Obróbka cieplno-mechaniczna blach ze stali konstrukcyjnej mikrostopowej o strukturze ferrytyczno-martenzytycznej*

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Obróbka cieplno-mechaniczna blach ze stali konstrukcyjnej mikrostopowej o strukturze ferrytyczno-martenzytycznej*"

Transkrypt

1 AMME 22 11th Obróbka cieplno-mechaniczna blach ze stali konstrukcyjnej mikrostopowej o strukturze ferrytyczno-martenzytycznej* J. Adamczyk, A. Grajcar Zakład Inynierii Materiałów Konstrukcyjnych i Specjalnych, Instytut Materiałów Inynierskich i Biomedycznych, Politechnika lska ul. Konarskiego 18a, 44-1 Gliwice, Poland W pracy dokonano porównania własnoci mechanicznych blach o strukturze ferrytycznomartenzytycznej ze stali konstrukcyjnej C-Mn z mikrododatkami Nb i Ti wytworzonych energooszczdn technologi obróbki cieplno-mechanicznej oraz po konwencjonalnym hartowaniu z temperatury nieco wyszej od A c1. Warunki obróbki cieplno-mechanicznej dobrano na podstawie opracowanego wykresu przemian austenitu przechłodzonego odkształconego plastycznie OCTP c. Stwierdzono, e blacha wytworzona t metod wykazuje bardziej drobnoziarnist struktur oraz korzystniejsze własnoci mechaniczne ni po konwencjonalnym hartowaniu z zakresu dwufazowego α + γ. 1. WSTP Potrzeby przemysłu samochodowego decyduj o intensywnych poszukiwaniach nowych materiałów konstrukcyjnych do produkcji blach o wysokiej wytrzymałoci i dobrej podatnoci na kształtowanie w rónych procesach obróbki plastycznej, pozwalajcych na zmniejszenie masy pojazdu i racjonalne zuycie paliwa. Zainteresowanie wzbudzaj take stopy na osnowie Al i Mg oraz tworzywa polimerowe, lecz nadal ok. 63% masy samochodu stanowi elementy konstrukcyjne kształtowane z blach stalowych [1]. Szczególne zainteresowanie przemysłu samochodowego wzbudzaj stale konstrukcyjne mikrostopowe, które przy zastosowaniu właciwych technologii hutniczych pozwalaj na wytwarzanie wyrobów o drobnoziarnistej strukturze, zapewniajcej wysok wytrzymało i podan podatno na kształtowanie technologiczne metodami tłoczenia, gicia i innymi. Stale tej grupy zawierajce mikrododatki Nb, Ti i V w iloci do ok.,1%, a niekiedy take N i B wymagaj starannie prowadzonego procesu wytapiania z zastosowaniem metalurgii wtórnej i odlewania w atmosferze ochronnej oraz przetwórstwa hutniczego w zakresie temperatury wydzielania si w austenicie odkształcanym plastycznie azotków, wglikoazotków i wglików wprowadzonych do stali mikrododatków [2, 3]. Dyspersyjne czstki tych faz ograniczaj rozrost ziarn austenitu zrekrystalizowanego w przerwach midzy kolejnymi etapami odkształcenia plastycznego stali na gorco, np. podczas walcowania * Praca finansowana przez Komitet Bada Naukowych w ramach grantu promotorskiego nr 7 T8A 16 2.

2 2 J. Adamczyk, A. Grajcar wieloprzepustowego. Austenit drobnoziarnisty chłodzony z naleyt szybkoci z właciwie dobranej temperatury koca obróbki plastycznej ulega przemianie w drobnoziarniste produkty przemiany, zapewniajce podane własnoci uytkowe wyrobów. Współczenie przemysł samochodowy stosuje powszechnie wytwarzane ze stali mikrostopowych blachy walcowane na gorco w integracji z cigłym odlewaniem wlewków oraz przyspieszonym chłodzeniem wyrobu po walcowaniu i zwijaniem w krgi [4], blachy cienkie walcowane na zimno - umacniane podczas wypalania lakieru przez starzenie zgniotowe (bake hardening effect) [5, 6] oraz typu IF (interstitial free) o duej podatnoci na głbokie tłoczenie [7, 8], a take o strukturze ferrytyczno martenzytycznej (dual phase) uzyskiwane przez hartowanie blach z zakresu temperatury γ + α lub coraz powszechniej metod obróbki cieplno-mechanicznej, integrujcej obróbk plastyczn stali na gorco z obróbk ciepln [9, 1]. Skład chemiczny oraz własnoci mechaniczne tych blach podano w pracy [3]. Zainteresowanie wzbudzaj take stale typu TRIP (Transformation Induced Plasticity) o strukturze ferrytyczno-bainitycznej z austenitem szcztkowym, umacniane w procesie kształtowania technologicznego wyrobów w wyniku przemiany martenzytycznej tej fazy [11], stale CP (complex phase) o kompleksowej strukturze wielofazowej oraz stale martenzytyczne TMS o wysokiej wytrzymałoci [12]. Celem pracy jest porównanie struktury i własnoci mechanicznych blach typu dual phase obrobionych cieplnie i wytworzonych metod obróbki cieplno-mechanicznej. 2. MATERIAŁ I METODYKA BADA Badania przeprowadzono na stali konstrukcyjnej C-Mn z mikrododatkami Nb i Ti (tablica 1) wytopionej w próniowym piecu indukcyjnym firmy Balzers VSG-5. Ciekły metal odlewano od góry do wlewnic o pojemnoci 25 kg w osłonie argonu. Wlewki po zakrzepnieciu, obciciu głowy i stopy oraz właciwym przygotowaniu powierzchni poddano kuciu swobodnemu na szybkobienej prasie hydraulicznej oraz wstpnemu walcowaniu na gorco na płaskowniki o wymiarach 16x12x11 mm, które poddano wyarzaniu ujednoradniajcemu w temperaturze 12 C przez 4 h w atmosferze N 2. Tablica 1 Skład chemiczny badanej stali Zawarto składników, %wag. C Mn Si P S Nb Ti Al c Al m N,2 1,41,5,14,8,27,1,2,12,47 W celu okrelenia warunków obróbki cieplno-mechanicznej stali opracowano wykres przemian austenitu przechłodzonego OCTP c - odkształconego plastycznie w temperaturze nieco niszej od temperatury rekrystalizacji tej fazy. Temperatura rekrystalizacji austenitu odkształconego plastycznie badanej stali obliczona z zalenoci [11]: T Rγ = C + (6445Nb-644Nb 1/2 ) + (732V-23V 1/2 ) + 89Ti + 363Al-357Si (1) wynosi 886 C, natomiast wyznaczone dylatometrycznie temperatury przemian fazowych stali maj wartoci: A c1 = 725 C, A c3 = 864 C i M s = 412 C. Temperatury przemian fazowych stali oraz wykres kinetyki przemian fazowych OCTP c wyznaczono przy zastosowaniu dylatometru DIL 85 firmy Baehr Thermoanalyse GmbH. Próbki o rednicy 5 mm i długoci 1 mm po austenityzowaniu w temperaturze 875 C, nieco wyszej od A c3

3 Analiza efektywnoci procesów technologicznych 3 Zawarto Nb, [%wag.],7,6,5,4,3,2,1 NbC TiN Nb=,27% Temperatura, [ C],1,8,6,4,2 Rys. 1. Kinetyka rozpuszczania NbC i TiN w austenicie w stali o zawartoci,27%nb;,1%ti;,2%c i,47%n 4 Zawarto Ti, [%wag.] stali, lecz niszej od temperatury rekrystalizacji austenitu T Rγ (1) odkształcano plastycznie w dylatometrze przez ciskanie z szybkoci ε = 4s 1 do odkształcenia 5% i chłodzono z szybkoci od 9 do,17 C/s. Zakres temperatury walcowania płaskowników o gruboci 11 mm na blach o gruboci 4 mm dobrano na podstawie kinetyki rozpuszczania si w austenicie odkształconym plastycznie azotków TiN i wglików NbC wprowadzonych do stali mikrododatków Ti i Nb, korzystajc z równania kinetycznego [3]: rednica ziarna austenitu, [µm] Temperatura austenityzowania, [ C] Rys. 2. Wpływ temperatury austenityzowania na wielko ziarna austenitu pierwotnego log [M][X] = B - A/T (2) gdzie: [M] i [X] - odpowiednio udziały wagowe mikrododatków metalicznych Ti i Nb oraz metaloidów N i C rozpuszczonych w roztworze stałym w temperaturze T, natomiast A, B-stałe zalene od rodzaju fazy zaczerpnite z pracy [3]. Obliczone zalenoci rozpuszczania si w austenicie faz TiN i NbC przedstawione na rys. 1 wskazuj, e całkowite rozpuszczenie w austenicie wprowadzonego do stali mikrododatku Nb nastepuje w temperaturze około 11 C, natomiast udział Ti rozpuszczonego w 1275 C wynosi zaledwie,2%. Oznacza to, e górna temperatura walcowania płaskowników nie powinna przekracza 15 C, a dolna odpowiada całkowitemu zwizaniu tych mikrododatków w TiN i NbC, co nastpuje odpowiednio w temperaturze 175 i 925 C. W pracy przyjto temperatur koca walcowania 875 C w celu wytworzenia w austenicie zdrowionym dynamicznie duej populacji miejsc dogodnych do zarodkowania ferrytu, tj. na granicach ziarn, pasmach odkształcenia oraz przecinajcych si pasmach polizgu. Poprawno przyjtego zakresu temperatury walcowania potwierdzono na podstawie bada wpływu temperatury austenityzowania próbek z zakresu 875 do 115 C na wielko ziarn austenitu pierwotnego (rys. 2). Jak wynika z tego rysunku wyrany rozrost ziarn tej fazy zaczyna si po przekroczeniu temperatury 15 C. Na podstawie wymienionych danych opracowano program walcowania odcinków próbnych na blach w czterech przepustach (tablica 2). W pierwszych dwóch przepustach stosowano 25%, a w pozostałych 2% stopie gniotu.

4 4 J. Adamczyk, A. Grajcar Tablica 2 Program walcowania odcinków próbnych blachy Nr Temperatura Grubo przed Grubo po Gniot wzgldny, [%] przepustu odkształcenia, [ C] przepustem, [mm] przepucie, [mm] , 8, ,2 6, ,2 5, , 4, 2 Temperatura, [ C] Czas, [s] Rys. 3. Wykres OCTP c badanej stali z schematem przeprowadzonej obróbki cieplno-mechanicznej Warunki chłodzenia blachy z temperatury koca walcowania ustalono na podstawie opracowanego wykresu kinetyki przemian austenitu przechłodzonego po odkształceniu plastycznym (rys. 3). Blachy chłodzono pocztkowo w spronym powietrzu do temperatury około 6 C w celu realizacji przemiany γ α przez 3s, nie dopuszczajc do zapocztkowania przemiany perlitycznej, a nastpnie w wodzie. Klasyczn obróbk ciepln przeprowadzono przez austenityzowanie blach w temperaturze 75 C, nieco wyszej od A c1 stali i ich hartowanie w wodzie. Badania struktury blach przeprowadzono metod metalografii wietlnej na zgładach polerowanych i trawionych, przy czym dla ujawnienia granic ziarn austenitu pierwotnego stosowano trawienie w nasyconym roztworze wodnym kwasu pikrynowego z dodatkiem CuCl 2 w 1 temperaturze ok. 7 C. Pomiaru wielkoci ziarna austenitu pierwotnego, a A c3 = 864 C take wielkoci ziarna ferrytu po obróbce 8 A c1 = 725 C cieplno-mechanicznej i udziału F powierzchniowego ferrytu dokonano 6 P przy pomocy automatycznego B analizatora obrazu Leica Qwin 4 współpracujcego z mikroskopem M wietlnym Leica MEF 4A ,42,17 C/s Natomiast własnoci mechaniczne blach w stanie obrobionym cieplnomechanicznie oraz po hartowaniu konwencjonalnym wyznaczono metod statycznej próby rozcigania próbek płaskich o gruboci 4 mm i długoci pomiarowej 5 mm na maszynie wytrzymałociowej Zwick Z/1. 3. WYNIKI BADA Przeprowadzone badania wykazały, e stal posiada drobnoziarnist struktur austenitu pierwotnego do temperatury ok. 15 C, po czym nastpuje stopniowy rozrost ziarna zwizany z rozpuszczaniem si czstek NbC i TiN w roztworze stałym. Wielko ziarna austenitu w temperaturze koca walcowania wynosi około 7 µm. Struktura blach wytworzonych metod obróki cieplno-mechanicznej oraz w stanie zahartowanym z temperatury 75 C, tj. z zakresu dwufazowego α + γ wykazuje istotne rónice

5 Analiza efektywnoci procesów technologicznych 5 (rys. 4 i 5). Wprawdzie udział ferrytu w obu stanach blach jest porównywalny i wynosi, około 45%, lecz wielko ziarn tej fazy wytworzonej w procesie obróbki cieplno-mechanicznej jest nadzwyczaj mała i wynosi rednio 4 µm, podczas gdy w stali zahartowanej z temperatury nieco wyszej od A c1 osiga wielko 8,7 µm. Silne rozdrobnienie ziarn ferrytu w stali obrobionej cieplno-mechanicznie jest wynikiem obecnoci duej populacji miejsc dogodnych do zarodkowania ferrytu w austenicie odkształconym plastycznie. Wybitnie drobnoziarnist budow ma równie martenzyt z niewielkim udziałem bainitu w stali obrobionej cieplno-mechanicznie. Jest to wynikiem rozdrobnienia ziarn austenitu przez prawie równomiernie rozmieszczone w osnowie tej fazy drobne ziarna ferrytu (rys. 4). Obecno pewnego udziału bainitu w strukturze stali w tym stanie wynika z przyspieszenia zarówno przemiany γ α, jak i bainitycznej austenitu odkształconego plastycznie (rys. 3). Natomiast pozostał składow struktury stali zahartowanej z temperatury 75 C jest martenzyt (rys. 5). Rys. 4. Drobnoziarnista struktura ferrytycznomartenzytyczno-bainityczna blach po obróbce cieplno-mechanicznej Rys. 5. Struktura ferrytyczno-martenzytyczna blach po hartowaniu z zakresu dwufazowego α+γ Zrónicowana struktura stali wywiera istotny wpływ na własnoci mechaniczne blach w obu stanach. Jak wynika z tablicy 3 blacha wytworzona metod obróbki cieplno-mechanicznej ze wzgldu na bardziej drobnoziarnist struktur wykazuje wyranie wiksz granic plastycznoci i wytrzymałoci. Natomiast własnoci plastyczne blach w obu stanach s porównywalne. Badane stale cechuje take bardzo korzystny współczynnik R p,2 /R m =,5-,56. Tablica 3 Wyniki bada własnoci mechanicznych Wariant obróbki R p,2, MPa R m, MPa A, % Z, % R p,2 /R m Obróbka cieplnomechaniczna ,3 24,6,56 Obróbka cieplna ,5 27,3,5

6 6 J. Adamczyk, A. Grajcar 4. WNIOSKI Opracowana stal mikrostopowa wykazuje du podatno na wytwarzanie blach o strukturze ferrytyczno-martenzytycznej (dual phase) zarówno metod obróbki cieplno-mechanicznej, jak i przez klasyczne hartowanie z temperatury nieco wyszej od A c1 stali. Prawidłowy dobór warunków obróbki cieplno-mechanicznej, tj. zakresu temperatury walcowania do rodzaju i stenia wprowadzonych do stali mikrododatków oraz szybkoci chłodzenia nie dopuszczajcej do zapocztkowania przemiany perlitycznej, pozwala na wytworzenie blach o wybitnie drobnoziarnistej strukturze ferrytyczno-martenzytyczno-bainitycznej osigajcych R p,2 > 53 MPa, R m > 95 MPa, A ~ 14%, Z ~ 25%. Bardziej gruboziarnista struktura ferrytyczno-martenzytyczna blach zahartowanych z temperatury nieco wyszej od A c1 stali stanowi, e wykazuj one przy tym samym udziale ferrytu jak po obróbce cieplno-mechanicznej, znacznie mniejsze własnoci wytrzymałociowe przy porównywalnej podatnoci na odkształcenie plastyczne. LITERATURA 1. H. Baumgart, G. Deinzer, G. Barton: Materiały Adam Opel AG, International Technical Development Center, Ruesselsheim (2), s T. Gladman: The Physical Metallurgy of Microalloyed Steels, Univ. Press Cambridge, (1997). 3. J. Adamczyk: Inynieria wyrobów stalowych, Wyd. Politechniki lskiej, Gliwice (2). 4. P. J. P. Bordignon: Sider Latinosmer, 315, (1986), s P. Elsen, H. P. Hougardy: Stahl u. Eisen, 113, (1993) Nr 1, s A. Chatterjee, S. Chandra: Steel World, 3, (1997) Nr 2, s W. Bleck, R. Bode, F. J. Hahn: Thyssen Tech. Ber., (199) Nr 1, s H. Takechi: ISIJ International, 34, (1994) Nr 1, s W. Bleck, K. Koehler, L. Meyer, C. Preisendanz: Thyssen Tech. Ber., 23 (1991) Nr 1, s Proc of Seminar: Dual Phase and Cold Pressing Vanadium Steels in Automobile Industry, VANITEC, (1978), London EC1N 2NE. 11. K. Eberle, P. Cantinieaux, P. Harlet, M. Vande Populiere: I&SM, 26, (1999) Nr 2, s Stahl fur den Automobilbau, Stahlmarkt, (1998) Nr 12, s. 38.

Walcowanie blach o strukturze wielofazowej metod obróbki cieplno - mechanicznej ze stali konstrukcyjnej z mikrododatkami Nb i Ti #

Walcowanie blach o strukturze wielofazowej metod obróbki cieplno - mechanicznej ze stali konstrukcyjnej z mikrododatkami Nb i Ti # AMME 23 12th Walcowanie blach o strukturze wielofazowej metod obróbki cieplno - mechanicznej ze stali konstrukcyjnej z mikrododatkami Nb i Ti # J. Adamczyk, A. Grajcar Zakład Inynierii Materiałów Konstrukcyjnych

Bardziej szczegółowo

Struktura i własnoci mechaniczne elementów kutych o zrónicowanej hartownoci ze stali mikrostopowych metod obróbki cieplno-mechanicznej

Struktura i własnoci mechaniczne elementów kutych o zrónicowanej hartownoci ze stali mikrostopowych metod obróbki cieplno-mechanicznej AMME 2003 12th Struktura i własnoci mechaniczne elementów kutych o zrónicowanej hartownoci ze stali mikrostopowych metod obróbki cieplno-mechanicznej J. Adamczyk, M. Opiela, A. Grajcar Zakład Inynierii

Bardziej szczegółowo

Struktura i własnoci mechaniczne elementów kutych metod obróbki cieplno-mechanicznej ze stali mikrostopowych

Struktura i własnoci mechaniczne elementów kutych metod obróbki cieplno-mechanicznej ze stali mikrostopowych AMME 2002 11th Struktura i własnoci mechaniczne elementów kutych metod obróbki cieplno-mechanicznej ze stali mikrostopowych J. Adamczyk, M. Opiela, A. Grajcar Zakład Inynierii Materiałów Konstrukcyjnych

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Odkształcenie plastyczne i rekrystalizacja metali. Copyright by L.A. Dobrzaski, IMIiB, Gliwice

Materiały metalowe. Odkształcenie plastyczne i rekrystalizacja metali. Copyright by L.A. Dobrzaski, IMIiB, Gliwice Stale szybkotnce to takie stale stopowe, które maj zastosowanie na narzdzia tnce do obróbki skrawaniem, na narzdzia wykrojnikowe, a take na narzdzia do obróbki plastycznej na zimno i na gorco. Stale te

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych i własnoci stali Prezentacja ta ma na celu zaprezentowanie oraz przyblienie wiadomoci o wpływie pierwiastków stopowych na struktur stali, przygotowaniu zgładów metalograficznych oraz obserwacji struktur

Bardziej szczegółowo

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI PL0400058 STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI Instytut Metalurgii Żelaza im. S. Staszica, Gliwice

Bardziej szczegółowo

5. Wyniki badań i ich omówienie

5. Wyniki badań i ich omówienie Strukturalne i mechaniczne czynniki umocnienia i rekrystalizacji stali z mikrododatkami odkształcanych plastycznie na gorąco 5. Wyniki badań i ich omówienie 5.1. Wyniki badań procesu wysokotemperaturowego

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3.

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3. PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3. WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE Definicja obróbki cieplnej Dziedzina

Bardziej szczegółowo

4. Charakterystyka stali niestopowych. I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe. Stal jest łatwospawalna gdy:

4. Charakterystyka stali niestopowych. I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe. Stal jest łatwospawalna gdy: 4. Charakterystyka stali niestopowych I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe 1. Stale niestopowe konstrukcyjne i maszynowe (PN-EN 1025:2002U) Wymagania: Łatwa spawalno Stal

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. I. Wyżarzanie

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. I. Wyżarzanie OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. I. Wyżarzanie Przemiany przy nagrzewaniu i powolnym chłodzeniu stali A 3 A cm A 1 Przykład nagrzewania stali eutektoidalnej (~0,8 % C) Po przekroczeniu temperatury A 1

Bardziej szczegółowo

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6.1. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z rodzajami obróbki cieplno plastycznej i ich wpływem na własności metali. 6.2. Wprowadzenie Obróbką cieplno-plastyczną, zwaną potocznie

Bardziej szczegółowo

Wpływ wanadu na przemiany przy odpuszczaniu stali o małej zawartoci innych pierwiastków

Wpływ wanadu na przemiany przy odpuszczaniu stali o małej zawartoci innych pierwiastków AMME 2003 12th Wpływ wanadu na przemiany przy odpuszczaniu stali o małej zawartoci innych pierwiastków J. Pacyna, R. Dbrowski Wydział Metalurgii i Inynierii Materiałowej, Akademia Górniczo-Hutnicza Al.

Bardziej szczegółowo

Wpływ obróbki cieplnej na morfologi ledeburytu przenienionego w stopach podeutektycznych

Wpływ obróbki cieplnej na morfologi ledeburytu przenienionego w stopach podeutektycznych AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Wpływ obróbki cieplnej na morfologi ledeburytu przenienionego w stopach podeutektycznych J. Pacyna, J. Krawczyk Wydział Metalurgii i Inynierii

Bardziej szczegółowo

Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Wstęp 11

Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Wstęp 11 Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, 2017 Spis treści Wstęp 11 1. Wytwarzanie stali 13 1.1. Wstęp 13 1.2. Wsad do wielkiego pieca 15 1.3. Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne stale bainityczne

Nowoczesne stale bainityczne Nowoczesne stale bainityczne Klasyfikacja, projektowanie, mikrostruktura, właściwości oraz przykłady zastosowania Wykład opracował: dr hab. inż. Zdzisław Ławrynowicz, prof. nadzw. UTP Zakład Inżynierii

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 (21) Numer zgłoszenia: 331212 ( 13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 04.07.1997 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stopów: zabiegi cieplne, które mają na celu nadanie im pożądanych cech mechanicznych, fizycznych lub chemicznych przez zmianę struktury stopu. Podstawowe etapy obróbki

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 7. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż.

ĆWICZENIE Nr 7. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 7 Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali: stale spawalne o podwyższonej

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków obróbki cieplnej na własnoci stopu AlMg1Si1*

Wpływ warunków obróbki cieplnej na własnoci stopu AlMg1Si1* AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Wpływ warunków obróbki cieplnej na własnoci stopu AlMg1Si1* S. Tkaczyk, M. Kciuk Zakład Zarzdzania Jakoci, Instytut Materiałów Inynierskich i

Bardziej szczegółowo

Odporno na pkanie korozyjne blach walcowanych metod obróbki cieplno-mechanicznej ze stali mikrostopowej do ulepszania cieplnego

Odporno na pkanie korozyjne blach walcowanych metod obróbki cieplno-mechanicznej ze stali mikrostopowej do ulepszania cieplnego AMME 003 1th Odporno na pkanie korozyjne blach walcowanych metod obróbki cieplno-mechanicznej ze stali mikrostopowej do ulepszania cieplnego J. Adamczyk, W. Krukiewicz, M. Kremzer Instytut Materiałów Inynierskich

Bardziej szczegółowo

Wykład 8. Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem. Przemiany zachodzące podczas nagrzewania

Wykład 8. Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem. Przemiany zachodzące podczas nagrzewania Wykład 8 Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem Przemiany zachodzące podczas nagrzewania Nagrzewanie stopów żelaza powyżej temperatury 723 O C powoduje rozpoczęcie przemiany perlitu w austenit

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej. 7. Podsumowanie

Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej. 7. Podsumowanie Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej 7. Podsumowanie Praca wykazała, że mechanizm i kinetyka wydzielania w miedzi tytanowej typu CuTi4, jest bardzo złożona

Bardziej szczegółowo

Stosowane s na narzdzia nie przekraczajce w czasie pracy temperatury wyszej ni 200 C.

Stosowane s na narzdzia nie przekraczajce w czasie pracy temperatury wyszej ni 200 C. Stosowane s na narzdzia nie przekraczajce w czasie pracy temperatury wyszej ni 200 C. Narzdzia do pracy na zimno mona pogrupowa na narzdzia skrawajce, tnce stosowane do obróbki rónych tworzyw oraz narzdzia

Bardziej szczegółowo

Stopy tytanu. Stopy tytanu i niklu 1

Stopy tytanu. Stopy tytanu i niklu 1 Stopy tytanu Stopy tytanu i niklu 1 Tytan i jego stopy Al Ti Cu Ni liczba at. 13 22 29 28 struktura kryst. A1 αa3/βa2 A1 A1 ρ, kg m -3 2700 4500 8930 8900 T t, C 660 1668 1085 1453 α, 10-6 K -1 18 8,4

Bardziej szczegółowo

WPŁYW TEMPERATURY HARTOWANIA NA MIKROSTRUKTURĘ I WŁASNOŚCI MECHANICZNE STALI DP

WPŁYW TEMPERATURY HARTOWANIA NA MIKROSTRUKTURĘ I WŁASNOŚCI MECHANICZNE STALI DP KRZYSZTOF MIERNIK, RAFAŁ BOGUCKI, STANISŁAW PYTEL WPŁYW TEMPERATURY HARTOWANIA NA MIKROSTRUKTURĘ I WŁASNOŚCI MECHANICZNE STALI DP EFFECT OF HARDENING TEMPERATURE ON MICROSTRUCTURE AND MECHANICAL PROPERTIES

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego WPŁYW CHŁODZENIA NA PRZEMIANY AUSTENITU Ar 3, Ar cm, Ar 1 temperatury przy chłodzeniu, niższe od równowagowych A 3, A cm, A 1 A

Bardziej szczegółowo

HUTNICTWO I ODLEWNICTWO

HUTNICTWO I ODLEWNICTWO Technologie wytwarzania blach cienkich ze stali wielofazowych AHSS dla motoryzacji DR HAB. INŻ. Adam Grajcar, PROF. POL. ŚL., INSTYTUT MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH I BIOMEDYCZNYCH WYDZIAŁU MECHANICZNEGO TECHNOLOGICZNEGO

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Podział stali stopowych ze względu na zastosowanie: stale konstrukcyjne stale narzędziowe stale o szczególnych właściwościach STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali:

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Stale w stanie ulepszonym cieplnie Łódź 2010 Cel ćwiczenia Zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie. Strukturalne i mechaniczne czynniki umocnienia i rekrystalizacji stali z mikrododatkami odkształcanych plastycznie na gorąco

1. Wprowadzenie. Strukturalne i mechaniczne czynniki umocnienia i rekrystalizacji stali z mikrododatkami odkształcanych plastycznie na gorąco Strukturalne i mechaniczne czynniki umocnienia i rekrystalizacji stali z mikrododatkami odkształcanych plastycznie na gorąco 1. Wprowadzenie Korzyści techniczne i ekonomiczne wynikające ze stosowania stali

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA. opracował dr inż. Stanisław Rymkiewicz

OBRÓBKA CIEPLNA. opracował dr inż. Stanisław Rymkiewicz OBRÓBKA CIEPLNA opracował dr inż. Stanisław Rymkiewicz Schemat wykresu układu równowagi fazowej żelazo-węgiel i żelazo-cementyt t, ºC Fe 6,67 Fe 3 C stężenie masowe, C [%] C żelazo cementyt (Fe - Fe 3

Bardziej szczegółowo

TŁOCZNO BLACH O PODWYSZONEJ WYTRZYMAŁOCI

TŁOCZNO BLACH O PODWYSZONEJ WYTRZYMAŁOCI Obróbka Plastyczna Metali Nr 1, 2005 Materiałoznawstwo i obróbka cieplna mgr in. Henryk Łobza, in. Marian Stefaniak, mgr in. Sławomir Sosnowski Instytut Obróbki Plastycznej, Pozna TŁOCZNO BLACH O PODWYSZONEJ

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali OBRÓBKA CIEPLNA Obróbka cieplna stali Powstawanie austenitu podczas nagrzewania Ujednorodnianie austenitu Zmiany wielkości ziarna Przemiany w stali podczas chłodzenia Martenzytyczna Bainityczna Perlityczna

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotów Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Wpływ róŝnych rodzajów

Bardziej szczegółowo

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji w Bytomiu Wilhelm Gorecki PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Podręcznik akademicki Bytom 2011 1. Wstęp...9 2. Cel podręcznika...11 3. Wstęp

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z MATERIAŁOZNAWSTWA - LABORATORIUM OBRÓBKA CIEPLNA STALI

SPRAWOZDANIE Z MATERIAŁOZNAWSTWA - LABORATORIUM OBRÓBKA CIEPLNA STALI SPRAWOZDANIE Z MATERIAŁOZNAWSTWA - LABORATORIUM OBRÓBKA CIEPLNA STALI Obróbką cieplną nazywa sie zabiegi technologiczne umożliwiające dzięki grzaniu i chłodzeniu zmianę mikrostruktury, a przez to własności

Bardziej szczegółowo

Wysza twardo to wzrost czasu uytkowania narzdzia

Wysza twardo to wzrost czasu uytkowania narzdzia Wysza twardo to wzrost czasu uytkowania narzdzia Sporód wielu czynników, które najbardziej redukuj koszty produkcji wyrónia si najwaniejsze wymienione poniej: czas pracy narzdzia niskie stałe koszty produkcji

Bardziej szczegółowo

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne Technologia obróbki cieplnej Grzanie i ośrodki grzejne Grzanie: nagrzewanie i wygrzewanie Dobór czasu grzania Rodzaje ośrodków grzejnych Powietrze Ośrodki gazowe Złoża fluidalne Kąpiele solne: sole chlorkowe

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE PODSTAW PRZEMYSŁOWEJ TECHNOLOGII WYTWARZANIA BLACH ZE STALI KONSTRUKCYJNEJ WIELOFAZOWEJ Z ZASTOSOWANIEM METODY PÓŁPRZEMYSŁOWEJ SYMULACJI

OPRACOWANIE PODSTAW PRZEMYSŁOWEJ TECHNOLOGII WYTWARZANIA BLACH ZE STALI KONSTRUKCYJNEJ WIELOFAZOWEJ Z ZASTOSOWANIEM METODY PÓŁPRZEMYSŁOWEJ SYMULACJI 146 Prace IMŻ 1 (2012) Artur ŻAK, Valeriy PIDVYSOTS KYY, Dariusz WOŹNIAK, Rafał PALUS Instytut Metalurgii Żelaza im. St. Staszica OPRACOWANIE PODSTAW PRZEMYSŁOWEJ TECHNOLOGII WYTWARZANIA BLACH ZE STALI

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Samochodowych

Zespół Szkół Samochodowych Zespół Szkół Samochodowych Podstawy Konstrukcji Maszyn Materiały Konstrukcyjne i Eksploatacyjne Temat: OTRZYMYWANIE STOPÓW ŻELAZA Z WĘGLEM. 2016-01-24 1 1. Stopy metali. 2. Odmiany alotropowe żelaza. 3.

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali OBRÓBKA CIEPLNA Obróbka cieplna stali Powstawanie austenitu podczas nagrzewania Ujednorodnianie austenitu Zmiany wielkości ziarna Przemiany w stali podczas chłodzenia Martenzytyczna Bainityczna Perlityczna

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inŝ. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INśYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium InŜynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr

Bardziej szczegółowo

PL B1. AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE, Kraków, PL BUP 08/13

PL B1. AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE, Kraków, PL BUP 08/13 PL 223497 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 223497 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 399322 (51) Int.Cl. B23P 17/00 (2006.01) C21D 8/12 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Pytania do egzaminu inżynierskiego, PWSZ Głogów, Przeróbka Plastyczna

Pytania do egzaminu inżynierskiego, PWSZ Głogów, Przeróbka Plastyczna Pytania do egzaminu inżynierskiego, PWSZ Głogów, Przeróbka Plastyczna 1. Badania własności materiałów i próby technologiczne 2. Stany naprężenia, kierunki, składowe stanu naprężenia 3. Porównywanie stanów

Bardziej szczegółowo

Zaawansowane stale wysokowytrzymałe dla przemysłu motoryzacyjnego - geneza, cykl wytwarzania, właściwości mechaniczne i użytkowe. R.

Zaawansowane stale wysokowytrzymałe dla przemysłu motoryzacyjnego - geneza, cykl wytwarzania, właściwości mechaniczne i użytkowe. R. Zaawansowane stale wysokowytrzymałe dla przemysłu motoryzacyjnego - geneza, cykl wytwarzania, właściwości mechaniczne i użytkowe R.Kuziak W prezentacji wykorzystano materiały: 1. Politechnika Śląska dr

Bardziej szczegółowo

Fizyczne modelowanie walcowania normalizującego blach grubych ze stali S355J2G3

Fizyczne modelowanie walcowania normalizującego blach grubych ze stali S355J2G3 S. 296 Hutnik Wiadomości hutniczen nr 6 Dr inż. JAROSŁAW markowski UKD 621.771.23.001.57:669-153:669-12: Dr inż. MARCIN KNAPIŃSKI, 669-413:669.14.018.298.3:669.017 Dr inż. BARTOSZ KOCZURKIEWICZ Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Stale niestopowe jakościowe Stale niestopowe specjalne

Stale niestopowe jakościowe Stale niestopowe specjalne Ćwiczenie 5 1. Wstęp. Do stali specjalnych zaliczane są m.in. stale o szczególnych własnościach fizycznych i chemicznych. Są to stale odporne na różne typy korozji: chemiczną, elektrochemiczną, gazową

Bardziej szczegółowo

Prognozowanie udziału grafitu i cementytu oraz twardoci na przekroju walca eliwnego na podstawie szybkoci krzepnicia

Prognozowanie udziału grafitu i cementytu oraz twardoci na przekroju walca eliwnego na podstawie szybkoci krzepnicia AMME 2003 12th Prognozowanie udziału grafitu i cementytu oraz twardoci na przekroju walca eliwnego na podstawie szybkoci krzepnicia J. Sucho Zakład Odlewnictwa, Instytut Materiałów Inynierskich i Biomedycznych,

Bardziej szczegółowo

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stal stopowa stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2% węgla i pierwiastki

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II

Technologie Materiałowe II KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II dr inż. Dariusz Fydrych, dr hab. inż. Jerzy Łabanowski, prof.nadzw. PG Kierunek studiów: Inżynieria Materiałowa

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI

OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI Plastyczność: zdolność metali i stopów do trwałego odkształcania się bez naruszenia spójności Obróbka plastyczna: walcowanie, kucie, prasowanie, ciągnienie Produkty i półprodukty

Bardziej szczegółowo

KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Krzepnięcie przemiana fazy ciekłej w fazę stałą Krystalizacja przemiana

Bardziej szczegółowo

Technologie wytwarzania metali. Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe

Technologie wytwarzania metali. Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe Technologie wytwarzania metali Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW Krzepnięcie - przemiana fazy

Bardziej szczegółowo

Technologie wytwarzania metali. Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe

Technologie wytwarzania metali. Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe Technologie wytwarzania metali Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki próżniowe KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW Krzepnięcie - przemiana fazy

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Wykład 2 Technologia wyżarzania stali

Technologie Materiałowe II Wykład 2 Technologia wyżarzania stali KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Wykład 2 Technologia wyżarzania stali dr hab. inż. Jerzy Łabanowski, prof.nadzw. PG Kierunek studiów: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA HARTOWANIE I ODPUSZCZANIE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. WPŁYW CHŁODZENIA NA PRZEMIANY AUSTENITU

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 2 Temat: Umocnienie wydzieleniowe stopu Al z Cu + umocnienie stali

Ćwiczenie nr 2 Temat: Umocnienie wydzieleniowe stopu Al z Cu + umocnienie stali S t r o n a 1 Przedmiot: Badanie własności mechanicznych materiałów Autor opracowania: dr inż. Magdalena Rozmus-Górnikowska Ćwiczenie nr 2 Temat: Umocnienie wydzieleniowe stopu Al z Cu + umocnienie stali

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - zagadnienia, na które należy zwrócić szczególną uwagę 1. Omówić budowę atomu. 2. Co to jest masa atomowa? 3. Omówić budowę układu okresowego pierwiastków. 4. Wyjaśnić strukturę

Bardziej szczegółowo

4. Wyniki bada uzupełniaj cych własno ci stali szybkotn cych

4. Wyniki bada uzupełniaj cych własno ci stali szybkotn cych 4. Wyniki bada uzupełniaj cych własno ci stali szybkotn cych 4.1. Wyniki bada twardo ci Pomiarów twardo ci stali w skali C Rockwella dokonano na przekroju próbek poddanych uprzednio badaniu współczynnika

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZALECEŃ TECHNOLOGICZNYCH DO WALCOWANIA BLACH W LPS NA PODSTAWIE WYNIKÓW Z SYMULACJI NUMERYCZNYCH I FIZYCZNYCH

OPRACOWANIE ZALECEŃ TECHNOLOGICZNYCH DO WALCOWANIA BLACH W LPS NA PODSTAWIE WYNIKÓW Z SYMULACJI NUMERYCZNYCH I FIZYCZNYCH 95 Marek HETMAŃCZYK, Grzegorz NIEWIELSKI, Dariusz KUC, Eugeniusz HADASIK Politechnika Śląska, Wydział Inżynierii Materiałowej i Metalurgii OPRACOWANIE ZALECEŃ TECHNOLOGICZNYCH DO WALCOWANIA BLACH W LPS

Bardziej szczegółowo

Hartowno i odpuszczalno stali

Hartowno i odpuszczalno stali Hartowno stali Podatno stali na hartowanie, zwana hartownoci, jest wyraana zalenoci przyrostu twardoci w wyniku hartowania od temperatury austenityzowania i szybkoci chłodzenia. O hartownoci stali współdecyduje:

Bardziej szczegółowo

Ocena kształtu wydziele grafitu w eliwie sferoidalnym metod ATD

Ocena kształtu wydziele grafitu w eliwie sferoidalnym metod ATD AMME 2003 12th Ocena kształtu wydziele grafitu w eliwie sferoidalnym metod ATD M. Stawarz, J. Szajnar Zakład Odlewnictwa, Instytut Materiałów Inynierskich i Biomedycznych Wydział Mechaniczny Technologiczny,

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Alchemia S.A. Oddział Walcownia Rur Andrzej, ul. Lubliniecka 12, Zawadzkie

ZAPYTANIE OFERTOWE. Alchemia S.A. Oddział Walcownia Rur Andrzej, ul. Lubliniecka 12, Zawadzkie Zawadzkie, 29.05.2017 ZAPYTANIE OFERTOWE dotyczy: Przeprowadzenia procedury wyboru najkorzystniejszej oferty w związku z planowaną realizacją Projektu w ramach Poddziałania 1.1.1 Badania przemysłowe i

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 4 Anizotropia i tekstura krystalograficzna. Starzenie po odkształceniu

Ćwiczenie nr 4 Anizotropia i tekstura krystalograficzna. Starzenie po odkształceniu Przedmiot: Badanie własności mechanicznych materiałów Wykładowca: dr inż. Łukasz Cieniek Autor opracowania: dr inż. Łukasz Cieniek Ćwiczenie nr 4 Anizotropia i tekstura krystalograficzna. Czas przewidywany

Bardziej szczegółowo

Wykład 9 Obróbka cieplna zwykła

Wykład 9 Obróbka cieplna zwykła Wykład 9 Obróbka cieplna zwykła Rozróżniamy 3 rodzaje obróbki cieplnej: Obróbka cieplna zwykła, którą realizujemy stosując 2 parametry: t, τ Obróbka cieplno-chemiczna, którą realizujemy stosując parametry:

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali

Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali dr hab. inż. Jerzy Łabanowski, prof.nadzw. PG Kierunek studiów: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA SZCZECIŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA

POLITECHNIKA SZCZECIŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA POLITECHNIKA SZCZECIŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA PRZEDMIOT: PODSTAWY NAUKI O MATERIAŁACH II (Tworzywa Metaliczne) Temat ćwiczenia: STRUKTURY STALI OBROBIONYCH

Bardziej szczegółowo

1. Wytwarzanie stali 13

1. Wytwarzanie stali 13 Spis treści Wste p........................................... 11 1. Wytwarzanie stali 13 1.1. Wste p..................................... 13 1.2. Wsad do wielkiego pieca.......................... 15 1.3.

Bardziej szczegółowo

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych właściwości, otrzymany w

Bardziej szczegółowo

MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA

MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA WYKŁAD 3 Stopy żelazo - węgiel dr inż. Michał Szociński Spis zagadnień Ogólna charakterystyka żelaza Alotropowe odmiany żelaza Układ równowagi fazowej Fe Fe 3 C Przemiany podczas

Bardziej szczegółowo

Stal - definicja Stal

Stal - definicja Stal \ Stal - definicja Stal stop żelaza z węglem,plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,11% co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali

Bardziej szczegółowo

Technologie wytwarzania. Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG

Technologie wytwarzania. Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG Technologie wytwarzania Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG Technologie wytwarzania Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki

Bardziej szczegółowo

Badania technologii napawania laserowego i plazmowego proszkami na osnowie kobaltu, przylgni grzybków zaworów ze stali X40CrSiMo10-2

Badania technologii napawania laserowego i plazmowego proszkami na osnowie kobaltu, przylgni grzybków zaworów ze stali X40CrSiMo10-2 AMME 2003 12th Badania technologii laserowego i plazmowego proszkami na osnowie kobaltu, przylgni grzybków zaworów ze stali X40CrSiMo10-2 A. Klimpel, A. Lisiecki, D. Janicki Katedra Spawalnictwa, Politechnika

Bardziej szczegółowo

Badanie wytwarzania korpusów granatów kumulacyjno-odłamkowych metodą wyciskania na gorąco

Badanie wytwarzania korpusów granatów kumulacyjno-odłamkowych metodą wyciskania na gorąco BIULETYN WAT VOL. LVII, NR 3, 2008 Badanie wytwarzania korpusów granatów kumulacyjno-odłamkowych metodą wyciskania na gorąco JERZY STĘPIEŃ, JAN MATERNIAK*, ZDZISŁAW KACZMAREK**, DARIUSZ SZAŁATA** Instytut

Bardziej szczegółowo

Adam PŁACHTA, Dariusz KUC, Grzegorz NIEWIELSKI. Politechnika Śląska, Wydział Inżynierii Materiałowej i Metalurgii, Katowice

Adam PŁACHTA, Dariusz KUC, Grzegorz NIEWIELSKI. Politechnika Śląska, Wydział Inżynierii Materiałowej i Metalurgii, Katowice 76 Prace IMŻ 1 (2012) Adam PŁACHTA, Dariusz KUC, Grzegorz NIEWIELSKI Politechnika Śląska, Wydział Inżynierii Materiałowej i Metalurgii, Katowice OPRACOWANIE CHARAKTERYSTYK TECHNOLOGICZNEJ PLASTYCZNOŚCI

Bardziej szczegółowo

WPŁYW MIKROSTRUKTURY NA WYBRANE WŁAŚCIWOŚCI NOWOCZESNYCH STALI KONSTRUKCYJNYCH AHSS

WPŁYW MIKROSTRUKTURY NA WYBRANE WŁAŚCIWOŚCI NOWOCZESNYCH STALI KONSTRUKCYJNYCH AHSS 19 Władysław ZALECKI, Andrzej WROŻYNA, Zdzisław ŁAPCZYŃSKI, Ryszard MOLENDA WPŁYW MIKROSTRUKTURY NA WYBRANE WŁAŚCIWOŚCI NOWOCZESNYCH STALI KONSTRUKCYJNYCH AHSS Głównym celem pracy było zbadanie wpływu

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Wpływ parametrów obróbki cieplno plastycznej na mikrostrukturę. i wybrane własności spiekanej stali Fe-0,85Mo-0,65Si-1,4C

ROZPRAWA DOKTORSKA. Wpływ parametrów obróbki cieplno plastycznej na mikrostrukturę. i wybrane własności spiekanej stali Fe-0,85Mo-0,65Si-1,4C AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Katedra Plastycznej Przeróbki Metali ROZPRAWA DOKTORSKA Wpływ parametrów obróbki cieplno

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr inż.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW TEMPERATURY WYŻARZANIA NA WIELKOŚĆ ZIARNA

WPŁYW TEMPERATURY WYŻARZANIA NA WIELKOŚĆ ZIARNA WPŁYW TEMPERATURY WYŻARZANIA NA WIELKOŚĆ ZIARNA AUSTENITU W STALI HARDOX 450 Katarzyna Pawlak 1,* 1 Politechnika Wrocławska, Wydział Mechaniczny, Katedra Materiałoznawstwa, Wytrzymałości i Spawalnictwa,

Bardziej szczegółowo

Józef GAWOR, Dariusz WOŹNIAK, Władysław ZALECKI. Instytut Metalurgii Żelaza im. St. Staszica

Józef GAWOR, Dariusz WOŹNIAK, Władysław ZALECKI. Instytut Metalurgii Żelaza im. St. Staszica 168 Prace IMŻ 1 (2010) ózef GAWOR, Dariusz WOŹNIAK, Władysław ZALECKI Instytut Metalurgii Żelaza im. St. Staszica KSZTAŁTOWANIE MIKROSTRUKTURY I WŁAŚCIWOŚCI BLACH GRUBYCH ZE STALI KONSTRUKCYNE Z ZASTOSOWANIEM

Bardziej szczegółowo

Normalizacja i ocena jakości metali. Stale spawalne o podwyższonej wytrzymałości

Normalizacja i ocena jakości metali. Stale spawalne o podwyższonej wytrzymałości Normalizacja i ocena jakości metali Stale spawalne o podwyższonej wytrzymałości 1 Spawalność - podstawowa własność niskostopowych stali spawalnych Spawalność jest właściwością technologiczną określającą

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA

POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA Instytut Inżynierii Materiałowej Stale narzędziowe do pracy na zimno CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się ze składem chemicznym, mikrostrukturą, właściwościami mechanicznymi

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu pierwiastków stopowych na hartowno stali *)

Analiza wpływu pierwiastków stopowych na hartowno stali *) AMME 03 12th Analiza wpływu pierwiastków stopowych na hartowno stali * W. Sitek, L.A. Dobrzaski Zakład Technologii Procesów Materiałowych i Technik Komputerowych w Materiałoznawstwie, Instytut Materiałów

Bardziej szczegółowo

Stale narzędziowe. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Stale narzędziowe. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stale narzędziowe Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stale narzędziowe stopy przeznaczone na narzędzia tj. przedmioty służące do rozdzielania

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Hartowność. Próba Jominy`ego Łódź 2010 WSTĘP TEORETYCZNY Pojęcie hartowności

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2/N. 9. Stopy aluminium z litem: budowa strukturalna, właściwości, zastosowania.

ĆWICZENIE Nr 2/N. 9. Stopy aluminium z litem: budowa strukturalna, właściwości, zastosowania. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 2/N Opracowali:

Bardziej szczegółowo

MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA

MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA MIKROSKOPIA METALOGRAFICZNA WYKŁAD 4 Żeliwa. Stale wysokostopowe dr inż. Michał Szociński Spis zagadnień Ogólna charakterystyka żeliw o o o Żeliwo szare Żeliwo sferoidalne Żeliwo białe Grafityzacja żeliwa

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 5. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż.

ĆWICZENIE Nr 5. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 5 Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

Stale narzdziowe do pracy na gorco s przeznaczone na narzdzia pracujce w zakresie temp C.

Stale narzdziowe do pracy na gorco s przeznaczone na narzdzia pracujce w zakresie temp C. Stale narzdziowe do pracy na gorco s przeznaczone na narzdzia pracujce w zakresie temp. 250-1000 C. Stale te stosowane s m.in. na matryce, przebijaki, trzpienie, formy odlewnicze i narzdzia do wyciskania,

Bardziej szczegółowo

BADANIE WPŁYWU PARAMETRÓW PROFILU TEMPERATUROWEGO DLA PROCESU WYŻARZANIA CIĄGŁEGO NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE BLACH CIENKICH ZE STALI DP

BADANIE WPŁYWU PARAMETRÓW PROFILU TEMPERATUROWEGO DLA PROCESU WYŻARZANIA CIĄGŁEGO NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE BLACH CIENKICH ZE STALI DP 42 Prace IMŻ 2 (2011) Ryszard MOLENDA, Roman KUZIAK Instytut Metalurgii Żelaza BADANIE WPŁYWU PARAMETRÓW PROFILU TEMPERATUROWEGO DLA PROCESU WYŻARZANIA CIĄGŁEGO NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE BLACH CIENKICH

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI KRIOGENICZNEJ PO HARTOWANIU NA PRZEMIANY ZACHODZCE PODCZAS ODPUSZCZANIA WYBRANYCH STALI NARZDZIOWYCH. BADANIA DYLATOMETRYCZNE I DTA

WPŁYW OBRÓBKI KRIOGENICZNEJ PO HARTOWANIU NA PRZEMIANY ZACHODZCE PODCZAS ODPUSZCZANIA WYBRANYCH STALI NARZDZIOWYCH. BADANIA DYLATOMETRYCZNE I DTA Obróbka Plastyczna Metali Nr 1, 2005 Materiałoznawstwo i obróbka cieplna Dr. hab. in. Ignacy Wierszyłłowski 1), dr Ludwik Szczeniak 2) 1) Instytut Obróbki Plastycznej, Pozna, 2) Instytut Fizyki Molekularnej

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

WYBRANE WŁACIWOCI BLACHY KAROSERYJNEJ H180B. J. KŁAPUT 1, K. ZARBSKI 2, S. WOLISKI 3 Instytut Inynierii Materiałowej Politechnika Krakowska

WYBRANE WŁACIWOCI BLACHY KAROSERYJNEJ H180B. J. KŁAPUT 1, K. ZARBSKI 2, S. WOLISKI 3 Instytut Inynierii Materiałowej Politechnika Krakowska 39/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(1/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WYBRANE WŁACIWOCI BLACHY KAROSERYJNEJ H180B J. KŁAPUT 1,

Bardziej szczegółowo

Stale Leksykon materia oznawstwa

Stale Leksykon materia oznawstwa Stale Leksykon materiaoznawstwa PN-EN 10084:2008 Stal stopowa do nawglania Cz 2, rozdzia 2, podrozdzia 2, str. 1 Stal 20MnCrS5 1.7149 Data opracowania: 16.02.2009 r. Skad chemiczny, stenie masowe pierwiastka,

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym ZB 7. Plastyczne kształtowanie stopów magnezu (kucie precyzyjne, tłoczenie, wyciskanie, walcowanie itp.) Autorzy i liderzy merytoryczni

Bardziej szczegółowo

Porównanie własności mechanicznych i trwałości zmęczeniowej drutów z niskowęglowej stali TRIP z drutami ze stali D45

Porównanie własności mechanicznych i trwałości zmęczeniowej drutów z niskowęglowej stali TRIP z drutami ze stali D45 S. 6 Hutnik Wiadomości hutnicze Nr 1 Dr inż. MACIEJ SULIGA UKD 669.111:669.112.539.431.621.778.1:669.14:669-426 Dr hab. inż. ZBIGNIEW MUSKALSKI prof. P.Cz. Politechnika Częstochowska, Instytut Modelowania

Bardziej szczegółowo

MIKROSTRUKTURA I WŁASNOŚCI NOWEGO STALIWA BAINITYCZNEGO NA KRZYŻOWNICE KOLEJOWE

MIKROSTRUKTURA I WŁASNOŚCI NOWEGO STALIWA BAINITYCZNEGO NA KRZYŻOWNICE KOLEJOWE ІV OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA SPAWALNICTWO DRÓG SZYNOWYCH - JAKOŚĆ, NIEZAWODNOŚĆ, BEZPIECZEŃSTWO MIKROSTRUKTURA I WŁASNOŚCI NOWEGO STALIWA BAINITYCZNEGO NA KRZYŻOWNICE KOLEJOWE Jerzy Pacyna,

Bardziej szczegółowo

PL 178509 B1 (13) B1. (51) IntCl6: C23C 8/26. (54) Sposób obróbki cieplno-chemicznej części ze stali nierdzewnej

PL 178509 B1 (13) B1. (51) IntCl6: C23C 8/26. (54) Sposób obróbki cieplno-chemicznej części ze stali nierdzewnej RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 178509 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 305287 (22) Data zgłoszenia: 03.10.1994 (51) IntCl6: C23C 8/26 (54)

Bardziej szczegółowo