Intracerebral haemorrhage risk factors, diagnostics and treatment

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Intracerebral haemorrhage risk factors, diagnostics and treatment"

Transkrypt

1 Review PAPERS Intracerebral haemorrhage risk factors, diagnostics and treatment Krwotok śródmózgowy czynniki ryzyka, diagnostyka i leczenie Joanna Tarasiuk, Alina Kułakowska, Wiesław Drozdowski Key words: stroke, intracerebral haemorrhage, hypertension Słowa kluczowe: udar mózgu, krwotok śródmózgowy, nadciśnienie tętnicze Abstract: Intracerebral haemorrhage accounts for 10 15% of strokes and is characterized by a severe clinical course with high early mortality, which is 35 52%. The outcome after intracerebral haemorrhage is influenced by: the patient s age, clinical state at the admission to hospital and localization of haemorrhagic focus. The main risk factor for intracerebral haemorrhage is hypertension, present in 70 80% of patients. Other less common risk factors are: amyloid angiopathy, tumors, coagulation disorders, arterio-venous malformations, cavernous angiomas, aneurysms, trauma. The onset of symptoms in intracerebral haemorrhage is abrupt. It commonly starts during the day, frequently after physical exercise or with emotions. The character of neurological symptoms depends on the site and extensiveness of haemorrhagic lesion. In the diagnosis the basic role play neuroimaging investigations mainly computer tomography. The management depends on the cause of bleeding, is aimed at maintaining the basic vital functions and also the important role plays the patients complex rehabilitation. Streszczenie: Krwotok śródmózgowy stanowi 10 15% wszystkich udarów mózgu oraz cechuje się ciężkim przebiegiem klinicznym z wysoką śmiertelnością wczesną, która sięga 35 52%. Na przeżycie chorych z krwotokiem śródmózgowym istotny wpływ mają: wiek chorego, stan kliniczny przy przyjęciu oraz lokalizacja ogniska krwotocznego. Najczęstszym czynnikiem ryzyka krwotoku śródmózgowego jest nadciśnienie tętnicze, które występuje u około 70 80% chorych. Inne rzadsze czynniki ryzyka to: angiopatia amyloidowa, guzy, zaburzenia krzepnięcia, malformacje tętniczo-żylne, naczyniaki jamiste, tętniaki, urazy. Początek objawów w krwotoku śródmózgowym jest nagły. Do zachorowania dochodzi najczęściej w ciągu dnia, często w trakcie wysiłku fizycznego lub pod wpływem emocji. Charakter objawów neurologicznych zależy od lokalizacji oraz rozległości ogniska krwotocznego. W diagnostyce podstawowe znaczenie mają badania neuroobrazowe przede wszystkim tomografia komputerowa. Leczenie zależy od przyczyny krwawienia, ma na celu podtrzymanie podstawowych funkcji życiowych, istotną rolę odgrywa też kompleksowa rehabilitacja chorych. Clinic of Neurology, Medical University in Białystok Lek. Joanna Tarasiuk Asystent dr n. med. Alina Kułakowska Adiunkt prof. dr hab. Wiesław Drozdowski Kierownik Kliniki CORRESPONDENCE ADDRESS: Lek. Joanna Tarasiuk, Klinika Neurologii, Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku ul. Skłodowskiej-Curie 24a Białystok tel.: (+48) fax: (+48) RECEIVED: ACCEPTED: Wstęp Badania epidemiologiczne wskazują, iż udar mózgu jest istotnym społecznie problemem zdrowotnym i stanowi trzecią co do częstości, po chorobie niedokrwiennej serca i nowotworach, przyczynę zgonów na świecie oraz główną przyczynę długotrwałej niesprawności u osób dorosłych. Według definicji WHO udarem mózgu nazywamy zespół kliniczny charakteryzujący się nagłym pojawieniem się ogniskowych lub uogólnionych zaburzeń funkcji mózgu, które utrzymują się powyżej 24 godzin i nie mają innej przyczyny niż naczyniowa. Krwotoki śródmózgowe (ang. intracerebral haemorrhage ICH) stanowią 10 15% wszystkich udarów mózgu w populacji rasy białej. Proporcja ta jest wyższa w populacjach rasy żółtej oraz czarnej (Probl Med Rodz 2010;2(31):45 49) i wynosi 30 40% udarów 1. Stwierdzono, iż roczna zapadalność na krwotok śródmózgowy wynosi od 20 do 60 przypadków na 100 tysięcy dorosłych w wieku od 45 do 84 lat 2, ze szczytem zachorowań około 60 roku życia nieco wcześniej niż w przypadku udarów niedokrwiennych. Krwotoki śródmózgowe mogą również występować u osób przed 45 rokiem życia. Najbardziej narażoną grupę stanowią chorzy z wieloletnim, nieleczonym nadciśnieniem tętniczym 3. Unaczynienie mózgowia Krew doprowadzana jest do mózgu przez parzyste tętnice: szyjne wewnętrzne i kręgowe. Tętnica szyjna wewnętrzna oddaje w jamie czaszki tętnicę przednią i środkową mózgu oraz tętnicę łączącą tylną. Tętnice kręgowe, prawa i lewa, łączą się w jamie czaszki tworząc tętnicę podstawną, która PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, September 2010, VOL. XII, No. 2 45

2 rozgałęzia się na prawą i lewą tętnicę tylną mózgu. Tętnice szyjne wewnętrzne unaczyniają większą część przodomózgowia, natomiast tętnice kręgowe wraz z tętnicą podstawną tworzą układ podstawno-kręgowy, unaczyniający pień mózgu i móżdżek oraz tylno-dolną część przodomózgowia. Tętnice mózgowe tworzą na podstawie mózgowia tzw. koło tętnicze mózgu Willysa. Ośrodkowy Układ Nerwowy (oun) cechuje się bardzo intensywną przemianą materii, stąd konieczność jego bogatego unaczynienia i bardzo duża wrażliwość na niedotlenienie. Mózg nie ma zdolności gromadzenia i przechowywania energii, z czego wynika konieczność stałego dopływu tlenu i glukozy. Ustanie dopływu krwi do mózgu powoduje utratę świadomości po 10 s. W warunkach prawidłowych przepływ krwi przez mózgowie wynosi 50 ml/100 g/min (15 20% pojemności minutowej serca) 4. Udar mózgu Ze względu na etiologię, udary mózgu dzielimy na: udary niedokrwienne 80% krwotoki śródmózgowe 15% krwotoki podpajęczynówkowe 5% Krwotok śródmózgowy polega na nagłym wylewie krwi z pękniętego naczynia, co powoduje mechaniczne zniszczenie tkanki nerwowej mózgu. W wyniku krwotoku powstaje krwiak śródmózgowy, który w ciągu kilku tygodni ulega hemolizie i wchłonięciu, pozostawiając jamę pokrwotoczną lub bliznę 5. Udar krwotoczny cechuje się zwykle ciężkim przebiegiem klinicznym, co wynika ze zniszczenia poszczególnych ośrodków i szlaków nerwowych w ośrodkowym układzie nerwowym (oun) oraz z towarzyszącego krwawieniu wzrostu ciśnienia śródczaszkowego. Czynniki ryzyka krwotoku śródmózgowego Do najczęstszych czynników ryzyka krwotoku śródmózgowego zalicza się: nadciśnienie tętnicze, które występuje u około 70 80% chorych i zwiększa ryzyko zachorowania ponad 4-krotnie 2, malformacje naczyniowe, a wśród nich drobne tętniaki, malformacje tętniczo-żylne, naczyniaki jamiste, angiopatię amyloidową. Rzadziej występujące czynniki ryzyka to: pierwotny (glejak wielopostaciowy) lub przerzutowy nowotwór wewnątrzczaszkowy (najczęściej przerzuty czerniaka, raka oskrzeli, gruczołu tarczowego, kosmówczaka i raka jasnokomórkowego nerki) 6, choroby krwi, a zwłaszcza koagulopatie (hemofilia typu A, zakrzepowa plamica małopłytkowa, ostra białaczka zwłaszcza szpikowa i promielocytowa), leki i narkotyki sympatykomimetyczne (amfetamina, efedryna, pseudoefedryna, kokaina), leki przeciwzakrzepowe, urazy czaszkowo-mózgowe, choroba moya-moya, ukrwotocznienie udaru niedokrwiennego, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, niskie stężenie cholesterolu we krwi. Obraz kliniczny krwotoku śródmózgowego Objawy kliniczne krwotoku mózgowego pojawiają się nagle i narastają gwałtownie w ciągu 1 2 godzin. Charakter objawów neurologicznych jest zależny od wielkości i topografii krwawienia 3. Można je podzielić na dwie grupy: objawy ogólne związane ze wzrostem ciśnienia śród- 1. czaszkowego: silny ból głowy, nudności, wymioty, zaburzenia świadomości, tarcza zastoinowa na dnie oka, objawy ogniskowe wynikające z lokalizacji ogniska 2. krwotocznego. Krwotoki śródmózgowe spowodowane nadciśnieniem tętniczym zlokalizowane są najczęściej w okolicy jąder podstawy, wzgórza, pnia mózgu lub móżdżku 7. Natomiast wywołane innymi czynnikami są zazwyczaj zlokalizowane w obrębie półkul mózgu (krwotoki płatowe). Krwotok zlokalizowany w okolicy jąder podstawy objawia się niedowładem połowiczym oraz połowiczym zaburzeniem czucia, niedowładem nerwu twarzowego typu ośrodkowego, skojarzonym zwrotem gałek ocznych w stronę ogniska (Rycina 1). Krwotok ten przebiega przeważnie bez zaburzeń przytomności. Krwotok do wzgórza stanowi drugą co do częstości występowania lokalizację, objawia się zaburzeniami czucia, czasem też deficytem ruchowym, zespołem pozapiramidowym, zaburzeniami poznawczymi oraz świadomości. Krwotok do mostu powoduje porażenie czterokończynowe, z porażeniem skojarzonego patrzenia do boku, obustronnie szpilkowate źrenice, zespół opuszkowy, szybko dochodzi do zaburzeń świadomości, niedomogi pnia mózgu oraz śpiączki. W krwotoku do móżdżku dominują bóle i zawroty głowy, wymioty, dyzartryczne zaburzenia mowy, ataksja kończyn i tułowia. Przy ucisku na pień mózgu szybko dochodzi do zaburzeń świadomości. W krwotokach do półkul mózgo- 46 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, September 2010, VOL. XII, No. 2

3 REVIEW PAPERS prace poglądowe Postępowanie terapeutyczne powinno być rozpoczęte jak najwcześniej i być prowadzone wspólnie z procesem diagnostycznym. Nie została udowodniona wyższość leczenia neurochirurgicznego nad leczeniem zachowawczym 3,10,11. Postępowanie powinno być ukierunkowane na podtrzymanie podstawowych funkcji życiowych, leczenie objawowe oraz zapobieganie powikłaniom krwotoku. Istotne znaczerycina 1. Krwawienie zlokalizowane w strukturach głębokich po stronie prawej z przebiciem do układu komorowego krew w komorach bocznych, komorze iii, wodociągu i komorze iv wych (płatowych) krwiaki płata czołowego często mają przebieg z utratą przytomności, zaburzeniami mowy, zaburzeniami czucia oraz niedowładami połowiczymi. Krwiaki płata skroniowego objawiają się bólami głowy, nadpobudliwością, zaburzeniami behawioralnymi, może dojść także do niedowładów połowiczych oraz napadów padaczkowych. Krwiaki płata potylicznego charakteryzują się niedowidzeniem połowiczym jednoimiennym, mogą wystąpić także napady padaczkowe. Krwiaki płata ciemieniowego powodują ból okolicy ciemieniowo-skroniowej oraz przeciwstronne zaburzenia czucia. Objawy kliniczne oraz przebieg krwotoku mózgowego zależą od objętości wynaczynionej krwi oraz lokalizacji krwawienia. Na skutek wynaczynienia krwi spada przepływ we wszystkich naczyniach mózgu, co powoduje niedokrwienie całego mózgu i obrzęk mózgu z zespołem ciasnoty śródczaszkowej, co może prowadzić do wgłobienia z objawami niedomogi pnia mózgu 8. Powikłania Najpoważniejszymi powikłaniami krwotoku śródmózgowego są: ponowne krwawienie, niedomoga pnia mózgu wskutek wklinowania migdałków móżdżku do otworu wielkiego oraz przebicie się krwi do układu komorowego, co powoduje podrażnienie ośrodków oddychania i krążenia położonych pod dnem komory IV i często prowadzi do zgonu w mechanizmie ostrej neurogennej niewydolności oddechowo-krążeniowej oraz do powstania wodogłowia (Rycina 2). Powikłaniem internistycznym krwotoku śródmózgowego może być neurogenny obrzęk płuc, infekcje układu oddechowego, odleżyny, zakrzepica żylna w kończynach dolnych oraz infekcje układu moczowego spowodowane cewnikowaniem pęcherza moczowego. Badania diagnostyczne W rozpoznaniu i różnicowaniu krwotoku śródmózgowego istotne są dane z wywiadu, badania przedmiotowego i badań neuroobrazowych, z których najistotniejszą rolę odgrywa tomografia komputerowa (TK) głowy wykonywana w celu wykrycia krwawienia. W przypadku podejrzenia krwawienia na tle malformacji naczyniowej lub tętniaka wskazane jest wykonanie badań naczyniowych, tj. angiografii tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego (MRI), czy też cyfrowej angiografii substrakcyjnej (DSA). W przypadku podejrzenia naczyniaka jamistego należy wykonać badanie MRI9. Wszyscy chorzy z rozpoznanym krwotokiem śródmózgowym wymagają intensywnego nadzoru i monitorowania podstawowych funkcji życiowych, tj. ciśnienia tętniczego krwi, częstości pracy serca i temperatury. Należy wykonać podstawowe badania laboratoryjne, takie jak: morfologia, OB, elektrolity, cukier, kreatynina, aminotransferazy, układ krzepnięcia. Leczenie PROBLEmY medycyny RODZINNEj, september 2010, VOL. Xii, No. 2 47

4 Rycina 2. Krwawienie do układu komorowego nie ma obniżenie ciśnienia śródczaszkowego lub zapobieganie jego narastaniu. Jednak gwałtowne obniżanie ciśnienia śródczaszkowego może nasilać krwawienie. Leczenie diuretykami osmotycznymi powinno być wdrożone w wypadku wyraźnych objawów wzmożonego ciśnienia śródczaszkowego z zaburzeniami świadomości. Należy pamiętać o zapobieganiu powikłaniom krwotoku śródmózgowego, takim jak: zakrzepica żył głębokich, zator tętnicy płucnej, odleżyny, zapalenie płuc, zakażenie układu moczowego. Zaleca się rozważenie podskórnego podawania małych dawek heparyny niefrakcjonowanej lub drobnocząsteczkowej w celu zapobieżenia zakrzepicy żył głębokich w drugim dniu od wystąpienia ICH u pacjentów w stanie neurologicznym stabilnym, obciążonych dużym ryzykiem zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej. Odleżynom zapobiega częste zmienianie pozycji ciała chorego oraz użycie materacy przeciwodleżynowych. Zakażenia dróg oddechowych czy układu moczowego należy leczyć odpowiednimi antybiotykami. U wszystkich pacjentów zaleca się wczesną rehabilitację, natomiast wczesne uruchamianie tych chorych, u których nie stwierdza się nadciśnienia śródczaszkowego. Wczesne usprawnianie zapobiega powikłaniom, takim jak zachłystowe zapalenie płuc, zakrzepica żył głębokich i odleżyny. W celu leczenia drgawek i zapobiegania ich nawrotom zaleca się stosowanie leków przeciwdrgawkowych. Chirurgiczna ewakuacja krwiaka wskazana jest u pacjentów, u których zmiana jest zlokalizowana powierzchownie, a ich stan stopniowo pogarsza się z powodu efektu masy. Leczenie chirurgiczne jest najczęściej wdrażane w przypadku krwotoków zlokalizowanych w tylnym dole czaszkowym w istocie białej półkul móżdżku. Ewakuacja krwiaka z jąder podstawy lub pnia mózgu nie daje dobrych efektów 2. Ze względu na obecność deficytów neurologicznych ważną rolę w leczeniu chorych z krwotokiem śródmózgowym odgrywa kompleksowa rehabilitacja. Rokowanie Krwotok śródmózgowy jest chorobą obarczoną ryzykiem dużej niesprawności i wysoką śmiertelnością 1. Śmiertelność w ciągu pierwszych 30 dni jest bardzo wysoka wynosi 35 52%, z czego połowa zgonów następuje w ciągu pierwszych 2 dni 15. Rokowanie odległe w większości przypadków jest niepomyślne, jedynie 10% chorych odzyskuje samodzielność po miesiącu, 20% chorych w ciągu 6 miesięcy, a śmiertelność roczna wynosi 42 65% 16. Wpływ na rokowanie mają: wielkość, lokalizacja oraz szybkość powiększania się ogniska krwotocznego. Wskaźniki złego rokowania to: rozległe i głębokie zmiany zlokalizowane w jądrach podkorowych i wzgórzu, krwotok z przebiciem do układu komorowego, zaburzenia świadomości, starszy wiek chorych i obecność schorzeń ogólnoustrojowych 17. Wskaźniki dobrego rokowania to: małe, powierzchownie zlokalizowane ogniska krwotoczne oraz wysoka punktacja w Skali Glasgow przy przyjęciu. Chorzy z krwotokami do pnia mózgu umierają najczęściej natychmiast lub w ciągu kilku, kilkunastu godzin na skutek zatrzymania oddechu i czynności serca. Również 48 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, September 2010, VOL. XII, No. 2

5 niepomyślnie rokują krwotoki do móżdżku, które często powodują niedomogę pnia mózgu. U chorych, którzy przeżyli krwotok śródmózgowy, po roku od krwawienia stwierdza się zazwyczaj obecność ubytków neurologicznych. U pacjentów z amyloidozą naczyń mózgowych często ponownie dochodzi do krwawienia. Reasumując należy podkreślić, że krwotok śródmózgowy jest ciężką postacią udaru mózgu, obarczoną wysoką śmiertelnością wczesną oraz prowadzącą zazwyczaj do wystąpienia istotnej niesprawności psychofizycznej u tych chorych, którzy przeżyją. W codziennej praktyce klinicznej trzeba pamiętać przede wszystkim o prawidłowym leczeniu nadciśnienia tętniczego, które jest głównym czynnikiem ryzyka choroby. Natomiast każdy pacjent, u którego nagle wystąpi deficyt neurologiczny, powinien być jak najszybciej skierowany do oddziału neurologicznego z podejrzeniem udaru mózgu. References: 1. Gąsecki D, Kozera G, Chwojnicki K, Nyka W. Krwotok wewnątrzmózgowy obraz kliniczny i aktualności w leczeniu. Choroby Serca i Naczyń 2006;3(3): Ferro JM. Update on intracerebral haemorrhage. J Neurol 2006;253: Karwacka M, Siemiński M, Nyka W. Krwotok śródmózgowy. Forum Medycyny Rodzinnej 2008;2(1): Gołąb B. Anatomia czynnościowa ośrodkowego układu nerwowego. PZWL: Warszawa, Gorelick P. Alter M. Deekker M. Handbook of Neuroepidemiology. New York, Basel, Hong Kong, Minutoli F, Angileri FF, Cosentiono S i wsp. 99m Tc-MIBI SPECT in distuinguishing neoplastic from nonneoplastic intracerebral hematoma. J Nucl Med 2003;44: Brott T, Broderick J, Kothari R i wsp. Early hemorrhage growth in patients with intracerebral hemorrhage. Stroke 1997;28: Qureshi AI, Tuhrim S, Broderick JP, Batjer HH, Hondo H, Hanley DF. Spontaneous intracerebral hemorrhage. N Engl J Med 2001;344: Lehmann-Horn F, Ludolph A. Neurologia diagnostyka i leczenie. Urban & Partner: Wrocław, Tung GA, Julius BD, Rogg JM. MRI of intracerebral hematoma: value of vasogenic edema ratio for predicting the cause. Neuroradiology 2003;45: Zuccarello M, Brott T, Derex L i wsp. Early surgical treatment for supratentorial intracerebral hemorrhage: a randomized feasibility study. Stroke 1999;30: Broderick J, Connolly S, Feldmann E et al. Guidelines for the management of spontaneous intracerebral hemorrhage in adults: 2007 update. Circulation 2007;116:e391-e Steiner T, Kaste M, Forsting M et al. Recommendations for the management of intracerebral hemorrhage part I: spontaneous intracerebral hemorrhage. Cerebrovasc Dis 2006;22: Jüttler E, Steiner T. Treatment and prevention of spontaneous intracerebral hemorrhage: comparison of EUSI and AHA/ASA recommendations. Expert Rev Neurother 2007;7: Anderson CS, Chakera TM, Stewart-Wynne EG i wsp. Spectrum of primary intracerebral haemorrhage in Perth, Western Australia, : incidence and outcome. J Neurol Neurosurg Psychiatry 1994;57: Castellanos M, Leira R, Tejada J i wsp. Predictors of good outcome in medium to large spontaneous supratentorial intracerebral haemorrhages. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2005;7: Godlewski B, Zagórski J, Błaszczyk B, Staszek D. Samoistny krwiak śródmózgowy leczenie chirurgiczne czy zachowawcze. Lekarz Wojskowy 2006;82(3): PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, September 2010, VOL. XII, No. 2 49

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649 Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja obszar unaczynienia objawy lokalizacja TĘTNICA SZYJNA WEWNĘTRZNA (OCZNA

Bardziej szczegółowo

Należą do najczęstszych urazów mózgu Zmiany w badaniach obrazowych z czasem pogarszają się

Należą do najczęstszych urazów mózgu Zmiany w badaniach obrazowych z czasem pogarszają się Złamania kości czaszki U 1/3 chorych po ciężkim urazie głowy nie występuje złamanie kości czaszki Złamanie może być linijne, z wgłobieniem lub z rozerwaniem szwów Zdjęcia rtg nie są wystarczające w diagnostyce

Bardziej szczegółowo

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649 Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy Kryterium Dane (jakie) Dane (źródło) Reguła Moduł wiek wiek pacjent/osoba > 18 lat (włączająca) kliniczne

Bardziej szczegółowo

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 1. Rozwój i podział układu nerwowego Janusz Moryś... 17 1.1. Rozwój rdzenia kręgowego... 17

Bardziej szczegółowo

1. Protezowanie aparatami (przewodnictwo powietrzne i kostne). 2. Ćwiczenia logopedyczne.

1. Protezowanie aparatami (przewodnictwo powietrzne i kostne). 2. Ćwiczenia logopedyczne. 2. Implantacje mikroelektrod do ślimaka przekazywanie odpowiednio dobranych sygnałów elektrycznych do receptorów w sposób sterowany komputerem. Rehabilitacja w uszkodzeniach słuchu: 1. Protezowanie aparatami

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH KATEDRA I KLINIKA CHIRURGII NACZYŃ I ANGIOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ W LUBLINIE Kierownik: Dr hab.n. med. Jacek Wroński UDROŻNIENIE T. SZYJNEJ WEWNĘTRZNEJ WSKAZANIA

Bardziej szczegółowo

Choroby naczyniowe mózgu ( Udar mózgu, tętniaki, krwotok podpajęczynówkowy, ostra encefalopatia nadciśnieniowa, przewlekła miażdżyca naczyń mózgu)

Choroby naczyniowe mózgu ( Udar mózgu, tętniaki, krwotok podpajęczynówkowy, ostra encefalopatia nadciśnieniowa, przewlekła miażdżyca naczyń mózgu) WYKŁAD: Choroby naczyniowe mózgu ( Udar mózgu, tętniaki, krwotok podpajęczynówkowy, ostra encefalopatia nadciśnieniowa, przewlekła miażdżyca naczyń mózgu) UDARY MÓZGOWE EPIDEMIOLOGIA: W Europie każdego

Bardziej szczegółowo

BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU

BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU 442 Część II. Neurologia kliniczna BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU Badania neuroobrazowe Badanie tomografii komputerowej głowy Zasadniczym rozróżnieniem wydaje

Bardziej szczegółowo

Nowotwory pierwotne i przerzutowe ośrodkowego układu nerwowego - diagnostyka różnicowa

Nowotwory pierwotne i przerzutowe ośrodkowego układu nerwowego - diagnostyka różnicowa Nowotwory pierwotne i przerzutowe ośrodkowego układu nerwowego - diagnostyka różnicowa Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego (OUN) rozwijają się w tkankach mózgowia i rdzenia kręgowego. Mogą być pierwotne

Bardziej szczegółowo

Padaczka u osób w podeszłym wieku

Padaczka u osób w podeszłym wieku Padaczka u osób w podeszłym wieku W ostatnich latach obserwuje się wzrost przypadków padaczki u osób starszych zarówno w krajach Europy, jak i Ameryki Północnej co wynika ze starzenia się społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

P R O G R A M. Polska Szkoła Neurochirurgii 2014r. Choroby naczyniowe OUN. Kurs specjalizacyjny obowiązkowy, w ramach programu specjalizacji

P R O G R A M. Polska Szkoła Neurochirurgii 2014r. Choroby naczyniowe OUN. Kurs specjalizacyjny obowiązkowy, w ramach programu specjalizacji P R O G R A M Polska Szkoła Neurochirurgii 2014r Choroby naczyniowe OUN Kurs specjalizacyjny obowiązkowy, w ramach programu specjalizacji 11 maja (niedziela) 17:00 Otwarcie Szkoły 18:00 Wykład Mistrza

Bardziej szczegółowo

Kraniektomia dekompresyjna i kontrolowana hipotermia w udarze niedokrwiennym mózgu Kamil Chwojnicki Terapia ostrej fazy udaru niedokrwiennego mózgu Tromboliza systemowa : skuteczna do 4,5 godz,, także

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie dystonii ogniskowych i połowiczego kurczu twarzy

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie dystonii ogniskowych i połowiczego kurczu twarzy Załącznik nr 13 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE DYSTONII OGNISKOWYCH I POŁOWICZEGO KURCZU TWARZY ICD-10 G24.3 - kręcz karku G24.5 - kurcz

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Materiały informacyjne dla pacjentów

Materiały informacyjne dla pacjentów Materiały informacyjne dla pacjentów Udar mózgu Rozdziały tego tematu: Wprowadzenie Objawy Przyczyny Rozpoznanie Leczenie Powikłania Zapobieganie Wybrane linki Wprowadzenie Udar mózgu, zwany dawniej apopleksją,

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

PODWYŻSZONE CIŚNIENIE WEWNĄTRZCZASZKOWE U DZIECI INTRACRANIAL PRESSURE ICP

PODWYŻSZONE CIŚNIENIE WEWNĄTRZCZASZKOWE U DZIECI INTRACRANIAL PRESSURE ICP PODWYŻSZONE CIŚNIENIE WEWNĄTRZCZASZKOWE U DZIECI INTRACRANIAL PRESSURE ICP Nadmierne ciśnienie wewnątrz niepodatnego sklepienia czaszki, upośledzające funkcje neurologiczne. PRZYCZYNY ICP Wynik zmian zwiększających

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

STAN PADACZKOWY. postępowanie

STAN PADACZKOWY. postępowanie STAN PADACZKOWY postępowanie O Wytyczne EFNS dotyczące leczenia stanu padaczkowego u dorosłych 2010; Meierkord H., Boon P., Engelsen B., Shorvon S., Tinuper P., Holtkamp M. O Stany nagłe wydanie 2, red.:

Bardziej szczegółowo

Przedmowa 11 Bożydar Latkowski Antoni Prusiński. Wprowadzenie 12 Antoni Prusiński. Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21

Przedmowa 11 Bożydar Latkowski Antoni Prusiński. Wprowadzenie 12 Antoni Prusiński. Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21 Spis treści Przedmowa 11 Wprowadzenie 12 Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21 1. ABC anatomii i fizjologii narządu przedsionkowego jako obwodowego receptora układu równowagi 22 2. Badanie otoneurologiczne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH Student w ramach realizacji praktyki klinicznej w danej specjalizacji dostępnej w wybranej placówce medycznej, powinien odbywać ją w

Bardziej szczegółowo

Program nauczania neurochirurgii na Wydziale Lekarskim PAM.

Program nauczania neurochirurgii na Wydziale Lekarskim PAM. Program nauczania neurochirurgii na Wydziale Lekarskim PAM. Zajęcia z neurochirurgii odbywają się na VI roku studiów na Wydziale Lekarskim PAM. Program i obejmuje 18 godzin w tym 10 godzin ćwiczeń i 8

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE STROKE UDARY MÓZGU - zbieranie danych w projekcie DUQuE

DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE STROKE UDARY MÓZGU - zbieranie danych w projekcie DUQuE Tak Tak Nie Inclusion Definitions Definicje Udar mózgu Telemedycyna DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE UDARY MÓZGU - zbieranie danych w projekcie DUQuE Udar mózgu to nagłe wystąpienie ogniskowych lub uogólnionych

Bardziej szczegółowo

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA PAMIĘTAJ!!! TEKST PODKREŚLONY LUB WYTŁUSZCZONY JEST DO ZAPAMIĘTANIA. Opracował: mgr Mirosław Chorąży Zasłabnięcie

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA I LECZENIE URAZÓW CZASZKOWO-MÓZGOWYCH

DIAGNOSTYKA I LECZENIE URAZÓW CZASZKOWO-MÓZGOWYCH Częstochowa 2012 1 DIAGNOSTYKA I LECZENIE URAZÓW CZASZKOWO-MÓZGOWYCH Izabela Duda Częstochowa 2012 2 nomenklatura Traumatic brain injury Brain injury Head injury Traumatic cerebral injury Head trauma Traumatic

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Rozwój Neurologii Interwencyjnej

Rozwój Neurologii Interwencyjnej Rozwój Neurologii Interwencyjnej Centra Interwencyjnego Leczenia Udaru Mózgu Adam Kobayashi Centrum Interwencyjnego Leczenia Udaru Mózgu II Klinika Neurologiczna INSTYTUT PSYCHIATRII I NEUROLOGII, WARSZAWA

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Spis treści ROZDZIAŁ 1 ROZDZIAŁ 2 ROZDZIAŁ 3 ROZDZIAŁ 4. Spis Autorów Wstęp

Spis treści ROZDZIAŁ 1 ROZDZIAŁ 2 ROZDZIAŁ 3 ROZDZIAŁ 4. Spis Autorów Wstęp Spis treści Spis Autorów Wstęp ROZDZIAŁ 1 Metabolizm w chirurgii 1.1. Informacje wstępne...1 1.2. Podział ustroju...1 1.3. Prawa równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej...2 1.4. Skład elektrolitowy

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Badanie ultrasonograficzne między 11 a 14 tc. ocena kształtu czaszki, sierpu mózgu, splotów naczyniówkowych komór bocznych ocena kręgosłupa

Badanie ultrasonograficzne między 11 a 14 tc. ocena kształtu czaszki, sierpu mózgu, splotów naczyniówkowych komór bocznych ocena kręgosłupa Ocena układu nerwowego u płodu w świetle Rekomendacji Sekcji USG PTG Wykonanie trzech przesiewowych badań ultrasonograficznych w ciąży: przed 10 tygodniem ciąży 11 14 tydzień ciąży 18 24 tydzień ciąży

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz

Spis treści. 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz Spis treści 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz 1.1. Wstęp.... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej 1.2. Znaczenie rehabilitacji w chirurgii...

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 1 Z Kliniki Neurologii Akademii Medycznej w Białymstoku Neurology Clinic Medical University of Białystok

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Kierunek studiów: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Ratownictwo medyczne Kod kierunku: 12.9 Specjalność: - 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

układu krążenia Paweł Piwowarczyk

układu krążenia Paweł Piwowarczyk Monitorowanie układu krążenia Paweł Piwowarczyk Monitorowanie Badanie przedmiotowe EKG Pomiar ciśnienia tętniczego Pomiar ciśnienia w tętnicy płucnej Pomiar ośrodkowego ciśnienia żylnego Echokardiografia

Bardziej szczegółowo

Regulamin nauczania przedmiotu :,,Chirurgia Pielęgniarstwo w chirurgii naczyniowej obowiązujący w Katedrze Chirurgii

Regulamin nauczania przedmiotu :,,Chirurgia Pielęgniarstwo w chirurgii naczyniowej obowiązujący w Katedrze Chirurgii Regulamin nauczania przedmiotu :,,Chirurgia Pielęgniarstwo w chirurgii naczyniowej obowiązujący w Katedrze Chirurgii 1. Zajęcia z chirurgii odbywają się w Klinice Chirurgii Ogólnej ZOZ MSWiA z WM-CO, w

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA PRZECIWZAKRZEPOWA

PROFILAKTYKA PRZECIWZAKRZEPOWA NOWE TECHNIKI MEDYCZNE Szpital Specjalistyczny im. Św. Rodziny Sp. z o.o. PROFILAKTYKA PRZECIWZAKRZEPOWA opracowanie: mgr Joanna Styś konsultacja: lek. med. Marek Kulczyk Rudna Mała, 2014 rok ŻYLNA CHOROBA

Bardziej szczegółowo

Brain stroke case reports

Brain stroke case reports 214 FA R M AC J A W S P Ó Ł C Z E S N A 2010; 3: 214-220 Akademia Medycyny Udary mózgu opisy przypadków Brain stroke case reports OPIS PRZYPADKÓW/CASE REPORTS Otrzymano/Submitted: 05.12.2010 Zaakceptowano/Accepted:

Bardziej szczegółowo

OCENA PRZYCZYN I KONSEKWENCJI WYSTĘPOWANIA TĘTNIAKA TĘTNICY PŁUCNEJ U PACJENTÓW Z NADCIŚNIENIEM PŁUCNYM

OCENA PRZYCZYN I KONSEKWENCJI WYSTĘPOWANIA TĘTNIAKA TĘTNICY PŁUCNEJ U PACJENTÓW Z NADCIŚNIENIEM PŁUCNYM OCENA PRZYCZYN I KONSEKWENCJI WYSTĘPOWANIA TĘTNIAKA TĘTNICY PŁUCNEJ U PACJENTÓW Z NADCIŚNIENIEM PŁUCNYM Marcin Kurzyna, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Grzegorz Harańczyk, StatSoft Polska Choroby

Bardziej szczegółowo

Około 400 tysięcy chorych w Polsce Migotanie przedsionków

Około 400 tysięcy chorych w Polsce Migotanie przedsionków Około 400 tysięcy chorych w Polsce Najczęstsza przyczyna zatorów w krążeniu mózgowym Lekarz kardiolog: Serce to główna siła napędowa układu krwionośnego człowieka Serce najważniejsza pompa świata aorta

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa i zawał serca.

Choroba wieńcowa i zawał serca. Choroba wieńcowa i zawał serca. Dr Dariusz Andrzej Tomczak Specjalista II stopnia chorób wewnętrznych Choroby serca i naczyń 1 O czym będziemy mówić? Budowa układu wieńcowego Funkcje układu wieńcowego.

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. Summary. Anna Syta-Krzyżanowska, Monika Chorąży, Wiesław Drozdowski. AKTUALN NEUROL 2010, 10 (1), p. 26-30

Streszczenie. Summary. Anna Syta-Krzyżanowska, Monika Chorąży, Wiesław Drozdowski. AKTUALN NEUROL 2010, 10 (1), p. 26-30 Anna Syta-Krzyżanowska, Monika Chorąży, Wiesław Drozdowski Aktualn Neurol 2010, 10 (1), p. 26-30 Received: 21.01.2010 Accepted: 17.03.2010 Published: 31.03.2010 Charakterystyka etiologiczna udarów mózgu

Bardziej szczegółowo

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio)

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio) W latach 50. na chorobę Heinego-Medina chorowało w Europie i USA jedno na 5000 dzieci. Po wdrożeniu w Polsce masowych szczepień przeciw poliomyelitis, już w 1960 roku zarejestrowano mniej zachorowań. W

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA W KARDIOCHIRURGII

TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA W KARDIOCHIRURGII TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA W KARDIOCHIRURGII Prof. nadzw. dr hab. med. Marek Jemielity Klinika Kardiochirurgii UM w Poznaniu Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA W KARDIOCHIRURGII

Bardziej szczegółowo

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii Hipotermia po NZK II Katedra Kardiologii Hipotermia Obniżenie temperatury wewnętrznej < 35 st.c łagodna 32 do 35 st. C umiarkowana 28 do 32 st. C ciężka - < 28 st. C Terapeutyczna hipotermia kontrolowane

Bardziej szczegółowo

Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. dr n.med. Jolanta Meller

Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. dr n.med. Jolanta Meller Radiologia zabiegowa dr n.med. Jolanta Meller Radiologia zabiegowa wykorzystuje metody obrazowania narządów oraz sprzęt i techniki stosowane w radiologii naczyniowej do przeprowadzania zabiegów leczniczych

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Jarosław Czerwioski

dr n. med. Jarosław Czerwioski dr n. med. Jarosław Czerwioski Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji Poltransplant Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Wzory pozyskiwania narządów

Bardziej szczegółowo

zakrzepicy żył głębokich i zatoru tętnicy płucnej

zakrzepicy żył głębokich i zatoru tętnicy płucnej Rozpoznanie zakrzepicy żył głębokich i zatoru tętnicy płucnej Objawy zakrzepicy żył głębokich kończyn dolnych są bardzo mało charakterystyczne. Najczęściej występują ból i obrzęk, znacznie rzadziej zaczerwienienie

Bardziej szczegółowo

TRAUMATOLOGIA SĄDOWO-LEKARSKA. Seminarium z medycyny sądowej Katedra i Zakład Medycyny Sądowej CM UJ

TRAUMATOLOGIA SĄDOWO-LEKARSKA. Seminarium z medycyny sądowej Katedra i Zakład Medycyny Sądowej CM UJ TRAUMATOLOGIA SĄDOWO-LEKARSKA Seminarium z medycyny sądowej Katedra i Zakład Medycyny Sądowej CM UJ Urazy czaszkowo-mózgowe Głowa dorosłego człowieka waży średnio 4,5 kg. Charakterystyka powłok czaszki.

Bardziej szczegółowo

Stany nadkrzepliwości (trombofilie)

Stany nadkrzepliwości (trombofilie) Stany nadkrzepliwości (trombofilie) DEFINICJA I ETIOPATOGENEZA Genetycznie uwarunkowana lub nabyta skłonność do zakrzepicy żylnej lub (rzadko) tętniczej, związana z nieprawidłowościami hematologicznymi.

Bardziej szczegółowo

Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej

Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej D. Payen i E. Gayat Critical Care, listopad 2006r. Opracowała: lek. Paulina Kołat Cewnik do tętnicy płucnej PAC, Pulmonary

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

FARMAKOLOGIA W PROFILAKTYCE I LECZENIU UDARU MÓZGU - PUŁAPKI I ZAGROŻENIA

FARMAKOLOGIA W PROFILAKTYCE I LECZENIU UDARU MÓZGU - PUŁAPKI I ZAGROŻENIA Sekcja Chorób Naczyniowych i Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Neurologicznego Komisja Chorób Naczyniowych Komitetu Nauk Neurologicznych Polskiej Akademii Nauk oraz II Klinika Neurologiczna Instytutu

Bardziej szczegółowo

Postępowanie przy podwyższonym ciśnieniu śródczaszkowym

Postępowanie przy podwyższonym ciśnieniu śródczaszkowym Postępowanie przy podwyższonym ciśnieniu śródczaszkowym 15 Postępowanie przy podwyższonym ciśnieniu śródczaszkowym 249 David Seder, Stephan A. Mayer, Jennifer A. Frontera Jama czaszki ma ustaloną objętość,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO (TNP) (ICD-10 I 27, I 27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO (TNP) (ICD-10 I 27, I 27.0) Załącznik B.31. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO (TNP) (ICD-10 I 27, I 27.0) A. Leczenie TNP u dorosłych 1. Leczenie I rzutu 1.1 Leczenie I rzutu sildenafilem 1.2 Leczenie I rzutu bosentanem 2.

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL, 5 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc

Bardziej szczegółowo

NAUKI W ZAKRESIE OPIEKI SPECJALISTYCZNEJ Neurologia i pielęgniarstwo neurologiczne

NAUKI W ZAKRESIE OPIEKI SPECJALISTYCZNEJ Neurologia i pielęgniarstwo neurologiczne Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii Przewlekła obturacyjna choroba płuc II Katedra Kardiologii Definicja Zespół chorobowy charakteryzujący się postępującym i niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 36 Udar mózgu

Rozdział 36 Udar mózgu 36. Udar mózgu 36. Udar mózgu 245 Rozdział 36 Udar mózgu Istotne informacje Szybka ocena pacjentów z ostrym udarem mózgu, z wykorzystaniem TK głowy bez kontrastu, jest decydująca w różnicowaniu udarów

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Układ krążenia. Opieka pielęgniarska w chorobach układu krążenia w WY 152.5.

Układ krążenia. Opieka pielęgniarska w chorobach układu krążenia w WY 152.5. WG Układ krążenia Klasyfikuj prace na temat układu krążenia i chorób, zaburzeń układu krążenia u dzieci w WS 290. Opieka pielęgniarska w chorobach układu krążenia w WY 152.5. Classify works on blood supply

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Neurochirurgii i Neurotraumatologii 1. Adres jednostki: Adres:60-355 Poznań, Przybyszewskiego 49 Tel. /Fax 61-869 14

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY CHIRURGIA NACZYNIOWA

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY CHIRURGIA NACZYNIOWA PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY CHIRURGIA NACZYNIOWA 1. Adres jednostki II Katedra Chirurgii, Klinika Chirurgii Ogólnej i Naczyń ul. Długa 1/2, 61-848 Poznań tel. (61) 8549141, tel/fax (61) 8549082 e-mail: naczyniowka@op.pl

Bardziej szczegółowo

NEUROLOGIA. Opieka pielęgniarska nad chorymi z pourazowymi zespołami neurologicznymi. Sławomir Michalak, Danuta Lenart-Jankowska, Małgorzata Woźniak

NEUROLOGIA. Opieka pielęgniarska nad chorymi z pourazowymi zespołami neurologicznymi. Sławomir Michalak, Danuta Lenart-Jankowska, Małgorzata Woźniak NEUROLOGIA Sławomir Michalak, Danuta Lenart-Jankowska, Małgorzata Woźniak 16 Opieka pielęgniarska nad chorymi z pourazowymi zespołami neurologicznymi Urazy głowy prowadzą do zmian w obrębie układu nerwowego,

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby

Bardziej szczegółowo

9. Urazy czaszkowo-mózgowe

9. Urazy czaszkowo-mózgowe 149 9. Urazy czaszkowo-mózgowe 9.1. Budowa ośrodkowego układu nerwowego Układ nerwowy człowieka składa się z wyspecjalizowanych komórek zwanych komórkami nerwowymi. Są one względnie duże i zaopatrzone

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Czy można ograniczyć strefę udaru mózgu?

Czy można ograniczyć strefę udaru mózgu? Czy można ograniczyć strefę udaru mózgu? Agnieszka Słowik Klinika Neurologii UJ CM Epidemiologia udaru mózgu m w Polsce 70 000 przypadków rocznie 175/100 000 rocznie wśród mężczyzn 125/100 000 rocznie

Bardziej szczegółowo

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A26 zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym A31 choroby nerwów obwodowych A32 choroby mięśni A33 zaburzenia równowagi A34c guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni A34d guzy

Bardziej szczegółowo

SZCZEGŁOWY PLAN ĆWICZEŃ DLA SŁUCHACZY 5 LUB 6 ROKU STUDIÓW WYDZIAŁU WOJSKOWO LEKARSKIEGO UM W ŁODZI

SZCZEGŁOWY PLAN ĆWICZEŃ DLA SŁUCHACZY 5 LUB 6 ROKU STUDIÓW WYDZIAŁU WOJSKOWO LEKARSKIEGO UM W ŁODZI SZCZEGŁOWY PLAN ĆWICZEŃ DLA SŁUCHACZY 5 LUB 6 ROKU STUDIÓW WYDZIAŁU WOJSKOWO LEKARSKIEGO UM W ŁODZI I. Przedmiot fakultatywny Choroby naczyniowe mózgu diagnostyka, leczenie, rehabilitacja. Klinika Neurologii

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Specjalności: SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Neurologia Kod modułu LK.3.E.016 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski

Bardziej szczegółowo

Padaczka lekooporna - postępowanie. Joanna Jędrzejczak Klinika Neurologii i Epileptologii, CMKP Warszawa

Padaczka lekooporna - postępowanie. Joanna Jędrzejczak Klinika Neurologii i Epileptologii, CMKP Warszawa Padaczka lekooporna - postępowanie Joanna Jędrzejczak Klinika Neurologii i Epileptologii, CMKP Warszawa Definicja padaczki lekoopornej Nie ma padaczki lekoopornej, są lekarze oporni na wiedzę Boenigh,

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Przemijające napady niedokrwienne mózgu (TIA) i napady padaczkowe u 12-letniej dziewczynki z anomaliami żył głębokich mózgowia.

Przemijające napady niedokrwienne mózgu (TIA) i napady padaczkowe u 12-letniej dziewczynki z anomaliami żył głębokich mózgowia. Przemijające napady niedokrwienne mózgu (TIA) i napady padaczkowe u 12-letniej dziewczynki z anomaliami żył głębokich mózgowia. Opis przypadku Transient ischemic attacks (TIA) and epileptic seizures in

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo