaj/ Procrastination). 173

12 informacje początkowe wszystkie informacje właściwa interp retacja danych wspołczynnik właściwej interp retacji danych wpły w stresu na właściwą interp retację danych Informacje właściwie zinterpretowane pożądana intensywność myślenia Czas na podjęcie decy zji wpły w ważności decyzji na stres błędna interp retacja danych intensywność myślenia <TIME STEP> Niewłaściwie zinterpretowane informacje przeciętny wspołczynnik właściwej interp retacji info Decy zja jest podjęta wkrywanie info błędnie zinterp retowanych min prog opoźnienia Czas na wykrycie błędow dane p ozostające do przemy ślenia stres pozostający czas tabela wp ływu stresu na interp retację danych normalny stres wpływ ograniczen czasowych na stres tabela wpły wu ograniczen czasowych wielkość decyzji Rys. C.9. Model procesu podejmowania decyzji Tab. C.4. Lp. Układ równań do modelu procesu podejmowania decyzji w języku symulacyjnym pakietu Vensim PLE Równanie elementu 1 błędna interpretacja danych = intensywność myślenia * ( 1 współczynnik właściwej interpretacji danych ) 2 Czas na podjęcie decyzji = 15 3 Czas na wykrycie błędow = 2 4 dane pozostające do przemyślenia = wielkość decyzji wszystkie informacje 5 Decyzja jest podjęta = INTEG( IF THEN ELSE(dane pozostające do przemyślenia < min próg opóźnienia,1/time STEP,0),0) 6 informacje początkowe = 0 7 Informacje właściwie zinterpretowane = INTEG( właściwa interpretacja danych, informacje początkowe ) Jednostka miary bajty/dzień dzień dzień bajty bajty bajty Komentarz Określa jaka część posiadanych informacji bywa błędnie interpretowana Czas, w którym powinno się podjąć decyzję (limit czasu) Czas potrzebny na wykrycie błędów popełnionych w trakcie przetwarzania informacji Informacje, które pozostają jeszcze do przemyślenia Wskaźnik informujący, że decyzja została właśnie podjęta Wstępna ilość przetwarzanej informacji Ilość danych, które zostały zinterpretowane poprawnie 8 intensywność myślenia = IF THEN bajty/dzień Intensywność, z jaką jest 174

13 Lp. Równanie elementu ELSE(Decyzja jest podjęta, 0, pożądana intensywność myślenia) 9 min próg opóźnienia = 1 10 Niewłaściwie zinterpretowane informacje = INTEG( błędna interpretacja danych wkrywanie info błędnie zinterpretowanych, informacje początkowe * ( 1 przeciętny współczynnik właściwej interpretacji info ) ) 11 normalny stres = pożądana intensywność myślenia = INITIAL(dane pozostające do przemyślenia/czas na podjęcie decyzji 13 pozostający czas = max(0,zidz(dane pozostające do przemyślenia min próg opóźnienia, intensywność myślenia)) 14 przeciętny współczynnik właściwej interpretacji info = stres = IF THEN ELSE(Decyzja jest podjęta,0, normalny stres * wpływ ważności decyzji na stres * wpływ ograniczeń czasowych na stres) 16 tabela wpływu ograniczeń czasowych ([(0,0)(10,4)], (0,3), (0.1,2), (0.2,1.5), (0.3,1.25), (0.4,1.1),(0.5,1),(0.6,0.95),(0.7,0.925),(0.8,0.9),(0.9,0.9),(10,0.9),(10,0.9) ) 17 tabela wpływu stresu na interpretację danych ([(0,0)(20,2)],(0,1.2), (2.5,1.1), (5,0.9), (7.5,0.6), (10,0.2),(11,0.12),(12.5,0.08),(20,0.05) ) 18 właściwa interpretacja danych = intensywność myślenia * współczynnik właściwej interpretacji danych Jednostka miary bajty bajty jednostki stresu) bajty/dzień dzień jednostki stresu) bajty/dzień Komentarz atakowany problem przez podejmującego decyzję Minimalny próg informacji, które pozostają do przemyślenia i uzasadniają dalsze opóźnienie w podjęciu decyzji Ilość informacji, które zostały zinterpretowane błędnie, ale jeszcze tego nie wykryto Przeciętny stres jaki wytwarza konieczność podjęcia decyzji o określonej ważności Intensywność z jaką powinien atakować decydent problem o określonej ważności Czas pozostający do podjęcia decyzji, jaki potrzebuje jeszcze decydent do przemyślenia danych. Zmienna ta nie jest zależna od limitów czasowych na podjęcie decyzji Współczynnik określający ułamek informacji jaka jest przeciętnie przetwarzana bez błędów i pomyłek Stres jakiemu podlega decydent Tabela wartości wpływu ograniczeń czasowych na stres Tabela wartości wpływu stresu na ilość informacji przetworzonych poprawnie Ilość danych przemyślanych i zinterpretowanych poprawnie 19 wielkość decyzji = 10 bajty Wielkość decyzji 20 wykrywanie info błędnie zinterpretowanych = Niewłaściwie zinterpretowane informacje / Czas na wykrycie błędow bajty/dzień 21 wpływ ograniczeń czasowych na stres = tabela wpływu ograniczeń czasowych (pozostający czas/czas na podjęcie decyzji ) Wykrywanie informacji błędnie zinterpretowanych i w związku z tym wymagających powtórnego przemyślenia Wpływ ograniczeń czasowych na stres jakiemu podlega decydent 175

14 Lp. Równanie elementu 22 wpływ stresu na właściwą interpretację danych = tabela wpływu stresu na interpretację danych ( stres/normalny stres ) 23 wpływ ważności decyzji na stres = 1 24 współczynnik właściwej interpretacji danych = przeciętny współczynnik właściwej interpretacji info * wpływ stresu na właściwą interpretację danych 25 wszystkie informacje = Informacje właściwie zinterpretowane Niewłaściwie zinterpretowane informacje Źródło: Opracowanie własne Jednostka miary bajty Komentarz Wpływ stresu na współczynnik właściwej interpretacji danych Wpływ ważności decyzji na stres jaki wytwarza konieczność podjęcia decyzji Współczynnik wyrażający ułamek informacji, która została poprawnie zinterpretowana Pełna ilość informacji z jakimi musi się zmierzyć decydent Zadania: 1) Narysować schemat strukturalny modelu za pomocą pakietu symulacyjnego Vensim PLE i opisać równaniami poszczególne elementy modelu. 2) Dokonać symulacji modelu przyjmując następujące wartości dla parametrów sterujących przebiegiem obliczeń: FINAL TIME = 100, INITIAL TIME = 0, SAVEPER = 0.5, TIME STEP = ) Zdefiniować wykres użytkownika przedstawiający kształtowanie się wartości poziomów modelu. 4) Dokonać analizy wrażliwości poziomów modelu na zmiany wartości trzech wybranych parametrów. Zdefiniować wykresy porównawcze ukazujące zachowanie się poziomów modelu na skutek przeprowadzonych zmian. Który z wybranych parametrów ma największy wpływ na zachowanie się poziomów modelu? 5) Opracować dokumentację do modelu w MS Word zawierającą następujące elementy: (a) schemat strukturalny z opisem elementów modelu, (b) analiza strukturalna modelu, (c) listing równań, (d) wykres użytkownika z opisem zachowania się poziomu, (e) opis dokonanych eksperymentów symulacyjnych, (f) wykresy porównawcze przedstawiające wyniki eksperymentów z opisem. 176

Rozdział 8. Pakiet symulacyjny VENSIM PLE 1

Rozdział 8. Pakiet symulacyjny VENSIM PLE 1 Rozdział 8. Pakiet symulacyjny VENSIM PLE 1 8.1. Ogólna charakterystyka pakietu Vensim PLE (Personal Learning Edition) to pakiet symulacyjny z modułem graficznym przeznaczony do wspomagania procesu modelowania

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY MODELOWANIA UKŁADÓW DYNAMICZNYCH W JĘZYKACH SYMULACYJNYCH

PODSTAWY MODELOWANIA UKŁADÓW DYNAMICZNYCH W JĘZYKACH SYMULACYJNYCH PODSTAWY MODELOWANIA UKŁADÓW DYNAMICZNYCH W JĘZYKACH SYMULACYJNYCH ( Na przykładzie POWERSIM) M. Berndt-Schreiber 1 Plan Zasady modelowania Obiekty symbole graficzne Dyskretyzacja modelowania Predefiniowane

Bardziej szczegółowo

Analiza zależności liniowych

Analiza zależności liniowych Narzędzie do ustalenia, które zmienne są ważne dla Inwestora Analiza zależności liniowych Identyfikuje siłę i kierunek powiązania pomiędzy zmiennymi Umożliwia wybór zmiennych wpływających na giełdę Ustala

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja Przedsiębiorstw

Informatyzacja Przedsiębiorstw Informatyzacja Przedsiębiorstw Microsoft Dynamics NAV 2013 Moduł finansowo-księgowy lab3 Strona 1 Plan zajęć 1 Definiowanie Arkuszy kont... 3 1.1 Definiowanie arkusza BILANS... 3 1.2 Zdefiniowanie arkusza

Bardziej szczegółowo

( x) Równanie regresji liniowej ma postać. By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : Gdzie:

( x) Równanie regresji liniowej ma postać. By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : Gdzie: ma postać y = ax + b Równanie regresji liniowej By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : xy b = a = b lub x Gdzie: xy = też a = x = ( b ) i to dane empiryczne, a ilość

Bardziej szczegółowo

OPROGRAMOWANIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI. PLANOWANIE ZADAŃ I HARMONOGRAMÓW. WYKRESY GANTTA

OPROGRAMOWANIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI. PLANOWANIE ZADAŃ I HARMONOGRAMÓW. WYKRESY GANTTA OPROGRAMOWANIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI. PLANOWANIE ZADAŃ I HARMONOGRAMÓW. WYKRESY GANTTA Projekt to metoda na osiągnięcie celów organizacyjnych. Jest to zbiór powiązanych ze sobą, zmierzających

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI. Jerzy T. Skrzypek

OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI. Jerzy T. Skrzypek OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI Jerzy T. Skrzypek 1 2 3 4 5 6 7 8 Analiza płynności Analiza rentowności Analiza zadłużenia Analiza sprawności działania Analiza majątku i źródeł finansowania Ocena efektywności

Bardziej szczegółowo

II. STEROWANIE I REGULACJA AUTOMATYCZNA

II. STEROWANIE I REGULACJA AUTOMATYCZNA II. STEROWANIE I REGULACJA AUTOMATYCZNA 1. STEROWANIE RĘCZNE W UKŁADZIE ZAMKNIĘTYM Schemat zamkniętego układu sterowania ręcznego przedstawia rysunek 1. Centralnym elementem układu jest obiekt sterowania

Bardziej szczegółowo

Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3

Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3 Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3 21.06.2005 r. 4. Planowanie eksperymentów symulacyjnych Podczas tego etapu ważne jest określenie typu rozkładu badanej charakterystyki. Dzięki tej informacji

Bardziej szczegółowo

Planowanie zagregowane SOP

Planowanie zagregowane SOP Planowanie zagregowane SOP Przedmiot: Zarządzanie zasobami przedsiębiorstwa Moduł: 1/4 Opracował: mgr inż. Paweł Wojakowski Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji Zakład Projektowania Procesów

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia Skopiować do swojego folderu plik cwiczenia-kl.ii.xls, a następnie zmienić jego nazwę na imię i nazwisko ucznia

Ćwiczenia Skopiować do swojego folderu plik cwiczenia-kl.ii.xls, a następnie zmienić jego nazwę na imię i nazwisko ucznia Temat 23 : Poznajemy podstawy pracy w programie Excel. 1. Arkusz kalkulacyjny to: program przeznaczony do wykonywania różnego rodzaju obliczeń oraz prezentowania i analizowania ich wyników, utworzony (w

Bardziej szczegółowo

Dodatek Solver Teoria Dodatek Solver jest częścią zestawu poleceń czasami zwaną narzędziami analizy typu co-jśli (analiza typu co, jeśli?

Dodatek Solver Teoria Dodatek Solver jest częścią zestawu poleceń czasami zwaną narzędziami analizy typu co-jśli (analiza typu co, jeśli? Dodatek Solver Teoria Dodatek Solver jest częścią zestawu poleceń czasami zwaną narzędziami analizy typu co-jśli (analiza typu co, jeśli? : Proces zmieniania wartości w komórkach w celu sprawdzenia, jak

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Autokształtów Autokształt AUTOKSZTAŁTY Wstaw Obraz Autokształty Autokształty GDYNIA 2009

Autokształtów Autokształt AUTOKSZTAŁTY Wstaw Obraz Autokształty Autokształty GDYNIA 2009 szkolenie zespołu matematyczno-przyrodniczego W programach pakietu MS Office (Word, PowerPoint, Excel), zamiast importować grafikę, obrazki lub wykresy sami możemy je tworzyć przy użyciu Autokształtów.

Bardziej szczegółowo

Temat: Arkusze kalkulacyjne. Program Microsoft Office Excel. Podstawy

Temat: Arkusze kalkulacyjne. Program Microsoft Office Excel. Podstawy Temat: Arkusze kalkulacyjne. Program Microsoft Office Excel. Podstawy Arkusz kalkulacyjny to program przeznaczony do wykonywania różnego rodzaju obliczeń oraz prezentowania i analizowania ich wyników.

Bardziej szczegółowo

Mathcad c.d. - Macierze, wykresy 3D, rozwiązywanie równań, pochodne i całki, animacje

Mathcad c.d. - Macierze, wykresy 3D, rozwiązywanie równań, pochodne i całki, animacje Mathcad c.d. - Macierze, wykresy 3D, rozwiązywanie równań, pochodne i całki, animacje Opracował: Zbigniew Rudnicki Powtórka z poprzedniego wykładu 2 1 Dokument, regiony, klawisze: Dokument Mathcada realizuje

Bardziej szczegółowo

Zmiany cen nieruchomości w czasie

Zmiany cen nieruchomości w czasie Inwestycje i ryzyko na rynku nieruchości Ewa Kusideł 1 Zmiany cen nieruchomości w czasie Dr Ewa Kusideł Inwestycje i ryzyko na rynku nieruchości 2 Analiza średnich zmian cen nieruchomości w czasie za pomocą

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3: Rysowanie obiektów w programie AutoCAD 2010

Ćwiczenie 3: Rysowanie obiektów w programie AutoCAD 2010 Ćwiczenie 3: Rysowanie obiektów w programie AutoCAD 2010 1 Przeznaczone dla: nowych użytkowników programu AutoCAD Wymagania wstępne: brak Czas wymagany do wykonania: 15 minut W tym ćwiczeniu Lekcje zawarte

Bardziej szczegółowo

Po co w ogóle prognozujemy?

Po co w ogóle prognozujemy? Po co w ogóle prognozujemy? Pojęcie prognozy: racjonalne, naukowe przewidywanie przyszłych zdarzeń stwierdzenie odnoszącym się do określonej przyszłości formułowanym z wykorzystaniem metod naukowym, weryfikowalnym

Bardziej szczegółowo

Przy dokonywaniu analiz ekonomicznych, np. sprzedażowych, bardzo

Przy dokonywaniu analiz ekonomicznych, np. sprzedażowych, bardzo Sprawdź, jak możesz przewidzieć wartość sprzedaży w nadchodzących okresach Prognozowanie w Excelu Systemy informatyczne w zarządzaniu 13/01 Przy dokonywaniu analiz ekonomicznych, np. sprzedażowych, bardzo

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Mariusz Próchniak Katedra Ekonomii II, SGH PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Ekonomia menedżerska 1 2 Wartość przyszła (FV future value) r roczna stopa procentowa B kwota pieniędzy, którą

Bardziej szczegółowo

Matlab, zajęcia 3. Jeszcze jeden przykład metoda eliminacji Gaussa dla macierzy 3 na 3

Matlab, zajęcia 3. Jeszcze jeden przykład metoda eliminacji Gaussa dla macierzy 3 na 3 Matlab, zajęcia 3. Pętle c.d. Przypomnijmy sobie jak działa pętla for Możemy podać normalnie w Matlabie t=cputime; for i=1:20 v(i)=i; e=cputime-t UWAGA: Taka operacja jest bardzo czasochłonna i nieoptymalna

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE METODY DYNAMIKI SYSTEMÓW DO MODELOWANIA I SYMULACJI ELEKTRONICZNYCH INSTRUMENTÓW PŁATNICZYCH

ZASTOSOWANIE METODY DYNAMIKI SYSTEMÓW DO MODELOWANIA I SYMULACJI ELEKTRONICZNYCH INSTRUMENTÓW PŁATNICZYCH ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 643 STUDIA INFORMATICA NR 27 2011 AGATA WAWRZYNIAK Uniwersytet Szczeciński ZASTOSOWANIE METODY DYNAMIKI SYSTEMÓW DO MODELOWANIA I SYMULACJI ELEKTRONICZNYCH

Bardziej szczegółowo

4.2. Ustawienia programu

4.2. Ustawienia programu 4.2. Ustawienia programu Zmiana wielkości dokumentu Pracując w programie MS Excel 2010 niejednokrotnie doświadczysz sytuacji, w której otwarty przez Ciebie arkusz nie będzie mieścił się na ekranie monitora.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. Drukowanie

Rozdział 7. Drukowanie Rozdział 7. Drukowanie Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale ułatwią zainstalowania w komputerze drukarki, prawidłowe jej skonfigurowanie i nadanie praw do drukowania poszczególnym uŝytkownikom. Baza sterowników

Bardziej szczegółowo

Podstawy opracowania wyników pomiarów z elementami analizy niepewności pomiarowych. Wykład tutora na bazie wykładu prof. Marka Stankiewicza

Podstawy opracowania wyników pomiarów z elementami analizy niepewności pomiarowych. Wykład tutora na bazie wykładu prof. Marka Stankiewicza Podstawy opracowania wyników pomiarów z elementami analizy niepewności pomiarowych Wykład tutora na bazie wykładu prof. Marka Stankiewicza Po co zajęcia w I Pracowni Fizycznej? 1. Obserwacja zjawisk i

Bardziej szczegółowo

Diagramy obiegu dokumentów a UML w modelowaniu procesów biznesowych. Stanisław Niepostyn, Ilona Bluemke Instytut Informatyki, Politechnika Warszawska

Diagramy obiegu dokumentów a UML w modelowaniu procesów biznesowych. Stanisław Niepostyn, Ilona Bluemke Instytut Informatyki, Politechnika Warszawska Diagramy obiegu dokumentów a UML w modelowaniu procesów biznesowych Stanisław Niepostyn, Ilona Bluemke Instytut Informatyki, Politechnika Warszawska Wprowadzenie Modelowanie biznesowe jest stykiem między

Bardziej szczegółowo

1.1. Przykład projektowania konstrukcji prętowej z wykorzystaniem ekranów systemu ROBOT Millennium

1.1. Przykład projektowania konstrukcji prętowej z wykorzystaniem ekranów systemu ROBOT Millennium ROBOT Millennium wersja 20.0 - Podręcznik użytkownika (PRZYKŁADY) strona: 3 1. PRZYKŁADY UWAGA: W poniższych przykładach została przyjęta następująca zasada oznaczania definicji początku i końca pręta

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

A B. Modelowanie reakcji chemicznych: numeryczne rozwiązywanie równań na szybkość reakcji chemicznych B: 1. da dt. A v. v t

A B. Modelowanie reakcji chemicznych: numeryczne rozwiązywanie równań na szybkość reakcji chemicznych B: 1. da dt. A v. v t B: 1 Modelowanie reakcji chemicznych: numeryczne rozwiązywanie równań na szybkość reakcji chemicznych 1. ZałóŜmy, Ŝe zmienna A oznacza stęŝenie substratu, a zmienna B stęŝenie produktu reakcji chemicznej

Bardziej szczegółowo

Rozdział 5: Style tekstu

Rozdział 5: Style tekstu 5. STYLE TEKSTU Posługując się edytorem MS Word trudno nie korzystać z możliwości jaką daje szybkie formatowanie z użyciem stylów. Stylem określa się zestaw parametrów formatowych, któremu nadano określoną

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PROCESAMI I PROJEKTAMI. Zakres projektu. dr inż. ADAM KOLIŃSKI ZARZĄDZANIE PROCESAMI I PROJEKTAMI. Zakres projektu. dr inż.

ZARZĄDZANIE PROCESAMI I PROJEKTAMI. Zakres projektu. dr inż. ADAM KOLIŃSKI ZARZĄDZANIE PROCESAMI I PROJEKTAMI. Zakres projektu. dr inż. 1 ZARZĄDZANIE PROCESAMI I PROJEKTAMI 2 ZAKRES PROJEKTU 1. Ogólna specyfika procesów zachodzących w przedsiębiorstwie 2. Opracowanie ogólnego schematu procesów zachodzących w przedsiębiorstwie za pomocą

Bardziej szczegółowo

zdarzeniowe i strukturalne. rok akademicki 2013/2014 autor: dr inż. Andrzej J. Zmysłowski Imię Nazwisko... stronica 1 z 13 L.p. Treść pytania Punkty

zdarzeniowe i strukturalne. rok akademicki 2013/2014 autor: dr inż. Andrzej J. Zmysłowski Imię Nazwisko... stronica 1 z 13 L.p. Treść pytania Punkty Imię Nazwisko... stronica 1 z 13 1. Wymienić kategorie w/g Arystotelesa. 10 2. Uzasadnić przejście od kategorii Stosunku do kategorii Postaci. 20 3. Opisać kategorię Substancji 1. 20 4. Opisać kategorię

Bardziej szczegółowo

WIZUALIZACJA I STEROWANIE ROBOTEM

WIZUALIZACJA I STEROWANIE ROBOTEM Maciej Wochal, Opiekun koła: Dr inż. Dawid Cekus Politechnika Częstochowska, Wydział Inżynierii Mechanicznej i Informatyki, Instytut Mechaniki i Podstaw Konstrukcji Maszyn, Koło Naukowe Komputerowego Projektowania

Bardziej szczegółowo

Ogranicz listę klasyfikacji budżetowych do powiązanych z danym kontem księgowym

Ogranicz listę klasyfikacji budżetowych do powiązanych z danym kontem księgowym Zależności i kontrola danych budżetowych w systemie Sz@rk FK 1. Wstęp Począwszy od wersji Sz@rk FK 2011 (11.03.30) wprowadzono do programu finansowoksięgowego nowe możliwości dotyczące kontrolowania poprawności

Bardziej szczegółowo

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej.

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. Istnieje teoria, że fundusze inwestycyjne o stosunkowo krótkiej historii notowań mają tendencję do

Bardziej szczegółowo

Podstawy opracowania wyników pomiarów z elementami analizy niepewności pomiarowych. Wykład tutora na bazie wykładu prof. Marka Stankiewicza

Podstawy opracowania wyników pomiarów z elementami analizy niepewności pomiarowych. Wykład tutora na bazie wykładu prof. Marka Stankiewicza Podstawy opracowania wyników pomiarów z elementami analizy niepewności pomiarowych Wykład tutora na bazie wykładu prof. Marka tankiewicza Po co zajęcia w I Pracowni Fizycznej? 1. Obserwacja zjawisk i efektów

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Kinematyka"

Ćwiczenie: Kinematyka Ćwiczenie: "Kinematyka" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia: 1. Ruch punktu

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 429 EKONOMICZNE PROBLEMY TURYSTYKI NR 7 2006 RAFAŁ CZYŻYCKI, MARCIN HUNDERT, RAFAŁ KLÓSKA STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA

POLITECHNIKA OPOLSKA POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji Laboratorium Podstaw Inżynierii Jakości Ćwiczenie nr 4 Temat: Analiza korelacji i regresji dwóch zmiennych

Bardziej szczegółowo

Prezentacja i udostępnianie wyników sprzedaży drewna. Ver. 01

Prezentacja i udostępnianie wyników sprzedaży drewna. Ver. 01 Prezentacja i udostępnianie wyników sprzedaży drewna Ver. 01 Zespół zadaniowy do spraw budowy, utrzymania i rozwoju internetowego systemu sprzedaży drewna w Lasach Państwowych marzec 2013 A. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Konsola operatora TKombajn

Konsola operatora TKombajn KANE Konsola operatora TKombajn INSTRUKCJA Arkadiusz Lewicki 15-12-2016 1 Spis treści Funkcje programu TKombajn... 2 Parametry rejestracji... 3 Aktywacja rejestracji warunkowej... 4 2 Funkcje programu

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

Symulacja rozchodzenia się spalin w garażach podziemnych - definiowanie parametrów gazów spalinowych

Symulacja rozchodzenia się spalin w garażach podziemnych - definiowanie parametrów gazów spalinowych Symulacja rozchodzenia się spalin w garażach podziemnych - definiowanie parametrów gazów spalinowych 1. WSTĘP: PyroSim to nie tylko samo narzędzie do symulacji rozwoju pożaru i weryfikacji wentylacji pożarowej.

Bardziej szczegółowo

1. Opis okna podstawowego programu TPrezenter.

1. Opis okna podstawowego programu TPrezenter. OPIS PROGRAMU TPREZENTER. Program TPrezenter przeznaczony jest do pełnej graficznej prezentacji danych bieżących lub archiwalnych dla systemów serii AL154. Umożliwia wygodną i dokładną analizę na monitorze

Bardziej szczegółowo

Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt

Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt Zadanie: Utwórz szablon rysunkowy składający się z: - warstw - tabelki rysunkowej w postaci bloku (według wzoru poniżej)

Bardziej szczegółowo

Zad.2. Korelacja - szukanie zależności.

Zad.2. Korelacja - szukanie zależności. Ćw. III. MSExcel obliczenia zarządcze Spis zagadnień: Funkcje statystyczne Funkcje finansowe Tworzenie prognoz Scenariusze >>>Otwórz plik: excel_02.xls> przejdź do arkusza

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2 Numeryczna symulacja swobodnego spadku ciała w ośrodku lepkim (Instrukcja obsługi interfejsu użytkownika)

Ćwiczenie 2 Numeryczna symulacja swobodnego spadku ciała w ośrodku lepkim (Instrukcja obsługi interfejsu użytkownika) Ćwiczenie 2 Numeryczna symulacja swobodnego spadku ciała w ośrodku lepkim (Instrukcja obsługi interfejsu użytkownika) 1 1 Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest rozwiązanie równań ruchu ciała (kuli) w ośrodku

Bardziej szczegółowo

JAK PROSTO I SKUTECZNIE WYKORZYSTAĆ ARKUSZ KALKULACYJNY DO OBLICZENIA PARAMETRÓW PROSTEJ METODĄ NAJMNIEJSZYCH KWADRATÓW

JAK PROSTO I SKUTECZNIE WYKORZYSTAĆ ARKUSZ KALKULACYJNY DO OBLICZENIA PARAMETRÓW PROSTEJ METODĄ NAJMNIEJSZYCH KWADRATÓW JAK PROSTO I SKUTECZNIE WYKORZYSTAĆ ARKUSZ KALKULACYJNY DO OBLICZENIA PARAMETRÓW PROSTEJ METODĄ NAJMNIEJSZYCH KWADRATÓW Z tego dokumentu dowiesz się jak wykorzystać wbudowane funkcje arkusza kalkulacyjnego

Bardziej szczegółowo

W oknie tym wybieramy pożądany podział sekcji, strony, kolumny. Naciśnięcie powoduje pojawienie się następującego okna:

W oknie tym wybieramy pożądany podział sekcji, strony, kolumny. Naciśnięcie powoduje pojawienie się następującego okna: - 1 - WSTAW Aby uruchomić menu programu należy Wskazać myszką podmenu Wstaw a następnie nacisnąć lewy przycisk myszki lub Wcisnąć klawisz (wejście do menu), następnie klawiszami kursorowymi (w prawo

Bardziej szczegółowo

METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt

METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt Wykonali: Maciej Sobkowiak Tomasz Pilarski Profil: Technologia przetwarzania materiałów Semestr 7, rok IV Prowadzący: Dr hab. Tomasz STRĘK 1. Analiza przepływu ciepła.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DOBORU WYMIENNIKÓW CIEPŁA FIRMY SECESPOL CAIRO 3.2 PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA

PROGRAM DOBORU WYMIENNIKÓW CIEPŁA FIRMY SECESPOL CAIRO 3.2 PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA PROGRAM DOBORU WYMIENNIKÓW CIEPŁA FIRMY SECESPOL CAIRO 3.2 PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA SPIS TREŚCI 1. Przegląd możliwości programu 1 1.1. Okno główne 1 1.2. Podstawowe funkcje 1 1.2.1. Wprowadzanie danych 1

Bardziej szczegółowo

Wyliczanie premii dla przedstawicieli handlowych lub innych typów osób powiązanych z dokumentami.

Wyliczanie premii dla przedstawicieli handlowych lub innych typów osób powiązanych z dokumentami. KOLHurt analizy i raporty Wyliczanie premii dla przedstawicieli handlowych lub innych typów osób powiązanych z dokumentami. Generalnie rzecz ujmując KOLHurt pozwala dla danego przedstawiciela handlowego

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 2. Edycja tekstu (Microsoft Word)

Ćwiczenia nr 2. Edycja tekstu (Microsoft Word) Dostosowywanie paska zadań Ćwiczenia nr 2 Edycja tekstu (Microsoft Word) Domyślnie program Word proponuje paski narzędzi Standardowy oraz Formatowanie z zestawem opcji widocznym poniżej: Można jednak zmodyfikować

Bardziej szczegółowo

SYMULACJA WYBRANYCH PROCESÓW

SYMULACJA WYBRANYCH PROCESÓW Romuald Mosdorf Joanicjusz Nazarko Nina Siemieniuk SYMULACJA WYBRANYCH PROCESÓW EKONOMICZNYCH Z ZASTOSOWANIEM TEORII CHAOSU DETERMINISTYCZNEGO Gospodarka rynkowa oparta jest na mechanizmach i instytucjach

Bardziej szczegółowo

Algorytm. Krótka historia algorytmów

Algorytm. Krótka historia algorytmów Algorytm znaczenie cybernetyczne Jest to dokładny przepis wykonania w określonym porządku skończonej liczby operacji, pozwalający na rozwiązanie zbliżonych do siebie klas problemów. znaczenie matematyczne

Bardziej szczegółowo

4.Arkusz kalkulacyjny Calc

4.Arkusz kalkulacyjny Calc 4.Arkusz kalkulacyjny Calc 4.1. Okno programu Calc Arkusz kalkulacyjny Calc jest zawarty w bezpłatnym pakiecie OpenOffice.org 2.4. Można go uruchomić, podobnie jak inne aplikacje tego środowiska, wybierając

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3 02-699 Warszawa, ul. Kłobucka 8 pawilon 119 tel. 0-22 853-48-56, 853-49-30, 607-98-95 fax 0-22 607-99-50 email: info@apar.pl www.apar.pl Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3 wersja 1.5 1. Opis Aplikacja ARSOFT-WZ3

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w szkole ZASTOSOWANIA

Pracownia internetowa w szkole ZASTOSOWANIA NR ART/SBS/07/01 Pracownia internetowa w szkole ZASTOSOWANIA Artykuły - serwery SBS i ich wykorzystanie Instalacja i Konfiguracja oprogramowania MOL Optiva na szkolnym serwerze (SBS2000) Artykuł opisuje

Bardziej szczegółowo

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI Michał Iwaniec, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wprowadzenie W wielu zagadnieniach laboratoryjnych statystyczna

Bardziej szczegółowo

Symfonia Środki Trwałe 2013.1

Symfonia Środki Trwałe 2013.1 Symfonia Środki Trwałe 2013.1 Opis zmian Wersja 2013.1 Możliwość korekty umorzenia niezapłaconych środków trwałych Dodano mechanizm umożliwiający przeprowadzenie korekty dokonanego umorzenia środka trwałego,

Bardziej szczegółowo

Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy

Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy Podstawowe informacje o skoroszycie Excel jest najczęściej wykorzystywany do tworzenia skoroszytów. Skoroszyt jest zbiorem informacji, które są przechowywane w

Bardziej szczegółowo

R L. Badanie układu RLC COACH 07. Program: Coach 6 Projekt: CMA Coach Projects\ PTSN Coach 6\ Elektronika\RLC.cma Przykłady: RLC.cmr, RLC1.

R L. Badanie układu RLC COACH 07. Program: Coach 6 Projekt: CMA Coach Projects\ PTSN Coach 6\ Elektronika\RLC.cma Przykłady: RLC.cmr, RLC1. OAH 07 Badanie układu L Program: oach 6 Projekt: MA oach Projects\ PTSN oach 6\ Elektronika\L.cma Przykłady: L.cmr, L1.cmr, V L Model L, Model L, Model L3 A el ćwiczenia: I. Obserwacja zmian napięcia na

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Dział Zagadnienia Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Arkusz kalkulacyjny (Microsoft Excel i OpenOffice) Uruchomienie

Bardziej szczegółowo

(b) Oblicz zmianę zasobu kapitału, jeżeli na początku okresu zasób kapitału wynosi kolejno: 4, 9 oraz 25.

(b) Oblicz zmianę zasobu kapitału, jeżeli na początku okresu zasób kapitału wynosi kolejno: 4, 9 oraz 25. Zadanie 1 W pewnej gospodarce funkcja produkcji może być opisana jako Y = AK 1/2 N 1/2, przy czym A oznacza poziom produktywności, K zasób kapitału, a N liczbę zatrudnionych. Stopa oszczędności s wynosi

Bardziej szczegółowo

EXCEL wprowadzenie Ćwiczenia

EXCEL wprowadzenie Ćwiczenia EXCEL wprowadzenie Ćwiczenia 1. Nadaj nazwę arkuszowi Ćwiczenie 1 W lewej, dolnej części okna programu znajdują się nazwy otwartych arkuszy programu (Arkusz 1..). Zmiana nazwy, w tym celu należy kliknąć

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technik prognozowania popytu i zarządzania zapasami do optymalizacji łańcucha dostaw na przykładzie dystrybucji paliw cz.

Wykorzystanie nowoczesnych technik prognozowania popytu i zarządzania zapasami do optymalizacji łańcucha dostaw na przykładzie dystrybucji paliw cz. 14.12.2005 r. Wykorzystanie nowoczesnych technik prognozowania popytu i zarządzania zapasami do optymalizacji łańcucha dostaw na przykładzie dystrybucji paliw cz. 2 3.2. Implementacja w Excelu (VBA for

Bardziej szczegółowo

FUNKCJA LINIOWA, RÓWNANIA I UKŁADY RÓWNAŃ LINIOWYCH

FUNKCJA LINIOWA, RÓWNANIA I UKŁADY RÓWNAŃ LINIOWYCH FUNKCJA LINIOWA, RÓWNANIA I UKŁADY RÓWNAŃ LINIOWYCH PROPORCJONALNOŚĆ PROSTA Proporcjonalnością prostą nazywamy zależność między dwoma wielkościami zmiennymi x i y, określoną wzorem: y = a x Gdzie a jest

Bardziej szczegółowo

Symulacja pożaru. Wstęp

Symulacja pożaru. Wstęp Symulacja pożaru samochodu w PyroSim/FDS Wstęp Pożary w garażach stanowią obecnie jedne z najczęściej wykonywanych symulacji CFD. Równocześnie bywają także jednymi z trudniejszych pod względem ich definicji

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1: Pierwsze kroki

Ćwiczenie 1: Pierwsze kroki Ćwiczenie 1: Pierwsze kroki z programem AutoCAD 2010 1 Przeznaczone dla: nowych użytkowników programu AutoCAD Wymagania wstępne: brak Czas wymagany do wykonania: 15 minut W tym ćwiczeniu Lekcje zawarte

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia ZPI. Katarzyna Niewińska, ćwiczenia do wykładu Zarządzanie portfelem inwestycyjnym 1

Ćwiczenia ZPI. Katarzyna Niewińska, ćwiczenia do wykładu Zarządzanie portfelem inwestycyjnym 1 Ćwiczenia ZPI 1 W banku A oprocentowanie lokat 4% przy kapitalizacji kwartalnej. W banku B oprocentowanie lokat 4,5% przy kapitalizacji miesięcznej. W banku A ulokowano kwotę 1000 zł. Jaki kapitał należy

Bardziej szczegółowo

Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9

Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9 Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9 Uruchamianie edytora OpenOffice.ux.pl Writer 9 Dostosowywanie środowiska pracy 11 Menu Widok 14 Ustawienia dokumentu 16 Rozdział 2. OpenOffice

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

Wyniki operacji w programie

Wyniki operacji w programie R O Z D Z I A Ł 6 Wyniki operacji w programie Dowiesz się jak: Przeglądać wyniki przeprowadzonych operacji Zatwierdzać i wycofywać przeprowadzane operacje Przeglądać listy środków w centrach kosztów i

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF.

Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF. Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF. Efektywna stopa podatkowa jest stosunkiem podatku wykazanego w sprawozdaniu finansowym

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie Rachunków Rozliczeniowych w SI OW NFZ przez Loader tematyczny REF

Przetwarzanie Rachunków Rozliczeniowych w SI OW NFZ przez Loader tematyczny REF Przetwarzanie Rachunków Rozliczeniowych w SI OW NFZ przez Loader tematyczny REF Dokumentacja użytkownika IMPORT DOKUMENTÓW ROZLICZENIOWYCH Z POZIOMU CLO_WS... 3 WYSZUKIWANIE DANYCH... 4 ARCHIWUM... 6 Zasilanie

Bardziej szczegółowo

1.1 Zakładka Mapa. Kliknięcie zakładki "Mapa" spowoduje wyświetlenie panelu mapy:

1.1 Zakładka Mapa. Kliknięcie zakładki Mapa spowoduje wyświetlenie panelu mapy: 1.1 Zakładka Mapa Kliknięcie zakładki "Mapa" spowoduje wyświetlenie panelu mapy: Rys. 1 Zakładka Mapa Zakładka "Mapa" podzielona została na sześć części: 1. Legenda, 2. Pasek narzędzi, 3. Panel widoku

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007)

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Instrukcja numer D1/04_01/Z Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Opiekun pracowni internetowej cz. 1 (D1) Tworzenie kopii zapasowej ustawień systemowych serwera - Zadania do wykonania

Bardziej szczegółowo

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH.

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH. METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH. W programie COMSOL multiphisics 3.4 Wykonali: Łatas Szymon Łakomy Piotr Wydzał, Kierunek, Specjalizacja, Semestr, Rok BMiZ, MiBM, TPM, VII, 2011 / 2012 Prowadzący: Dr hab.inż.

Bardziej szczegółowo

Zakres materiału obowiązujący do egzaminu poprawkowego z matematyki klasa 1 d LO

Zakres materiału obowiązujący do egzaminu poprawkowego z matematyki klasa 1 d LO Zakres materiału obowiązujący do egzaminu poprawkowego z matematyki klasa 1 d LO Dział programowy. Zakres realizacji 1. Liczby, działania i procenty Liczby wymierne i liczby niewymierne-działania, kolejność

Bardziej szczegółowo

Księgowanie i eksport wynagrodzeń do systemu FK

Księgowanie i eksport wynagrodzeń do systemu FK Księgowanie i eksport wynagrodzeń do systemu FK (aktualizacja 28 września 2012) Abstrakt W poradniku opisano przygotowywanie, oraz eksport poleceń księgowania do zewnętrznych programów finansowo-księgowych.

Bardziej szczegółowo

Zastanawiałeś się może, dlaczego Twój współpracownik,

Zastanawiałeś się może, dlaczego Twój współpracownik, Kurs Makra dla początkujących Wiadomości wstępne VBI/01 Piotr Dynia, specjalista ds. MS Office Czas, który poświęcisz na naukę tego zagadnienia, to 15 20 minut. Zastanawiałeś się może, dlaczego Twój współpracownik,

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Systemów SCADA

Laboratorium Systemów SCADA Laboratorium Systemów SCADA Ćwiczenie 4. Tworzenie skryptów w programie InTouch Opracował: dr hab. inż. Sebastian Dudzik 1. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z rodzajami skryptów w programie InTouch. Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Pracownia pomiarów i sterowania Ćwiczenie 4 Badanie ładowania i rozładowywania kondensatora

Pracownia pomiarów i sterowania Ćwiczenie 4 Badanie ładowania i rozładowywania kondensatora Małgorzata Marynowska Uniwersytet Wrocławski, I rok Fizyka doświadczalna II stopnia Prowadzący: dr M. Grodzicki Data wykonania ćwiczenia: 17.03.2015 Pracownia pomiarów i sterowania Ćwiczenie 4 Badanie

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE METODY SYMULACJI W ELEKTROTECHNICE I ELEKTRONICE. ZASADA DZIAŁANIA PROGRAMU MICRO-CAP

KOMPUTEROWE METODY SYMULACJI W ELEKTROTECHNICE I ELEKTRONICE. ZASADA DZIAŁANIA PROGRAMU MICRO-CAP KOMPUTEROWE METODY SYMULACJI W ELEKTROTECHNICE I ELEKTRONICE. ZASADA DZIAŁANIA PROGRAMU MICRO-CAP Wprowadzenie. Komputerowe programy symulacyjne dają możliwość badania układów elektronicznych bez potrzeby

Bardziej szczegółowo

Instrukcja wymiany certyfikatów przeznaczonych do komunikacji aplikacji Komornik SQL z systemem ZUS

Instrukcja wymiany certyfikatów przeznaczonych do komunikacji aplikacji Komornik SQL z systemem ZUS Instrukcja wymiany certyfikatów przeznaczonych do komunikacji aplikacji Komornik SQL z systemem ZUS Spis treści Wstęp... 2 Usunięcie nieaktualnego certyfikatu PROD-NPI z systemu operacyjnego komputera...

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 4. Arkusz kalkulacyjny i programy do obliczeń statystycznych

Ćwiczenia nr 4. Arkusz kalkulacyjny i programy do obliczeń statystycznych Ćwiczenia nr 4 Arkusz kalkulacyjny i programy do obliczeń statystycznych Arkusz kalkulacyjny składa się z komórek powstałych z przecięcia wierszy, oznaczających zwykle przypadki, z kolumnami, oznaczającymi

Bardziej szczegółowo

Rysunek 8. Rysunek 9.

Rysunek 8. Rysunek 9. Ad 2. Dodatek Excel Add-Ins for Operations Management/Industral Engineering został opracowany przez Paul A. Jensen na uniwersytecie w Teksasie. Dodatek można pobrać ze strony http://www.ormm.net. Po rozpakowaniu

Bardziej szczegółowo

Modelowanie procesów współbieżnych

Modelowanie procesów współbieżnych Modelowanie procesów współbieżnych dr inż. Maciej Piotrowicz Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych PŁ piotrowi@dmcs.p.lodz.pl http://fiona.dmcs.pl/~piotrowi -> Modelowanie... Literatura M.

Bardziej szczegółowo

Podręcznik użytkownika Obieg dokumentów

Podręcznik użytkownika Obieg dokumentów Podręcznik użytkownika Obieg dokumentów Opracowany na potrzeby wdrożenia dla Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu W ramach realizacji projektu: Uczelnia jutra wdrożenie

Bardziej szczegółowo

Praktyczne wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego w pracy nauczyciela część 1

Praktyczne wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego w pracy nauczyciela część 1 Praktyczne wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego w pracy nauczyciela część 1 Katarzyna Nawrot Spis treści: 1. Podstawowe pojęcia a. Arkusz kalkulacyjny b. Komórka c. Zakres komórek d. Formuła e. Pasek formuły

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji.

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. W statystyce stopień zależności między cechami można wyrazić wg następującej skali: Skala Guillforda Przedział Zależność Współczynnik [0,00±0,20)

Bardziej szczegółowo

Jak korzystać z Excela?

Jak korzystać z Excela? 1 Jak korzystać z Excela? 1. Dane liczbowe, wprowadzone (zaimportowane) do arkusza kalkulacyjnego w Excelu mogą przyjmować różne kategorie, np. ogólne, liczbowe, walutowe, księgowe, naukowe, itd. Jeśli

Bardziej szczegółowo

, h(x) = sin(2x) w przedziale [ 2π, 2π].

, h(x) = sin(2x) w przedziale [ 2π, 2π]. Informatyczne podstawy projektowania, IŚ, / Maima, część II. Rysowanie wykresów w dwu i trzech wymiarach (zob. 5). a. Otwórz panel okna Wykres D i zapoznaj się z nim. Wyrażenie(a) - tutaj wpisujemy funkcję

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 2 - Rysowanie precyzyjne

Ćwiczenie nr 2 - Rysowanie precyzyjne Ćwiczenie nr 2 - Rysowanie precyzyjne Materiały do kursu Skrypt CAD AutoCAD 2D strony: 37-46. Wprowadzenie Projektowanie wymaga budowania modelu geometrycznego zgodnie z określonymi wymiarami, a to narzuca

Bardziej szczegółowo

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 w Opolu. Edukacyjna Wartość Dodana

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 w Opolu. Edukacyjna Wartość Dodana Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 w Opolu Edukacyjna Wartość Dodana rok szkolny 2014/2015 Edukacyjna Wartość Dodana (EWD) jest miarą efektywności nauczania dla szkoły i uczniów, którzy do danej placówki

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektem informatycznym laboratorium

Zarządzanie projektem informatycznym laboratorium Zarządzanie projektem informatycznym laboratorium Wprowadzenie do programu MS Project Cel zajęć Celem laboratorium jest zapoznanie się z interfejsem i konstrukcja programu MS Project, zapoznanie z dostępnymi

Bardziej szczegółowo