Ćwiczenie nr 4 Anizotropia i tekstura krystalograficzna. Starzenie po odkształceniu

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ćwiczenie nr 4 Anizotropia i tekstura krystalograficzna. Starzenie po odkształceniu"

Transkrypt

1 Przedmiot: Badanie własności mechanicznych materiałów Wykładowca: dr inż. Łukasz Cieniek Autor opracowania: dr inż. Łukasz Cieniek Ćwiczenie nr 4 Anizotropia i tekstura krystalograficzna. Czas przewidywany na wykonanie ćwiczenia: 2 15 godz. zegarowe Cel ćwiczenia Zapoznanie się z metodami określania współczynnika anizotropii normalnej () i płaskiej ( ) dla wyrobów płaskich walcowanych na zimno Praktyczne przeprowadzenie statycznej próby rozciągania celem określenia współczynnika Lankforda dla wybranej próbki Omówienie przyczyn anizotropii normalnej i płaskiej Omówienie procesu starzenia po odkształceniu na podstawie określenia przyrostu granicy plastyczności wywołanego obróbką cieplną próbki wykonanej ze stali głębokotłocznej - indeks Bake-Hardening (BH 2 ) Wiadomości wymagane do zaliczenia: Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia należy: znać definicje anizotropii i przyczyny jej występowania, wiedzieć w jaki sposób ocenia się anizotropię na podstawie statycznej próby rozciągania, umieć omówić proces starzenia po odkształceniu i metodę określenia przyrostu granicy plastyczności wywołanego obróbką cieplną - indeks Bake-Hardening (BH 2 ), posiadać podstawową wiedzę na temat stali głębokotłocznych Wykonanie ćwiczenia 1. Zaplanowanie i przeprowadzenie eksperymentu starzenia po odkształceniu: dobór wielkości odkształcenia wstępnego, temperatury i czasu starzenia próbki z blachy głębokotłocznej, otrzymanej od prowadzącego zajęcia. 2. Określenie przyrostu granicy plastyczności wywołanego obróbką cieplną próbki wykonanej ze stali głębokotłocznej - indeks Bake-Hardening (BH 2 ). 3. Przeprowadzenie próby rozciągania próbki z blachy głębokotłocznej celem wyznaczenia współczynnika anizotropii (współczynnika Lankforda - ). 4. Dyskusja i opracowanie wyników. Literatura: [1] M. Blicharski: Wstęp do inżynierii materiałowej. WNT Warszawa 2003 [2] M. Blicharski: Odkształcanie i pękanie. UWN-D Kraków 2002 [3] M. Blicharski: Inżynieria materiałowa. Stal. WNT 2004 [4] PN-EN ISO :2010 Metale. Próba rozciągania. Część 1: Metoda badania w temperaturze otoczenia. [5] PN-EN 10130:2009 Wyroby płaskie walcowane na zimno ze stali niskowęglowych do obróbki plastycznej na zimno. Techniczne warunki dostawy. [6] PN-EN 10325:2008 Stal - Określanie przyrostu granicy plastyczności wywołanego obróbką cieplną (indeks Bake-Hardening).

2 Stale na elementy konstrukcji powinny charakteryzować się głównie dużą wytrzymałością, odpornością na pękanie i dobrą spawalnością. Jeżeli jednak wyrób uzyskuje się z blachy, to często głównym wymaganiem stawianym stali jest jej podatność na kształtowanie przez obróbkę plastyczną na zimno. Cykl wytwarzania taśmy stalowej walcowanej na zimno (rysunek 1) składa się z procesu stalowniczego, walcowania na gorąco, walcowania na zimno i wyżarzania rekrystalizującego, a obecnie coraz częściej również powlekania. Rys. 1. Zmiany temperatury stali z upływem czasu podczas wytwarzania taśmy walcowanej na zimno i wyżarzonej rekrystalizująco Każdy z tych procesów ma istotny wpływ na własności gotowej taśmy. Dlatego aby uzyskać dobrą podatność na kształtowanie przez obróbkę plastyczną na zimno, należy zoptymalizować skład chemiczny, warunki walcowania oraz wyżarzania i powlekania. W celu zwiększenia kształtowalności ogranicza się zawartość węgla w stali na taśmę walcowaną na zimno, co powoduje zwiększenie ciągliwości, jednak nie zawsze zwiększenie głębokotłoczności. Mała zawartość C w roztworze może uniemożliwić uzyskanie korzystnej tekstury krystalograficznej (uprzywilejowanej orientacji ziarn), a ponadto powoduje rozrost ziarna po walcowaniu na gorąco. Dlatego aby zwiększyć głębokotłoczność, konieczne jest nie tylko zmniejszenie zawartości węgla w stali, lecz także związanie C i N. Podatność na tanie kształtowanie wyrobów o złożonych kształtach bez pęknięć, przewężeń lub pofalowania jest zatem głównym czynnikiem klasyfikującym taśmę stalową walcowaną na zimno jako podstawowy materiał konstrukcyjny. Stale na taśmy przeznaczone do kształtowania na zimno można podzielić na dwie grupy: a) Stale miękkie, dla których głównym wymaganiem jest kształtowalność przez odkształcenie plastyczne na zimno (większa od założonego minimum), np. stal wolna od atomów międzywęzłowych IF (ang. Interstitial Free), 2

3 b) Stale o podwyższonej wytrzymałości, dla których głównym wymaganiem jest wytrzymałość (większa od pewnego minimum), np. stal umacniana podczas wygrzewania lakieru BH (ang. Bake Hardening). Anizotropia i tekstura krystalograficzna Zróżnicowana gęstość obsadzenia atomami poszczególnych kierunków i płaszczyzn krystalograficznych jest przyczyną zróżnicowania własności kryształu w zależności od kierunku ich badania czyli anizotropii własności. Najważniejszymi parametrami taśmy ze stali niskowęglowych są kształtowalność przez odkształcenie plastyczne na zimno i wytrzymałość. Wymagania stawiane blachom w wielu zastosowaniach (karoserie samochodowe, puszki, części maszyn tłoczone na zimno) sprowadzają się do kształtowalności na zimno pozwalającej na ukształtowanie części przez tłoczenie bez jakichkolwiek wad, których usunięcie podnosiłoby koszt procesu wytwarzania. Do takich zastosowań najbardziej odpowiednia jest blacha ze stali o małej wytrzymałości i dużej podatności do kształtowania. Niezwykle istotnym parametrem taśmy stalowej walcowanej na zimno i wyżarzanej jest tekstura krystalograficzna. Jeżeli objętość ziarn o każdej możliwej orientacji krystalicznej jest w stali taka sama, to tekstura krystalograficzna jest losowa, a jej otrzymanie jest bardzo trudne. Zwykle tylko niektóre orientacje ziarn są preferowane i wówczas taki materiał charakteryzuje się określoną teksturą krystalograficzną. Tekstura krystalograficzna taśmy wpływa na rozkład odkształceń i płynięcie plastyczne podczas kształtowania wyrobów z taśmy. Spowodowana teksturą anizotropia wyraża się w dwóch postaciach. Pierwsza, nazywana anizotropią normalną, charakteryzuje się wpływem tekstury krystalograficznej na odkształcenie w kierunku normalnym do płaszczyzny blachy i w kierunku leżącym w płaszczyźnie blachy. Anizotropia normalna jest bardzo ważna z punktu widzenia kształtowania przez odkształcenie plastyczne na zimno (jest podstawowym parametrem blach głębokotłocznych). Druga postać, nazywana anizotropią płaską, odznacza się tym, że własności plastyczne w płaszczyźnie blachy zmieniają się z kierunkiem. Ten rodzaj anizotropii jest z punktu widzenia blach głębokotłocznych bardzo niekorzystny. W blachach wykazujących dużą anizotropię płaską podczas odkształcania występuje tendencja do okresowej zmiany wysokości wytłoczki, co zwykle uwidacznia się w postaci uszu (rysunek 2). Jest to zjawisko niekorzystne, gdyż w celu wyrównania brzegu wytłoczki konieczna jest dodatkowa obróbka skrawaniem. 3

4 Rys. 2. Uszy tworzące się podczas tłoczenia Współczynnik anizotropii normalnej - r (nazywany również współczynniem Lankforda) jest to stosunek odkształcenia rzeczywistego szerokości do odkształcenia rzeczywistego grubości próbki z blachy poddanej jednoosiowemu rozciąganiu (rysunek 3): gdzie: - rzeczywiste odkształcenie grubości, - rzeczywiste odkształcenie szerokości, b 0 początkowa szerokość próbki, = = b - szerokość próbki po odkształceniu do wymaganego wydłużenia, h 0 początkowa grubość próbki, h grubość próbki po odkształceniu do wymaganego wydłużenia. Rys. 3. Odkształcenia próbki wytrzymałościowej służące do wyznaczenia wartości współczynnika anizotropii normalnej i płaskiej blachy Ponieważ pomiary długości są obarczone mniejszym błędem względnym niż pomiary grubości blachy, do obliczania wartości r stosuje się następujący wzór, wyprowadzony z prawa stałej objętości przed i po odkształceniu plastycznym ( = ): 4

5 gdzie: L 0 początkowa długość pomiarowa, = L długość pomiarowa po odkształceniu próbki do wymaganego wydłużenia. Symbol r powinien być uzupełniony wskaźnikiem x, podającym położenie kątowe próbki względem kierunku walcowania (np.,, ). Wartość r można określać dla dowolnej wartości odkształcenia równomiernego w próbie rozciągania, tj. odkształcenia z zakresu między końcem odkształcenia Lüdersa i odkształcenia odpowiadającego obciążeniu maksymalnemu (obciążeniu od którego zaczyna się tworzyć szyjka). Jednak współczynnik r jest zwykle określany dla odkształcenia nominalnego wynoszącego 20%. Współczynnik anizotropii normalnej r zależy zwykle od położenia kątowego osi próbki względem kierunku walcowania. Średni współczynnik anizotropii normalnej określa się następująco: = + + gdzie: r 0, r 90, r 45 współczynniki anizotropii normalnej w kierunkach równoległym i prostopadłym, oraz pod kątem 45 względem kierunku walcowania blachy. Duży oznacza, że blacha niechętnie ulega pocienieniu podczas kształtowania i dlatego zapewnia dobrą głębokotłoczność. Wartość powyżej 1,5 jest uważana za dużą. W przypadku stali nieuspokojonej wynosi zwykle 0,8 1,2, dla stali uspokojonej Al i prawidłowo wytworzonej wynosi 1,5 1,8, natomiast w przypadku stali o bardzo małej zawartości węgla może wynosić nawet 3,0. W miedzi o teksturze sześciennej lub stali austenitycznej odpornej na korozję może wynosić jedynie 0,1. Głównymi składowymi tekstury austenitu w taśmie walcowanej na gorąco są składowe , Po przemianie austenitu w ferryt ziarna mają orientację zbliżoną do losowej. Wartość dla takiej taśmy wynosi 0,8 1,0 i jest przyczyną małej zdolności taśmy do kształtowania przez wytłaczanie. Głównymi składowymi tekstury taśmy po walcowaniu na zimno są składowe , , , , Dzięki rekrystalizacji w procesie wyżarzania z tekstury odkształcenia tworzą się następujące składowe tekstury wyżarzania: , 5

6 i Podczas rekrystalizacji ziarna o orientacji 111 zarodkują w pobliżu granic ziarn pierwotnych, dlatego z rozdrobnieniem ziarna materiału odkształcanego intensywność składowej 111 rośnie. W procesie rozrostu ziarna po rekrystalizacji ziarna o orientacji 111 rosną uprzywilejowanie kosztem ziarn o innych orientacjach, co powoduje wzmacnianie się korzystnej tekstury 111 ze wzrostem temperatury i czasu wyżarzania. Wartość można obliczyć ze składowych tekstury, korzystając z zależności empirycznej: =,+, / ) / ) gdzie: / ) - intensywność składowej tekstury 111, / ) intensywność składowej tekstury 001. Zmiana r ze zmianą orientacji próbki w płaszczyźnie blachy jest miarą anizotropii płaskiej określanej równaniem " = + W przypadku materiału izotropowego r wynosi 1, a " jest równe 0. Wysokość wytłoczki z materiału dla którego " = jest stała. Tendencja do tworzenia się uszu podczas tłoczenia jest funkcją ". Jeżeli " jest dodatnia, to uszy tworzą się w kierunku walcowania i w kierunku poprzecznym, natomiast jeżeli " jest ujemna, to uszy tworzą się pod kątem 45 do kierunku walcowania. Wysokość tworzących się uszu rośnie ze wzrostem bezwzględnej wartości ". W blachach głębokotłocznych w przypadku mocnej tekstury {111}, " jest mała i tworzące się uszy są również małe. Kształtowalność blachy zwiększa się wraz z intensywnością składowej tekstury 111 KN. Otrzymanie dużej intensywności korzystnej składowej tekstury jest możliwe tylko w stali o bardzo małej zawartości C i N oraz innych niekorzystnych zanieczyszczeń i zawierającej Ti i Nb w celu związania C i N w trwałe związki. Warunki takie spełnione są dla stali IF nazywanej również super głębokotłoczną (ang. super extra deep drawing quality SEDDQ) lub stalą o ultra małej zawartości C (ang. ultra low carbon ULC) ze współczynnikiem, i wydłużeniem ok. 50%. R e dla takiej stali wynosi ok. 140 MPa, a R m 290 MPa. Wytwarzanie tej stali na dużą skalę jest możliwe dzięki wdrożeniu do praktyki przemysłowej odgazowania próżniowego stali wytwarzanych w konwertorach tlenowych oraz starannego osłaniania ciekłej stali przed N, C i O podczas odlewania. Stal IF jest walcowana na gorąco w niższej temperaturze z dużymi redukcjami przekroju w celu rozdrobnienia 6

7 ziarna. Konieczne jest również szybkie chłodzenie po walcowaniu w celu zapobieżenia rozrostowi ziarna, który w tak czystej stali jest intensywny. Blacha jest następnie trawiona i w celu otrzymania mocnej składowej 111 KN walcowana na zimno z dużym sumarycznym odkształceniem, wyżarzana w sposób ciągły w wysokiej temperaturze i szybko chłodzona (co umożliwia dokładne sterowanie tworzącą się mikrostrukturą i teksturą). Optymalizacja poszczególnych etapów wytwarzania pozwoliła ostatnio na opracowanie stali SEDDQ ze współczynnikiem = (, i wydłużeniem > 50%. Stal taka ma małą odporność na wgniecenia, gdyż jest miękka. W celu zwiększenia wytrzymałości stosuje się umocnienie podczas utwardzania lakieru lub umocnienie roztworowe Mn, P i Si. 7

8 Starzenie stali po odkształceniu Podstawy procesu starzenia stali Terminem starzenie określa się zmiany własności fizycznych zachodzące w materiale w miarę upływu czasu. Wyróżnia się dwa rodzaje starzenia: starzenie po przesycaniu, które jest częścią utwardzania wydzieleniowego i przeprowadza się je po zabiegu przesycania (przykładem jest utwardzanie wydzieleniowe duraluminium), starzenie po odkształceniu. W stalach niskowęglowych usunięcie wyraźnej granicy plastyczności jest możliwe przez odkształcenie plastyczne. Jeżeli jednak odkształcona stal będzie zbyt długo przetrzymana przed ponownym odkształceniem, to wyraźna granica plastyczności wróci ponownie. Zjawisko to jest spowodowane starzeniem po odkształceniu określanym jako zmiana własności materiału odkształconego na skutek oddziaływania defektów punktowych (atomów międzywęzłowych) z dyslokacjami. W procesie wytwarzania stali przeznaczonych do kształtowania przez odkształcenie plastyczne na zimno istotne jest związanie występującego w roztworze N z tego względu, że precyzyjne sterowanie jego zawartością jest bardzo kłopotliwe. Z kolei stężenie C również musi być ograniczone do określonego minimum aby w trakcie odkształcenia nie pojawiały się pasma Lüdersa i jakość wyrobu pozostawała na wysokim poziomie. Charakterystyczne dla starzenia po odkształceniu zmiany własności, zachodzą dla tych stali jeżeli: w ich strukturze w wyniku odkształcenia występuje duża ilość dyslokacji, ograniczone wymogami jakości wyrobów stężenie atomów międzywęzłowych (węgla i azotu) w roztworze wynosi 5 15 ppm Występujące podczas starzenia po odkształceniu zmiany własności są zwykle przedstawiane na krzywej zależności naprężenia od odkształcenia (rysunek 4). Aby pokazać wspomniane zmiany własności próbka jest odkształcana powyżej odkształcenia Lüdersa, odciążana, starzona, a następnie rozciągana do zerwania. 8

9 Rys. 4. Wpływ starzenia po odkształceniu na kształt krzywej zależności naprężenia od odkształcenia Można wymienić następujące efekty starzenia: wzrost granicy plastyczności ", -, wystąpienie ponownie wydłużenia Lüdersa ; jego wartość rośnie ze wzrostem czasu starzenia, wzrost wytrzymałości na rozciąganie ",., zmniejszenie wydłużenia ". Chcąc zmniejszyć skłonność stali do starzenia po odkształceniu należy wyeliminować atomy międzywęzłowe z ferrytu poprzez obniżenie zawartości C i N do bardzo niskiego poziomu lub dodać do stali pierwiastka, lub pierwiastków, o dużym powinowactwie do tych pierwiastków (np. Ti, V, Nb). Zwiążą one węgiel i azot. Większa rozpuszczalność w ferrycie azotu niż węgla i nieco mniejszy promień atomowy (C 77 pm, N 71 pm) powodują, że w temperaturze otoczenia główną przyczyną starzenia są atomy N w roztworze (starzenie naturalne). Jeżeli starzenie po odkształceniu zachodzi w temperaturze ok. 100 C lub wyższej (starzenie sztuczne), to węgiel jest bardziej efektywny. Metoda konwencjonalna eliminowania starzenia odkształceniowego w temperaturze otoczenia polega na dodaniu do stali Al, który wiąże azot w AlN. W stalach odlewanych w sposób ciągły starzenie w temperaturze otoczenia nie występuje, ponieważ w ten sposób można odlewać jedynie stale uspokojone Al, a więc zawierające wystarczającą ilość aluminium do związania azotu. Większość efektów starzenia odkształceniowego jest szkodliwych ponieważ prowadzi do obniżenia plastyczności i ciągliwości stali oraz prowadzi do zmian własności w czasie, jednak przynajmniej w jednym przypadku, tj. umocnienia podczas utwardzania lakieru, proces starzenia jest 9

10 uważany za korzystny. Stosowanie coraz cieńszych blach na karoserie samochodowe w celu zmniejszenia masy samochodu spowodowało, że zwiększyła się podatność karoserii samochodowych na wgniecenie. Aby temu przeciwdziałać, należy zwiększyć wytrzymałość, co stwarza problemy podczas kształtowania wyrobu z blachy. Rozwiązaniem tego problemu są stale umacniane podczas utwardzania lakieru. Istotą stali umacnianych podczas utwardzania lakieru jest to, że ich granica plastyczności zostaje znacznie zwiększona, gdy wyrób po wcześniejszym uformowaniu przez odkształcenie na zimno i naniesieniu lakieru przebywa w piecu w celu jego utwardzenia. Taki rodzaj umocnienia ma mały wpływ na R m. Stale tego typu są miękkie i w stanie dostawy charakteryzują się dobrą kształtowalnością przez odkształcenie plastyczne na zimno natomiast gotowy wyrób ma znacznie większą granicę plastyczności. Dlatego stale te w stosunku do innych stali o podwyższonej wytrzymałości charakteryzują się bardzo dobrą głębokotłocznością. Utwardzanie lakieru odbywa się w temp C przez min. Do stali umacnianych podczas utwardzania lakieru zalicza się stale taśmowe, których granica plastyczności podczas utwardzania lakieru zwiększa się co najmniej o 30 MPa. Określanie przyrostu granicy plastyczności wywołanego obróbką cieplną (indeks Bake-Hardening) Standardowo skłonność stali do umocnienia podczas utwardzania lakieru określa się następująco (PN-EN 10325:2008). Typową próbkę wytrzymałościową rozciąga się, nadając wstępne odkształcenie 2%, a następnie wytrzymuje w temp. 170 C przez 20 min, chłodzi w powietrzu do temperatury pokojowej i kontynuuje próbę rozciągania. Przyrost granicy plastyczności wywołany obróbką cieplną, równy różnicy między dolną (lub umowną) granicą plastyczności po wygrzewaniu w temp. 170 C, a naprężeniem płynięcia przy 2% odkształceniu przed wygrzewaniem jest nazywany umocnieniem podczas utwardzania lakieru (indeks Bake-Hardening - BH 2 ) lub wskaźnikiem starzenia podczas utwardzania lakieru. Opisana powyżej procedura określania indeksu BH 2 jest schematycznie przedstawiona na rysunku 5. 10

11 σ n R p0,2,t R el,t BH 2 Umocnienie podczas utwardzania lakieru R p2,r R p0,2 Umocnienie odkształceniowe 0,2% 2% 0,2% ε n Rys. 5. Schematyczne przedstawienie na krzywej rozciągania umocnienia podczas utwardzania lakieru i metody określania indeksu BH 2 Miarą skłonności stali do starzenia podczas utwardzania lakieru jest wartość indeksu Bake- Haredning (BH 2 ) określonego zależnością: /0 =, 2,,3 45, 67,3 8, 2,9 gdzie:, 2,9 - naprężenie odpowiadające 2% wstępnemu odkształceniu plastycznemu próbki,, 67,3 - dolna granica plastyczności zmierzona na próbce odkształconej wstępnie o 2%, następnie obrobionej cieplnie i ponownie rozciąganej,, 2,,3-0,2% umowna granica plastyczności zmierzona na próbce odkształconej wstępnie do 2%, następnie obrobionej cieplnie i ponownie rozciąganej. Przy obliczaniu, 67,3 lub, 2,,3 po obróbce cieplnej należy zastosować pole przekroju próbki do badań po wstępnym odkształceniu plastycznym. Umocnienie podczas utwardzania lakieru uważa się za użyteczne, jeżeli przyrost granicy plastyczności wynosi powyżej 30 MPa. Na przykład przyrost granicy plastyczności o 40 MPa kompensuje zmniejszenie grubości blachy o ok. 0,1 mm przy tej samej odporności na wgniecenie. 11

12 Praktycznie wykorzystywane efekty umocnienia wynoszą zwykle MPa, gdyż przy jeszcze większych efektach występuje nadmierne starzenie w temperaturze pokojowej i wówczas podczas tłoczenia tworzą się na powierzchni wyrobu linie płynięcia. 12

Ćwiczenie nr 3 Statyczna próba jednoosiowego rozciągania. Umocnienie odkształceniowe, roztworowe i przez rozdrobnienie ziarna

Ćwiczenie nr 3 Statyczna próba jednoosiowego rozciągania. Umocnienie odkształceniowe, roztworowe i przez rozdrobnienie ziarna Przedmiot: Badanie własności mechanicznych materiałów Wykładowca: dr inż. Łukasz Cieniek Autor opracowania: dr inż. Łukasz Cieniek Ćwiczenie nr 3 Statyczna próba jednoosiowego rozciągania. Czas przewidywany

Bardziej szczegółowo

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali 1.1. Wstęp Próba statyczna rozciągania jest podstawowym rodzajem badania metali, mających zastosowanie w technice i pozwala na określenie własności

Bardziej szczegółowo

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA oprac. dr inż. Jarosław Filipiak Cel ćwiczenia 1. Zapoznanie się ze sposobem przeprowadzania statycznej

Bardziej szczegółowo

Wytrzymałość Materiałów

Wytrzymałość Materiałów Wytrzymałość Materiałów Rozciąganie/ ściskanie prętów prostych Naprężenia i odkształcenia, statyczna próba rozciągania i ściskania, właściwości mechaniczne, projektowanie elementów obciążonych osiowo.

Bardziej szczegółowo

Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Wstęp 11

Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Wstęp 11 Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, 2017 Spis treści Wstęp 11 1. Wytwarzanie stali 13 1.1. Wstęp 13 1.2. Wsad do wielkiego pieca 15 1.3. Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 4

INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 4 INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 4 Temat ćwiczenia: Statyczna próba rozciągania metali Celem ćwiczenia jest wykonanie próby statycznego rozciągania metali, na podstawie której można określić następujące własności

Bardziej szczegółowo

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6.1. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z rodzajami obróbki cieplno plastycznej i ich wpływem na własności metali. 6.2. Wprowadzenie Obróbką cieplno-plastyczną, zwaną potocznie

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 1 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE TWORZYW SZTUCZNYCH OZNACZENIE WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH PRZY STATYCZNYM ROZCIĄGANIU

Bardziej szczegółowo

Stal - definicja Stal

Stal - definicja Stal \ Stal - definicja Stal stop żelaza z węglem,plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,11% co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Wykład 2 Technologia wyżarzania stali

Technologie Materiałowe II Wykład 2 Technologia wyżarzania stali KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Wykład 2 Technologia wyżarzania stali dr hab. inż. Jerzy Łabanowski, prof.nadzw. PG Kierunek studiów: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE ZACHOWANIA SIĘ MATERIAŁÓW PODCZAS ŚCISKANIA Instrukcja przeznaczona jest dla studentów

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 (21) Numer zgłoszenia: 331212 ( 13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 04.07.1997 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

2. WPŁYW ODKSZTAŁCENIA PLASTYCZNEGO NA ZIMNO NA ZMIANĘ WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH METALI

2. WPŁYW ODKSZTAŁCENIA PLASTYCZNEGO NA ZIMNO NA ZMIANĘ WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH METALI 2. WPŁYW ODKSZTAŁCENIA PLASTYCZNEGO NA ZIMNO NA ZMIANĘ WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH METALI 2.1. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z możliwością trwałego odkształcenia metalu na zimno oraz z wpływem tego odkształcenia

Bardziej szczegółowo

Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne

Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Technologii Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Treść wykładu: 1. Odkształcenie

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY KONSTRUKCYJNE

MATERIAŁY KONSTRUKCYJNE Stal jest to stop żelaza z węglem o zawartości węgla do 2% obrobiona cieplnie i przerobiona plastycznie Stale ze względu na skład chemiczny dzielimy głównie na: Stale węglowe Stalami węglowymi nazywa się

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład IX Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Odkształcenie plastyczne 2. Parametry makroskopowe 3. Granica plastyczności

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE WYDZIAŁ ODLEWNICTWA AGH Oddział Krakowski STOP XXXIV KONFERENCJA NAUKOWA Kraków - 19 listopada 2010 r. Marcin PIĘKOŚ 1, Stanisław RZADKOSZ 2, Janusz KOZANA 3,Witold CIEŚLAK 4 WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne stale bainityczne

Nowoczesne stale bainityczne Nowoczesne stale bainityczne Klasyfikacja, projektowanie, mikrostruktura, właściwości oraz przykłady zastosowania Wykład opracował: dr hab. inż. Zdzisław Ławrynowicz, prof. nadzw. UTP Zakład Inżynierii

Bardziej szczegółowo

Temat 2 (2 godziny) : Próba statyczna ściskania metali

Temat 2 (2 godziny) : Próba statyczna ściskania metali Temat 2 (2 godziny) : Próba statyczna ściskania metali 2.1. Wstęp Próba statyczna ściskania jest podstawowym sposobem badania materiałów kruchych takich jak żeliwo czy beton, które mają znacznie lepsze

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej. 7. Podsumowanie

Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej. 7. Podsumowanie Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej 7. Podsumowanie Praca wykazała, że mechanizm i kinetyka wydzielania w miedzi tytanowej typu CuTi4, jest bardzo złożona

Bardziej szczegółowo

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne Technologia obróbki cieplnej Grzanie i ośrodki grzejne Grzanie: nagrzewanie i wygrzewanie Dobór czasu grzania Rodzaje ośrodków grzejnych Powietrze Ośrodki gazowe Złoża fluidalne Kąpiele solne: sole chlorkowe

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Ścisła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 2 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Zbiornik ciśnieniowy Część I Ashby

Bardziej szczegółowo

Stale niestopowe jakościowe Stale niestopowe specjalne

Stale niestopowe jakościowe Stale niestopowe specjalne Ćwiczenie 5 1. Wstęp. Do stali specjalnych zaliczane są m.in. stale o szczególnych własnościach fizycznych i chemicznych. Są to stale odporne na różne typy korozji: chemiczną, elektrochemiczną, gazową

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE TWORZYW SZTUCZNYCH OZNACZENIE WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH PRZY STATYCZNYM ROZCIĄGANIU

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia wytrzymałości materiałów. Statyczna próba rozciągania metali. Warunek nośności i użytkowania. Założenia

Podstawowe pojęcia wytrzymałości materiałów. Statyczna próba rozciągania metali. Warunek nośności i użytkowania. Założenia Wytrzymałość materiałów dział mechaniki obejmujący badania teoretyczne i doświadczalne procesów odkształceń i niszczenia ciał pod wpływem różnego rodzaju oddziaływań (obciążeń) Podstawowe pojęcia wytrzymałości

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 5

INSTRUKCJA DO CWICZENIA NR 5 INTRUKCJA DO CWICZENIA NR 5 Temat ćwiczenia: tatyczna próba ściskania materiałów kruchych Celem ćwiczenia jest wykonanie próby statycznego ściskania materiałów kruchych, na podstawie której można określić

Bardziej szczegółowo

PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH

PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: Wprowadzenie PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH Opracowała: mgr inż. Magdalena Bartkowiak-Jowsa Reologia jest nauką,

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VI Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Statyczna próba rozciągania.

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotów Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Wpływ róŝnych rodzajów

Bardziej szczegółowo

Badania wytrzymałościowe

Badania wytrzymałościowe WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. A.Meissnera w Ustroniu Badania wytrzymałościowe elementów drucianych w aparatach czynnościowych. Pod kierunkiem naukowym prof. V. Bednara Monika Piotrowska

Bardziej szczegółowo

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/FR02/00225 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego:

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/FR02/00225 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196846 (21) Numer zgłoszenia: 362127 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 21.01.2002 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

5. Wyniki badań i ich omówienie

5. Wyniki badań i ich omówienie Strukturalne i mechaniczne czynniki umocnienia i rekrystalizacji stali z mikrododatkami odkształcanych plastycznie na gorąco 5. Wyniki badań i ich omówienie 5.1. Wyniki badań procesu wysokotemperaturowego

Bardziej szczegółowo

Normalizacja i ocena jakości metali. Stale spawalne o podwyższonej wytrzymałości

Normalizacja i ocena jakości metali. Stale spawalne o podwyższonej wytrzymałości Normalizacja i ocena jakości metali Stale spawalne o podwyższonej wytrzymałości 1 Spawalność - podstawowa własność niskostopowych stali spawalnych Spawalność jest właściwością technologiczną określającą

Bardziej szczegółowo

Wykład 8. Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem. Przemiany zachodzące podczas nagrzewania

Wykład 8. Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem. Przemiany zachodzące podczas nagrzewania Wykład 8 Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem Przemiany zachodzące podczas nagrzewania Nagrzewanie stopów żelaza powyżej temperatury 723 O C powoduje rozpoczęcie przemiany perlitu w austenit

Bardziej szczegółowo

ODKSZTAŁCANIE NA ZIMNO I WYŻARZANIE MATERIAŁÓW

ODKSZTAŁCANIE NA ZIMNO I WYŻARZANIE MATERIAŁÓW 8 Ćwiczenie 1 ODKSZTAŁCANIE NA ZIMNO I WYŻARZANIE MATERIAŁÓW Celem ćwiczenia jest: - poznanie zjawisk wywołujących umocnienie materiałów, - poznanie wpływu wyżarzania odkształconego na zimno materiału

Bardziej szczegółowo

PL B1. AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE, Kraków, PL BUP 08/13

PL B1. AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE, Kraków, PL BUP 08/13 PL 223497 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 223497 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 399322 (51) Int.Cl. B23P 17/00 (2006.01) C21D 8/12 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 193

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 193 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 193 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 15, Data wydania: 8 października 2015 r. AB 193 Kod identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stopów: zabiegi cieplne, które mają na celu nadanie im pożądanych cech mechanicznych, fizycznych lub chemicznych przez zmianę struktury stopu. Podstawowe etapy obróbki

Bardziej szczegółowo

Materiały Reaktorowe. Właściwości mechaniczne

Materiały Reaktorowe. Właściwości mechaniczne Materiały Reaktorowe Właściwości mechaniczne Naprężenie i odkształcenie F A 0 l i l 0 l 0 l l 0 a. naprężenie rozciągające b. naprężenie ściskające c. naprężenie ścinające d. Naprężenie torsyjne Naprężenie

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW KONSTRUKCYJNYCH 1. Próba rozciągania metali w temperaturze otoczenia (zg. z PN-EN :2002)

BADANIA WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW KONSTRUKCYJNYCH 1. Próba rozciągania metali w temperaturze otoczenia (zg. z PN-EN :2002) Nazwisko i imię... Akademia Górniczo-Hutnicza Nazwisko i imię... Laboratorium z Wytrzymałości Materiałów Wydział... Katedra Wytrzymałości Materiałów Rok... Grupa... i Konstrukcji Data ćwiczenia... Ocena...

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE LABORATORIUM WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW B Badanie własności mechanicznych materiałów konstrukcyjnych

SPRAWOZDANIE LABORATORIUM WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW B Badanie własności mechanicznych materiałów konstrukcyjnych Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki Katedra Wytrzymałości, Zmęczenia Materiałów i Konstrukcji SPRAWOZDANIE B Badanie własności mechanicznych materiałów konstrukcyjnych Wydział Specjalność.. Nazwisko

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła statyczna próba ściskania metali Numer ćwiczenia: 3 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA *

Ćwiczenie 6 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA * Ćwiczenie 6 1. CEL ĆWICZENIA TATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA * Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z przebiegiem próby rozciągania i wielkościami wyznaczanymi podczas tej próby. 2. WIADOMOŚCI PODTAWOWE Próba

Bardziej szczegółowo

Zjawisko to umożliwia kształtowanie metali na drodze przeróbki plastycznej.

Zjawisko to umożliwia kształtowanie metali na drodze przeróbki plastycznej. ODKSZTAŁCENIE PLASTYCZNE, ZGNIOT I REKRYSTALIZACJA Zakres tematyczny 1 Odkształcenie materiałów metalicznych Materiały metaliczne są ciałami plastycznymi pod wpływem obciążenia, którego wartość przekracza

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego WPŁYW CHŁODZENIA NA PRZEMIANY AUSTENITU Ar 3, Ar cm, Ar 1 temperatury przy chłodzeniu, niższe od równowagowych A 3, A cm, A 1 A

Bardziej szczegółowo

Integralność konstrukcji

Integralność konstrukcji 1 Integralność konstrukcji Wykład Nr 1 Mechanizm pękania Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki Katedra Wytrzymałości, Zmęczenia Materiałów i Konstrukcji Konspekty wykładów dostępne na stronie: http://zwmik.imir.agh.edu.pl/dydaktyka/imir/index.htm

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM. Produkcja i budowa stali

KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM. Produkcja i budowa stali KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM Produkcja i budowa stali Produkcja stali ŻELAZO (Fe) - pierwiastek chemiczny, w stanie czystym miękki i plastyczny metal o niezbyt dużej wytrzymałości STAL - stop żelaza

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia Przedmiot: Nauka o materiałach Rodzaj przedmiotu: Obowiązkowy Kod przedmiotu: IM N 0 5-0_ Rok: I Semestr: Forma studiów: Studia

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali: stale spawalne o podwyższonej

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. I. Wyżarzanie

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. I. Wyżarzanie OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. I. Wyżarzanie Przemiany przy nagrzewaniu i powolnym chłodzeniu stali A 3 A cm A 1 Przykład nagrzewania stali eutektoidalnej (~0,8 % C) Po przekroczeniu temperatury A 1

Bardziej szczegółowo

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu.

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. STOPY ŻELAZA Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. Ze względu na bardzo dużą ilość stopów żelaza z węglem dla ułatwienia

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU

Bardziej szczegółowo

Fizyczne właściwości materiałów rolniczych

Fizyczne właściwości materiałów rolniczych Fizyczne właściwości materiałów rolniczych Właściwości mechaniczne TRiL 1 rok Stefan Cenkowski (UoM Canada) Marek Markowski Katedra Inżynierii Systemów WNT UWM Podstawowe koncepcje reologii Reologia nauka

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI

OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI Plastyczność: zdolność metali i stopów do trwałego odkształcania się bez naruszenia spójności Obróbka plastyczna: walcowanie, kucie, prasowanie, ciągnienie Produkty i półprodukty

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI TEORETYCZNEJ I SYSTEMÓW INFORMACYJNO-POMIAROWYCH

POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI TEORETYCZNEJ I SYSTEMÓW INFORMACYJNO-POMIAROWYCH POLITECHNIKA WASZAWSKA WYDZIAŁ ELEKTYCZNY INSTYTUT ELEKTOTECHNIKI TEOETYCZNEJ I SYSTEMÓW INOMACYJNO-POMIAOWYCH ZAKŁAD WYSOKICH NAPIĘĆ I KOMPATYBILNOŚCI ELEKTOMAGNETYCZNEJ PACOWNIA MATEIAŁOZNAWSTWA ELEKTOTECHNICZNEGO

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA RZESZOWSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I INŻYNIERII ŚRODOWISKA

POLITECHNIKA RZESZOWSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I INŻYNIERII ŚRODOWISKA POLITECHNIK RZEZOWK im. IGNCEGO ŁUKIEWICZ WYDZIŁ BUDOWNICTW I INŻYNIERII ŚRODOWIK LBORTORIUM WYTRZYMŁOŚCI MTERIŁÓW Ćwiczenie nr 1 PRÓB TTYCZN ROZCIĄGNI METLI Rzeszów 4-1 - PRz, Katedra Mechaniki Konstrkcji

Bardziej szczegółowo

Temat 3 (2 godziny) : Wyznaczanie umownej granicy sprężystości R 0,05, umownej granicy plastyczności R 0,2 oraz modułu sprężystości podłużnej E

Temat 3 (2 godziny) : Wyznaczanie umownej granicy sprężystości R 0,05, umownej granicy plastyczności R 0,2 oraz modułu sprężystości podłużnej E Temat 3 (2 godziny) : Wyznaczanie umownej granicy sprężystości R,5, umownej granicy plastyczności R,2 oraz modułu sprężystości podłużnej E 3.1. Wstęp Nie wszystkie materiały posiadają wyraźną granicę plastyczności

Bardziej szczegółowo

Defi f nicja n aprę r żeń

Defi f nicja n aprę r żeń Wytrzymałość materiałów Stany naprężeń i odkształceń 1 Definicja naprężeń Mamy bryłę materialną obciążoną układem sił (siły zewnętrzne, reakcje), będących w równowadze. Rozetniemy myślowo tę bryłę na dwie

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO vs WYTRZYMAŁOŚĆ MATERIAŁÓW

MATERIAŁOZNAWSTWO vs WYTRZYMAŁOŚĆ MATERIAŁÓW ĆWICZENIA LABORATORYJNE Z MATERIAŁOZNAWSTWA Statyczna próba rozciągania stali Wyznaczanie charakterystyki naprężeniowo odkształceniowej. Określanie: granicy sprężystości, plastyczności, wytrzymałości na

Bardziej szczegółowo

Cr+Cu+Mo+Ni P235GH 1.1 EN ,16 0,35 1,20 0,025 0,020 0,020 c 0,30 0,30 0,08 0,01 b 0,30 0,04 b 0,02 b 0,70

Cr+Cu+Mo+Ni P235GH 1.1 EN ,16 0,35 1,20 0,025 0,020 0,020 c 0,30 0,30 0,08 0,01 b 0,30 0,04 b 0,02 b 0,70 MATERIAŁ (1) skład chemiczny (analiza wytopu), w % masy a / część I Nazwa stali Grupa stali wg CR ISO 15608 Numer C Si Mn P S Al całk. Cr Cu Mo Nb Ni Ti V Inne Cr+Cu+Mo+Ni P235TR2 1.1 EN 10216-1 1.0255

Bardziej szczegółowo

SSAB Boron STWORZONE DLA CIEBIE I DO HARTOWANIA

SSAB Boron STWORZONE DLA CIEBIE I DO HARTOWANIA SSAB Boron STWORZONE DLA CIEBIE I DO HARTOWANIA Jeśli doświadczyłeś zakłóceń w produkcji ze względu na zmienne własności stali, zalecamy stosowanie stali borowych SSAB. SSAB BORON GWARANCJA ŁATWIEJSZEJ

Bardziej szczegółowo

APROBATA TECHNICZNA ITB AT /2011. Stalowe pręty żebrowane B500B do zbrojenia betonu WARSZAWA

APROBATA TECHNICZNA ITB AT /2011. Stalowe pręty żebrowane B500B do zbrojenia betonu WARSZAWA APROBATA TECHNICZNA ITB AT-15-8525/2011 Stalowe pręty żebrowane B500B do zbrojenia betonu WARSZAWA Aprobata techniczna została opracowana w Zakładzie Aprobat Technicznych przez mgr inż. Annę KUKULSKĄ-GRABOWSKĄ

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Samochodowych

Zespół Szkół Samochodowych Zespół Szkół Samochodowych Podstawy Konstrukcji Maszyn Materiały Konstrukcyjne i Eksploatacyjne Temat: CHARAKTERYSTYKA I OZNACZENIE STALIW. 2016-01-24 1 1. Staliwo powtórzenie. 2. Właściwości staliw. 3.

Bardziej szczegółowo

Zakres tematyczny. Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy:

Zakres tematyczny. Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy: STAL O SPECJALNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH FIZYCZNYCH I CHEMICZNYCH Zakres tematyczny 1 Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy: - odporne na korozję, - do pracy w obniżonej temperaturze, - do pracy

Bardziej szczegółowo

ODKSZTAŁCENIE I REKRYSTALIZACJA METALI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ODKSZTAŁCENIE I REKRYSTALIZACJA METALI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ODKSZTAŁCENIE I REKRYSTALIZACJA METALI Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ODKSZTAŁCENIE I REKRYSTALIZACJA METALI 1. ODKSZTAŁCENIE METALI

Bardziej szczegółowo

poradnik poradnik katalog wyrobów

poradnik poradnik katalog wyrobów tabela gatunków 2 oznaczenia stanów utwardzenia 3 własności mechaniczne blach i płyt 4 własności mechaniczne produktów ciągnionych 13 własności mechaniczne produktów wyciskanych 15 wykaz norm 17 poradnik

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 10

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 10 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 10 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO Zniszczenie materiału w wyniku

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA MATERIAŁOWA

INŻYNIERIA MATERIAŁOWA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW INŻYNIERIA MATERIAŁOWA INŻYNIERIA POLIMERÓW Właściwości tworzyw polimerowych przy rozciąganiu. Streszczenie: Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Tablica1. Oporność 1 m drutu przy temperaturze 20oC 1,26 1,34 1,35 1,4 1,07 1,15 1,09 H13J4 H17J5 H20J5 OH23J5 NH19 NH30Pr N50H18S

Tablica1. Oporność 1 m drutu przy temperaturze 20oC 1,26 1,34 1,35 1,4 1,07 1,15 1,09 H13J4 H17J5 H20J5 OH23J5 NH19 NH30Pr N50H18S 1. WSTĘP Przedmiotem normy są druty ciągnione okrągłe ze stali I stopów niklu o wysokiej oporności elektrycznej, wytapianych metodami konwencjonalnymi lub w próżni, przeznaczone na elementy oporowogrzejne.

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka mechaniczna cynku po dużych deformacjach plastycznych i jej interpretacja strukturalna

Charakterystyka mechaniczna cynku po dużych deformacjach plastycznych i jej interpretacja strukturalna AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie WYDZIAŁ METALI NIEŻELAZNYCH ROZPRAWA DOKTORSKA Charakterystyka mechaniczna cynku po dużych deformacjach plastycznych i jej interpretacja strukturalna

Bardziej szczegółowo

ZMĘCZENIE MATERIAŁU POD KONTROLĄ

ZMĘCZENIE MATERIAŁU POD KONTROLĄ ZMĘCZENIE MATERIAŁU POD KONTROLĄ Mechanika pękania 1. Dla nieograniczonej płyty stalowej ze szczeliną centralną o długości l = 2 [cm] i obciążonej naprężeniem S = 120 [MPa], wykonać wykres naprężeń y w

Bardziej szczegółowo

PRELIMINARY BROCHURE CORRAX. A stainless precipitation hardening steel

PRELIMINARY BROCHURE CORRAX. A stainless precipitation hardening steel PRELIMINARY BROCHURE CORRAX A stainless precipitation hardening steel Ogólne dane Właściwości W porównaniu do konwencjonalnych narzędziowych odpornych na korozję, CORRAX posiada następujące zalety: Szeroki

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 7

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 7 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 7 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Sprężystość i wytrzymałość Naprężenie

Bardziej szczegółowo

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl Podstawowe informacje o stali Stal jest stopem żelaza, węgla i innych pierwiastków stopowych o zawartości do 2,14 % węgla. W praktyce, jako stale oznacza się stopy, które najczęściej zawierają żelazo,

Bardziej szczegółowo

17. 17. Modele materiałów

17. 17. Modele materiałów 7. MODELE MATERIAŁÓW 7. 7. Modele materiałów 7.. Wprowadzenie Podstawowym modelem w mechanice jest model ośrodka ciągłego. Przyjmuje się, że materia wypełnia przestrzeń w sposób ciągły. Możliwe jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KRYSTALIZACJA METALI I STOPÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Krzepnięcie przemiana fazy ciekłej w fazę stałą Krystalizacja przemiana

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Metod Badania Materiałów Statyczna próba rozciągania

Laboratorium Metod Badania Materiałów Statyczna próba rozciągania Robert Gabor Laboratorim Metod Badania Materiałów Statyczna próba rozciągania Więcej na: www.tremolo.prv.pl, www.tremolo.pl dział laboratoria 1 CZĘŚĆ TEORETYCZNA Statyczna próba rozciągania ocenia właściwości

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Podział stali stopowych ze względu na zastosowanie: stale konstrukcyjne stale narzędziowe stale o szczególnych właściwościach STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali:

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 5. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż.

ĆWICZENIE Nr 5. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 5 Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

TEMAT PRACY DOKTORSKIEJ

TEMAT PRACY DOKTORSKIEJ Krynica, 12.04.2013 Wpływ cyrkonu i skandu na zmiany mikrostruktury i tekstury w silnie odkształconych stopach aluminium ---------------------------------------------------------------------------- TEMAT

Bardziej szczegółowo

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI PL0400058 STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI Instytut Metalurgii Żelaza im. S. Staszica, Gliwice

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA PRZEDMIOT: INŻYNIERIA WARSTWY WIERZCHNIEJ Temat ćwiczenia: Badanie prędkości zużycia materiałów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI: Przedmowa Spawalność stali Definicja spawalności stali Wpływ składników stopowych na spawalność stali 19

SPIS TREŚCI: Przedmowa Spawalność stali Definicja spawalności stali Wpływ składników stopowych na spawalność stali 19 SPIS TREŚCI: Przedmowa 11 1. Spawalność stali 13 1.1. Definicja spawalności stali 13 1.2. Wpływ składników stopowych na spawalność stali 19 2. Pękanie połączeń spawanych 23 2.1. Pęknięcia gorące 23 2.1.1.

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 1 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA METALI - UPROSZCZONA. 1. Protokół próby rozciągania Rodzaj badanego materiału. 1.2.

ĆWICZENIE 1 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA METALI - UPROSZCZONA. 1. Protokół próby rozciągania Rodzaj badanego materiału. 1.2. Ocena Laboratorium Dydaktyczne Zakład Wytrzymałości Materiałów, W2/Z7 Dzień i godzina ćw. Imię i Nazwisko ĆWICZENIE 1 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA METALI - UPROSZCZONA 1. Protokół próby rozciągania 1.1.

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3.

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3. PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3. WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE Definicja obróbki cieplnej Dziedzina

Bardziej szczegółowo

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji w Bytomiu Wilhelm Gorecki PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Podręcznik akademicki Bytom 2011 1. Wstęp...9 2. Cel podręcznika...11 3. Wstęp

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Stal BÖHLER W360 ISOBLOC jest stalą narzędziową na matryce i stemple do kucia na zimno i na gorąco. Stal ta może mieć szerokie zastosowanie, gdzie wymagane są wysoka

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Podstawy techniki i technologii Kod przedmiotu: IS01123; IN01123 Ćwiczenie 5 BADANIE WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Badanie udarności metali Numer ćwiczenia: 7 Laboratorium z przedmiotu: wytrzymałość

Bardziej szczegółowo

Stal Niskowęglowa: Walcowanie na zimno

Stal Niskowęglowa: Walcowanie na zimno Stal Niskowęglowa: Walcowanie na zimno Skład chemiczny Skład chemiczny symboliczna numeryczna Norma Europejska (EN) C Si Mn p S Ti Al Nb DC01 1.0330 0,12-0,60 0,045 0,045 - - - DC03 1.0347 0,1-0,45 0,035

Bardziej szczegółowo

Poprawa właściwości konstrukcyjnych stopów magnezu - znaczenie mikrostruktury

Poprawa właściwości konstrukcyjnych stopów magnezu - znaczenie mikrostruktury Sympozjum naukowe Inżynieria materiałowa dla przemysłu 12 kwietnia 2013 roku, Krynica-Zdrój, Hotel Panorama Poprawa właściwości konstrukcyjnych stopów magnezu - znaczenie mikrostruktury P. Drzymała, J.

Bardziej szczegółowo

PL B1. INSTYTUT METALURGII I INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ IM. ALEKSANDRA KRUPKOWSKIEGO POLSKIEJ AKADEMII NAUK, Kraków, PL

PL B1. INSTYTUT METALURGII I INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ IM. ALEKSANDRA KRUPKOWSKIEGO POLSKIEJ AKADEMII NAUK, Kraków, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 211075 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 382853 (51) Int.Cl. C22C 5/08 (2006.01) B21D 26/02 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą:

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą: Twardość metali 6.1. Wstęp Twardość jest jedną z cech mechanicznych materiału równie ważną z konstrukcyjnego i technologicznego punktu widzenia, jak wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie, przewężenie,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe i specjalne. Łódź 2010 1 S t r

Bardziej szczegółowo

Laboratorium wytrzymałości materiałów

Laboratorium wytrzymałości materiałów Politechnika Lubelska MECHANIKA Laboratorium wytrzymałości materiałów Ćwiczenie 1 - Statyczna próba rozciągania Przygotował: Andrzej Teter (do użytku wewnętrznego) Statyczna próba rozciągania Statyczną

Bardziej szczegółowo

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stal stopowa stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2% węgla i pierwiastki

Bardziej szczegółowo