Biotechnologiczne metody doskonalenia zwierz¹t hodowlanych jako Ÿród³a ywnoœci o zwiêkszonej zawartoœci kwasów t³uszczowych

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biotechnologiczne metody doskonalenia zwierz¹t hodowlanych jako Ÿród³a ywnoœci o zwiêkszonej zawartoœci kwasów t³uszczowych"

Transkrypt

1 PRACE PRZEGL DOWE Biotechnologiczne metody doskonalenia zwierz¹t hodowlanych jako Ÿród³a ywnoœci o zwiêkszonej zawartoœci kwasów t³uszczowych Iwona Ostaszewska, Piotr Sablik Katedra Nauk o Zwierzêtach Prze uwaj¹cych, Wydzia³ Biotechnologii i Hodowli Zwierz¹t, Akademia Rolnicza, Szczecin Biotechnological methods implemented for improvement of farm animals as a food source with increased unsaturated fatty acids Summary Transgenic animals became easy and open for general use as a source of recombinant proteins and essential components like unsaturated fatty acids. That possibility can completely change the life and health of humans. Thanks to genetic engineering, it is possible to increase the level of healthy fatty acids in animal organism, with the help of e.g. stearoyl-coa desaturase, fat-1 gene. Milk with changed fatty acids composition could be a cure for people with obesity and vascular problems, as also can be an alternative source of long chain polyunsaturated fatty acids for oil-rich fish and fish liver oils. What is more, also natural environment can be saved by those animals. Adres do korespondencji Iwona Ostaszewska, Katedra Nauk o Zwierzêtach Prze uwaj¹cych, Wydzia³ Biotechnologii i Hodowli Zwierz¹t, Akademia Rolnicza, ul. Doktora Judyma 10, Szczecin. 3 (82) Key words: transgenic animals, milk, fatty acid. 1. Wstêp W dobie technologicznego postêpu, poœcigu za prac¹ i pieni¹dzem, cz³owiek plasuje siê na straconej pozycji w walce z natur¹. Przede wszystkim dotyczy to ochrony ludzkiego zdrowia, fizjologii, osi¹gniêcia wewnêtrznej równowagi. Aktualnie, oprócz zdefiniowanych do tej pory chorób cywilizacyjnych wymienia siê jako czynnik zagra aj¹cy yciu równie ywnoœæ. Pojêcia takie

2 Iwona Ostaszewska, Piotr Sablik jak junk food, fast food i ywnoœæ wygodna nie s¹ wiêkszoœci z nas obce, lecz nie idzie za tym niestety wiedza i œwiadomoœæ zagro enia (1,2). W najnowszych badaniach Pol-MONICA BIS Warszawa wykazano, e 44% mê czyzn i 34% kobiet w Polsce ma nadwagê, a 31 i 27% jest oty³ych (3). Te zatrwa aj¹ce statystyki maj¹ swoje odzwierciedlenie tak e w stanie zdrowia naszego spo³eczeñstwa, w którym wiele osób umiera na choroby zwi¹zane z uk³adem krwionoœnym, nowotwory z³oœliwe, choroby uk³adu pokarmowego (4,5). Wielce obiecuj¹c¹ i coraz bardziej realn¹ inicjatyw¹ na wyeliminowanie tego typu problemów jest zastosowanie jednej z metod biologii molekularnej jak¹ jest transgeneza, czyli uzyskanie zwierzêcia o zmienionym genomie. 2. Kwasy t³uszczowe Obserwowane problemy zdrowotne ludzi w du ej mierze skorelowane s¹ ze wzrastaj¹cym spo yciem t³uszczy w ka dej postaci (4,6). T³uszcze jadalne s¹ najbardziej kalorycznym, jak równie najbardziej niezbêdnym sk³adnikiem po ywienia pochodzenia zwierzêcego i roœlinnego. Stanowi¹ one skoncentrowane Ÿród³o energii, rozpuszczalnych w nich witamin (np. A, D, E i K) oraz niezbêdnych nienasyconych kwasów t³uszczowych (NNKT) (przede wszystkim z grupy omega-3 i omega-6), które s¹ konieczne do prawid³owego rozwoju i funkcjonowania organizmu. NNKT nie s¹ syntetyzowane w organizmie ludzkim, dlatego te ludzie niespo ywaj¹cy zalecanych przez dietetyków i fizjologów ywienia odpowiednich iloœci t³uszczy borykaj¹ siê z wieloma chorobami, od arytmii i nadciœnienia zaczynaj¹c, a koñcz¹c na mia - d ycy i zawa³ach (1,5). NNKT, a zw³aszcza grupa n-6, maj¹ pozytywny wp³yw na gospodarkê lipidow¹ ustroju. Dziêki zwiêkszonemu przyjmowaniu tych t³uszczy spada poziom cholesterolu ca³kowitego, cholesterolu LDL oraz triglicerydów, jak i lipidów ca³kowitych w surowicy krwi, oraz nie dochodzi do powstawania zakrzepów naczyniowych (7). Liczne i niepodwa alne zalety NNKT czyni¹ te t³uszcze najbardziej po ¹danymi sk³adnikami pokarmowymi, problemem jest jednak ich ma³a dostêpnoœæ lub wrêcz brak w popularnych i ³atwo dostêpnych produktach ywnoœciowych. Dlatego te od dawna w przemyœle spo ywczym powszechnie stosuje siê wzbogacanie ywnoœci transizomerami NNKT (np. margaryny, pieczywo, przetwory mleczne, itp.) (8,9). Niestety, nawet mimo sztucznych dodatków, wed³ug badañ prowadzonych przez Instytut ywnoœci i ywienia, spo ycie kwasów t³uszczowych w Polsce u wiêkszoœci osób jest zbyt niskie (10). Spowodowane mo e to byæ równie niedostateczn¹ konsumpcj¹ ryb morskich i innych produktów pochodzenia morskiego, jak równie stosunkowo wysokimi cenami tych e produktów, przyzwyczajeniami konsumenckimi, a tak e tradycj¹. Nie mniej wa ne jest równie to, e miêso ryb zawiera coraz wiêcej metali ciê kich (zw³aszcza rtêci), co zwi¹zane jest z ci¹gle rosn¹cym zanieczyszczeniem œrodowiska (11). Niepokoj¹ce tak e s¹ doniesienia o spadaj¹cej liczebnoœci po- 154 PRACE PRZEGL DOWE

3 Biotechnologiczne metody doskonalenia zwierz¹t hodowlanych jako Ÿród³a ywnoœci pulacji dziko yj¹cych ryb morskich i s³odkowodnych, g³ównie z powodu zbyt intensywnej eksploatacji naturalnych ³owisk. Z kolei, alternatywne hodowle, np. ³ososia atlantyckiego, nie zaspokajaj¹ rosn¹cego zapotrzebowania rynku œwiatowego. Wymienione czynniki powoduj¹ce wzrastaj¹cy niedobór NNKT, jak i brak zmiany w œwiadomoœci spo³eczeñstwa na temat niezbêdnego spo ywania kwasów omega, przyczyni³y siê do poszukiwania nowych dróg wzbogacania produktów spo ywczych w n-3 i n-6. Jednym z ostatnich rozwi¹zañ tego problemu jest wykorzystanie in ynierii genetycznej w doskonaleniu zwierz¹t hodowlanych jako doskona³ego i popularnego Ÿród³a ywnoœci (g³ównie miêsa, mleka oraz jaj) (12,13). 3. Transgeneza Pierwsze osobniki powsta³e w wyniku ingerencji cz³owieka w ich kod genetyczny powsta³y ju w po³owie lat 80. ubieg³ego wieku. Od tego czasu transgeneza pozwoli³a na poprawê cech u ytkowych oraz wykorzystanie zwierz¹t jako bioreaktorów (np. produkuj¹cych substancje farmaceutyczne w gruczole mlecznym owcy, kozy, krowy i œwini). Wspó³czesne osi¹gniêcia biotechnologii i embriologii doœwiadczalnej pozwoli³y na opracowanie wielu skutecznych technik uzyskiwania zwierz¹t transgenicznych, które ró ni¹ siê metodycznie i uzyskiwan¹ efektywnoœci¹. Do stosowanych technik transformacji genomu biorcy zalicza siê: 1) mikroiniekcjê standardow¹ z modyfikacjami, 2) mikroiniekcjê fragmentów chromosomów, 3) zastosowanie pierwotnych komórek zarodkowych (ESC, ang. embryonic steam cells), 4) transfekcjê plemników (14), 5) wykorzystanie procesu klonowania, 6) biobalistykê, 7) metody alternatywne, 8) transgenezê piêtrow¹ (13,15). Niew¹tpliwie najpopularniejsz¹ technik¹ wprowadzania obcej informacji genetycznej do organizmu wy szego jest mikroiniekcja egzogennego DNA do przedj¹drza mêskiego zap³odnionej komórki jajowej (zygoty) (27). Wprowadzenie poprzez wstrzykniêcie do przedj¹drza konstrukcji genowej umo liwia uzyskanie ok. 1-5% transgenicznych zwierz¹t. Ta sprawdzona i skuteczna metoda posiada wiele zalet, m.in. wprowadzony gen mo e byæ obecny w ka dej komórce powsta³ego organizmu, co pozwala na ocenê ekspresji genów w ró nych rodzajach komórek, mo liwa jest tak e kontrola aktywnoœci wprowadzonego genu podczas ca³ego cyklu yciowego. Doœæ czêsto spotykanym problemem mikroiniekcji, prócz niewielkiej prze ywalnoœci nastrzykniêtych zygot oraz niskiego poziomu integracji z genomem zarodka, jest obserwowany niski poziom ekspresji wprowadzonego genu. Wymienione problemy powoduj¹, e ta metoda transgenezy jest, jak siê okazuje, technik¹ w du ej mierze bardzo kosztown¹ oraz ma³o efektywn¹. Jednak e po- BIOTECHNOLOGIA 3 (82)

4 Iwona Ostaszewska, Piotr Sablik stêp technologiczny oraz praca badaczy wskazuj¹ na nowe sposoby pokonania tych przeszkód. Opracowanie nowych sekwencji w konstrukcji transgenu (np. chroni¹cych transgeny MAR, ang. matrix attachment regions, LCR, ang. locus control regions) lub te zastosowanie tzw. wzmacniaczy (ang. enhancers) znacznie wp³ynê³o na uzyskanie wiêkszej liczby modyfikowanych genetycznie osobników (15,16). Kolejn¹ prób¹ udoskonalania technik transgenezy by³o zastosowanie metody transfekcji niezap³odnionych oocytów wektorami retrowirusowymi, a tak e modyfikacja za pomoc¹ spermy jako wektora. Jednak e techniki te ze wzglêdu na swoj¹ efektywnoœæ i metodykê okaza³y siê wydajne jedynie tylko w niewielkim stopniu (13,15). 4. Mo liwoœci wykorzystania osi¹gniêæ nauki w s³u bie cz³owiekowi Transgeniczne zwierzêta gospodarskie daj¹ cz³owiekowi mo liwoœæ manipulowania cechami u ytkowymi w celu stworzenia produktu zaspokajaj¹cego w pe³ni jego potrzeby. Organizmy transgeniczne umo liwiaj¹ wysoce wydajn¹ produkcjê rekombinowanych protein oraz produkcjê du ych i z³o onych bia³ek (np. VIII czynnika krzepliwoœci krwi), w sposób atrakcyjny ekonomicznie w porównaniu z kulturami komórkowymi (19,20). G³ównymi celami modyfikacji genetycznych zwierz¹t hodowlanych s¹: 1) otrzymanie biofarmaceutyków (z moczu, krwi, mleka) (21), 2) wykorzystanie modyfikowanych zwierz¹t (g³ównie œwiñ) jako dawców narz¹dów do ksenotransplantacji (22), 3) poprawa cech u ytkowych zwierz¹t hodowlanych (np. uzyskanie szybszego wzrostu poprzez zastosowanie genu hormonu wzrostu) (23), 4) zwiêkszenie cech odpornoœci organizmów (np. odpornoœæ na mastitis, BSE) (24), 5) otrzymanie modeli chorób ludzkich (25). Wielce obiecuj¹cymi s¹ udane modyfikacje gruczo³u mlecznego, dziêki którym mo emy uzyskiwaæ du e iloœci produktów ywnoœciowych (np. mleko, sery, jogurty), a tak e uczyniæ je lepiej przyswajalnymi dla ludzi (np. przez jego humanizacjê czy te unieczynnienie genu -laktoalbuminy). Jednak e oœrodki naukowe na ca³ym œwiecie ostatnio skupi³y siê zw³aszcza na korzyœciach jakie niesie zmiana sk³adu kwasów t³uszczowych w mleku zwierz¹t (13,26,27), a tak e tkankach roœlinnych (28,29). Dziêki prowadzonym w tym kierunku badaniom w maju 2004 r., grupie naukowców pod kierunkiem Jing X. Kanga z Harvard Medical School uda³o siê wprowadziæ gen fat-1 pochodz¹cy z nicienia Caenorhabditis elegans do mysich zygot, który koduje enzym katalizuj¹cy przemianê kwasów t³uszczowych n-6 do n-3. Konstrukt genowy zawiera³ kurzy promotor -aktyny i enhancer cytomegalowirusa, dziêki czemu uzyskane potomstwo, po badaniu Real-Time PCR, zosta³o zdiagnozowane jako transgeniczne nawet do trzeciego pokolenia. Otrzymane myszy Omega-3 umo liwi³y dalsze prace nad wprowadzeniem modyfikacji w sk³adzie kwasów t³uszczowych orga- 156 PRACE PRZEGL DOWE

5 Biotechnologiczne metody doskonalenia zwierz¹t hodowlanych jako Ÿród³a ywnoœci nizmów wy szych, a tak e zapewni³y doskona³y model do badañ nad funkcjami biologicznymi kwasów t³uszczowych n-3 (30). Kolejnym krokiem w badaniach nad zmian¹ sk³adu kwasów t³uszczowych w organizmach zwierz¹t by³y równoleg³e prace prowadzone pod kierunkiem Jamesa D. Murraya (2004) z Uniwersytetu w Davis, który dziêki zastosowaniu genu koduj¹cego desaturazê stearoyl-coa uzyska³ 4 kozy daj¹ce mleko o zmienionej zawartoœci kwasów t³uszczowych (31). Niew¹tpliwie spektakularnym osi¹gniêciem w tej dziedzinie w 2006 r. by³o uzyskanie modyfikowanych genetycznie œwiñ zawieraj¹cych wprowadzony gen fat-1. Yifan Dai z zespo³em naukowców z Uniwersytetu w Pittsburgu zastosowa³a technikê klonowania komórek. Gen fat-1 zosta³ najpierw wprowadzony do œwiñskich fibroblastów p³odowych hodowanych in vitro, które nastêpnie pos³u y³y jako dawcy j¹der komórkowych w metodzie klonowania za pomoc¹ transferu j¹drowego (32). Mo liwoœci jakie daje wspó³czesna biologia molekularna, genetyka i technika stwarzaj¹ coraz bardziej realn¹ wizjê nowego œwiata, wolnego od chorób, problemów z ywnoœci¹ i wp³ywem zanieczyszczeñ na ycie ludzi ca³ego œwiata. Dziêki produktom spo ywczym uzyskanym od zwierz¹t modyfikowanych genetycznie istnieje alternatywa w pozyskiwaniu substancji od ywczych z innych Ÿróde³ ni coraz bardziej zanieczyszczone i wyeksploatowane œrodowisko naturalne. Jednak e, wa - nym elementem tej perspektywy jest tak e œwiadomoœæ wprowadzania zmian w kodzie genetycznym zwierz¹t, jak równie znakowania produktów od nich pochodz¹cych. Bardzo wa n¹ spraw¹ jest oczywiœcie kwestia informowania spo³eczeñstwa na temat istniej¹cych zalet i wad takiego rozwi¹zania problemu (33), aby konsument sam móg³ podj¹æ decyzjê o wyborze produktu modyfikowanego genetycznie czy te pochodz¹cego z tradycyjnego typu hodowli. Czy in ynieria genetyczna na sta³e zagoœci na naszych sto³ach? Zale y to ju tylko od nas samych. Literatura 1. Balas J., (2004), ywienie Cz³owieka i Metabolizm, XXXI (2), Zwierzyk J., (2005), Bromat. Chem. Toksykol., Suplement, Polakowska M., Piotrowski W., (2004), ywienie Cz³owieka i Metabolizm, XXXI, (2), cz. I, Jeliñska M., Tokarz A., (2005), Bromat. Chem. Toksykol., XXXVIII, K³osiewicz-Latoszek L., (2002), ywienie Cz³owieka i Metabolizm, XXIX (1/2), K³osiewicz-Latoszek L., (2005), Bromat. Chem. Toksykol., Suplement, Nakamura M. T., Nara T. Y., (2004), Annu. Rev. Nutr., 24, Daniewski M., Mielniczuk E., Jacórzyñski B., Balas J., Pawlicka M., Filipek A., Górnicka M., (2000), Bromat. Chem. Toksykol., XXXIII (3), Filipek A., Balas J., Pawlicka M., Daniewski M., Mielniczuk E., Jacórzyñski B., (2003), Bromat. Chem. Toksykol., XXXVI (2), Dybikowska Ewa, Œwiderski F., Waszkiewicz-Robak B., (2004), ywienie Cz³owieka i Metabolizm, XXXI, Suplement 2, cz. II, Rogacka M., Waszczuk-Jankowska M., Ciesielski T., Haæ E., Szefer P., (2003), Bromat. Chem. Toksykol., XXXVI (4), Houdebine L. M., (2000), Transgenic Research, 9, Zwierzchowski L., (1998), Biotechnologia, 2 (41), BIOTECHNOLOGIA 3 (82)

6 Iwona Ostaszewska, Piotr Sablik 14. Jurkiewicz J., (2006), Biotechnologia, 1 (72), Jura J., (2005), Metody uzyskiwania zwierz¹t transgenicznych. Transgeniczne zwierzêta uzyskiwanie i wykorzystanie w rolnictwie i medycynie, I, Balice, Houdebine L.-M., (2005), Reprod. Dom. Anim., 40, Zwierzchowski L., Jaszczak K., Modliñski J. A., (1997), Biotechnologia zwierz¹t, PWN, Warszawa, Lipiñski D., Szalata M., Kalak R., P³awski A., Nuc K., Kala M., Juzka W., S³omski K., Gronek P., Jura J., Jura J., Smor¹g Z., Pieñkowski M., S³omski R., (2007), Ekspresyjne konstrukcje genowe, w:biotechnologiczne i medyczne podstawy ksenotransplantacji, pod redakcj¹ Z. Smor¹ga, R. S³omskiego, L. Cierpka, OWN, Poznañ, Zwierzchowski L., (1998), Biotechnologia, 2 (41), Grzybowski G., (1998), Biotechnologia, 1 (40), Szalata M., Lipiñski D., Kalak R., Tobola P., Lehman J., Wielgus K., Smor¹g Z., Pienkowski M., S³omski R., (2004), Ann. Anim. Sci., 4, 2, S³omski R., Szalata M., Lipiñski D., Gronek P., (2003), Medycyna Weterynaryjna, 59 (11), Rosochacki S. J., Zwierzchowski L., (1999), Biotechnologia, 2 (45), Janik A., Pieszka M., (2005), Hodowca Byd³a, 5, Fan J., Watanabe T., (2003), Pharmacology & Therapeutics, 99, Kang J. X., (2004), ISB News Report. 27. Smor¹g Z., (2002), Biotechnologia, 4 (59), Bilyeu K. D., Palavalli L., Sleper D. A., Beuselinck P. R., (2005), Crop Sci., 43, Graham I. A., Ciprus P., Rein D., Napier J. A., (2004), Nutrition Bulletin, 29, Kang Z. B., Ge Y., Chen Z., Cluette-Brown J., Laposata M., Leaf A., Kang J. X., (2001), PNAS, 98 (7), Reh W. A., Maga E. A., Collette N. M. B., Moyer A., Conrad-Brink J. S., Taylor S. J., DePeters E. J., Oppenheim S., Rowe J. D., BonDurant R. H., Anderson G. B., Murray J. D., (2004), J. Dairy Sci., 87, Lai L., Kang J. X., Li R., Wang J., Witt W. T., Yong H. Y., Hao Y., Wax D. M., Murphy C. N, Rieke A., Samuel M., Linville M. L., Korte S. W., Evans R. W., Starzl T. E, Prather R. S., Dai Y., (2006), Nature Biotechnology, 24, Mickiewicz A., Twardowski T., Figlarowicz M., (2006), Biotechnologia, 3 (74), PRACE PRZEGL DOWE

GMO zyski i straty. 1. Co to jest GMO? Wprowadzenie. Agnieszka Mickiewicz, Tomasz Twardowski, Marek Figlerowicz

GMO zyski i straty. 1. Co to jest GMO? Wprowadzenie. Agnieszka Mickiewicz, Tomasz Twardowski, Marek Figlerowicz LISTY, OPINIE GMO zyski i straty Agnieszka Mickiewicz, Tomasz Twardowski, Marek Figlerowicz Instytut Chemii Bioorganicznej, Polska Akademia Nauk, Poznañ 1. Co to jest GMO? Wprowadzenie Adres do korespondencji

Bardziej szczegółowo

Temat: Rośliny i zwierzęta jako źródło zagrożeń dla zdrowia człowieka

Temat: Rośliny i zwierzęta jako źródło zagrożeń dla zdrowia człowieka MODUŁ II LEKCJA 4 Temat: Rośliny i zwierzęta jako źródło zagrożeń dla zdrowia człowieka Formy realizacji: œcie ka miêdzyprzedmiotowa. Cele szczegółowe: uzupe³nienie i usystematyzowanie wiadomoœci dotycz¹cych

Bardziej szczegółowo

Program studiów na kierunku Biotechnologia, specjalność Biotechnologia stosowana studia stacjonarne, II stopień

Program studiów na kierunku Biotechnologia, specjalność Biotechnologia stosowana studia stacjonarne, II stopień Program studiów na kierunku Biotechnologia, specjalność Biotechnologia stosowana studia stacjonarne, II stopień Biotechnologia Studia Międzywydziałowe KIERUNEK: Biotechnologia Specjalność: Biotechnologia

Bardziej szczegółowo

Transgeniczne zwierzęta

Transgeniczne zwierzęta Transgeniczne zwierzęta Hodowla zwierząt Udomowienie zwierząt i prowadzona przez tysiące lat hodowla i kierunkowa selekcja doprowadziły do otrzymania róŝnorodnych ras i form zwierząt Co to są transgeniczne

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Biotechnology in Environmental Protection. Kod Punktacja ECTS* 1

KARTA KURSU. Biotechnology in Environmental Protection. Kod Punktacja ECTS* 1 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Biotechnologia w ochronie środowiska Biotechnology in Environmental Protection Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator Prof. dr hab. Maria Wędzony Zespół dydaktyczny: Prof.

Bardziej szczegółowo

Podstawy biotechnologii SYLABUS A. Informacje ogólne

Podstawy biotechnologii SYLABUS A. Informacje ogólne Podstawy biotechnologii A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Rodzaj Rok studiów /semestr

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz... 15. 2. Energia Barbara Bu hak-jachymczyk... 32

Spis treêci. 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz... 15. 2. Energia Barbara Bu hak-jachymczyk... 32 Spis treêci 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz.... 15 1.1. Rys historyczny rozwoju norm ywienia.............. 16 1.2. Wspó czesne metody opracowywania norm............ 19 1.3. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Temat: Zasady pierwszej pomocy

Temat: Zasady pierwszej pomocy LEKCJA 1 Temat: Zasady pierwszej pomocy Formy realizacji: œcie ka edukacyjna. Cele szczegółowe lekcji: rozwijanie umiejêtnoœci dostrzegania niebezpiecznych sytuacji i zachowañ w otoczeniu i yciu codziennym

Bardziej szczegółowo

mikrosatelitarne, minisatelitarne i polimorfizm liczby kopii

mikrosatelitarne, minisatelitarne i polimorfizm liczby kopii Zawartość 139371 1. Wstęp zarys historii genetyki, czyli od genetyki klasycznej do genomiki 2. Chromosomy i podziały jądra komórkowego 2.1. Budowa chromosomu 2.2. Barwienie prążkowe chromosomów 2.3. Mitoza

Bardziej szczegółowo

Znaczenie genetyki. Opracował A. Podgórski

Znaczenie genetyki. Opracował A. Podgórski Znaczenie genetyki Opracował A. Podgórski InŜynieria genetyczna InŜynieria genetyczna ingerencja w materiał genetyczny organizmów, w celu zmiany ich właściwości dziedzicznych. Istota inŝynierii genetycznej

Bardziej szczegółowo

Podstawy biotechnologii. SYLABUS A. Informacje ogólne

Podstawy biotechnologii. SYLABUS A. Informacje ogólne Podstawy biotechnologii SYLABUS A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu Język przedmiotu

Bardziej szczegółowo

WP YW STRUKTURY U YTKÓW ROLNYCH NA WYNIKI EKONOMICZNE GOSPODARSTW ZAJMUJ CYCH SIÊ HODOWL OWIEC. Tomasz Rokicki

WP YW STRUKTURY U YTKÓW ROLNYCH NA WYNIKI EKONOMICZNE GOSPODARSTW ZAJMUJ CYCH SIÊ HODOWL OWIEC. Tomasz Rokicki 46 ROCZNIKI NAUK ROLNICZYCH, T. ROKICKI SERIA G, T. 94, z. 1, 2007 WP YW STRUKTURY U YTKÓW ROLNYCH NA WYNIKI EKONOMICZNE GOSPODARSTW ZAJMUJ CYCH SIÊ HODOWL OWIEC Tomasz Rokicki Katedra Ekonomiki i Organizacji

Bardziej szczegółowo

Inżynieria genetyczna- 6 ECTS. Inżynieria genetyczna. Podstawowe pojęcia Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka

Inżynieria genetyczna- 6 ECTS. Inżynieria genetyczna. Podstawowe pojęcia Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka Inżynieria genetyczna- 6 ECTS Część I Badanie ekspresji genów Podstawy klonowania i różnicowania transformantów Kolokwium (14pkt) Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka Kolokwium (26pkt) EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Seminarium Wpływ realizacji studyjnych wizyt na rozwój kompetencji zawodowych kadry akademickiej

Seminarium Wpływ realizacji studyjnych wizyt na rozwój kompetencji zawodowych kadry akademickiej Seminarium Wpływ realizacji studyjnych wizyt na rozwój kompetencji zawodowych kadry akademickiej 13 wrzesień 2011 rok sala Rady Wydziału Biologii, ul. Oczapowskiego 1A Projekt POKL. 04.01.01-00-178/09

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku

Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku Szanowni Rodzice, Oddajemy w wasze rêce kolejn¹ informacjê, jak chroniæ Wasze

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY)

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej

Bardziej szczegółowo

Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska

Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska InŜynieria genetyczna - badania biomedyczne Jednym z najbardziej obiecujących zastosowań nowych technologii opartych na przenoszeniu genów z jednego

Bardziej szczegółowo

Metody inżynierii genetycznej SYLABUS A. Informacje ogólne

Metody inżynierii genetycznej SYLABUS A. Informacje ogólne Metody inżynierii genetycznej A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Rodzaj Rok studiów /semestr

Bardziej szczegółowo

WYNALAZKI BIOTECHNOLOGICZNE W POLSCE. Ewa Waszkowska ekspert UPRP

WYNALAZKI BIOTECHNOLOGICZNE W POLSCE. Ewa Waszkowska ekspert UPRP WYNALAZKI BIOTECHNOLOGICZNE W POLSCE Ewa Waszkowska ekspert UPRP Źródła informacji w biotechnologii projekt SLING Warszawa, 9-10.12.2010 PLAN WYSTĄPIENIA Umocowania prawne Wynalazki biotechnologiczne Statystyka

Bardziej szczegółowo

Specjalność (studia II stopnia) Oczyszczanie i analiza produktów biotechnologicznych

Specjalność (studia II stopnia) Oczyszczanie i analiza produktów biotechnologicznych Specjalność (studia II stopnia) Oczyszczanie i analiza produktów biotechnologicznych Studia magisterskie przedmioty specjalizacyjne Bioinformatyka w analizie genomu Diagnostyka molekularna Elementy biosyntezy

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii dla klasy III AD. 7 godz / tyg rok szkolny 2016/17

Rozkład materiału z biologii dla klasy III AD. 7 godz / tyg rok szkolny 2016/17 Rozkład materiału z biologii dla klasy III AD zakres rozszerzony LO 7 godz / tyg rok szkolny 2016/17 Biologia na czasie 2 zakres rozszerzony nr dopuszczenia 564/2/2012 Biologia na czasie 3 zakres rozszerzony

Bardziej szczegółowo

Techniki biologii molekularnej Kod przedmiotu

Techniki biologii molekularnej Kod przedmiotu Techniki biologii molekularnej - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Techniki biologii molekularnej Kod przedmiotu 13.9-WB-BMD-TBM-W-S14_pNadGenI2Q8V Wydział Kierunek Wydział Nauk Biologicznych

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na

Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na żywych organizmach prowadzące do uzyskania konkretnych

Bardziej szczegółowo

ukasz Sienkiewicz* Zarz¹dzanie kompetencjami pracowników w Polsce w œwietle badañ

ukasz Sienkiewicz* Zarz¹dzanie kompetencjami pracowników w Polsce w œwietle badañ Komunikaty 97 ukasz Sienkiewicz* Zarz¹dzanie kompetencjami pracowników w Polsce w œwietle badañ W organizacjach dzia³aj¹cych na rynku polskim w ostatnim czasie znacz¹co wzrasta zainteresowanie koncepcj¹

Bardziej szczegółowo

KARTA PROGRAMOWA - Sylabus -

KARTA PROGRAMOWA - Sylabus - AKADEMIA TECHNICZNO HUMANISTYCZNA KARTA PROGRAMOWA - Sylabus - WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I INFORMATYKI Przedmiot: Tendencje rozwoju systemów produkcyjnych Kod przedmiotu: ZZMU_D._54_ Rok studiów: Semestr:

Bardziej szczegółowo

Biologia Kalendarz przygotowaƒ do matury 2007

Biologia Kalendarz przygotowaƒ do matury 2007 Biologia Kalendarz przygotowaƒ do matury 2007 imi i nazwisko zakres podstawowy (wersja dla ucznia) wykonane Tyg. Dzia Tematy Zadania 2.10 1 6.10 Przygotowanie do pracy zapoznanie si z informacjami na temat

Bardziej szczegółowo

Immunogenetyka 1. Jakie są różnice między epitopami rozpoznawanymi przez limfocyty T i B? 2. O czym mówi "hipoteza higieniczna"?

Immunogenetyka 1. Jakie są różnice między epitopami rozpoznawanymi przez limfocyty T i B? 2. O czym mówi hipoteza higieniczna? Immunogenetyka 1. Jakie są różnice między epitopami rozpoznawanymi przez limfocyty T i B? 2. O czym mówi "hipoteza higieniczna"? Mikrobiologia kliniczna 1. Wymień serowary pałeczek Salmonella ważnych w

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Biotechnologia Rodzaj przedmiotu: obieralny, moduł 5. Kultury Tkankowe In vitro cell cultures Poziom kształcenia: I stopnia Kod przedmiotu: Semestr: VII Rodzaj zajęć: wykład,

Bardziej szczegółowo

Seminarium Wpływ realizacji pobytów stażowych (szkoleniowych) na rozwój potencjału dydaktycznego postdoców i doktorantów

Seminarium Wpływ realizacji pobytów stażowych (szkoleniowych) na rozwój potencjału dydaktycznego postdoców i doktorantów Seminarium Wpływ realizacji pobytów stażowych (szkoleniowych) na rozwój potencjału dydaktycznego postdoców i doktorantów 7 wrzesień 2011 roku sala Rady Wydziału, ul. Oczapowskiego 1A Projekt POKL. 04.01.01-00-178/09

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Podstawowe techniki inżynierii genetycznej. Streszczenie

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Podstawowe techniki inżynierii genetycznej. Streszczenie SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Możliwości i potencjalne zastosowania Zintegrowanego Systemu Analitycznego do innowacyjnych i kompleksowych badań molekularnych

Możliwości i potencjalne zastosowania Zintegrowanego Systemu Analitycznego do innowacyjnych i kompleksowych badań molekularnych Możliwości i potencjalne zastosowania Zintegrowanego Systemu Analitycznego do innowacyjnych i kompleksowych badań molekularnych Dzień Otwarty Klastra LifeScience 31 maj 2017, Kraków dr Agata Piestrzyńska-Kajtoch,

Bardziej szczegółowo

CZY WIELKOTOWAROWE GOSPODARSTWA ROLNE MOG PRODUKOWAÃ ZDROW ÝYWNOÚÃ?

CZY WIELKOTOWAROWE GOSPODARSTWA ROLNE MOG PRODUKOWAà ZDROW ÝYWNOÚÃ? CZY WIELKOTOWAROWE GOSPODARSTWA ROLNE MOG PRODUKOWAà ZDROW ÝYWNOÚÃ? Istnieje doœã powszechne przekonanie, e tradycyjne, chùopskie, maùe gospodarstwa rolne stanowi¹ w obecnych czasach jedyn¹ gwarancjê produkcji

Bardziej szczegółowo

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 Spis treści Przedmowa 11 1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 1.1. Wprowadzenie 13 1.2. Biotechnologia żywności znaczenie gospodarcze i społeczne 13 1.3. Produkty modyfikowane

Bardziej szczegółowo

wewn trzne homeostaza

wewn trzne homeostaza start 31.10 27.10 26 9. owtórzenie poj ç, z którymi by y problemy, przy wykorzystaniu indeksu ademecum maturalnego. Rozwój cz owieka 8. Rozwiàzanie zadaƒ z zeszytu çwiczeƒ Biologia 1. Zakres podstawowy,

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. www.wsip.com.pl 3

Spis treści. www.wsip.com.pl 3 Spis treści 1. Wprowadzenie................................................... 9 1.1. Żywność jako źródło składników pokarmowych...................... 9 1.1.1. Normy żywienia dla ludności................................

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i ochrona przyrody

Zagrożenia i ochrona przyrody Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Zagrożenia i ochrona przyrody wskazuje zagrożenia atmosfery powstałe w wyniku działalności człowieka, omawia wpływ zanieczyszczeń atmosfery

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych

Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej rolę w przechowywaniu

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne systemy ekspresji genów

Nowoczesne systemy ekspresji genów Nowoczesne systemy ekspresji genów Ekspresja genów w organizmach żywych GEN - pojęcia podstawowe promotor sekwencja kodująca RNA terminator gen Gen - odcinek DNA zawierający zakodowaną informację wystarczającą

Bardziej szczegółowo

Wybrane zastosowania metod inżynierii genetycznej

Wybrane zastosowania metod inżynierii genetycznej Wybrane zastosowania metod inżynierii genetycznej Inżynieria genetyczna to inaczej ingerencja w materiał genetyczny organizmów, w celu zmiany ich właściwości dziedzicznych. Polega ona na wprowadzaniu do

Bardziej szczegółowo

IZOMERY TRANS W TŁUSZCZACH DO SMAROWANIA PIECZYWA

IZOMERY TRANS W TŁUSZCZACH DO SMAROWANIA PIECZYWA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVI, 2013, 1, str. 13 19 Beata Paszczyk IZOMERY TRANS W TŁUSZCZACH DO SMAROWANIA PIECZYWA Katedra Towaroznawstwa i Badań Żywności Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

Klonowanie i transgeneza. dr n.med. Katarzyna Wicher

Klonowanie i transgeneza. dr n.med. Katarzyna Wicher Klonowanie i transgeneza dr n.med. Katarzyna Wicher Klonowanie proces tworzenia idealnej kopii z oryginału oznacza powstawanie lub otrzymywanie genetycznie identycznych: cząsteczek DNA komórek organizmów

Bardziej szczegółowo

Składniki odżywcze podzielone zostały ze względu na funkcje:

Składniki odżywcze podzielone zostały ze względu na funkcje: SKŁADNIKI ODŻYWCZE JAK JE UGRYŹĆ? Składnikami odżywczymi nazywamy związki występujące w produktach spożywczych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, które po spożyciu ulegają strawieniu i wchłonięciu ze

Bardziej szczegółowo

Renata Siemieńska. Kariery naukowe i ich uwarunkowania w perspektywie międzynarodowej

Renata Siemieńska. Kariery naukowe i ich uwarunkowania w perspektywie międzynarodowej Renata Siemieńska Kariery naukowe i ich uwarunkowania w perspektywie międzynarodowej PRZEPROWADZONE BADANIA: (1)Women in European Universities (conducted in the frame of V Programme of EC in 7 countries

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko

Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko MODUŁ III LEKCJA 4 Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko Stosowanie na co dzień zasad racjonalnego żywienia w znacznym stopniu wpływa na właściwy rozwój fizyczny i psychiczny oraz

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii Życie jest procesem chemicznym. Jego podstawą są dwa rodzaje cząsteczek kwasy nukleinowe, jako nośniki informacji oraz białka, które tę informację wyrażają w postaci struktury i funkcji komórek. Arthur

Bardziej szczegółowo

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE Załącznik nr do Zarządzenia.. Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE 8.1 WARUNKI WYMAGANE Załącznik nr 2 do rozporządzenia cz. I lit. M Lp 913-916

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY BIOINFORMATYKI

PODSTAWY BIOINFORMATYKI PODSTAWY BIOINFORMATYKI Prowadzący: JOANNA SZYDA ADRIAN DROśDś WSTĘP 1. Katedra Genetyki badania bioinformatyczne 2. Tematyka przedmiotu 3. Charakterystyka wykładów 4. Charakterystyka ćwiczeń 5. Informacje

Bardziej szczegółowo

Rola biotechnologii w rozrodzie świń

Rola biotechnologii w rozrodzie świń .pl https://www..pl Rola biotechnologii w rozrodzie świń Autor: prof. dr hab. inż. Damian Knecht Data: 1 lutego 2016 Efektywność zarządzania rozrodem, wyrażona poziomem plenności loch, zależy od szeregu

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. 1 Urozmaicenie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowej diety, która zapewnia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE UCZEŃ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE UCZEŃ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Rozdział w podręczniku Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Wymagania podstawowe (stopień:

Bardziej szczegółowo

Wspó³zale noœci wystêpuj¹ce w zarz¹dzaniu ryzykiem finansowym w przedsiêbiorstwie Wspó³zale noœci wystêpuj¹ce w zarz¹dzaniu ryzykiem finansowym...

Wspó³zale noœci wystêpuj¹ce w zarz¹dzaniu ryzykiem finansowym w przedsiêbiorstwie Wspó³zale noœci wystêpuj¹ce w zarz¹dzaniu ryzykiem finansowym... Andrzej Szopa * Andrzej Szopa Wspó³zale noœci wystêpuj¹ce w zarz¹dzaniu ryzykiem finansowym w przedsiêbiorstwie Wspó³zale noœci wystêpuj¹ce w zarz¹dzaniu ryzykiem finansowym... Wstêp Ryzyko finansowe jest

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT GENETYKI I HODOWLI ZWIERZĄT POLSKIEJ AKADEMII NAUK W JASTRZĘBCU. mgr inż. Ewa Metera-Zarzycka

INSTYTUT GENETYKI I HODOWLI ZWIERZĄT POLSKIEJ AKADEMII NAUK W JASTRZĘBCU. mgr inż. Ewa Metera-Zarzycka INSTYTUT GENETYKI I HODOWLI ZWIERZĄT POLSKIEJ AKADEMII NAUK W JASTRZĘBCU mgr inż. Ewa Metera-Zarzycka Profil metaboliczny osocza krwi i wartość biologiczna mleka krów w gospodarstwach ekologicznych Praca

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii Życie jest procesem chemicznym. Jego podstawą są dwa rodzaje cząsteczek kwasy nukleinowe, jako nośniki informacji oraz białka, które tę informację wyrażają w postaci struktury i funkcji komórek. Arthur

Bardziej szczegółowo

II. Analiza sensoryczna w ocenie jakości produktów spożywczych

II. Analiza sensoryczna w ocenie jakości produktów spożywczych SPIS TREŚCI Wprowadzenie 11 I. Jakość żywności, systemy zarządzania jakością i klasyfikacja żywności 13 1. Wstęp 13 2. Określenia jakości 14 3. Systemy zapewniające prawidłową jakość produktów spożywczych

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii Życie jest procesem chemicznym. Jego podstawą są dwa rodzaje cząsteczek kwasy nukleinowe, jako nośniki informacji oraz białka, które tę informację wyrażają w postaci struktury i funkcji komórek. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/press.html?print=1

Bardziej szczegółowo

Zofia Madeja. Stypendystka FNP Program: Powroty/Homing (2009 2011)

Zofia Madeja. Stypendystka FNP Program: Powroty/Homing (2009 2011) Zofia Madeja Adiunkt w Katedrze Genetyki i Podstaw Hodowli Zwierząt, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Stypendystka FNP Program: Powroty/Homing (2009 2011) CV 1995 2000 Studia na kierunku Biotechnologia

Bardziej szczegółowo

Organizmy genetycznie modyfikowane SYLABUS A. Informacje ogólne Opis

Organizmy genetycznie modyfikowane SYLABUS A. Informacje ogólne Opis Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów /semestr Wymagania wstępne (tzw. sekwencyjny

Bardziej szczegółowo

instrukcja obs³ugi EPI NO Libra Zestaw do æwiczeñ przepony miednicy skutecznoœæ potwierdzona klinicznie Dziêkujemy za wybór naszego produktu

instrukcja obs³ugi EPI NO Libra Zestaw do æwiczeñ przepony miednicy skutecznoœæ potwierdzona klinicznie Dziêkujemy za wybór naszego produktu P O L S K A instrukcja obs³ugi EPI NO Libra Zestaw do æwiczeñ przepony miednicy skutecznoœæ potwierdzona klinicznie Dziêkujemy za wybór naszego produktu created & made in Germany Opis produktu Zestaw do

Bardziej szczegółowo

II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK

II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK PRZEDMIOT: BIOLOGIA MEDYCZNA (CZĘŚĆ 1 GENETYKA) PROGRAM ĆWICZEŃ 2009/2010 L.p. Data zajęć Temat zajęć 1. 15.02 18.02 Podstawy genetyki klasycznej (podstawowe pojęcia i definicje

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C Raport TNS Polska Warszawa, luty 2015 Spis treści 1 Informacje o badaniu Struktura badanej próby 2 Kluczowe wyniki Podsumowanie 3 Szczegółowe wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia i inżynieria genetyczna

Biotechnologia i inżynieria genetyczna Wersja A Test podsumowujący rozdział II i inżynieria genetyczna..................................... Imię i nazwisko.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 16 zadań. rzy każdym

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Genetyka

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Genetyka S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod AG modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Genetyka Obowiązkowy Nauk

Bardziej szczegółowo

po.tk.krakow.pl Sprawd¼ oddech próbuj±c wyczuæ go na policzku i obserwuj±c ruchy klatki piersiowej poszkodowanego.

po.tk.krakow.pl Sprawd¼ oddech próbuj±c wyczuæ go na policzku i obserwuj±c ruchy klatki piersiowej poszkodowanego. Reanimacja REANIMACJA A RESUSCYTACJA Terminów reanimacja i resuscytacja u ywa siê czêsto w jêzyku potocznym zamiennie, jako równoznacznych okre leñ zabiegów ratunkowych maj±cych na celu przywrócenie funkcji

Bardziej szczegółowo

WYROK z dnia 7 wrzeœnia 2011 r. III AUa 345/11

WYROK z dnia 7 wrzeœnia 2011 r. III AUa 345/11 WYROK z dnia 7 wrzeœnia 2011 r. III AUa 345/11 Sk³ad orzekaj¹cy:ssa Maria Sa³añska-Szumakowicz (przewodnicz¹cy) SSA Daria Stanek (sprawozdawca) SSA Gra yna Czy ak Teza Podanie przez p³atnika sk³adek, o

Bardziej szczegółowo

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Zegar biologiczny Ekspresja genów i białek zegara Rytmy komórkowe Rytmy fizjologiczne Rytmy behawioralne Lokalizacja neuroprzekźników w układzie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe warunki prowadzenia apteki Wydawanie produktów leczniczych

Podstawowe warunki prowadzenia apteki Wydawanie produktów leczniczych Prawo farmaceutyczne Podstawowe warunki prowadzenia apteki Wydawanie produktów leczniczych Joanna Garczyñska, Grzegorz enczyk (prawo@kamsoft.pl) Jak ju pisaliœmy na ³amach naszego czasopisma, z dniem 1

Bardziej szczegółowo

Organizmy modyfikowane genetycznie

Organizmy modyfikowane genetycznie Organizmy modyfikowane genetycznie C o to jest G M O? Organizmy Modyfikowane Genetycznie GMO (z ang. Genetically Modified Organism) - Organizmy Transgeniczne - są to organizmy, które zawierają w swoim

Bardziej szczegółowo

1. Kontrola postępowania z organizmami zmodyfikowanymi genetycznie

1. Kontrola postępowania z organizmami zmodyfikowanymi genetycznie 122 Rozdział V. Organizmy zmodyfikowane genetycznie 1. Kontrola postępowania z organizmami zmodyfikowanymi genetycznie Inżynieria genetyczna otwiera przed współczesnym światem nieznane dotąd perspektywy

Bardziej szczegółowo

TERAPIA GENOWA. dr Marta Żebrowska

TERAPIA GENOWA. dr Marta Żebrowska TERAPIA GENOWA dr Marta Żebrowska Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki, Zakładu Biochemii Farmaceutycznej, Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Źródło zdjęcia: httpblog.ebdna.plindex.phpjednoznajwiekszychzagrozenludzkosciwciazniepokonane

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Piece rozp³ywowe. www.renex.com.pl. Maschinen- und Vertriebs GmbH & Co.KG

Piece rozp³ywowe. www.renex.com.pl. Maschinen- und Vertriebs GmbH & Co.KG Piece rozp³ywowe Maschinen- und Vertriebs GmbH & Co.KG Historia SMT W ci¹gu ponad dwadziestu lat od powstania firmy w 1987 roku, nasze rodzinne przedsiêbiorstwo sta³o siê œwiatowym liderem w produkcji

Bardziej szczegółowo

SKŁAD KWASÓW TŁUSZCZOWYCH WYBRANYCH OLEJÓW JADALNYCH

SKŁAD KWASÓW TŁUSZCZOWYCH WYBRANYCH OLEJÓW JADALNYCH ROCZN. PZH, 2003, 54, NR 3, 263 267 MAREK DANIEWSKI, BOHDAN JACÓRZYŃSKI, AGNIESZKA FILIPEK, JAROSŁAW BALAS, MAŁGORZATA PAWLICKA, EUGENIA MIELNICZUK SKŁAD KWASÓW TŁUSZCZOWYCH WYBRANYCH OLEJÓW JADALNYCH

Bardziej szczegółowo

Dokonania biotechnologii rozrodu zwierz¹t na przestrzeni ostatnich 20 lat przyk³ady badañ w³asnych

Dokonania biotechnologii rozrodu zwierz¹t na przestrzeni ostatnich 20 lat przyk³ady badañ w³asnych PRACE PRZEGL DOWE Dokonania biotechnologii rozrodu zwierz¹t na przestrzeni ostatnich 20 lat przyk³ady badañ w³asnych Zdzis³aw Smor¹g Dzia³ Biotechnologii Rozrodu Zwierz¹t, Instytut Zootechniki, Pañstwowy

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego Gdynia.

Laboratorium Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego Gdynia. Laboratorium Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego Gdynia www.ppnt.pl/laboratorium Laboratorium jest częścią modułu biotechnologicznego Pomorskiego Parku Naukowo Technologicznego Gdynia. poprzez:

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka ma³ych przedsiêbiorstw w województwach lubelskim i podkarpackim w 2004 roku

Charakterystyka ma³ych przedsiêbiorstw w województwach lubelskim i podkarpackim w 2004 roku 42 NR 6-2006 Charakterystyka ma³ych przedsiêbiorstw w województwach lubelskim i podkarpackim w 2004 roku Mieczys³aw Kowerski 1, Andrzej Salej 2, Beata Æwierz 2 1. Metodologia badania Celem badania jest

Bardziej szczegółowo

Biologia komórki i biotechnologia w terapii schorzeń narządu ruchu

Biologia komórki i biotechnologia w terapii schorzeń narządu ruchu Biologia komórki i biotechnologia w terapii schorzeń Ilość godzin: 40h seminaria Ilość grup: 2 Forma zaliczenia: zaliczenie z oceną Kierunek: Fizjoterapia ścieżka neurologiczna Rok: II - Lic Tryb: stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Patentowanie wynalazków z dziedziny biotechnologii

Patentowanie wynalazków z dziedziny biotechnologii chroń swoje pomysły 3 Kongres Świata Przemysłu Farmaceutycznego Poznań, 16-17 czerwca 2011 Patentowanie wynalazków z dziedziny biotechnologii dr Izabela Milczarek Czym jest biotechnologia? Biotechnologia,

Bardziej szczegółowo

Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku

Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku dr inż. Joanna Szlinder-Richert Morski Instytut Rybacki-Państwowy Instytut Badawczy w Gdyni Gdańsk, 24 maj 2013 Dlaczego zaleca sięjedzenie ryb Strawne

Bardziej szczegółowo

10. 11. Histologia. 12. Bioetyka 13. 14. 15. 1,5 45 16. 0,5 4 17. 0,5 2 18. 0,5 3 19. Matematyka ze statystyką Mathematics and Statistics

10. 11. Histologia. 12. Bioetyka 13. 14. 15. 1,5 45 16. 0,5 4 17. 0,5 2 18. 0,5 3 19. Matematyka ze statystyką Mathematics and Statistics PLAN STUDIÓW - I rok - Biotechnologia specjalność biotechnologia medyczna (studia I stopnia) STUDY PLAN I year - Biotechnology program, specialty in Medical Biotechnology (first cycle) Matematyka ze statystyką

Bardziej szczegółowo

Ekspresja białek w komórkach ssaczych

Ekspresja białek w komórkach ssaczych Ekspresja białek w komórkach ssaczych Ekspresja białek w komórkach ssaczych Używane powszechnie w laboratoriach ssacze linie komórkowe są zmodyfikowane w celu pełnienia roli gospodarza ekspresji białek

Bardziej szczegółowo

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Dolegliwoœci i objawy Co siê ze mn¹ dzieje? Co mo e wskazywaæ na problem z tarczyc¹? Prawdê mówi¹c, trudno to jednoznacznie stwierdziæ. Niektórzy pacjenci czuj¹ siê zmêczeni i przygnêbieni,

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Zdrowia Karta przedmiotu obowiązuje w roku akademickim 2012/201 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Kwasy tłuszczowe nasycone, a choroba układu krążenia

Kwasy tłuszczowe nasycone, a choroba układu krążenia Kwasy tłuszczowe nasycone, a choroba układu krążenia Broszura informacyjna IDF (Factsheet) kwiecień 2016 Uwaga krajowa: tłumaczenie na język polski zostało sfinansowane ze środków FUNDUSZU PROMOCJI MLEKA

Bardziej szczegółowo

Potencjał naukowo-badawczy Działu Genomiki i Biologii Molekularnej Zwierząt IZ PIB

Potencjał naukowo-badawczy Działu Genomiki i Biologii Molekularnej Zwierząt IZ PIB Potencjał naukowo-badawczy Działu Genomiki i Biologii Molekularnej Zwierząt IZ PIB dr Agata Piestrzyńska-Kajtoch Laboratorium Genetyki Molekularnej Dział Genomiki i Biologii Molekularnej Instytut Zootechniki

Bardziej szczegółowo

OCENA PROFILU KWASÓW TŁUSZCZOWYCH ORAZ IZOMERÓW TRANS W SERACH TWAROGOWYCH

OCENA PROFILU KWASÓW TŁUSZCZOWYCH ORAZ IZOMERÓW TRANS W SERACH TWAROGOWYCH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVII, 2014, 2, str. 144 149 Beata Paszczyk OCENA PROFILU KWASÓW TŁUSZCZOWYCH ORAZ IZOMERÓW TRANS W SERACH TWAROGOWYCH Katedra Towaroznawstwa i Badań Żywności Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego

Bardziej szczegółowo

Przeszczepienie nerek Najczêœciej zadawane pytania

Przeszczepienie nerek Najczêœciej zadawane pytania Przeszczepienie nerek Najczêœciej zadawane pytania Witamy w naszej Stacji Dializ Dlaczego potrzebujê przeszczepienia nerki? Kiedy nerki przestaj¹ funkcjonowaæ istniej¹ trzy dostêpne metody leczenia: Hemodializa

Bardziej szczegółowo

Zespó³ Dandy-Walkera bez tajemnic

Zespó³ Dandy-Walkera bez tajemnic Zespó³ Dandy-Walkera bez tajemnic www.fundacja.dandy-walker.org.pl Fundacja chorych na zespó³ Dandy-Walkera 64-100 Leszno ul. Bu³garska 5/10 tel./fax +48 65 520 02 33 mob. +48 662 015 362 fundacja@dandy-walker.org.pl

Bardziej szczegółowo

Wykonał: Krzysztof Kliszewski IIIc

Wykonał: Krzysztof Kliszewski IIIc Wykonał: Krzysztof Kliszewski IIIc Organizmy zmodyfikowane genetycznie Organizmy zmodyfikowane genetycznie w skrócie GMO (ang. Genetically Modified Organisms) to organizmy, których geny zostały celowo

Bardziej szczegółowo

PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ

PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ EDUKACJA EKOLOGICZNA NA LEKCJACH BIOLOGII i GODZINIE WYCHOWAWCZEJ W KLASACH I i II TECHNIKUM i LICEUM ZAKRES PODSTAWOWY. 1.TREŚCI Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ: Podstawa

Bardziej szczegółowo

Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Pegaz

Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Pegaz WYMAGANIA EGZAMINACYJNE ROK SZKOLNY 2015/2016 Semestr jesienny TYP SZKOŁY: liceum ogólnokształcące PRZEDMIOT: biologia SEMESTR: II LICZBA GODZIN W SEMESTRZE: 15 PROGRAM NAUCZANIA: Program nauczania biologii

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przyrody dla wątku biologia w klasach 2 i 3 Społecznego Liceum Ogólnokształcącego Splot im. Jana Karskiego

Wymagania edukacyjne z przyrody dla wątku biologia w klasach 2 i 3 Społecznego Liceum Ogólnokształcącego Splot im. Jana Karskiego Wątek tematyczny Wielcy rewolucjoniści nauki Dylematy moralne w nauce Lp. Temat lekcji 1. Arystoteles i początki biologii. Linneusz i porządek przyrody 2. Darwin i wyjaśnianie różnorodności 3. Socjobiologia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wlosy04.qxd 4/7/07 1:33 PM Page 5

Spis treści. Wlosy04.qxd 4/7/07 1:33 PM Page 5 Wlosy04.qxd 4/7/07 1:33 PM Page 5 Spis treści Włosy nie muszą wypadać.............................. 7 Biologia włosów...................................... 10 Skóra i w³osy.....................................

Bardziej szczegółowo

Nadciœnienie têtnicze4

Nadciœnienie têtnicze4 Nadciœnienie têtnicze4 Komórkowe sk³adniki od ywcze w zapobieganiu i terapii wspomagaj¹cej Fakty na temat nadciœnienia têtniczego Dlaczego Programy Zdrowia Komórkowego pomagaj¹ pacjentom z nadciœnieniem

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

Transformacja pośrednia składa się z trzech etapów:

Transformacja pośrednia składa się z trzech etapów: Transformacja pośrednia składa się z trzech etapów: 1. Otrzymanie pożądanego odcinka DNA z materiału genetycznego dawcy 2. Wprowadzenie obcego DNA do wektora 3. Wprowadzenie wektora, niosącego w sobie

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Program: Tworzenie naukowych podstaw postępu biologicznego i ochrona roślinnych zasobów genowych źródłem innowacji i wsparcia

Bardziej szczegółowo