PIWet-PIB, PUłAWY, 2009 r. Wersja 6,

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PIWet-PIB, PUłAWY, 2009 r. Wersja 6, 2009.03.27"

Transkrypt

1 WDRAŻANIE SYSTEMU ZARZĄDZANIA W LABORATORIACH BADAJĄCYCH MIĘSO NA OBECNOŚD WŁOŚNI METODĄ WYTRAWIANIA PRÓBKI ZBIORCZEJ WSPOMAGANEGO MIESZADŁEM MAGNETYCZNYM PIWet-PIB, PUłAWY, 2009 r. 1

2 Opracowano w Zakładzie Higieny Żywności Pochodzenia Zwierzęcego Krajowym Laboratorium Referencyjnym ds. Włośni. Autorzy: lek.wet. Mirosław Różycki dr Mirosław Michalski prof. dr hab. Jacek Osek 2

3 Wstęp:... 5 Korzyści z posiadania sytemu zarządzania w laboratorium wg ISO Wdrażanie systemu zarządzania w laboratorium wg ISO etapy pracy... 6 Dokumentacja... 7 Polityka jakości... 7 Księga Jakości i procedury ogólne... 7 Identyfikacja dokumentacji... 8 Procedury... 9 Przykładowe procedury w laboratorium... 9 Instrukcje... 9 Zapisy Walidacja i sterowanie jakością Autoryzacja wyników Realizacja Badanie mięsa na włośnie metoda wytrawiania próbki zbiorczej wspomaganego mieszadłem magnetycznym Rutynowe badanie mięsa świń w ubojniach System identyfikacji Wytrawianie Aktywność pepsyny Kontrola procesu wytrawiania Proces sedymentacji Sedymentacja I Sedymentacja II Kontrola sedymentacji Wymagania stawiane personelowi, pomieszczeniom, sprzętowi i wyposażeniu w laboratoriach Personel Szkolenia Pomieszczenia Wyposażenie laboratorium Wymagania dla sprzętu stosowanego w laboratorium Rozdrabniacze, blendery (miksery) Wagi Warunki środowiskowe w laboratorium Wzorcowanie Odważniki kontrolne Termometry Chłodziarka lub komora chłodnicza Urządzenia do mycia szkła Mikroskop optyczny lub trychinoskop Mierniki i regulatory pomiaru czasu (zegary, stopery, minutniki) Pipety/pipetory Szklane naczynia i inne materiały laboratoryjne Przechowywanie Odkażanie sprzętu/szkła Aparatura i odczynniki niezbędne do wykonania badań: Wymagania w odniesieniu do trychinoskopów Odczynniki Gwarancja wysokiej jakości metody badania:

4 Walidacja metody Materiał odniesienia Procedura badawcza w laboratorium Ocena mięsa w przypadku stwierdzenia larw włośni Informacje dodatkowe: Wytyczne do przesyłania izolatów włośni Audit w laboratorium Sprawdzanie kompetencji (badanie biegłości) Przykłady dokumentacji przydatnej do oceny laboratorium jeszcze przed przystąpieniem do procesu akredytacji Opis systemu akredytacji Polskie Centrum Akredytacji - informacje ogólne Proces akredytacji Proces akredytacji obejmuje zawsze: Wniosek o akredytację Dokumentacja klienta Przegląd wniosku Skład zespołu oceniającego Przegląd dokumentacji i wizytacja wstępna Ocena Niegodność Ocena wykonania korekcji / działań korygujących Decyzja w procesie akredytacji Ogólne zasady prowadzenia procesów nadzoru Nadzór specjalny Zawieszenie akredytacji Wymagania szczegółowe Akredytacja organizacji mającej laboratoria w wielu lokalizacjach Wymagania akredytacyjne Parametry zakresu: W zakresie akredytacji laboratorium badawczego podaje się: Zasady prowadzenia oceny laboratoriów badawczych w procesach akredytacji i nadzoru Pobieranie próbek Laboratorium musi przedstawić dowody potwierdzające kompetencje personelu Proces nadzoru Planowane procesy nadzoru Dokumenty przywołane Dokumenty pomocnicze Dziedzinę badań i grupa obiektów: Uwagi końcowe:

5 Wstęp: Niniejszy dokument został opracowany w celu przybliżenia zagadnień związanych z akredytacją laboratoriom badającym mięso na włośnie. Stanowi on uzupełnienie Normy PN- EN ISO/IEC :2005 Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących oraz podaje szczegółowe wskazówki w zakresie akredytacji laboratoriów badających mięso na włośnie. Opracowanie przeznaczone jest dla laboratoriów przygotowujących się do akredytacji. Wymagania normy EN ISO/IEC pozostają dokumentem wiążącym. Celem wdrażania systemu zarządzania w laboratorium diagnostyki włośnicy, jest uzyskanie wiarygodności jego działania i spełnienie wymagań prawnych. System zarządzanie to sformułowanie polityki laboratorium określonej w Księdze Jakości, określenie jej struktury organizacyjnej, ustalenie podziału odpowiedzialności, wyznaczenie osób nadzorujących obszary działania, udostępnienie zasobów niezbędnych do utrzymania systemu. System zarządzania winien być zgodny z wymaganiami normy PN-EN ISO/IEC :2005 "Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących", oraz z obowiązującymi w Polsce przepisami prawa, w szczególności z Rozporządzeniem WE 2075/2005. Zasadą systemu zarządzania jest spełnienie wymagań klienta. W przypadku badania na włośnie metodą wytrawiania wspomaganego mieszadłem magnetycznym klientem laboratorium jest urzędowy lekarz weterynarii, który na podstawie wyniku badania podejmuje decyzję o przydatności mięsa do spożycia. Wymagania - to ustalone, przyjęte lub prawne wymagania i oczekiwania dotyczące jakości świadczonych usług. W celu zapewnienie zaufania, że wymagania te są spełnione, laboratorium ustala system zarządzania, obowiązujący na wszystkich etapach postępowania analitycznego. 5

6 Norma PN-EN ISO/IEC :2005 Ogólne badawczych i wzorcujących wymagania dotyczące laboratoriów Norma zawiera wymagania dotyczące jakości funkcjonowania laboratorium (w tym zakresie obejmuje między innymi: nadzór nad dokumentacją, kontakty z klientem, audit, itp.), jak również wymagania techniczne, jakie muszą spełnione w laboratorium (odnoszą się one między innymi do: kompetencji personelu, warunków i wyposażenia, wzorcowania, spójności pomiarowej, zapewnienie jakości wyników badań i wzorcowań). Korzyści z posiadania sytemu zarządzania w laboratorium wg PN-EN ISO/IEC : wiarygodność badań, - zapewnienie jakości badań, - spełnienie wymagań prawnych (do r. laboratoria diagnostyki włośnicy powinny poddać się procesowi akredytacji), - ograniczenie kosztów, - zwiększenie wydajności, - potwierdzenie kompetencji laboratorium do wykonywania określonych badań. Wdrażanie systemu zarządzania w laboratorium wg PN-EN ISO/IEC : etapy pracy Proces prac wdrożeniowych systemu zarządzania prowadzony jest w 9 etapach: 1. Ocena wstępna jest to określenie stopnia zgodności prowadzonej działalności z wymaganiami normy PN-EN ISO/IEC :2005 oraz Rozporządzenia Komisji WE 2075/ Szkolenie z zakresu opracowywania dokumentacji. 3. Przygotowanie dokumentacji - opracowywanie procedur, instrukcji, uprawnień i zakresu odpowiedzialności. 4. Opis funkcjonowania laboratorium pod kątem wymagań normy PN-EN ISO/IEC : Szkolenie auditorów wewnętrznych. 6. Szkolenie z wymagań normy ISO/IEC Wdrożenie systemu, korygowanie systemu. 6

7 8. Zgłoszenie laboratorium do akredytacji. 9. Akredytacja laboratorium. Dokumentacja Obowiązkiem laboratorium jest opracowanie dokumentacji związanej z systemem zarządzania. Dokumentacja ta formułuje wymagania i deklaruje ich spełnienie. W skład podstawowej dokumentacji laboratorium wchodzą: Polityka jakości Najważniejszym dokumentem systemu zarządzania jest sformułowana na piśmie polityka jakości. Opisuje ona strategię laboratorium, dotyczącą działania, rozwoju i doskonalenia systemu zarządzania. Zawiera deklaracje kierownictwa dotyczące stosowania wymagań norm, prowadzenia ciągłego doskonalenia, przeznaczenia niezbędnych dla rozwoju systemu zasobów, identyfikacji oraz spełniania potrzeb i oczekiwań klientów oraz cele postawione przez systemem. Można w niej zawrzeć informacje o potencjalnym udziale kontrahentów i partnerów, procesie doskonalenia pracowników, itp. Polityka jakości jest dokumentem jawnym i pełni kilka funkcji. Najważniejszą jest jej znaczenie dla zarządu laboratorium. Jest ona podstawą do ustanowienia celów i zadań w realizowanych procesach oraz stanowi ramy do utrzymania i doskonalenia usług. Określona i zakomunikowana umożliwia lepsze zrozumienie przez pracowników strategii działania laboratorium, celów i zadań a także precyzuje odpowiedzialność poszczególnych osób za jej realizację. Przy określaniu polityki jakości kierownictwo powinno uwzględniać przyjętą strategię rozwoju i jej główne cele. Polityka ta powinna być jasna i zrozumiała dla zainteresowanych stron, okresowo przeglądana i nowelizowana w celu odzwierciedlenia zmieniających się warunków zewnętrznych i procesów wewnętrznych. W związku z włączeniem laboratoriów badające mięso w kierunku włośni w strukturę ZHW nie będą one pisać własnej polityki jakości a jedynie polityka jakości ZHW zostanie rozszerzona o cele i strategię dotyczącą tych laboratoriów. Zadaniem laboratoriów diagnostyki włośnicy będzie zapoznanie się i dostosowanie się do niej. Księga Jakości i procedury ogólne przedstawiają zasady funkcjonującego systemu, odpowiedzialności i metody działania. Księga Jakości jest drugim, co do ważności dokumentem systemu zarządzania. 7

8 Księga Jakości obejmuje: opis systemu zarządzania, politykę jakości i procedury (treść lub tylko wykaz), normy zastosowane, sposób spełnienia wymagań, dokumentację systemu, nadzór działań związanych z jakością, stanowi przewodnik po systemie zarządzania, definiuje jakość laboratorium, wskazuje, że system jakości spełnia wymagania PN-EN ISO/IEC :2005. Forma przygotowania księgi jest dowolna, jednak należy ją podzielić na punkty i rozdziały, aby móc wykazać zdolność do zarządzania opisywanymi w nich wymaganiami w laboratorium. Ułatwieniem dla laboratorium jest układ treści zgodny z PN-EN ISO/IEC :2005 Księgę Jakości pisze się zwykle jako ostatni dokument systemu zarządzania. Przykładowa struktura Księgi Jakości: 1. Tytuł, 2. Spis treści, 3. Zakres Księgi Jakości, 4. Przedstawienie laboratorium, 5. Struktura organizacyjna, 6. Polityka jakości, 7. Lista celów jakości, 8. Procedury (lista lub treść), 9. Definicje i terminy, 10. Opis elementów systemu zarządzania. Identyfikacja dokumentacji Księga Jakości powinna posiadać stronę wstępną, na której znajdą się podpisy osób sprawdzających i zatwierdzających dokument, numer wersji oraz datę wydania. Przedstawienie laboratorium powinno zawierać nazwę, dane adresowe wyjaśnienie charakteru 8

9 i rodzaju działalności oraz krótką historię wraz z posiadanym doświadczeniem. Księga Jakości oraz zmiany wprowadzane w niej powinny być nadzorowane. Procedury obowiązujące w laboratorium obejmują: przekaz informacji, metody przygotowania próbek do badania, badania, wypełniania dokumentacji badawczej, korekcję czy audit. Przykładowy schemat procedury: 1. Cel, 2. Przedmiot procedury, 3. Zakres stosowania, 4. Terminologia, 5. Odpowiedzialność, 6. Zawartość procedury, 7. Struktura dokumentów, 8. Dokumenty związane, 9. Załączniki. Przykładowe procedury w laboratorium Procedura badania mięsa na włośnie metoda wytrawiania próbki zbiorczej wspomaganego mieszadłem magnetycznym, Procedura nadzoru nad dokumentami, Procedura nadzoru nad wyposażeniem pomiarowym, Procedura zakupu usług i dostaw, Procedura postępowania z próbkami do badań, Procedura sterowania jakością badań, Procedura zachowania poufności, Procedura przeglądu zarządzania, Procedura szkoleń personelu, Procedura nadzoru nad odpadami, Procedura nadzoru nad czystością w laboratorium. Instrukcje techniczne zawierają szczegółowe wytyczne postępowania. 9

10 Księga Jakości może zawierać procedury i instrukcje jednak w większych laboratoriach celowe jest publikowanie ich jako oddzielnych dokumentów. Instrukcje są opisem przebiegu procesów, w którym szczegółowo przedstawia się kolejne czynności oraz uprawnienia i odpowiedzialność wykonawców. Laboratorium diagnostyki włośnicy musi ustalić i opisać system identyfikacji próbek, pobierania próbek, przechowywania i transportu materiału do laboratorium, system przyjmowania, identyfikacji i segregacji próbek oraz rejestracji i przygotowania próbek do wykonania zleconych badań. Zapisy potwierdzą spełnienie wymagań (stanowią dokumentacje operacyjną pracy systemu). Walidacja i sterowanie jakością Aby zapewnić zaufanie i zdobyć dowody, iż uzyskiwane wyniki badań rutynowych spełniają ustalone wymagania odnośnie ich jakości oraz będą użyteczne w ocenie mięsa, laboratorium powinno stosować zwalidowane metody badawcze z oszacowaną niepewnością pomiarów. Walidacja metody badania na włośnie metodą wytrawiania próbki zbiorczej wspomaganego mieszadłem magnetycznym walidacja została wykonana i opublikowana przez : Lorry B. Forbes a, W. Brad Scandrett a oraz Alvina A. Gajadhara w 1999 r. Walidacja metody zakłada minimalną wykrywalność larw włośni w próbkach z badań biegłości na poziomie > 75%, a docelową wykrywalność w badaniach na poziomie 1larwy w 1g badanej próbki. Uzyskanie wyniku pozytywnego w badaniach biegłości jest równoznaczne z walidacja metody. Sterowanie jakością badań powinno być ujęte w procedurze, celem sterowania jakością jest zapewnienie jakości wyników badań. Procedura ta ustala tryb i zasady sterowania jakością badań. Kierownik komórki organizacyjnej zatwierdza plan sterowania jakością badań zaś nadzorujący badania są odpowiedzialni za opracowanie i wdrażanie planów sterowania jakością oraz ich poprawność. Wykonujący badania są odpowiedzialni za realizację planów sterowania jakością. W sterowaniu jakością można stosować następujące metody: - badanie próbek z certyfikowanych materiałów odniesienie (CRM), - materiałów odniesienia zakupionych w handlu (RM) - przygotowanych w laboratorium (HRM) - badanie próbek o znanej charakterystyce, - badanie próbek archiwizowanych, jeżeli istnieje możliwość jej podziału, 10

11 - badanie równoległe tej samej próbki laboratoryjnej, jeżeli istnieje możliwość jej podziału przed badaniem. Próbki stosowane w kontroli wewnętrznej powinny zawierać larwy włośni jednak należy również stosować próbki ujemne. Wyniki oznaczeń należy zapisywać w karcie kontrolnej. Każde laboratorium ma obowiązek regularnego uczestnictwa w programach porównań międzylaboratoryjnych lub programach badania biegłości, w zakresie stosowanych metod badawczych. Ich celem jest potwierdzenie własnych kompetencji technicznych w tym obszarze. Uzyskane wyniki podlegają analizie przez nadzorującego badanie wraz z wykonawcą badania. Nadzorujący badania sporządza zapisy, które przekazuje kierownikowi ds. jakości. W przypadku uzyskania niezadowalających rezultatów z uczestnictwa w programach porównań międzylaboratoryjnych lub programach badania biegłości, nadzorujący badania wraz z kierownikiem ds. jakości ustalają przyczynę zaistniałej niezgodności i określają plan działań korygujących. Skuteczność przyjętego systemu wewnętrznego sterowania jakością jest oceniana wynikami uzyskiwanymi w programach porównań miedzylaboratoryjnych. Badania takie są organizowane od 2005 r. przez Państwowy Instytut Weterynaryjny Państwowy Instytut Badawczy - Krajowe Laboratorium Referencyjne (KLR). Uczestnictwo w tych programach jest obligatoryjne, zgodnie z Rozporządzeniem (WE) 2075/2005 oraz z polityką Polskiego Centrum Akredytacji. Polityka ta dotyczy wykorzystywania badań biegłości / porównań międzylaboratoryjnych w procesach akredytacji i nadzoru laboratoriów. Wyniki wewnętrznej i zewnętrznej kontroli jakości pozwalają na monitorowanie stabilności systemów analitycznych oraz rozpoznanie potrzeb w celu podejmowania działań korygujących i zapobiegawczych. Autoryzacja wyników Laboratorium musi posiadać ustalony system autoryzacji wyników, postępowania z wynikami negatywnymi oraz formę wydawanego sprawozdania z badań. Sprawozdanie powinno być sporządzane zgodnie z potrzebami odbiorców i zawierać wszelkie istotne informacje niezbędne do prawidłowej interpretacji wyników. Sprawozdania autoryzują wyznaczeni lekarze weterynarii. 11

12 Realizacja System zarządzania powinni realizować wszyscy pracownicy laboratorium. Obejmuje on: sformułowanie celów jakościowych, ustalenie i opracowanie procedur postępowania dla każdego obszaru działalności laboratorium, przygotowanie dokumentacji przedstawiającej zasady funkcjonującego systemu oraz sposób ich realizacji, prowadzenie dokumentacji potwierdzającej realizację zasad systemu, wykonywanie badań przez kompetentny personel zwalidowanymi metodami, znajomość procedur i instrukcji technicznych obowiązujących na danym stanowisku pracy oraz zgodne z nimi postępowanie, zapewnienie nadzoru oraz systematycznego szkolenia personelu, System zarządzania i prawidłowe sterowanie jakością, wdrożone w celu spełnienia wymagań, wymaga oszacowania ich potrzeb, systematycznego poddawania auditom wewnętrznym poszczególnych obszarów działalności laboratorium, przeprowadzania przeglądów zarządzania, a w przypadku stwierdzenia niezgodności, bezzwłocznego wdrażania działań korekcyjnych i zapobiegawczych. Podejmowane działania zapobiegawcze mogą być miarą ciągłego doskonalenia funkcjonowania systemu, bowiem wdrożony system zarządzania obliguje do podejmowania starań, aby wykraczać ponad oczekiwania klienta. Badanie mięsa na włośnie metoda wytrawiania próbki zbiorczej wspomaganego mieszadłem magnetycznym Włośnica jest zoonozą wywoływaną przez nicienie wewnętrzne. Zarażenie następuje po spożyciu mięsa, w którym znajdują się żywe larwy włośni. Jedynym sposobem zapobiegania włośnicy jest przerwanie jej łańcucha epizootycznego. Badanie mięsa ma na celu wyeliminowanie tusz zarażonych włośniami. Obecnie stosowana metoda badania polegająca na wytrawianiu próbki zbiorczej, składającej się z próbek o masie, co najmniej 1 g, jest uważana za wystarczającą do zabezpieczenia 12

13 konsumentów przed skutkami zarażenia włośnicą. Dla produktów spożywanych bez gotowania zaleca się bardziej dokładne badania. Rutynowe badanie mięsa świń w ubojniach Do rutynowego badania tusz świńskich zalecana jest metoda wytrawiania próbki zbiorczej z zastosowaniem wspomagania mieszadłem magnetycznym. Metoda wytrawiania larw włośni jest metodą rekomendowaną jako metoda referencyjna, pozwala ona na wykrycie minimum trzech larw w 100 gramach mięsa w 75% testów. Walidacja metody wytrawiania dla wieprzowiny i mięsa końskiego była wykonana w akredytowanym laboratorium w Kanadzie (Forbes i Gajadhar, 1999). Metoda ta jest opisana w Załączniku I Rozporządzenia (WE) 2075/2005. Wiadomym jest, że czasem są stosowane pewne modyfikacje w zalecanej metodyce wytrawiania. Jednakże nie mogą one wpływać na wynik końcowy wytrawiania. Istnieje kilka zasad, które muszą być bezwarunkowo spełnione w celu uwiarygodnienia metody. Zasady te opisano poniżej: System identyfikacji Sprawdzalny system zbierania i identyfikacji próbek. System ten musi gwarantować bezwarunkowo, że 1 g lub większe indywidualne próbki tworzące próbkę zbiorczą zapewnią identyfikację poszczególnych zwierząt. Do badania próbki mięsa muszą zostać pobrane natychmiast po uboju i bezzwłocznie przebadane w laboratorium dopuszczonym do badania mięsa na obecność włośni. Skrawki tkanki mięśniowej nie powinny zawierać tłuszczu i powięzi, ponieważ nie są one wytrawialne i nie zawierają larw włośni. Tak przygotowane skrawki winny być poddane procesowi miksowania, mielenia lub maceracji, który wspomaga proces trawienia (metoda samego rozdrabniania pozostaje sprawą indywidualnego wyboru). W celu przygotowania próbki przez miksowanie należy zmieszać do 100 g tkanki z równą objętością wody z kranu i zmiksować (5-10 sekund) w rozdrabniaczu. Zbyt krótkie miksowanie może skutkować brakiem pełnego wytrawienia, z kolei zbyt długie może zniszczyć larwy włośni. Zalecane jest rozdrabnianie próbek zbiorczych i indywidualnych w rozdrabniaczu, aż do uzyskania jednolitej masy. Wytrawianie Każda ze 100 g próbek powinna być wytrawiana w objętości 2 litrów kwaśnego płynu trawiącego. Wszystkie części rozdrabniacza mające kontakt z badaną próbką powinny zostać 13

14 starannie przepłukane podgrzaną (45 ± 2 0 C) i zakwaszoną HCl wodą wodociągową, która po uzupełnieniu do 2 litrów, będzie stanowić objętość wytrawianej próbki. Płyn trawiący musi być zawsze dobry jakościowo i przygotowany w sposób zapobiegający spadkowi aktywności pepsyny. Należy pamiętać, że przygotowując płyn trawiący należy zawsze dodać kwas solny do wody a dopiero potem pepsynę. Taka kolejność chroni enzym przed jego degradacją spowodowaną użyciem stężonego kwasu. W przypadku rozdrabniania przy użyciu rozdrabniacza, odpowiednia ilość pepsyny powinna zostać dodana na etapie maceracji tkanki mięśniowej a następnie całość przepłukana i przeniesiona do 3 litrowej zlewki z zakwaszoną wodą (o objętości jak wyżej). Do wytrawiania próbek (zawieszonych w 2 litrach objętości) należy używać 3 litrowych zlewek zakrytych folią aluminiową, która zabezpiecza przed rozpryskaniem płynu podczas intensywnego mieszania na mieszadle magnetycznym (magnesy o długości ok. 5 cm) Minimalny czas wytrawiania wynosi 30 minut (w niektórych przypadkach wymagany jest dłuższy czas trawienia). Zasadą metody jest pełne rozpuszczenie tkanki mięśniowej. Temperatura płynu trawiącego powinna wynosić C i być kontrolowana przez cały czas tego etapu. Wytrawianie jest zakończone, gdy w płynie trawiącym nie widać nawet najmniejszych kawałków tkanki mięśniowej. Aktywność pepsyny Inne czynniki, takie jak pochodzenie i jakość enzymu, warunki przechowywania pepsyny, ilości używanego enzymu i kwasu, stosunek wagowy płynu trawiącego do masy wytrawianej próbki, powinny odpowiadać opublikowanym zaleceniom. Temperatura utrzymywana w procesie wytrawiania nie powinna przekroczyć C. Wyższe temperatury inaktywują enzym i przez to wpływają negatywnie na skuteczność procesu wytrawiania, powodują destrukcję larw, zmniejszają ich ruchliwość a przez to obniżają ich wykrywalność. Kontrola procesu wytrawiania Po etapie trawienia (minimum 30 minut), na sitku mogą pozostać jedynie nierozpuszczone resztki tkanki łącznej (maksymalnie 5% masy próbki zbiorczej). Wytrawianie tkanki mięśniowe powinno być całkowite, aby zapewnić skuteczność metody. W celu spełnienia warunku całkowitego wytrawienia można przedłużyć czas trawienia maksymalnie do 1 h. Jeśli po tym czasie nie nastąpiło rozpuszczenie tkanki mięśniowej to 14

15 należy zweryfikować jakość pepsyny. Obecność tkanki mięśniowej w ilości powyżej 5% świadczy o nieprawidłowym procesie wytrawiania, uzyskanie Proces sedymentacji Sedymentacja I Proces sedymentacyjny i czas opadania larw powinny spełniać wymóg odzyskiwania jak największej liczby larw. W obecnie stosowanych procedurach zakłada się 30 minutowy czas sedymentacji. Skracanie tego czasu może skutkować odzyskiwaniem mniejszej liczby larw, a w konsekwencji tego nieprawidłowymi wynikami. Przedłużenie tego czasu skutkuje powstaniem strontów białkowych i trudnościami w odczycie. Pozyskanie warstwy sedymentacyjnej z rozdzielacza musi odbyć się przy całkowitym otwarciu części spustowej, zapobiegając w ten sposób recyrkulacji larw oraz pozwalając, aby włośnie znajdujące się na ściankach bocznych rozdzielacza zostały porwane strumieniem płynu wytrawiającego. Z rozdzielacza należy pozyskać 40 ml płynu do kolby miarowej o pojemności 50 ml. Sedymentacja II Druga sedymentacja ma na celu skupienie larw włośni przed ostatecznym badaniem. Po pozyskaniu 40 ml płynu i 10 minutowej sedymentacji należy ostrożnie usunąć wierzchnią warstwę płynu (w ilości 30 ml) tak, aby w kolbie miarowej pozostało 10 ml płynu z larwami włośni. Płyn ten należy przenieść do rynienki do liczenia larw. Następnie należy przepłukać kolbę miarową ciepłą wodą w ilości 10 ml, popłuczyny należy przenieść do rynienki tak aby w chwili badania znajdowało się w niej 20 ml płynu. Kontrola sedymentacji Płyn sedymentacyjny musi być na tyle przejrzysty, aby można dostrzec larwy włośni. Standardowym testem przejrzystości jest możliwość odczytu druku gazetowego podłożonego pod dnem rynienki do zliczania larw zawierającego płyn do badania. Przy braku przejrzystości, dostrzeżenie larw jest bardzo utrudnione lub wręcz niemożliwe. W takim wypadku należy doczyścić preparat poprzez przeprowadzenie dodatkowej sedymentacji z czystą wodą w ilości 30 ml. 15

16 Wymagania stawiane personelowi, pomieszczeniom, sprzętowi i wyposażeniu w laboratoriach Personel Badanie metodą wytrawiania może być wykonywane przez personel posiadający doświadczenie w tej dziedzinie. Osoby te powinny mieć podstawową wiedzę o włośniach, powinny znać ich morfologię, znać inne larwy nicieni jak również powinny rozpoznawać niestrawione elementy próbki (fragmenty tkanki mięśniowej, sierści, itp.). Personel powinien raz w roku uczestniczyć w badaniach biegłości. Od personelu laboratorium zawsze wymagana jest absolutna czystość, podobnie jak wymaga się utrzymywania w czystości pomieszczeń, sprzętu: - personel zobowiązany jest ubierać się w pracy w czystą specjalną odzież, myć ręce kilka razy w czasie dnia pracy i po każdej przerwie; - nie wolno dopuścić, aby w laboratoriach dopuszczonych do badania mięsa na obecność włośni przebywało jakiekolwiek zwierzę; - używany sprzęt i instrumenty muszą być utrzymane w bezwzględnej czystości i dobrym stanie; - wyposażenie musi być dokładnie myte kilka razy w ciągu dnia pracy i po jej zakończeniu. W celu uniknięcia przemęczenia i jego następstw, personelowi powinny przysługiwać krótkie przerwy w trakcie pracy. Szkolenia Odpowiednie szkolenie powinno obejmować wszystkie aspekty metody, zawierać procedurę badania, biologię i odporność włośni na warunki środowiska. Każdorazowe szkolenie powinno zawierać zajęcia teoretyczne i praktyczne. Szkolenie powinno być prowadzone przez wykwalifikowany personel (np. przez personel z KLR bądź innego specjalistę będącego pod jurysdykcją KLR), zdobytymi umiejętnościami kursant powinien się wykazać podczas przeprowadzonego testu. Warunki lokalowe i środowiskowe Warunki środowiskowe powinny spełniać wymagania normy PN-EN ISO/IEC :2005, która dostarcza dodatkowych wskazówek dla laboratoriów wykonujących badania urzędowe. 16

17 W przypadku laboratoriów diagnostyki włośnicy (zlokalizowanych przy ubojni) wymagane są następujące pomieszczenia lub wydzielone miejsca opisane poniżej. Pomieszczenia Istnieją określone wymagania środowiskowe dotyczące warunków do przeprowadzania badań. Zaleca się, w zależności od rodzaju wykonywanych badań, ograniczyć dostęp do laboratorium tylko dla uprawnionego personelu. Tam, gdzie takie ograniczenia obowiązują, zaleca się poinformowanie personelu o: przeznaczeniu danego obszaru; ograniczeniach obowiązujących w czasie pracy w takim obszarze; powodach wprowadzenia takich ograniczeń; właściwych stopniach izolacji. Tab. 1. Wydzielone miejsca lub pomieszczenia i wymagania w laboratoriach badania mięsa w kierunku włośni. 1. Miejsce przygotowywania próbek; jego ściany muszą być gładkie i muszą być wykończone zmywalnym pokryciem w jasnym kolorze lub farbą do wysokości 2 metrów. 2. Miejsce do badania z użyciem trychinoskopu 3. Wentylacja zapewniająca, że temperatura w pomieszczeniu nie przekroczy +25 o C; 4. Naturalne bądź sztuczne oświetlenie, które nie powoduje zmiany kolorów; 5. Sprzęt do mycia i dezynfekowania rąk; 6. Lodówki do przechowywania pepsyny i próbek; 7. Miejsce przeznaczone do mycia i dezynfekowania sprzętu do przeprowadzania badań (np. pojemników na próbki, sprężarek, noży i nożyczek), posiadające: 8. Wodoszczelne, nierdzewne pojemniki, przeznaczone do zbierania próbek po przebadaniu, zaprojektowane w ten sposób, by zapobiec nieuprawnionemu usuwaniu zawartości; 9. Odpowiedni sprzęt do ochrony przed szkodnikami (owadami, gryzoniami itp.) Zaleca się, aby przestrzeń robocza była dostatecznie duża, umożliwiająca utrzymanie czystości i porządku. Powinna ona być proporcjonalna do liczby wykonywanych analiz oraz 17

18 ogólnej wewnętrznej organizacji laboratorium. Zaleca się, aby spełniała ona wymagania określone w krajowych przepisach dotyczących tych zagadnień, o ile takie istnieją. Zaleca się, aby laboratoria posiadały odpowiednią wentylację i temperaturę. Można to zapewnić przy pomocy naturalnej lub wymuszonej wentylacji, lub też korzystając z urządzeń klimatyzacyjnych. W wypadku zastosowania urządzeń klimatyzacyjnych, zaleca się stosowanie odpowiedniego typu filtrów oraz dokonywanie ich przeglądów, konserwacji i wymiany zgodnie z rodzajem wykonywanej pracy. Wyposażenie laboratorium Laboratorium musi być wyposażone w sprzęt odpowiedni do stosowanej metody i zatrudniać osoby upoważnione do jego obsługi. Laboratorium powinno posiadać przynajmniej jeden dodatkowy zestaw badawczy w na wypadek wystąpienia awarii sprzętu używanego w badaniach bieżących. Fartuchy i narzędzia pomocnicze (np. może, nożyczki, pęsety, rozdrabniacze do mięsa, mieszadła magnetyczne, szklane pojemniczki) powinny być okresowo wymieniane. Pojemniki z HCl powinny stać w odpowiednim miejscu z filtrami, bądź z odpowiednim systemem odprowadzania oparów. Kwas powinien być dodawany pod wyciągiem chemicznym, bądź pod zamkniętym systemem nie pozwalającym na przedostawania się oparów. Personel pracujący z HCl musi być stosownie ubrany i mieć zabezpieczaną twarz i ręce. Materiały zużywalne (zarówno jednorazowego użytku jak i chemikalia) powinny być dostępne w odpowiednich, wystarczających do badań ilościach i przechowywanych w odpowiednich miejscach. Wymagania dla sprzętu stosowanego w laboratorium Sprzęt stosowany z laboratorium powinien być sprawny technicznie i metrologicznie. Należy poddawać go regularnym sprawdzeniom w zakresie poprawności działania oraz konserwować zgodnie z zaleceniami producenta. Wszelkie czynności metrologiczne oraz konserwacyjne powinny być udokumentowane. Sprzęt będący na gwarancji wymaga postępowania zgodnego z tymi warunkami. Rozdrabniacze, blendery są sprzętem stosowanym do rozdrabniania tkanki mięśniowej. W laboratorium można stosować rozdrabniacze obrotowe z regulowaną szybkością obrotów w zakresie wymaganym metodyką lub inne urządzenie do homogenizowania o odpowiedniej skuteczności. Zwykle czas rozdrabniania w homogenizatorze wynosi od 1 do 3 min. Należy pamiętać aby rozdrabnianie prowadzić pulsacyjnie. Homogenizatory, mieszadła pulsacyjne 18

19 należy regularnie czyścić i dezynfekować. Dezynfekcję przeprowadzać tylko w przypadku badania materiału zawierającego larwy włośni. Wagi stosowane są do odważania próbki analitycznej. Laboratorium powinno być wyposażone w wagi, o wymaganym zakresie udźwigu dla odważania różnych produktów i o określonej niepewności pomiaru. Jeżeli nie określono tego, zaleca się, aby przy ważeniu próbek maksymalny błąd wynosił 1% lub był mniejszy. Dla metody wytrawiania dokładność wag powinna wynosić 0,1 g. Warunki środowiskowe w laboratorium powinny być zgodne z wymaganiami podanymi przez producenta urządzenia, zawartymi w instrukcjach obsługi poszczególnych wag analitycznych. Należy monitorować warunki środowiska w laboratorium. Dotyczy to zarówno pomieszczeń, w których znajdują się wagi jak również pomieszczeń, w których znajdują się trichinoskopy. Zalecane warunki środowiska dla trichinoskopów to temperatura w granicach C. Wagi należy umieszczać na stabilnej poziomej powierzchni, dostosowując ją, jeśli to konieczne do zapewnienia poziomu i zabezpieczenia aparatu przed wibracjami i przeciągami. Zaleca się, aby po stosowaniu lub w następstwie rozlania podczas odważania lub zanieczyszczenia waga była czyszczona i dezynfekowane odpowiednimi środkami niepowodującymi korozji. Wykonywanie wzorcowania i sprawdzeń powinno być regularne. Sprawność wagi w czasie pracy oraz po czyszczeniu/konserwacji powinna być regularnie sprawdzana kontrolnym odważnikiem przez przeszkoloną osobę. Wzorcowanie powinno być wykonywane w zakresie stosowanego ważenia przez uprawnione laboratorium wzorcujące z ustaloną częstotliwością zależną od stosowania. Wagi powinny być poddawane wzorcowaniu, co dwa lata. Laboratorium musi stworzyć program wzorcowania i sprawdzania parametrów wyposażenia, które ma bezpośredni wpływ na wyniki badań. Częstotliwość wzorcowań i sprawdzania parametrów powinna być określana na podstawie udokumentowanego doświadczenia i ma wynikać z potrzeby, rodzaju i wcześniejszego zachowywania się wyposażenia. Odstępy czasu pomiędzy wzorcowaniami i sprawdzeniami powinny być krótsze, niż czas, jaki by upłynął do stwierdzenia, że odchylenia parametrów / wskazań wyposażenia zaczęły przekraczać dopuszczalne granice. Odważniki kontrolne Odważniki mogą być także sprawdzane bezpośrednio po wzorcowaniu wagi. Odważniki kontrolne powinny także podlegać nadzorowi metrologicznemu. Przed przystąpieniem do 19

20 każdego ważenia należy wykonać sprawdzenie wagi. W celu sprawdzenia wagi należy zważyć odważnik kontrolny o masie zbliżonej do ważonych próbek. Jeżeli uzyskany wynik wykracza poza dopuszczalne granice określone w świadectwie wzorcowania, należy wagę doprowadzić do stanu używalności. Sprawdzenie wagi należy udokumentować. Termometry Wszystkie termometry używane w laboratorium powinny być sprawdzane w odniesieniu do termometru wzorcowego zgodnie z założonym planem lub wzorcowane co 1-2 lata. Przed wstępnym użyciem i przynajmniej raz na 5 lat termometry odniesienia (wzorcowe) powinny być wzorcowane z zapewnieniem spójności pomiarowej z wzorcami krajowymi lub międzynarodowymi. Zaleca się okresowe sprawdzanie w pojedynczym punkcie, np. punkcie topnienia lodu. Taka czynność to udokumentowane sprawdzenie w mieszaninie lodowowodnej (0ºC). Element pomiarowy termometru należy zanurzyć na głębokość 10 cm, mieszać i odczytać po 2 min. Można dodatkowo sprawdzać/kalibrować termometry we wrzącej wodzie uwzględniając temp. wrzenia wody na danej wysokości od poziomu morza i ciśnienia atmosferycznego. Termometry i inne przyrządy monitorujące temperaturę powinny zapewnić pomiar wymaganej mierzonej temperatury z podaniem maksymalnych dopuszczalnych błędów. Zaleca się, aby niepewność pomiaru przyrządów monitorujących temperaturę była czterokrotnie niższa niż wartość dopuszczalnego maksymalnego błędu. Na przykład dla przyjętego maksymalnego dopuszczalnego błędu 1 C zaleca się, aby niepewność pomiaru wynosiła 0,25 C; dla przyjętego maksymalnego dopuszczalnego błędu 0,5 C, niepewność pomiaru wynosiła ±0,125 C. Termometry (sondy w przypadku termometrów elektronicznych) umieszczane w łaźni wodnej powinny być zanurzone w wodzie zgodnie z indywidualnymi wymaganiami, np. przez częściowe zanurzenie termometrów do głębokości podanej dla danego termometru, na przykład 70 mm lub 100 mm. Termometry i termopary należy utrzymywać czyste i w dobrym stanie. Nie wolno stosować termometrów, jeżeli rurka z rtęcią lub alkoholem została uszkodzona. Urządzenia chłodnicze i grzejne Chłodziarka lub komora chłodnicza pozwala na przechowywanie próbek mięsa oraz odczynników w niskich temperaturach. W celu ochrony próbek do badań przed zepsuciem należy zapewnić temperaturę 5 C ± 2 C. Idealnym rozwiązaniem byłoby przechowywanie próbek i odczynników w oddzielnych chłodziarkach (lodówkach). Temperaturę komory należy sprawdzać codziennie termometrem lub sondą zainstalowaną na stałe w lodówce.. 20

Akredytacja laboratoriów diagnostyki włośnicy. Część 1 Autorzy: lek.wet. Mirosław Różycki, prof. dr hab. Jacek Osek. Akredytacja laboratoriów

Akredytacja laboratoriów diagnostyki włośnicy. Część 1 Autorzy: lek.wet. Mirosław Różycki, prof. dr hab. Jacek Osek. Akredytacja laboratoriów Akredytacja laboratoriów diagnostyki włośnicy. Część 1 Autorzy: lek.wet. Mirosław Różycki, prof. dr hab. Jacek Osek. Akredytacja laboratoriów diagnostyki włośnicy stanowi obecnie jeden z najczęściej poruszanych

Bardziej szczegółowo

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008 Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora Piotr Pasławski 2008 Odniesienie do wymagań normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Pkt. 4.4 normy Przegląd zapytań, ofert i umów - procedura przeglądu zleceń

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG

Bardziej szczegółowo

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1.

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1. Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2005 r. (poz. ) Załącznik Nr 1 Podstawowe standardy jakości w czynnościach laboratoryjnej diagnostyki medycznej, ocenie ich jakości i wartości diagnostycznej

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Termometry bimetaliczne dla ciepłownictwa, wentylacji i klimatyzacji

Instrukcja obsługi. Termometry bimetaliczne dla ciepłownictwa, wentylacji i klimatyzacji Instrukcja obsługi Termometry bimetaliczne dla ciepłownictwa, wentylacji i klimatyzacji Termometry bimetaliczne dla ciepłownictwa, wentylacji i klimatyzacji 2 Spis treści Spis treści 1. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

(Dz.U. L 338 z 22.12.2005, str. 60)

(Dz.U. L 338 z 22.12.2005, str. 60) 2005R2075 PL 14.11.2007 002.001 1 Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość B ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2075/2005 z

Bardziej szczegółowo

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić?

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić? Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Wymagania normy ISO/IEC 17025 5.5

Bardziej szczegółowo

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. Piotr Lewandowski Terminy i definicje Przyrząd pomiarowy urządzenie służące do wykonywania pomiarów, użyte indywidualnie

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PC-04 PROGRAM CERTYFIKACJA ZGODNOŚCI WYROBU Z KRYTERIAMI TECHNICZNYMI certyfikacja dobrowolna Warszawa,

Bardziej szczegółowo

(Tekst jednolity) (Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst jednolity) (Tekst mający znaczenie dla EOG) 11.8.2015 L 212/7 ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) 2015/1375 z dnia 10 sierpnia 2015 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące urzędowych kontroli w odniesieniu do włośni (Trichinella) w mięsie

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA ORGANIZATORÓW BADAŃ BIEGŁOŚCI WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE Wydanie 4 Warszawa, 1.08.2014 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Ogólne zasady udzielania i utrzymywania akredytacji

Bardziej szczegółowo

Precyzja i wiarygodność. Laboratorium Pomiarowe

Precyzja i wiarygodność. Laboratorium Pomiarowe Laboratorium Pomiarowe Precyzja i wiarygodność Urządzenie pomiarowe to nie wszystko. Jego prawidłowa funkcjonalność wymaga odpowiedniego wzorcowania. Zapewnienie naszym Klientom profesjonalnych i wiarygodnych

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja problemów jakości wyników w laboratorium chemicznym na wybranych przykładach

Identyfikacja problemów jakości wyników w laboratorium chemicznym na wybranych przykładach XVIII Sympozjum Klubu POLLAB Identyfikacja problemów jakości wyników w laboratorium chemicznym na wybranych przykładach Michał Kuryło e-mail: michal.kurylo@wp.pl Plan prezentacji Regularne korzystanie

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji 1 Wymagania ogólne Wytwórca powinien ustanowić, dokumentować i utrzymywać system ZKP, aby zapewnić, że wyroby wprowadzone na rynek są zgodne z określoną i przedstawioną charakterystyką. System ZKP powinien

Bardziej szczegółowo

KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR... RADWAG Wagi Elektroniczne

KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR... RADWAG Wagi Elektroniczne KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR............... RADWAG Wagi Elektroniczne 26-600 Radom Bracka 28, Centrala +48 384 88 00, Fax +48 385 00 10, Dział Sprzedaży +48 366 80 06, http://www.radwag.pl; e-mail:

Bardziej szczegółowo

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r.

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA POLSKIEGO CENTRUM AKREDYTACJI DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. 1. Wstęp Niniejsza Polityka jest zgodna z dokumentem ILAC-P10:2002

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle Wyposażenie pomiarowe w przemyśle RADWAG Wagi Elektroniczne Wyposażenie pomiarowe znajdujące się w jakiejkolwiek gałęzi przemysłu, podobnie jak w laboratoriach, podlega na różnym poziomie odpowiedniemu

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie materiałów odniesienia

Zastosowanie materiałów odniesienia STOSOWANIE MATERIAŁÓW ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK e-mail:piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UBIEGAJĄCYCH SIĘ O ZGODĘ PREZESA URZĘDU TRANSPORTU KOLEJOWEGO NA WYKONYWANIE OCEN ZGODNOŚCI W OBSZARZE KOLEI Wydanie 1 Warszawa, 27.10.2015

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 (pojęcie wyrób dotyczy też usług, w tym, o charakterze badań) 4.1. Odpowiedzialność kierownictwa. 4.1.1. Polityka Jakości (krótki dokument sygnowany

Bardziej szczegółowo

Wytyczne certyfikacji. ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Wymagania dla producentów wyrobów budowlanych stosowane w procesach certyfikacji

Wytyczne certyfikacji. ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Wymagania dla producentów wyrobów budowlanych stosowane w procesach certyfikacji Wytyczne certyfikacji ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Wymagania dla producentów wyrobów budowlanych stosowane w procesach certyfikacji w DEKRA Certification Sp. z o.o. Tel:71/7804777; Fax: 71/7804779 poczta@dekra-certification.pl

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym

Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym Narzędzia statystyczne w zakresie kontroli jakości / nadzoru nad wyposażeniem pomiarowym M. Kamiński Jednym z ważnych narzędzi statystycznej

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r Zarządzenie Nr 119/2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Działań Korygujących i Zapobiegawczych w Urzędzie Miasta Czeladź Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA LABORATORIÓW W ZAKRESACH ELASTYCZNYCH Wydanie 1 Warszawa, 15.05.2009 r. Spis treści 1 Wprowadzenie 2 Cel 3 Polityka PCA dotycząca akredytowania laboratoriów w zakresach

Bardziej szczegółowo

PROGRAM BADAŃ BIEGŁOŚCI W ZAKRESIE POBIERANIA PRÓBEK ENVIROMENTAL SC-8-15 NA ROK 2015

PROGRAM BADAŃ BIEGŁOŚCI W ZAKRESIE POBIERANIA PRÓBEK ENVIROMENTAL SC-8-15 NA ROK 2015 PROGRAM BADAŃ BIEGŁOŚCI W ZAKRESIE POBIERANIA PRÓBEK ENVIROMENTAL SC-8-15 NA ROK 2015 1. Ogólne informacje Program badań biegłości w zakresie pobierania próbek ENVIROMENTAL SC-8-15 jest organizowany i

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA DO CELÓW NOTYFIKACJI W ODNIESIENIU DO DYREKTYWY PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 2008/57/WE W SPRAWIE INTEROPERACYJNOŚCI SYSTEMU KOLEI WE WSPÓLNOCIE Wydanie 1 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. ALEKSANDRA PUCHAŁA mgr inż. MICHAŁ CZARNECKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego W celu uzyskania

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII

Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII Koszty zapewnienia jakości badań / pomiarów a funkcjonowanie laboratoriów w otoczeniu biznesowym, jako kompromis JAKOŚCI i EKONOMII Aleksandra Burczyk Centralne Laboratorium Pomiarowo Badawcze Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących 1/14 TYTUŁ PROCEURY Opracował: Zatwierdził: Pełnomocnik ds. SZJ Mariusz Oliwa 18 marca 2010r.... podpis Starosta Bolesławiecki Cezary Przybylski... podpis PROCEURA OBOWIĄZUJE O NIA: 25 czerwca 2010r. 18

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia Jednostki ds. Porównań Międzylaboratoryjnych Instytutu Łączności PIB w prowadzeniu badań biegłości/porównań międzylaboratoryjnych

Doświadczenia Jednostki ds. Porównań Międzylaboratoryjnych Instytutu Łączności PIB w prowadzeniu badań biegłości/porównań międzylaboratoryjnych Doświadczenia Jednostki ds. Porównań Międzylaboratoryjnych Instytutu Łączności PIB w prowadzeniu badań biegłości/porównań międzylaboratoryjnych Anna Warzec Dariusz Nerkowski Plan wystąpienia Definicje

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

Lista kontrolna dotycząca zwalczania salmonelli tłoczenie wersja 1.0

Lista kontrolna dotycząca zwalczania salmonelli tłoczenie wersja 1.0 Łączny wynik w % (max 100 %) 0 Liczba mniejszych uchybień = Y 0 Liczba większych uchybień = O 0 Liczba krytycznych uchybień = R 0 Liczba przypadków zgodności z przepisami = G 0 Pytania doprowadzić do powstania

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI AKREDYTACJA W LABORATORIUM BADAWCZYM. Ostróda 07-08.10.2010 RENATA PAWLAK

SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI AKREDYTACJA W LABORATORIUM BADAWCZYM. Ostróda 07-08.10.2010 RENATA PAWLAK SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI AKREDYTACJA W LABORATORIUM BADAWCZYM Ostróda 07-08.10.2010 RENATA PAWLAK Akredytacja TPA INSTYTUT BADAŃ TECHNICZNYCH SP. Z O.O. 2 Akredytacja LICZBA BADAŃ AKREDYTOWANYCH W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Wydanie 3 EGZ. NADZOROWANY

Wydanie 3 EGZ. NADZOROWANY Strona 1 z 6 Opracował Asystent Elżbieta Półtorak 04.03.2011r. Stanowisko, imię i nazwisko: Data: Podpis Sprawdził Szef ZDL Andrzej Białek 08.03.2011r. Stanowisko, imię i nazwisko: Data: Podpis Zatwierdził

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej

Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej DOZYMETRIA Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej Jakub Ośko System zarządzania jakością zespół systematycznie planowanych i wykonywanych działań, koniecznych dla wystarczającego zapewnienia,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI. Mechaniczna waga niemowlęca M10312. klasa III. ADE GmbH & Co. Hammer Steindamm 27 29 22089 Hamburg / Germany

INSTRUKCJA OBSŁUGI. Mechaniczna waga niemowlęca M10312. klasa III. ADE GmbH & Co. Hammer Steindamm 27 29 22089 Hamburg / Germany Novamed Sp. z o.o. Aparatura i sprzęt medyczny DYSTRYBUCJA I SERWIS: 95-100 Zgierz, Plac Jana Pawła II 3 tel./fax +48 42 719 00 46, tel./fax +48 42 716 28 87 e-mail biuro@novamed.pl www.novamed.pl INSTRUKCJA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH

PROGRAM PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH GDDKiA Oddział w Olsztynie 10-083 Olsztyn, al. Warszawska 89 Wydział Technologii - Laboratorium Drogowe 11-041 Olsztyn, ul. Sokola 4b tel.: (89) 522 09 30, fax: (89) 521 89 44 e-mail: sekretariat_ols_ld@gddkia.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UKatalog Szkoleń: Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UBlok I Podejście procesowe: Zarządzanie procesowe (2 dni) Definicje procesu, zarządzanie procesami, podział i identyfikowanie

Bardziej szczegółowo

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Katedra Termodynamiki, Teorii Maszyn i Urządzeń Cieplnych W9/K2 Miernictwo Energetyczne laboratorium Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Instrukcja do ćwiczenia nr 3 Opracował: dr

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 Przykład walidacji procedury analitycznej Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK

Bardziej szczegółowo

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6 Zasada [Komentarze: Dodano pierwsze zdanie.] 6.2 Do zadań Działu Kontroli Jakości należy także opracowywanie, walidacja i wdrażanie wszystkich procedur kontroli jakości, przechowywanie prób referencyjnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM BADANIA BIEGŁOŚCI

PROGRAM BADANIA BIEGŁOŚCI P O B I E R A N I E P R Ó B E K K R U S Z Y W Opracował: Zatwierdził: Imię i Nazwisko Przemysław Domoradzki Krzysztof Wołowiec Data 28 maja 2015 r. 28 maja 2015 r. Podpis Niniejszy dokument jest własnością

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA LABORATORIÓW BADAWCZYCH WYKONUJĄCYCH POMIARY EMISJI ZE ŹRÓDEŁ STACJONARNYCH Projekt Wydania 2 Warszawa, 30.10.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie... 2 2 Definicje...

Bardziej szczegółowo

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne VI Konferencja nt. systemów zarządzania w energetyce Nowe Czarnowo Świnoujście, 21-23 X 2008 Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne Grzegorz Ścibisz Łańcuch dostaw DOSTAWCA

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami.

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 28 stycznia 2009 w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

OMÓWIENIE NORMY PN-EN ISO/IEC 17025

OMÓWIENIE NORMY PN-EN ISO/IEC 17025 2. OMÓWIENIE NORMY PN-EN ISO/IEC 17025 Joanna Mytych Laboratoria badawcze chcące potwierdzić swoje kompetencje powinny wdrożyć system zarządzania wg normy PN-EN ISO/IEC 17025 Ogólne wymagania dotyczące

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA Strona: 1 z 5 1. Opis systemu zintegrowanego systemu zarządzania 1.1. Postanowienia ogólne i zakres obowiązywania W Samodzielnym Zespole Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego Warszawa Ochota jest ustanowiony,

Bardziej szczegółowo

CNBOP-PIB Standard Ochrona Przeciwpożarowa

CNBOP-PIB Standard Ochrona Przeciwpożarowa Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego Państwowy Instytut Badawczy CNBOP-PIB-0025 Wydanie 1, Luty 2015 CNBOP-PIB Standard Ochrona Przeciwpożarowa Zakładowa Kontroli

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny parowej.

Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny parowej. Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rrauszera - RADWAG Wagi Elektroniczne Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH

PROGRAM PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH Dokumentacja wykonana w ramach projektu SPOWKP/1.1.2/183/032 INSTYTUT ŁĄCZNOŚCI PAŃSTWOWY INSTYTUT BADAWCZY JEDNOSTKA DS. PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH PROGRAM PORÓWNAŃ MIĘDZYLABORATORYJNYCH W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 20 czerwca 2016 r. Poz. 878 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia 17 czerwca 2016 r. w sprawie dokonywania oceny zgodności urządzeń radiowych

Bardziej szczegółowo

Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy

Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy RADWAG WAGI ELEKTRONICZNE Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy Wstęp W rzeczywistości nie ma pomiarów idealnych, każdy pomiar jest obarczony błędem. Niezależnie od przyjętej metody nie możemy

Bardziej szczegółowo

Akredytacja do celów rozporządzenia nr 402/2013. Krzysztof Woźniak

Akredytacja do celów rozporządzenia nr 402/2013. Krzysztof Woźniak Akredytacja do celów rozporządzenia nr 402/2013 Krzysztof Woźniak Rozporządzenie Komisji (UE) nr 402/2013 Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 402/2013 z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie wspólnej

Bardziej szczegółowo

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Nazwa przedmiotu: Nadzór nad rynkiem w UE, system akredytacji Blok zajęciowy fakultatywny Forma zajęć wykład Wymiar godzinowy 10 h

Bardziej szczegółowo

Procedura PSZ 4.13 NADZÓR NAD ZAPISAMI

Procedura PSZ 4.13 NADZÓR NAD ZAPISAMI ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w SZCZECINIE SYSTEM ZARZĄDZANIA ZESPOŁEM LABORATORIÓW BADAWCZYCH (SZZLB) Zgodny z wymaganiami PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Procedura PSZ 4.13 NADZÓR NAD ZAPISAMI

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia / Dane techniczne oferowanego sprzętu (sprawa DBA-2/240-43/2015)

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia / Dane techniczne oferowanego sprzętu (sprawa DBA-2/240-43/2015) Załącznik Nr 1 do SIWZ Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia / (sprawa DBA-2/240-43/2015) Niniejszy załącznik stanowi jednocześnie szczegółowy opis przedmiotu zamówienia poszczególnych części zamówienia.

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

Procedura PSZ 4.15 PRZEGLĄDY ZARZĄDZANIA

Procedura PSZ 4.15 PRZEGLĄDY ZARZĄDZANIA ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w SZCZECINIE SYSTEM ZARZĄDZANIA ZESPOŁEM LABORATORIÓW BADAWCZYCH (SZZLB) Zgodny z wymaganiami PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Procedura PSZ 4.15 PRZEGLĄDY ZARZĄDZANIA

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 21 października 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 21 października 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 207 14806 Poz. 1370 1370 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 21 października 2010 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa przeznaczonego na użytek

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

ALGALTOXKIT F Procedura testu

ALGALTOXKIT F Procedura testu ALGALTOXKIT F Procedura testu 1 PRZYGOTOWANIE STANDARDOWEJ POŻYWKI A B C D - KOLBKA MIAROWA (1 litr) - FIOLKI Z ROZTWORAMI POŻYWEK A (2 fiolki), B, C, D - DESTYLOWANA (lub dejonizowana) WODA 2 A PRZENIEŚĆ

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania

Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania Dorota Prokopczyk Warszawskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa S.A. wytwarzaniem produktów leczniczych -jest każde działanie prowadzące do powstania produktu

Bardziej szczegółowo

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek.

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek. Strona 1 z 9 Autor dokumentu Data Stanowisko Imię i nazwisko 30.07.2015 KT Sławomir Piliszek Sprawdził 30.07.2015 KJ Zatwierdził do stosowania Agata Wilczyńska- Piliszek 30.07.2015 KT Sławomir Piliszek

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA 1 NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością Załącznik nr 1 do zarządzenia Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska Nr 19/2010 z dnia 22 lutego 2010 r. NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością 1. Cel procedury Celem procedury

Bardziej szczegółowo

3 ISO17025_2005 3_1 Księga systemu. 3 ISO17025_2005 4_1 polityka jakości

3 ISO17025_2005 3_1 Księga systemu. 3 ISO17025_2005 4_1 polityka jakości Materiały Kierownik Laboratorium Systemu Zarządzania Jakością w Laboratoriach wg Zagadnienie do przerobienia 1. System wzajemnego uznawania na świecie i w Polsce oraz rola akredytacji laboratoriów w systemie

Bardziej szczegółowo

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r.

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. w sprawie wprowadzenia zmian w wymaganiach akredytacyjnych dla jednostek certyfikujących systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji wynikających z opublikowania

Bardziej szczegółowo

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek.

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek. Strona 1 z 10 Autor dokumentu Data Stanowisko Imię i nazwisko 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek Sprawdził 03.08.2015 KJ Zatwierdził do stosowania Agata Wilczyńska- Piliszek 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie składu morfologicznego. Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski

Oznaczanie składu morfologicznego. Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski Oznaczanie składu morfologicznego Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski Pobieranie i przygotowywanie próbek Przedmiot procedury - metoda oznaczania składu morfologicznego odpadów

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY AKADEMII WYCHOWANIA FIZYCZNEGO IM. JERZEGO KUKUCZKI W KATOWICACH

REGULAMIN BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY AKADEMII WYCHOWANIA FIZYCZNEGO IM. JERZEGO KUKUCZKI W KATOWICACH REGULAMIN BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY AKADEMII WYCHOWANIA FIZYCZNEGO IM. JERZEGO KUKUCZKI W KATOWICACH 1. Postanowienia niniejszego Regulaminu obowiązują: pracowników, studentów Akademii Wychowania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1}

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1} ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1} z dnia 21 października 2010 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa przeznaczonego na użytek własny Na podstawie art. 1 la ust. 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI. z dnia 21 października 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI. z dnia 21 października 2010 r. Dz.U.2010.207.1370 2015.01.31 zm. Dz.U.2015.161 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 21 października 2010 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa przeznaczonego na

Bardziej szczegółowo

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek.

2. Koordynator Funkcję Koordynatora pełni Kierownik Techniczny: dr Sławomir Piliszek. Strona 1 z 9 Data Stanowisko Imię i nazwisko Podpis Autor dokumentu 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek Sprawdził 03.08.2015 KJ Agata Wilczyńska- Piliszek Zatwierdził do stosowania 03.08.2015 KT Sławomir Piliszek

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania

MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania 1 MATERIAŁY ODNIESIENIA - kryteria wyboru i zasady stosowania Dr inż. Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.gda.pl

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 FORUM WYMIANY DOŚWIADCZEŃ DLA KONSULTANTÓW 19-20 listopada 2007r. Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 Grzegorz Grabka Dyrektor Działu Certyfikacji Systemów, Auditor Senior TÜV CERT 1 Zmiany

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do. prania?

Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do. prania? 1 Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do prania? Czas trwania zajęć: 45 minut Potencjalne pytania badawcze: 1. Czy lipazy zawarte w proszku do prania rozkładają tłuszcze roślinne? 2. Jaka jest

Bardziej szczegółowo

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000 BIURO USŁUG DOSKONALENIA ZARZĄDZANIA I ORGANIZACJI SYSTEM SP.J. ul. Faradaya 53 lok. 44, 42-200 Częstochowa tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com Etapy wdrażania

Bardziej szczegółowo