A k t. y w i. z o w a n i. e w y b o r c ó w. ISP Aktywizowanie wyborcow 10 kwietnia :07:49

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "A k t. y w i. z o w a n i. e w y b o r c ó w. ISP Aktywizowanie wyborcow 10 kwietnia 2008 13:07:49"

Transkrypt

1 A k t y w i z o w a n i e w y b o r c ó w A k t y w i z o w a n i e w y b o r c ó w I n i c j a t y w y z r ó żn y c h k r a j ó w św i a t a I S B N ISP Aktywizowanie wyborcow 10 kwietnia :07:49 0

2 Aktywizowanie wyborców Inicjatywyzróżnychkrajówświata

3 Aktywizowanie wyborców Inicjatywyzróżnychkrajówświata AndrewElis MariaGratschew JonH.Pamet ErinThiesen oraz IvoBalinov SeanW.Burges LauraChrabolowsky DavidMcGrane JurajHocman KristinaLemón SvitozarOmelko Warszawa208

4 INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH Pro gram Oby wa tel i Pra wo Publikacja powsta³a w ramach Programu Obywatel i Prawo III. Pro gram Oby wa tel i Pra wo III jest pro gra mem Polsko -Amery ka ñ skiej Fun da cji Wol no œci rea li zo wa nym przez In sty tut Spraw Publicznych. POLSKO-AMERYKAÑSKA FUNDACJA WOLNOŒCI P OLISH-AMERICAN FREEDOM FOUNDATION T³umaczenie: Ur szu la Mar ko wska Redakcja techniczna: Halina Szostkiewicz Redakcja merytoryczna: Jaros³aw Zbieranek ISBN: Pu b li ka cja jest t³uma cze niem ra po r tu In sty tu tu In ter na tio nal IDEA: En ga ging the Electorate: Initiatives to Promote Voter Turnout From Around the World. Tekst w jê zy ku pol skim nie zo sta³ auto ry zo wa ny przez In ter na tio nal IDEA. W ra zie w¹tpliwoœci, pierwowzór publikacji w jêzyku angielskim zawiera oznaczenie ISBN: T³uma cze nie przy go to wa³ In sty tut Spraw Pu b li cz nych. Engaging the Electorate: Initiatives to Promote Voter Turnout From Around the World, International Institute for Democracy and Electoral Assistance, Stockholm, Sweden, 2006 copyright International Institute for Democracy and Electoral As si stan ce. Co py right dla wy da nia pol skie go by In sty tut Spraw Pu b li cz nych, Wa r sza wa 2008 This is a direct translation of the 2006 of International IDEA's En ga ging the Electorate: Initiatives to Promote Voter Turnout From Around the World. The accuracy of the translated text was not verified by International IDEA. In case of doubt, the original English version prevails ISBN: This translation was undertaken by The Institute of Public Affairs, Spitalna 5/22, Poland. Wy da w ca: In sty tut Spraw Pu b li cz nych Wa r sza wa, ul. Szpi ta l na 5 lok. 22 tel. (48 22) fax (48 22) e-ma il: Sk³ad, druk i oprawa: WEMA Wydawnictwo-Poligrafia Sp. z o.o Warszawa, ul. Dani³owiczowska 18A tel , fax

5 Spis tre œci Wstêp do wy da nia pol skie go S³owo wstê p ne Przed mo wa Czêœæ I. Wpro wa dze nie Te o rie de mo kra cji Z cze go wy ni kaj¹ ró ni ce we fre k wen cji a. Czyn ni ki wynikaj¹ce z kon te kstu i z sy ste mu wyborczego b. Czyn ni ki indy widu a l ne i spo³ecz ne M³odzi wy bo r cy Pra kty cz ne pro ble my stoj¹ce przed rz¹dami pañstw Czêœæ II. Ini cja ty wy i dzia³ania Ka m pa nie info rma cy j ne ( jak ) Ka m pa nie promocyjne ( dla cze go ) Akcje obywatelskie Wy bo ry szko l ne, sy mu la cje wy bo rów oraz inne spe cja l ne pro gra my edu ka cy j ne Roz ry w ka Za chê ty materialne Czêœæ III. Studia przypadku Ka m pa nie info rma cy j ne Erin Thies seni Pro sty pro ces wy bo r czy: wy bo ry w No wej Ze lan dii Kri sti na Le món i Ma ria Gra t s chew Edu ka cja wy bo r cy: Szwedzka Komisja Wyborcza La u ra Chra bo lo wsky De mo kra cja dla wszy stkich: Na ro do we Biu ro Pro ce sów Wy bo r czych w Peru Ka m pa nie promocyjne Da vid McGra ne Prze ko na nie wy bo r ców, e ich g³os jest wa ny: As so cia tion Ci vi s me et Démocratie (CIDEM) we Fran cji Erin Thies sen Po li ty ka po win na mieæ zna cze nie: Ko mi sja Wy bo r cza w Wie l kiej Bry ta nii Akcje oby wa te l skie

6 6 Spis treœci Erin Thies sen Iden ty fi ka cja i akty wi za cja przed sta wi cie li grup niedo repre zento wa nych: The Min ne so ta Par ti ci pa tion Pro ject w USA Svi to zar Omelko Ucze nie oby wa te li obro ny swo ich demo kra ty cz nych praw: Pora na Ukra i nie i po do b ne or ga ni za cje w cen tra l nej i wschod niej Eu ro pie Wy bo ry szko l ne, sy mu la cje wy bo rów oraz inne spe cja l ne pro gra my edu ka cy j ne Erin Thies sen Edu ka cja m³odych lu dzi po przez ucze st ni c two w pro ce sie wy bo r czym: Stu dent Vote w Ka na dzie Sean W. Burges Promowanie wœród m³odych lu dzi po trze by œwiadomego g³oso wa nia: Ele i tor do Fu tu ro (Wy bo r ca Przysz³oœci) w Bra zy lii Roz ry w ka Da vid McGra ne Ucze nie par ty cy pa cji po li ty cz nej po przez te atr: The Réseau de com mu ni ca tion d information et de fo r ma tion des fem mes dans les or ga ni sa tions non- gouve rne menta ux (RECIF/ONG) w Bur ki na Faso Ju raj Ho c man Rock Vo lieb i wy bo ry par la men tar ne na S³owa cji w 1998 roku: akty wi zo wa nie wy bo r ców po s³owa c ku Za chê ty materialne Ma ria Gra t s chew Wy bo ry lo ka l ne w 1995 roku w No r we gii i to wa rzysz¹ca im lo te ria Ivo Ba li now Wy bo ry par la men tar ne w 2005 roku w Bu³ga rii i to wa rzysz¹ca im lo te ria Czêœæ IV. Wnio ski Bi b lio gra fia Aneks A. Ty po lo gia ini cja tyw wraz z po ru sza ny mi pro ble ma mi i wyko rzy stywa ny mi me to da mi Aneks B. Wy kaz da nych kon ta kto wych or ga ni za cji zaan ga o wa nych w pro mo cjê fre k wen cji wy bo r czej Aneks C. Sta ty sty ki fre k wen cji w wy bo rach po wszech nych na ca³ym œwie cie, Aneks D. O wspó³au to rach Aneks E. O International IDEA

7 Wstêp do wy da nia pol skie go Niska partycypacja w wyborach i referendach to jeden z zasadniczych przejawów kryzysu uczestnictwa w yciu publicznym w Polsce. Myœl¹c o na - prawie Pañstwa nale y podejmowaæ dzia³ania zmierzaj¹ce do aktywizowania spo³eczeñstwa i w³¹czania siê obywateli w ycie publiczne. Dzia³ania te po - win ny mieæ mo li wie ró no rod ny cha ra kter info rma cy j ny, edu ka cy j ny, pro - mocyjny. Wa ne s¹ równie zmiany w prawie wyborczym, w szczególnoœci w pro ce du rach orga ni zo wa nia wy bo rów i g³oso wa nia. Zjawisko absencji wyborczej jest problemem wystêpuj¹cym na ca³ym œwiecie. Wiele pañstw podejmuje inicjatywy na rzecz aktywizowania obywa - teli, u³atwienia i zachêcenia ich do udzia³u w wyborach. Warto zapoznaæ siê z tymi rozwi¹zaniami. Czêœæ z nich charakteryzuje siê du ¹ skutecznoœci¹ i z pewnoœci¹ nale y powa nie zastanowiæ siê nad ich wprowadzeniem rów - nie w pol skich wa run kach. In sty tut Spraw Pu b li cz nych od wie lu lat pro wa dzi ana li zy par ty cy pa cji wy - borczej oraz proponuje rozwi¹zania maj¹ce na celu zmiany systemowe takie jak powo³anie no wych in sty tu cji oraz mode r ni za cjê pro ce dur pra wa wy bo r - czego w celu uczynienia ich bardziej dostêpnymi i przyjaznymi obywate - lom. Uczestniczy te w bezpoœrednim aktywizowaniu wyborców (akcje frek - wen cy j ne). Eks per ci In sty tu tu Spraw Pu b li cz nych ob se r wuj¹ rów nie ini cja - tywy zagraniczne w szczególnoœci instytucji stawiaj¹cych sobie za cel aktywizacjê wyborcz¹ obywateli. Przekazujemy Pañstwu niniejsz¹ publikacjê przygotowan¹ przez renomowany szwedzki instytut IDEA (Institute for Democracy and Electoral Assi - stan ce), któ re go dzia³al noœæ od wie lu lat kon cen tru je siê na wspie ra niu pro ce - sów demokratycznych. Ksi¹ ka ta analizuje przyczyny niskiej frekwencji oraz ich wp³yw na fun kcjo no wa nie de mo kra cji. Za wie ra te sze ro ki wy bór ró nych inicjatyw podejmowanych w pañstwach na ca³ym œwiecie, które ³¹cz¹ jeden cel zwiêkszenie uczestnictwa w wyborach i referendach. W publikacji zna - leÿæ mo na równie dane porównawcze wyników frekwencji w wyborach ogól nona ro do wych prze pro wa dza nych w la tach Po da ne s¹ rów -

8 8 Wstêp do wydania polskiego nie dane teleadresowe instytucji dzia³aj¹cych na rzecz zwiêkszenia frekwencji wyborczej na ca³ym œwiecie. Przygotowanie i wydanie polskiej wersji ni - nie j szej pu b li ka cji jest mo li we dziê ki fi nan so we mu wspa r ciu Polsko -Amery - ka ñ skiej Fun da cji Wol no œci. Mamy nadziejê, e prezentowany przegl¹d ró norodnych dzia³añ bêdzie sta no wi³ in spi ra cjê za rów no dla or ga nów pa ñ stwa, w³adz sa morz¹do wych, or - ganizacji pozarz¹dowych, jak równie aktywnych obywateli. Prof. Lena Kolar ska- Bobi ñ ska Dy re ktor In sty tu tu Spraw Pu b li cz nych

9 S³owo wstê p ne Od ponad 10 lat spa daj¹cy wska Ÿ nik par ty cy pa cji wy bo r czej jest co raz bar dziej nie po koj¹cy. Po ja wiaj¹ siê g³osy za tro ska nych o kon dy cjê de mo - kra cji. In sty tut IDEA nie ma l e od mo men tu swo je go po wsta nia w 1995 roku za j mu je siê pro ble mem fre k wen cji wy bo r czej. Baza da nych IDEA bu - dzi uz na nie wœród ba da czy i pra kty ków jako Ÿród³o wa nych in fo r ma cji z tej dzie dzi ny. Jej ua ktua l nio na wer sja zna j du je siê w ksi¹ ce. Dane takie s¹ szczególnie istotne, gdy traktowane s¹ jako wskazówki do tworzenia polityki i narzêdzi, które bêd¹ praktyczn¹ pomoc¹ dla rz¹dz¹cych, dla komisji wyborczych i innych instytucji zaanga owanych w projektowanie i budowanie demokracji. Pierwszym zadaniem podjêtym w niniejszej publikacji, by³o zidentyfikowanie inicjatyw ju istniej¹cych, które mog¹ promowaæ partycy pa cjê wy borcz¹ i któ re ³atwo wpro wa dziæ w y cie. Nie któ re z nich oka za³y siê bardzo skuteczne, inne mniej. Niektóre s¹ kontrowersyjne, inne nie. Celem niniejszej ksi¹ ki jest zainspirowanie tych, którzy wierz¹, i wysoka partycypacja w wyborach i referendach u³atwia budowanie zaufania dla instytucji demokratycznych oraz ich zaanga owania w nawi¹zywanie kontaktów i dzielenie siê informacjami. Przytoczone zosta³y tu przyk³ady inicjatyw i kampanii zachêcaj¹cych do partycypacji wyborczej z ca³ego œwiata oraz zaprezentowa no wy bór stu diów przy pa d ku, wy kaz do œwia d czeñ i su ge stie do tycz¹ce do brej pra kty ki. Pra ca IDEA do tycz¹ca par ty cy pa cji wy kra cza poza ramy tej ksi¹ ki i bê - dzie kontynuowana. Wiele kwestii zwi¹zanych z frekwencj¹ wyborcz¹ dotyka g³êbo kich pro ble mów po li ty cz nych od nosz¹cych siê, na przyk³ad, do insty - tucjo na l nych i wy bo r czych mo de li czy te ró nych po dejœæ do edu ka cji oby - watelskiej. Inne pozostaj¹ w sfe rze ba dañ: czy jest prawd¹, e co raz wiê cej oby - wateli anga uje siê w alter natywne metody partycypacji, czy te ci aktywni obywatele s¹ jednoczeœnie sta³ymi wyborcami? IDEA bê dzie na dal pro mo waæ no wa to r skie roz wi¹za nia, sta wiaæ wy zwa - nia ba da w cze i po szu ki waæ ja s nych i pro s tych wska zó wek, jak za chê caæ do udzia³u w wy bo rach. Vi dar He l ge sen Sekretarz Generalny International IDEA

10

11 Przed mo wa Ksi¹ ka ta powsta³a w odpowiedzi na potrzeby i yczenia wyra ane przez osoby zajmuj¹ce siê projektowaniem i implementowaniem procesów wyborczych, które chcia³y lepiej poznaæ temat partycypacji wyborczej i mieæ mo liwoœæ zapoznania siê z praktycznymi rozwi¹zaniami. Zosta³a opracowana przez zespó³ IDEA przy wspó³pracy z ekspertami kanadyjskiego Uniwersytetu Carleton w Ot ta wie oraz z wie lu in nych czê œci œwia ta. W imie niu IDEA pra gnê po - dziêkowaæ wspó³autorom i wszystkim osobom, które pracowa³y nad powstaniem ksi¹ ki. Po dziê ko wa nia na le ¹ siê rów nie wie lu oso bom na ca³ym œwie - cie, które zajmowa³y siê motywowaniem wyborców i uczestniczy³y w inicjatywach podejmowanych w celu zachêcenia do udzia³u w wyborach i podniesienia frekwencji. Inicjatywy te s¹ przedstawione w niniejszej ksi¹ ce. Szczególne podziêkowania sk³adamy nastêpuj¹cym osobom: Helenie Catt z nowozelandzkiej Komisji Wyborczej; Irynie Czupryna z ukraiñskiej Pora; francuskiemu Stowarzyszeniu Obywatelskoœæ i Demokracja (Association Civisme et Démocratie); Steinowi Gaute Endal, by³emu doradcy zarz¹du miasta Evenes w Norwegii; Markowi Franklinowi z amerykañskiego Trinity College w Connecticut i w³oskiego Instytutu Uniwersytetu Europejskiego we Florencji; Taylorowi Gunn z kanadyjskiej organizacji G³os Ucznia; Michaelowi Hanmer z amerykañskiego Departamentu Rz¹dowego Uniwersytetu Georgetown; Sheridan Hortness; Asbjorn Johansen z zarz¹du miasta Evenes w Norwegii; Samuelowi Jones, by³emu sta y œcie w IDEA; Han nie Be r he im z IDEA; Jo han Lin droth z IDEA; Lindsay Mazzucco z kanadyjskiej organizacji G³os Ucznia; Ninie Morris z brytyjskiej Komisji Wyborczej; Alanowi Wall; Sieci Przekazywania Informacji i Szkolenia Kobiet w Organizacjach Pozarz¹dowych (Réseau de communication d information et de formation des femmes dans les organisations non-gouvernementaux) z Burkina Faso; Richardowi G. Niemi z amerykañskiego Uniwersytetu Rochester; Valerie Pereboom z kanadyjskiego Uniwersytetu Carleton w Ottawie; Murray Print z australijskiego Uniwersytetu Sydney; Amy Stoks z G³ównego Biura Wyborczego w Nowej Zelandii; Murray Wicks z Centrum Rejestracji Wyborczej w Nowej Zelandii; Joshowi Schneck Winters z Minnesockiego Projektu Partycypacji; Zoe Mills z IDEA i Danielowi Zovatto z IDEA. An drew El lis Przewodnicz¹cy Programu Procesy Wyborcze International IDEA

12

13 Czêœæ I Wprowadzenie De mo kra cja win na sta no wiæ oka zjê do œwiê to wa nia dla zaan ga o wa ne go spo³ecze ñ stwa. De mo kra cja wy ma ga akty w no œci oby wa te li, po nie wa to przez dys ku sjê, po - wszech ne zaan ga o wa nie lu dzi oraz zain tere so wa nie po li tyk¹, cele spo³ecz ne po win ny byæ de fi nio wa ne i wpro wa dza ne w y cie. Bez zaan ga o wa nia oby - wa te li w ten pro ces, de mo kra cja po zba wio na jest za rów no legi ty mi za cji jak i swej inspiruj¹cej si³y 1. W osta t nich ki l ku dzie siê cio le ciach by li œmy œwia d ka mi po wszech ne go spadku frekwencji wyborczej na œwiecie (chocia nie ma zgody, co tak naprawdê mo na uz naæ za do bry wy nik fre k wen cji). Osta t nie jej spa d ki w wie lu kra - jach wzbu dzi³y tro skê rz¹dów, ko mi sji wy bo r czych, or ga ni za cji po zarz¹do - wych oraz samych obywateli. Ta be la 1 przed sta wia œred ni¹ fre k wen cjê wy borcz¹, jako pro cent zare je - stro wa nych wy bo r ców, w la tach od 1945 r. do 30 li pca 2006 r. W ta be li za - mie sz czo no wy ni ki wy bo rów par la men tar nych i pre zy den c kich w 214 kra - jach i te ry to riach sta no wi¹cych bazê da nych in sty tu tu IDEA. Baza nie bie rze pod uwa gê kon te kstu po szcze gó l nych wy bo rów. Obe j mu je wszy stkie re gio - ny œwia ta. Przed sta wio ne wy ni ki s¹ tym sa mym ró ne w po szcze gó l nych la - tach, po nie wa w ró z nych kra jach s¹ inne te r mi ny wy bo rów. Nie mniej, ta be - la ta do brze ilu stru je ten den cje zmnie j szaj¹cej siê fre k wen cji, sta no wi¹cej przed miot zain tere so wa nia wie lu ini cja tyw opi sa nych w tej ksi¹ ce. Wy bo ry po prze dzaj¹ce rok 1990 po ka zuj¹ œred ni¹ fre k wen cjê wy borcz¹ os cy luj¹c¹ w œro d ko wych lub te gó r nych gra ni cach 70 pro cent. Od roku 1945 do 1960 œred nia fre k wen cja wy nios³a 76,4 pro cent. W la tach wzros³a nieznacznie do 77,1 procent, lecz nastêpnie nieznacznie siê obni y³a do 74,8 pro cent w okre sie lat Na stê p nie, od 1990 do 2006, œred nia frekwencja wyborcza istotnie siê zmniejszy³a osi¹gaj¹c wynik 69,7 procent. Podczas dziesiêciolecia poprzedzaj¹cego rok 2006, wynios³a nawet mniej ni 1 Da l ton, Rus sell J., Ci ti zen Po li tics: Pu b lic Opi nion and Po li ti cal Pa r ties in Ad van ced In - dustrial Democracy (New York: Cha t ham Ho u se Pu b li shers, 2002), s. 32.

14 Aktywizowanie wyborców pro cent. Co wiê cej, œred nie od chy le nie stan dar do we rów nie zma la³o, z ponad 3 pro cent we wcze œ nie j szych prze dzia³ach cza so wych do 2,5 pro cent obecnie. Dane te wskazuj¹ nie tylko na obni enie siê frekwencji na œwiecie, lecz równie na zacieranie siê ró nic miêdzy poszczególnymi krajami. Na przestrzeni lat ró nice miêdzy maksymalnymi a minimalnymi wynikami sta³y siê coraz mniej wyraÿne. Ksi¹ ka ta przy bli y nam nie któ re z prób po dej mo wa nych na œwie cie w ce - lu po wstrzy ma nia i/lub od wró ce nia spa d ku par ty cy pa cji wy bo r czej oraz zwiê - kszenia frekwencji w wyborcach wszelkiego rodzaju, referendach i w ró nych ini cja ty wach oby wa te l skich. We wszystkich wydarzeniach wyborczych bierze udzia³ wiele czynników, które wywieraj¹ zró nicowany wp³yw na frekwencjê wyborcz¹. Niektórych z nich nie da siê usun¹æ, po nie wa wy ma ga³oby to zmian w porz¹dku insty tucjo na l nym, prawie wyborczym lub te by³yby wynikiem wielkich transformacji spo³ecznych. Jednak e pewne elementy s¹ bardziej podatne na zmiany, a ksi¹ ka ta pre zen tu je wy bór sto so wa nych w pra kty ce spo so bów, któ re mog³yby wp³yn¹æ korzystnie na zwiêkszenie frekwencji wyborczej. Ta be la 1. Frekwencja wyborcza na œwiecie, 1945 czerwiec 2006 Li cz by przed sta wiaj¹ od se tek zare je stro wa nych wy bo r ców, któ rzy od da li g³os Lata Odsetek Lata Odsetek Lata Odsetek Lata Odsetek , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,0

15 Aktywizowanie wyborców 15 Frekwencja wyborcza na œwiecie, 1945 czerwiec 2006 Treœæ niniejszej publikacji Czêœæ wprowadzaj¹ca poœwiêcona jest niektórym teoretycznym oraz praktycznym kwestiom dotycz¹cym ogólnie obni aj¹cej siê partycypacji obywate - li w polityce, a szczególnie w g³osowaniu. Nastêpnie, w celu skategoryzowa - nia typów dzia³alnoœci ró nych organizacji rz¹dowych oraz pozarz¹dowych maj¹cych na celu zwiêkszenie frekwencji wyborczej, czêœc II ksi¹ ki przedstawia ich za³o e nia. Wy ró nio no szeœæ pod sta wo wych ty pów dzia³añ: 1. kampanie informacyjne wyjaœniaj¹ce procedury wyborcze oraz sposoby g³osowania; 2. ka m pa nie pro mo cy j ne uza sad niaj¹ce, dla cze go oby wa tel po wi nien braæ udzia³ w wy bo rach; 3. akcje obywatelskie nastawione na mobilizacjê elektoratu; 4. szko l ne sy mu la cje wy bo rów oraz inne pro gra my edu ka cy j ne; 5. roz rywkê; 6. zachêty materialne maj¹ce na celu nak³onienie wyborców do g³osowania. Czêœæ III prezentuje studia przypadku z ka dego typu aktywnoœci, zaczerp - niête ze spisu zaanga owanych w tê problematykê organizacji (zobacz aneks B), opracowanego na podstawie ró norodnych miêdzynarodowych Ÿróde³. Niektóre po mys³y oraz dzia³ania uda³o siê prze nieœæ z kra ju do kra ju, a na wet z kon ty - nentu na kontynent. Czêœæ IV prezentuje niektóre wstêpne konkluzje i zalecenia, które mog¹ wynikaæ z niniejszego opracowania.

16 Aktywizowanie wyborców Teorie demokracji Demokracja, jako pojêcie teoretyczne, by³a od dawna przedmiotem rozwa - añ, dys ku sji oraz ma rzeñ. Spo sób, w jaki de mo kra cja jest de fi nio wa na, mówi nam nie ty l ko o ce chach rz¹du, wy bo rach i w³adzy, lecz rów nie o cha ra kte rze spo³ecze ñ stwa, wspól no ty. W fi lo zo fii po li ty cz nej osta t nich stu le ci po jê cie de - mokracji ewoluowa³o i pojawia³o siê w wielu wcieleniach. By³o u ywane jako pod sta wa uto pi j ne go spo³ecze ñ stwa, jako œro dek ochro ny oby wa te li przed rz¹dem, jako narzêdzie s³u ¹ce przyœpieszeniu rozwoju cz³owieka, jako forma wolnorynkowej polityki oraz sposób na zapewnienie stabilnoœci w pluralistycznym spo³ecze ñ stwie. Te o ria de mo kra cji post rze ga³a lu dz koœæ jako pro jekt, jako kon su men tów oraz jako za gro e nie dla po ko ju i do bre go porz¹dku. Nie - ustaj¹ce przemyœlenia teoretyczne oraz wysi³ki ró nych de mo kra ty zuj¹cych siê grup w da l szym ci¹gu jako pier w szoplanowe sta wiaj¹ py ta nia o na tu rê de mo kra cji i po li ty ki. Postrzegana œciœle jako narzêdzie lub mechanizm, demokracja przedstawi - cielska jest definiowana jako system rz¹dzenia, w którym obywatele g³osuj¹ w celu wybrania tych, którzy bêd¹ podejmowali decyzje polityczne oraz bêd¹ pe³niæ fun kcjê ich li de rów po li ty cz nych. Sam akt g³oso wa nia za pe w nia bez po - œrednie zainteresowanie wszystkich obywateli czynnoœciami ich rz¹du, szansê wziêcia udzia³u w wyborach oraz informowania siebie i innych. Rezultaty g³oso wa nia daj¹ wy bra nym upo wa nie nie do rz¹dze nia lub opo no wa nia i na dzo ro wa nia rz¹dz¹cych do cza su na stê p nych wy bo rów oraz pra wo de cy - do wa nia w kwe stiach po li ty ki w roli przed sta wi cie li swo ich wy bo r ców. G³osowanie staje siê podstawow¹ form¹ interakcji miêdzy wybranymi przedstawicielami i przeciêtnymi obywatelami, zapewnia jednoczeœnie fundamen - taln¹ podstawê dzia³ania ca³oœci systemu demokratycznego, a tak e jest wielk¹ wartoœci¹ symboliczn¹. Jeœli uczestnictwo w wyborach maleje, zanika jednoczeœnie zasadniczy zwi¹zek miêdzy obywatelami a systemem, dzia³ania rz¹du zaczynaj¹ siê rozmijaæ z oczekiwaniami obywateli, a w ogólnym wymiarze podwa ona zostaje legitymizacja systemu. Niektórzy teoretycy twierdz¹ jednak, e ta póÿno-xx-wieczna forma de - mo kra cji po ja wi³a siê w doœæ para do ksa l nej po sta ci z jed nej stro ny, za pe w - nia rów noœæ po li tyczn¹ w fo r mie po wszech ne go pra wa do g³oso wa nia ca³ego spo³ecze ñ stwa, jed no stek maj¹cych indy widu a l ne upra w nie nia, a z dru giej, ze z wa la na fun kcjo no wa nie go spo dar ki sprzy jaj¹cej utrwa la niu nie rów no œci kla so wych, do cho do wych i szans y cio wych 2. To w³aœ nie ten mo del de mo kra - cji, jak twierdz¹, jest w³aœciw¹ przy czyn¹ kry zy su prze ja wiaj¹cego siê w sze - 2 Macpherson, C.B., The Life and Times of Liberal Democracy (Oxford: Oxford University Press, 1977), pp ; and Bar ber, Ben ja min, Strong De mo c ra cy (Ber ke ley, Ca lif.: Uni ve r si ty of Ca li fo r nia Press, 1984), ss. xiv, 4,

17 Aktywizowanie wyborców 17 ro ko roz po wszech nio nej alie na cji wy bo r ców i ob ni aj¹cym siê wska Ÿ ni ku partycypacji wyborczej. Niektórzy badacze oraz uczestnicy procesów budowy demokratycznych stru ktur, uwa aj¹, e po li ty ki nie mo na uwa aæ je dy nie za in stru ment kon tro li czy wp³ywu, win na ona byæ po j mo wa na ra czej jako spo sób y cia i po dej mo - wania spo³ecznych decyzji. W takiej wizji demokracja staje siê pojêciem moralnym swoistym stylem ycia. Uczestnictwo w wyborach winno zaspokajaæ tak e potrzeby ekspresji, zapewniaj¹c obywatelowi poczucie, e jest czêœci¹ tego pro ce su. W ta kim ujê ciu, demo kra ty cz ne ucze st ni c two jest uj mo wa ne jako œro dek bu do wy za rów no oby wate l sko œci, jak i wspól no ty. Znacz¹ce uczestnictwo obywateli w decyzjach podejmowanych przez rz¹dz¹cych w ro dza ju de mo kra cji bez po œred niej jest nie zbêd ne, by zbu do waæ bar dziej sprawiedliwe i humanitarne spo³eczenstwo 3. Niezale nie od wystêpuj¹cych ró nic, wszystkie teorie demokracji uznaj¹ g³oso wa nie za jej fun da men tal ny ele ment. Wy bo ry po zo staj¹ pod sta wo wym œrodkiem wp³ywu spo³eczeñstwa w demokracji przedstawicielskiej, zapew - niaj¹ zbiorowy mechanizm decydowania o tym, kto zawiaduje sprawami rz¹du i kto nad zo ru je te dzia³ania oraz kto za pe w nia w pe w nym sto p niu kon - tro lê nad wy bra ny mi po li ty ka mi. Re fe ren da i ini cja ty wy oby wa te l skie umo li - wiaj¹ bezpoœrednie zaanga owanie obywateli w proces podejmowania decyzji, ze wszy stki mi tego po zy tyw ny mi i ne ga tyw ny mi kon sek wen cja mi, i ta k e po do b nie jak w przy pa d ku wy bo rów za le ¹ od akty w ne go ucze st ni c twa obywateli. G³osowanie pozostaje naj³atwiejsz¹ form¹ politycznej partycypa - cji, tak¹, która anga uje wiêkszoœæ obywateli 4. Maj¹c to na uwa dze, przy czy - ny, dla któ rych lu dzie wy daj¹ siê co raz bar dziej sk³onni wstrzy my waæ siê od g³oso wa nia, po zo staj¹ nie ja s ne. Jako wy ja œ nie nia cz¹stko we za pro pono wa no jed nak wie le po ten cja l nych czyn ni ków. 2. Z czego wynikaj¹ ró nice we frekwencji Wie le roz wa añ po œwiê co no wy ja œ nie niu, dla cze go oby wa te le g³osuj¹ lub nie. Wskazywano wie le czyn ni ków, któ re wed³ug na uko w ców i te o re ty ków wp³ywaj¹ na po ziom fre k wen cji na œwie cie. Czyn ni ki te zostan¹ po kró t ce 3 Mac p he r son, The Life of Li be ral De mo c ra cy, ss ; Bar ber, Strong Democracy, ss ; and Da l ton, Ci ti zen Po li tics, s Te i xe i ra, Ruy A., Why Ame ri cans Don t Vote: Tu r no ut De cli ne in the Uni ted Sta tes (New York: Gre en wo od Press, 1987), ss. 3 4, 46, 101; Bla is, An dre, To Vote or Not to Vote: The Me rits and Li mits of Ra tio nal Cho i ce The o ry (Pit t s burg, Pa.: Uni ve r si ty of Pit t s - burgh Press, 2000), s. 70; and Fran klin, Mark N., Ele c to ral Par ti ci pa tion, in La w ren ce Le Duc, Ri chard G. Ne i mi and Pip pa Nor ris (eds), Co m pa ring Democracies: Elections and Voting in Glo bal Per spe c ti ve (Tho u sand Oaks, Ca lif.: SAGE Pu b li ca tions, 1996), s. 216.

18 Aktywizowanie wyborców 18 omó wio ne po ni ej z uw z glêd nie niem po dzia³u na dwie ka te go rie: czyn ni ków wy ni kaj¹cych z kon te kstu i z sy ste mu wy bo r cze go oraz czyn ni ków indy widu - a l nych i spo³ecz nych, któ re wp³ywaj¹ na po ziom fre k wen cji 5. 2a. Czynniki wynikaj¹ce z kontekstu i z systemu wy bo r cze go Ze wzglê du na to, e fre k wen cja wy bo r cza nie ty l ko jest od mien na w ró - nych kra jach, ale te zmie nia siê z wy bo rów na wy bo ry, rozwa enie czynni - ków wy ni kaj¹cych z kon te kstu i z sy ste mu wy bo r cze go jest po mo c ne przy oszacowaniu partycypacji politycznej, zw³aszcza dlatego, i wp³ywaj¹ one na postrzeganie wydarzenia wyborczego przez wyborców. Na po zio mie krajo wym kon tekst mo e siê ró niæ, cza sem znacz¹co, po - rów nuj¹c ró ne ro dza je wyborów. Czyn ni ki wy ni kaj¹ce z kon te kstu przy - czyniaj¹ siê do tego, e partycypacja w wydarzeniach wyborczych bywa mniej lub bar dziej atra kcy j na. Przyk³ada mi tego typu czyn ni ków mog¹ byæ: post rze ga na efe kty w noœæ ry wa li za cji po li ty cz nej sto pieñ, w ja kim oby wa - tele wierz¹, i odmienny wynik wyborczy mo e prowadziæ do zmiany kie - run ku po li ty ki i dzia³ania rz¹du; na si le nie ry wa li za cji i zna cze nie wy da rze nia wy bo r cze go za rów no na po - zio mie ogól nona ro do wym, jak i lo ka l nym: je œli g³osuj¹cym wy da je siê, i walka wyborcza jest wyrównana, uznaj¹ wybory za wa ne, przewidywany zakres marginesu zwyciêstwa czêœciowo determinuje postrzegan¹ wagê po - je dyn cze go g³osu i mo e mieæ wp³yw na ocze ki wa nia ele kto ra tu w od nie - sie niu do po stê po wa nia rz¹du; cha ra kter sy ste mu par ty j ne go. Sto pieñ po dzia³u mo e za pe w niaæ wy bo r - com wiêksz¹ rozmaitoœæ opcji, choæ znaczne zró nicowanie mo e mieæ prze ciw ny sku tek, po nie wa wywo³uje u wy bo r ców dez orien ta cjê i spra - wia, e nie maj¹ oni ja s no œci, jaki efekt mo e mieæ ich g³os; wy da t ki na ka m pa niê mog¹ pod nieœæ pre sti wy bo rów i za pe w niæ roz po w - szechnienie informacji politycznej na szersz¹ skalê; tra dy cje wy bo r cze w ró nych spo³ecz no œciach. Pojawienie siê pewnych man da tów mo e przy czy niæ siê do spa d ku fre k wen cji wy bo r czej lub te po - szczególne spo³ecznoœci mog¹ staæ siê szczególnie korzystn¹ grup¹ doce - low¹ dla ró nych grup in te re su lub pa r tii po li ty cz nych; g³oso wa nie stra te gi cz ne. Wy bo r cy mog¹ li cz niej udaæ siê do urn, aby za po - biec nie po ¹da ne mu wy ni ko wi wy bo r cze mu; 5 Nor ris, Pip pa, Ele c to ral En gi ne e ring (Ca m bri d ge: Cambridge University Press, 2004), ss

19 Aktywizowanie wyborców 19 czas po miê dzy wy bo ra mi. Badania wykazuj¹, e jeœli wybory odbywaj¹ siê bardzo czêsto, cierpi na tym frekwencja wyborcza, choæ istnieje wiele teorii wyjaœniaj¹cych, dlaczego tak jest; po go da mo e byæ czyn ni kiem wp³ywaj¹cym na fre k wen cjê w pe w nych kli - ma tach wy ra Ÿ niej ni w in nych. Eks tre ma l ne wa run ki po go do we wp³ywaj¹ ne ga ty w nie na po ziom fre k wen cji; rodzaj samego wydarzenia wyborczego. Frekwencja w referendach i g³osowaniach dotycz¹cych inicjatyw obywatelskich jest zwykle ni sza ni w wyborach ogólnonarodowych, ale s¹ wyj¹tki (referendum w Norwegii dotycz¹ce cz³onkostwa w Unii Europejskiej lub referendum niepodleg³oœciowe w Quebecu), które pokazuj¹, e bywa inaczej. Wybory inne ni ogólnonarodowe, takie jak do Parlamentu Europejskiego lub wybory lokalne czêsto charakteryzuj¹ siê ni sz¹ frekwencj¹, podobnie jak wybory parlamentarne w systemach prezydenckich niezsynchronizowane z wyborami prezydenckimi. Elementy systemowe lub in sty tu cjo nalne s¹ na ogó³ bar dziej sta bi l ne i czê - sto ich zmia na wy ma ga wiê ksze go wysi³ku usta woda w cze go i admi ni stra - cyjnego. Wiele z tych czynników najlepiej przedstawiæ w kategoriach u³atwiania lub jako po wo dy spra wiaj¹ce, e udzia³ w wy bo rach sta je siê bar dziej lub mniej k³opo t li wy. Przyk³ady czyn ni ków sy ste mo wych to: wybór systemu wyborczego. Prawie wszystkie systemy wyborcze mo na ogó l nie ska tego ry zo waæ jako wiê kszo œcio we (wzglêd nie lub bez wzglêd - nie), proporcjonalne albo mieszane. Badania wskazuj¹, e im lepiej system wyborczy zapewnia reprezentatywnoœæ elektoratu, tym wy sza jest frek - wencja wyborcza. Frekwencja w systemach proporcjonalnych jest czêsto wy sza ni w systemach wiêkszoœciowych. re je stra cja wy bo r ców jako obo wi¹zek pa ñ stwa lub obywatela; obo wi¹zko we czy do bro wo l ne g³oso wa nie. Pro wa dzo ne w wie lu kra jach ba - da nia wy ka za³y, e w kra jach, w któ rych g³oso wa nie jest obo wi¹zko we, frek - wencja wyborcza jest wy sza, jednak pod warunkiem, e obowi¹zek jest po pa r ty sku te cz ny mi san kcja mi gro ¹cymi za nieg³oso wa nie; g³oso wa nie od by waj¹ce siê przez je den lub wiê cej dni; wy bo ry od by waj¹ce siê w dniu po wszed nim lub dniu wo l nym od pra cy. Ar - gu men tu je siê, e orga ni zo wa nie wy bo rów w dniu wo l nym u³atwia ucze st - ni c two w nich. Z ba dañ wy ni kaj¹ jed nak sprze cz ne wnio ski do tycz¹ce sprawdzania siê tego w praktyce; do stê p noœæ alte rna ty w nych pro ce dur g³oso wa nia (wczeœniejsze g³osowa - nie, g³oso wa nie przez pe³no mo c ni ka, g³oso wa nie kore spon dency j ne itp.) po zwa la od daæ g³os wy bo r com, któ rzy w dniu wy bo rów mog¹ nie mieæ ta - kiej mo li wo œci; fi zy cz ny do stêp do lo ka li wy bo r czych. Je œli do stêp jest trud ny, czêœæ po ten - cjalnych wyborców mo e zniechêciæ siê do g³osowania;

20 Aktywizowanie wyborców 20 wy ko rzy sta nie no wych te ch no lo gii, ta kich jak g³oso wa nie ele ktro ni cz ne, któ re uzu pe³niaj¹ kon we ncjo nal ne pro ce du ry. Jed nak wed³ug wy ni ków pro je któw pi lo ta o wych, me to dy te ra czej u³atwiaj¹ g³oso wa nie wy bo r com regularnie uczestnicz¹cym, ni zachêcaj¹ do g³osowania nowych wyborców. adnego z czynników nie mo na uznaæ za wystarczaj¹ce wyjaœnienie w od nie sie niu do wszy stkich œro do wisk wy bo r czych. Na wie le z tych czyn ni - ków administracja wyborcza czy agencje rz¹dowe mog¹ nie mieæ adnego wp³ywu, nie mówi¹c o gru pach oby wa te l skich czy or ga ni za cjach spo³eczno - -oby wate l skich. Czyn ni ki ta kie wy kra czaj¹ poza ramy tej ksi¹ ki; wp³yw kon - te kstu i pra wa wy bo r cze go jest omó wio ny na przyk³ad w pra cy: Ele c to ral Sy s - tem De sign: The New In ter na tio nal IDEA Han d bo ok 6. 2b. Czyn ni ki indy widu a l ne i spo³ecz ne Wœród cech indy widu a l nych, wiek jest czyn ni kiem naj wa nie j szym i ma najœciœlejszy zwi¹zek z poziomem frekwencji wyborczej. Wyniki ostatnich ba dañ kon sek wen t nie wska zuj¹, e m³odzi cz³on ko wie po pu la cji wy bo r czej s¹ mniej sk³onni g³oso waæ. Wiek jest czê sto u y wa ny jako wska Ÿ nik wiê zi spo³ecz nych, co wy ni ka z za³o e nia, e z wie kiem lu dzie na by waj¹ do œwiad cze - nia, staj¹ siê bar dziej za ko rze nie ni i le piej widz¹, co jest wa ne dla przysz³oœci da nej spo³ecz no œci i kra ju. Pro blem ten zo sta³ sze rzej omó wio ny w trze ciej czê œci ni nie j sze go wstê pu. Inne czyn ni ki czê sto wyko rzy sty wa ne do po mia ru wiêzi spo³ecznych to stan cywilny, mobilnoœæ i zaanga owanie religijne. Oso - by po œlu bie, oso by mniej sk³onne do czê stej zmia ny mie j s ca za mie sz ka nia i osoby religijne statystycznie czêœciej bior¹ udzia³ w wyborach. Inn¹ wa n¹ zmienn¹ spo³eczno -de mo gra ficzn¹, na pod sta wie któ rej mo na pro gno zo waæ po ziom fre k wen cji, jest wy kszta³ce nie, choæ sto pieñ jej wp³y wu jest zró ni co wa ny w za le no œci od kra ju i trud ne jest usta le nie do k³ad nych od - po wied ni ków po zio mu wy kszta³ce nia w ró nych sy ste mach edu ka cy j nych. W du ej czêœci œwiata istnieje jednak pozytywny zwi¹zek pomiêdzy pozio - mem wykszta³cenia i partycypacji wyborczej: czêœciej sk³onne s¹ g³osowaæ oso by le piej wy kszta³cone, czê sto wska zu je siê siê, e oso by ta kie po sia daj¹ za so by, mo li wo œci i œro d ki nie zbêd ne do ucze st ni c twa w po li ty ce, któ rych nie maj¹ ci s³abiej wy kszta³ceni. Wa r to za uwa yæ jed nak, e za le noœæ ta nie wy stê pu je wszê dzie. W nie któ rych ba da niach uzy ska no prze ciw ne wy ni ki wska zuj¹ce na to, e z wy szym po zio mem wy kszta³ce nia wi¹ e siê ni sze pra wdopo dobie ñ stwo od da nia g³osu w wy bo rach (np. w In diach), a wy so ki 6 Re y nolds, An drew, Re il ly, Ben and El lis, An drew, Electoral System Design: The New In - terna tio nal IDEA Han d bo ok (Sto c k holm: In ter na tio nal IDEA, 2005).

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 Ko men dan ta G³ówne go Pa ñ stwo wej Stra y Po a r nej z dnia 24 lu te go 2006 r. w spra wie spo so bu pro wa dze nia przez prze³o o nych do ku men

Bardziej szczegółowo

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Statut Zwi zku Kynologicznego w Polsce 2/ 1 STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Roz dzia³ I Po sta no wie nia og l ne 1 Sto wa rzy sze nie no si na zw Zwi zek Ky no lo gicz ny w Pol sceµ zwa ny

Bardziej szczegółowo

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej aparatura i technika Dr n. farm. Sławomir Wilczyński Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego z OML w Sosnowcu, SUM w Katowicach Kierownik Katedry: prof. zw. dr hab. n. fiz. Barbara Pilawa

Bardziej szczegółowo

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada Partnerstwo dla Prezydencji? Wspó³praca administracji z sektorem pozarz¹dowym podczas czeskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej wnioski dla Polski Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych Agnieszka

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Miejsce na naklejk z kodem ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Instrukcja dla zdajàcego POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut 1. Spraw dê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra 11 stron (zadania

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13

Wykaz skrótów... 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 Wstęp Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 1. Źródła i zasady prawa pracy (Krzysztof Walczak)... 19 1.1. Wprowadzenie... 19 1.2. Fi lo zo fia pra wa pra cy... 20 1.3. Pod sta

Bardziej szczegółowo

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK.

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK. PRZEWODNIK Rozdzia³ 1, str. 1 SKUTECZNE ZARZ DZANIE SPÓ DZIELNI MIESZKANIOW Spis treœci 1. PRZEWODNIK 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów

Bardziej szczegółowo

2.0 SAMORZĄDNOŚĆ UCZNIOWSKA W SYSTEMIE EDUKACYJNYM BADANIA EKSPERTYZY REKOMENDACJE JĘDRZEJ WITKOWSKI

2.0 SAMORZĄDNOŚĆ UCZNIOWSKA W SYSTEMIE EDUKACYJNYM BADANIA EKSPERTYZY REKOMENDACJE JĘDRZEJ WITKOWSKI Koalicja na rzecz samorządów uczniowskich to nieformalne zrzeszenie jedenastu organizacji pozarządowych, powstałe z inicjatywy Fundacji Centrum Edukacji Obywatelskiej. Celem działania koalicji jest wzmocnienie

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach BAR BA RA WOY NA ROW SKA, MA RIA SO KO OW SKA, MAG DA LE NA WOY NA ROW SKA -SO DAN Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach W nowej podstawie programowej kszta³cenia

Bardziej szczegółowo

www.nie bo na zie mi.pl

www.nie bo na zie mi.pl Nie bo Na Zie mi www.nie bo na zie mi.pl Kon rad Mi lew ski Wszel kie pra wa za strze żo ne. Nie au to ry zo wa ne roz po wszech nia nie ca ło ści lub frag men tu ni niej szej pu bli ka cji w ja kiej kol

Bardziej szczegółowo

BADANIE WP YWU WARTOŒCI WYBRANYCH PARAMETRÓW NA KSZTA TOWANIE SIÊ JEDNOSTKOWEGO KOSZTU WYDOBYCIA W ZGRUPOWANIU KOPALÑ WÊGLA KAMIENNEGO

BADANIE WP YWU WARTOŒCI WYBRANYCH PARAMETRÓW NA KSZTA TOWANIE SIÊ JEDNOSTKOWEGO KOSZTU WYDOBYCIA W ZGRUPOWANIU KOPALÑ WÊGLA KAMIENNEGO 143 Ma rian Tu rek A dam So j da Ma ciej Wo l ny BADANIE WP YWU WARTOŒCI WYBRANYCH PARAMETRÓW NA KSZTA TOWANIE SIÊ JEDNOSTKOWEGO KOSZTU WYDOBYCIA W ZGRUPOWANIU KOPALÑ WÊGLA KAMIENNEGO EXAMINATION OF THE

Bardziej szczegółowo

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach działania

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a 16 17 2.1. Identyfikacja Interesariuszy Gru py In te re sa riu szy zo sta y wy bra ne w opar ciu o ana li z dzia al - no Êci ope ra cyj nej Gru py Ban ku Mil len nium. W wy ni ku pro ce su ma - po wa nia

Bardziej szczegółowo

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego We³ na mi ne ral na jest to ma te ria³ ter mo izo la cyj ny w for mie p³yt, mat lub gra nu la tu. Zna ko mi cie na da je siê do do cie pla

Bardziej szczegółowo

Nr 103 grudzieñ 2009. Jak zwiêkszyæ inwestycje spo³eczeñstwa informacyjnego? Analyses & Opinions. Tomasz Grzegorz Grosse

Nr 103 grudzieñ 2009. Jak zwiêkszyæ inwestycje spo³eczeñstwa informacyjnego? Analyses & Opinions. Tomasz Grzegorz Grosse Nr 103 grudzieñ 2009 i Opinie Analizy Analyses & Opinions Jak zwiêkszyæ inwestycje spo³eczeñstwa informacyjnego? Tomasz Grzegorz Grosse Podstawowym problemem, który blokuje mo liwoœci rozwoju spo³eczeñstwa

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Nowe me to dy na ucza nia w ma te ma ty ce. Re da k cja dr Jo an na Kan dzia

Nowe me to dy na ucza nia w ma te ma ty ce. Re da k cja dr Jo an na Kan dzia Nowe me to dy na ucza nia w ma te ma ty ce Re da k cja dr Jo an na Kan dzia Wa r sza wa 2012 Pro jekt rea li zo wa ny w ra mach Pro gra mu Ope racy j ne go Ka pi ta³ Lu dz ki Dzia³anie 9.4 Wy so ko wy

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od po wie dzi.

Bardziej szczegółowo

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w I. DEKLARACJA WYDAWCY II. OKREعLENIA Ago ra SA, wy daw ca Ga ze ty Wy bor czej wiad czy kom plek so wà usùu gو Ne kro lo gi, po le ga jà cà na za miesz cza niu ne

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Modele odpowiedzi do arkusza Pr bnej Matury z OPERONEM. Jêzyk polski Poziom rozszerzony

Modele odpowiedzi do arkusza Pr bnej Matury z OPERONEM. Jêzyk polski Poziom rozszerzony Modele odpowiedzi do arkusza Pr bnej Matury z OPERONEM Jêzyk polski Poziom rozszerzony Listopad 2010 Od po wie dzi zda j¹ ce go mo g¹ przy bie raو r n¹ for mê jê zy ko w¹, ale ich sens mu si byو sy no

Bardziej szczegółowo

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9 Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM G d y n i a 2 0 0 9 Program nauczania do nowej podstawy programowej (Rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 23.2.2008 r.) skonsultowany

Bardziej szczegółowo

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów 45 min Wolontariat w Polsce Autorka scenariusza: Małgorzata Wojnarowska Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

System wyborczy system partyjny jakość demokracji O jednomandatowych okręgach wyborczych

System wyborczy system partyjny jakość demokracji O jednomandatowych okręgach wyborczych Sy stem wy bo r czy sy stem pa r ty j ny jakoœæ de mo kra cji. O jedno man da to wych okrêgach wy bo r czych Sy stem wy bo r czy to or dy na cja wy bo r cza wspa r ta umie jêt no œcia mi lu dzi po li ty

Bardziej szczegółowo

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so -

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so - Metoda projekt w badawczych Me to da pro jek t w jest spo so bem wspie ra nia ak tyw ne go za an ga o wa nia i ce lo we go ucze nia siê oraz roz wo ju in te lek tu al ne go, a dla nie kt rych na uczy cie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele 1 3Przyj 0 1cie W E S E L N E 58 magazyn wesele 1 3 Tortowy zawr t g 0 0owy C o fantazjach w 0 2wiecie s 0 0odko 0 2ci C u kier ni czy 0 2wiat roz wi ja si 0 1 w b 0 0y ska wicz - nym tem pie, ofe ru j

Bardziej szczegółowo

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa?

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa? 1 3aparatura i technika Dr n. farm. S 0 0awomir Wilczy Ґski Katedra i Zak 0 0ad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia 0 0 Farmaceutyczny z OML w Sosnowcu 0 1l 0 2skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Scenariusz lekcji w III klasie gimnazjum Przed sta wia my Ko le an kom i Ko le gom pro po zy cjê sce na riu sza lek cji ote ma cie nie ³a twym, szcze g l nie

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182 Załącznik nr 6 REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182 Na podstawie atr.55 Ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 roku (Dz.U. z 1991 roku nr 59 poz.425) ze zmianami

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ

REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ I. ORGANIZACJA REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ 1. W skład Rady Pedagogicznej wchodzą wszyscy nauczyciele zatrudnieni w Zespole Szkół Ogólnokształcących w Nowem. 2. Przewodniczącym Rady Pedagogicznej jest

Bardziej szczegółowo

Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję?

Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję? Opracowanie Grażyna Cybula Konsultant Regionalnego Ośrodka Metodyczno-Edukacyjnego Metis Po co w szkole procedury reagowania na przemoc i agresję? Procedury czyli zasady i kroki podejmowanych działań oparte

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia SPIN

Statut Stowarzyszenia SPIN Statut Stowarzyszenia SPIN Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę SPIN w dalszej części Statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

Regulamin Pracy Rady Seniorów Miasta Konina

Regulamin Pracy Rady Seniorów Miasta Konina Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2011 Prezydenta Miasta Konina z dnia 3 listopada2011 r. Regulamin Pracy Rady Seniorów Miasta Konina Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1 1. Rada Seniorów Miasta Konina, zwaną

Bardziej szczegółowo

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Załącznik nr 1 do Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2008-2015 Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Przepisy ogólne 1 1. Walne Zebranie Członków

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w

Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w Termin wydaje siê byو doœو skomplikowany, lecz jego wyt³umaczenie jest niezbêdne,

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Szkolna interwencja profilaktyczna Szkolna interwencja profilaktyczna Program wczesnej interwencji Profilaktyka selektywna Program adresowany do szkół Opracowanie programu

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Program realizowany w ramach Miejskiego Programu Zapobiegania Przestępczości oraz Ochrony Bezpieczeństwa Obywateli i Porządku Publicznego. Miejski Program

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych ECORYS Polska Sp. z o.o. Poznań, 16 listopada 2012 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

250 pytań rekrutacyjnych

250 pytań rekrutacyjnych 250 pytań rekrutacyjnych które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi 250 pytań rekrutacyjnych, które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi Autorzy Katarzyna Chudzińska dyrektor zarządzający zasobami ludzkimi

Bardziej szczegółowo

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Zajęcia zgodne z niniejszym konspektem przeprowadzono z uczniami klasy I gimnazjum podczas Klubu Młodego Odkrywcy DawBas, działającego przy Zespole Szkół w Górsku.

Bardziej szczegółowo

Regulamin Walnego Zebrania Członków Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej

Regulamin Walnego Zebrania Członków Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej Regulamin Walnego Zebrania Członków Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej Podstawę prawną Regulaminu Walnego Zebrania Członków Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej zwanego dalej Walnym Zebraniem

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA

STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA 1 I. Postanowienia ogólne 1. Koło Naukowe KLUB INWESTORA, zwane dalej Kołem Naukowym, jest jednostką Samorządu Studenckiego działającą przy Wydziale Finansów i Bankowości

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU SZKOŁY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. JANUSZA KORCZAKA W PRUDNIKU

REGULAMIN SAMORZĄDU SZKOŁY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. JANUSZA KORCZAKA W PRUDNIKU Załącznik nr 3 do Statutu Zespołu Szkół im. Janusza Korczaka w Prudniku REGULAMIN SAMORZĄDU SZKOŁY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. JANUSZA KORCZAKA W PRUDNIKU 1 1 PRZEPISY DOTYCZĄCE SAMORZĄDNOŚCI UCZNIÓW 1. Członkami

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR./06 RADY DZIELNICY PRAGA PÓŁNOC M. ST. WARSZAWY

UCHWAŁA NR./06 RADY DZIELNICY PRAGA PÓŁNOC M. ST. WARSZAWY UCHWAŁA NR./06 RADY DZIELNICY PRAGA PÓŁNOC M. ST. WARSZAWY Z dnia 2006r. Projekt Druk nr 176 w sprawie: zarządzenia wyborów do Rady Kolonii Ząbkowska. Na podstawie 6 ust. 1, 7 i 8 Załącznika nr 2 do Statutu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W W PIETROWICACH WIELKICH

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W W PIETROWICACH WIELKICH REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Rada Rodziców Zespołu Szkół w Pietrowicach Wielkich, zwana dalej Radą, działa na podstawie artykułów 53 i 54 Ustawy o systemie

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Ujednolicenie zasad udzielania zwolnień z zajęć szkolnych w szkołach podstawowych i gimnazjach w Gminie Bergen (Bergensstandarden).

Ujednolicenie zasad udzielania zwolnień z zajęć szkolnych w szkołach podstawowych i gimnazjach w Gminie Bergen (Bergensstandarden). Przetłumaczono przez Biuro Tłumaczeń przy Gminie Bergen, strona 1/6 GMINA BERGEN Wydział Urzędu Miejskiego d/s Szkół i Przedszkoli OKÓLNIK Okólnik nr: 28/2013 Data: 25 września 2013 Numer sprawy: 201300138-28

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach Na podstawie art. 95a ustawy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Cynthia A. Tyson

Prof. dr hab. Cynthia A. Tyson W pogoni za możliwym: Angażowanie rodziców i lokalnej społeczności dla wzmocnienia odpowiedzialności Prof. dr hab. Cynthia A. Tyson Uniwersytet Stanowy Ohio Colubmus, OH- USA Burza mózgu... Opisz dom "typowego"

Bardziej szczegółowo

Zebranie Mieszkańców Budynków, zwane dalej Zebraniem, działa na podstawie: a / statutu Spółdzielni Mieszkaniowej WROCŁAWSKI DOM we Wrocławiu,

Zebranie Mieszkańców Budynków, zwane dalej Zebraniem, działa na podstawie: a / statutu Spółdzielni Mieszkaniowej WROCŁAWSKI DOM we Wrocławiu, R E G U L A M I N Zebrania Mieszkańców oraz kompetencji i uprawnień Samorządu Mieszkańców Budynków Spółdzielni Mieszkaniowej WROCŁAWSKI DOM we Wrocławiu. ROZDZIAŁ I. Postanowienia ogólne. Zebranie Mieszkańców

Bardziej szczegółowo

CENY TRANSFEROWE JAKO INNOWACJA PROCESOWA TRANSFER PRICING AS A PROCESS INNOVATION STRESZCZENIE. Da nu ta Lan ger Ma riusz Zie li ñ ski

CENY TRANSFEROWE JAKO INNOWACJA PROCESOWA TRANSFER PRICING AS A PROCESS INNOVATION STRESZCZENIE. Da nu ta Lan ger Ma riusz Zie li ñ ski 129 Da nu ta Lan ger Ma riusz Zie li ñ ski CENY TRANSFEROWE JAKO INNOWACJA PROCESOWA TRANSFER PRICING AS A PROCESS INNOVATION STRESZCZENIE Sto so wa nie cen trans fe ro wych jest czê œci¹ stra te gii po

Bardziej szczegółowo

Fundacja Zielony Przylądek. Brogi 2, 95 082 Dobroń

Fundacja Zielony Przylądek. Brogi 2, 95 082 Dobroń Fundacja Zielony Przylądek Brogi 2, 95 082 Dobroń Sprawozdanie finansowe za okres 01.01.2014 31.12.2014 SPIS TREŚCI: WSTĘP OŚWIADCZENIE I. BILANS II. III. RACHUNEK WYNIKÓW INFORMACJA DODATKOWA 1 OŚWIADCZENIE

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ POZWALAJĄCY NA WYKONYWANIE PRAWA GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA NADZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU CODEMEDIA S.A

FORMULARZ POZWALAJĄCY NA WYKONYWANIE PRAWA GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA NADZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU CODEMEDIA S.A FORMULARZ POZWALAJĄCY NA WYKONYWANIE PRAWA GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA NADZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE ZWOŁANYM NA DZIEŃ 2 SIERPNIA 2013 ROKU Niniejszy formularz przygotowany został

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Listopad 2009 1. c) ini cja ty w lu do wà 2. b) po ma raƒ czo wà re wo lu cjà 3. c) Egipt

Bardziej szczegółowo

Program Debaty: (może ulec zmianie w zależność od przebiegu dyskusji) II. Debata: 1. Analiza ankiety z ogólnej wiedzy o samorządzie.

Program Debaty: (może ulec zmianie w zależność od przebiegu dyskusji) II. Debata: 1. Analiza ankiety z ogólnej wiedzy o samorządzie. Program Debaty: (może ulec zmianie w zależność od przebiegu dyskusji) I. Wprowadzenie, prezentacja multimedialna wraz z wynikami ankiety przeprowadzone w naszej szkole. II. Debata: 1. Analiza ankiety z

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE

REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE I. Postanowienia ogólne 1 1. Niniejszy regulamin określa tryb przeprowadzenia wyborów do rad klasowych

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Rodziców. przy Gimnazjum w Jasienicy. Postanowienia ogólne

Regulamin Rady Rodziców. przy Gimnazjum w Jasienicy. Postanowienia ogólne Regulamin Rady Rodziców przy Gimnazjum w Jasienicy Postanowienia ogólne 1. Rada Rodziców zwana dalej Radą a/ reprezentuje interesy ogółu rodziców, b/ wpływając na sprawy szkoły może przyczynić się do lepszej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Polska Unia Ubocznych Produktów Spalania

Bardziej szczegółowo

REWITALIZACJA A KULTURA PRZESTRZENI

REWITALIZACJA A KULTURA PRZESTRZENI REWITALIZACJA A KULTURA PRZESTRZENI SYTUACJE I WZORCE redakcja naukowa Anna Dziewulska Jeremi T. Królikowski Agnieszka Starzyk Szko³a Wy sza im. Bogdana Jañskiego Compounds revitalization with the culture

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH Opracowano na podstawie następujących aktów prawnych: - rozdział 3a Karty Nauczyciela, ustawa

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Przodkowo.

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Po drugiej stronie lustra

Po drugiej stronie lustra Po drugiej stronie lustra Obraz Polski w ukraińskich mediach Joanna Fomina Natalya Ryabinska Spis tre œci Wstêp (Na tal ya Ry abins ka)................................... 3 Na tal ya Ry abins ka Au tor

Bardziej szczegółowo

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia.

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia. Ogólne warunki dodatkowego ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego i całkowitego inwalidztwa w wyniku nieszczęśliwego wypadku Niniejsze ogólne warunki ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Rada Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Eurogalicja, zwana dalej Radą, działa na podstawie: Ustawy

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE PRODUCENTÓW RYB ŁOSOSIOWATYCH

STOWARZYSZENIE PRODUCENTÓW RYB ŁOSOSIOWATYCH STOWARZYSZENIE PRODUCENTÓW RYB ŁOSOSIOWATYCH REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA PRODUCENTÓW RYB ŁOSOSIOWATYCH POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Walne Zebranie Stowarzyszenia Producentów Ryb Łososiowatych

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 81/2015 POLACY WOBEC PROBLEMU UCHODŹSTWA

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 81/2015 POLACY WOBEC PROBLEMU UCHODŹSTWA Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 81/2015 POLACY WOBEC PROBLEMU UCHODŹSTWA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Regulamin Drużyny Harcerek ZHR

Regulamin Drużyny Harcerek ZHR Regulamin Drużyny Harcerek ZHR (jednolity tekst obowiązujący od dnia 19.01.98 zgodnie z Uchwałą Naczelnictwa ZHR nr 80/7 z dnia 18.01.98) 1. Drużyna jest podstawową jednostką organizacyjną ZHR i podstawowym

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

/BADANIE ANKIETOWE/ Uprzejmie prosimy o odesłanie wypełnionej ankiety do dnia: 7 kwietnia 2014 roku

/BADANIE ANKIETOWE/ Uprzejmie prosimy o odesłanie wypełnionej ankiety do dnia: 7 kwietnia 2014 roku WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA WIELKOPOLSKICH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO /BADA ANKIETOWE/ Uprzejmie prosimy o odesłanie wypełnionej ankiety do dnia: 7 kwietnia 2014 roku Ankietę prosimy przesyłać: pocztą

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Regulamin realizacji projektów edukacyjnych w Gimnazjum nr 4 w Nysie

Regulamin realizacji projektów edukacyjnych w Gimnazjum nr 4 w Nysie Regulamin realizacji projektów edukacyjnych w Gimnazjum nr 4 w Nysie Nysa 2012 I. Projekt w prawie oświatowym - postanowienia ogólne Projekt edukacyjny jest zespołowym, planowym działaniem uczniów, mającym

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ

Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW ZESPÓŁ SZKÓŁ im. MARII SKŁODOWSKIEJ-CURIE W GOSTYNINIE REGULAMIN RADY RODZICÓW Do uŝytku wewnętrznego Regulamin Rady Rodziców przy Zespole Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gostyninie Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy Załącznik do Monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Trzebnica, wrzesień 2009 Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych

Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych Rozdzia³ 5 5.1 Podstawowa terminologia implantologiczna 163 5.2 Planowanie leczenia implantologicznego 164 5.3 Fa za chi rur gicz na 167 5.4 Uzupe³nienia

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący;

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący; Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL Wydziałowa Komisja ds. Jakości Kształcenia Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, tel. +48 81 445 37 31; fax. +48 81 445 37 26, e-mail: wydzial.prawa@kul.pl

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r.

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna "Przyjazne Państwo" do spraw związanych z ograniczaniem biurokracji NPP-020-51-2008 Pan Bronisław

Bardziej szczegółowo