Podstawową jednostką budulcowa i funkcjonalną układu nerwowego jest - neuron

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Podstawową jednostką budulcowa i funkcjonalną układu nerwowego jest - neuron"

Transkrypt

1 Układ nerwowy człowieka

2 Podstawową jednostką budulcowa i funkcjonalną układu nerwowego jest - neuron

3 Przewodnictwo skokowe w neuronach (kanały sodowe i potasowe) W aksonach mających osłonki mielinowe potencjały czynnościowe przeskakują z jednego przewężenia Ranviera na drugie. Większość aksonów przewodzi impulsy z prędkością od 1 10 m na sekundę jest to tzw. Przewodnictwo ciągłe i zachodzi w neuronach bezmielinowych. Dzięki przewodnictwu skokowemu w neuronach mielinowych przewodzenie impulsu zachodzi do 50 razy szybciej niż w najszybszym aksonie bezmielinowym. Przewodzenie skokowe wymaga mniejszego nakładu energii.

4 Typy synaps elektryczne w tych synapsach neurony prawie się stykają (2nm) możliwa jest wędrówka jonów z jednej komórki do drugiej - przekazywanie dwukierunkowe. impuls jest bardzo szybko przekazywany. występują w mięśniach, siatkówce oka, części korowej mózgu oraz niektórych częściach serca. chemiczne w tych synapsach komórki są od siebie oddalone o ok. 20 nm, między nimi powstaje szczelina synaptyczna. Występują tam, gdzie niepotrzebne jest szybkie przekazywanie impulsu, np. w narządach wewnętrznych.

5 Połączenie synaptyczne: 1-mitochondrium 2-pęcherzyki presynaptyczne z neurotransmiterem (acetylocholina, noradrenalina, dopamina, serotonina) 4-szczelina synaptyczna 5-neuroreceptor 6-kanał wapniowy

6 Połączenia synaptyczne nerwowo-nerwowe połączenie między dwiema komórkami nerwowymi; nerwowo-mięśniowe połączenie między komórką nerwową i mięśniową; nerwowo-gruczołowe połączenie między komórką nerwową i gruczołową;

7 Centralny układ nerwowy

8 Ośrodkowy (centralny) układ nerwowy (OUN) mózgowie: półkule mózgu (płat czołowy, ciemieniowy, skroniowy, potyliczny), móżdżek, most, rdzeń przedłużony. rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy - nerwy czaszkowe = 12 par (unerwiają narządy głowy) - nerwy rdzeniowe = 31 par (unerwiają tułów i kończyny): nerwy szyjne C 1 -C 8 (8 par) nerwy piersiowe Th 1 -Th 12 (12 par) nerwy lędźwiowe L 1 -L 5 (5 par) nerwy krzyżowe S 1 -S 5 (5 par) nerwy guziczne Co 1 (1 para)

9 Czynnościowy podział układu nerwowego Część somatyczna: receptory, nerwy sensoryczne przewodzą informacje z receptorów od OUN, nerwy motoryczne przewodzą informacje z OUN do mięśni szkieletowych. Część wegetatywna (autonomiczna): receptory, nerwy sensoryczne informacja przebiega z receptorów w narządach wewnętrznych do OUN, nerwy motoryczne przekazują informacje z OUN do gruczołów i mięśni, których praca jest niezależna od naszej woli, - nerwy współczulne stymulują aktywność, mobilizują energię, np.: przyśpieszają bicie serca, - nerwy przywspółczulne zachowują energię, np.: spowolniają bicie serca, Zadaniem części współczulnej jest pobudzanie narządów i ich czynności, a w narządach docelowych zakończenia nerwowe wydzielają noradrenalinę i adrenalinę. Zadaniem części przywspółczulnej jest wprowadzanie w stan odprężenia, a zakończenia nerwowe wydzielają acetylocholinę.

10 Mózg i rdzeń kręgowy otoczone są łącznotkankowymi błonami oponami mózgowo - rdzeniowymi. opona twarda zewnętrzna, wyścieła elementy szkieletowe, opona pajęczynówka środkowa, ogranicza przestrzeń wypełnioną płynem mózgowo-rdzeniowym, opona naczyniówka wewnętrzna, przylega do powierzchni mózgu i rdzenia kręgowego, przez jej naczynia przenikają jedynie: woda, glukoza i gazy oddechowe.

11 Najważniejsze funkcje mózgu: -częstość akcji serca, ciśnienie tętnicze krwi, równowaga wodno-elektrolitowa, -temperatura ciała, a także wyższe funkcje nerwowe (funkcje poznawcze, popędowe, pamięć i uczenie się).

12 1. kresomózgowie (półkule mózgowe), 2. międzymózgowie 3. śródmózgowie 4. tyłomózgowie (móżdżek i most) 5. rdzeń przedłużony Części mózgu: Podział medyczny: mózg(kresomózgowie i międzymózgowie) oraz pień mózgu (śródmózgowie, móżdżek, most i rdzeń przedłużony).

13 Bruzdy mózgu dzielą powierzchnię półkuli na 5 płatów: płat czołowy z ośrodkiem ruchowym i ruchowym mowy, płat skroniowy z ośrodkiem słuchu i czuciowym mowy, płat ciemieniowy z ośrodkiem czucia oraz korą integrującą, doznania czuciowe, wzrokowe i słuchowe, płat potyliczny z ośrodkiem wzroku, płat limbiczno-węchowy związany z uczeniem się, pamięcią, rozpoznawaniem nowości i odbieraniem wrażeń węchowych.

14 Mózg opis struktury kresomózgowie dwie półkule połączone spoidłemwielkim, powierzchnia silnie pofałdowana (zakręty i bruzdy) międzymózgowie(wzgórze i podwzgórze) centrum koordynacji nerwowej i hormonalnej czynności wyróżniamy płaty z ośrodkami (czołowy, ciemieniowy, skroniowy, potyliczny) ośrodki motywacyjne:pokarmowy (głodu i sytości), pragnienia, agresji, ucieczki, termoregulacyjny i rozrodczy

15 opis struktury Pień mózgu czynności rdzeń przedłużony połączony z rdzeniem kręgowym, tworzągo nerwy idące z rdzenia kręgowego do pozostałych części mózgu. most wybrzuszenie nad przednim odcinkiem pnia mózgu. śródmózgowie zlokalizowane w okolicy szczytu pnia mózgu. móżdżek druga pod względemwielkości część mózgu ośrodki podtrzymujące czynności życiowe (bicie serca, oddychanie, ciśnienie,ośrodki kontrolujące przełykanie, kaszel, odruch wymiotny). łączy rożne części mózgu, ośrodki oddychania i snu. ośrodki wzroku i słuchu (odruch źrenicowy, mrugania, przystosowania ucha do natężenia dźwięku). ośrodek odruchowy koordynacji mięśniowej i precyzji ruchów (równowaga, wyprostowana postawa ciała, koordynacja złożonych ruchów)

16 Rdzeń kręgowy Ciągnie się w kanale kręgowym kręgosłupa. Na przekroju istota szara tworzy wewnętrzne skupienie w kształcie litery H (rogi przednie brzuszne = skupisko neuronów ruchowych i tylne grzbietowe = skupisko neuronów czuciowych). W istocie białej znajdują się liczne włókna tworzące drogi nerwowe wstępujące (prowadzą impulsy do mózgu) i drogi zstępujące (prowadzą impulsy nerwowe z mózgowia do narządów wykonawczych). DROGI WSTĘPUJĄCE -drogi czuciowe z rdzenia do mózgowia: - do mózgu: czucie ciepła, zimna, dotyku, - do móżdżku: impulsy z mięśni, ścięgien i powierzchni stawów. DROGI ZSTĘPUJĄCE - kontrolują ruchy dowolne z mózgowia (nadrzędnych ośrodków ruchowych) do neuronów ruchowych rdzenia kręgowego. Istota szara jest utworzona z ciał komórek i dendryty neuronów, a istota biała z aksonów mielinowych.

17 Budowa nerwu Nerwy to wiązki włókien nerwowych. Impulsy nerwowe są przesyłane nerwami do wszystkich narządów i z narządów. Nerwy rdzeniowe zawierają włókna czuciowe i ruchowe (mieszane). Nerwy czaszkowe są bardziej zróżnicowane: część zawiera jedynie włókna czuciowe (nerwy wzrokowe, węchowe), lub tylko ruchowe (poruszające gałkami ocznymi), charakter mieszany (nerwy błędne).

18 Nerw rdzeniowy Korzenie grzbietowe i brzuszne wychodzące z rdzenia łączą się tworząc nerw rdzeniowy. Każdy nerw rdzeniowy rozdziela się na kilka gałęzi. Korzenie grzbietowe składają się z włókien nerwowych aferentnych = sensoryczne - przewodzą z receptorów do OUN, korzenie brzuszne eferentne = motoryczne przewodzą z OUN do gruczołów i mięśni narządów niezależnych od naszej woli (ciała komórkowe neuronów motorycznych występują w istocie szarej rdzenia) -gałąź autonomiczna unerwia narządy wewnętrzne, -g. grzbietowa skórę i mięśnie pleców, -g. brzuszna skórę boków ciała i brzuszna cześć ciała, g. gałęzie brzuszne kilku nerwów rdzeniowych tworzą wspólne sieci zwane splotami.

19 Podział odruchów somatyczne efektorem jest mięsień porzecznie - prążkowany, np.: odruch rozciągania, zginania, autonomiczne efektorem jest miesień gładki lub sercowy, np.: odruch wydzielania soku żołądkowego, wydalanie moczu. bezwarunkowe (wrodzone) zachodzą bez udziału woli. warunkowe (nabyte) wyuczone, powstają w trakcie życia, doświadczeń życiowych.

20 Łuk odruchowy to droga, jaka przebywa informacja od receptora do narządu wykonawczego = efektora. 1 receptor, 2 droga dośrodkowa (aferentna), 3-ośrodek nerwowy (to skupienie neuronów w OUN wyspecjalizowanych w pełnieniu określonej funkcji), 4 droga odśrodkowa (eferentna), 5 efektor.

21 ELEKTROENCEFALOGRAFIA Badanie EEG polega na rejestracji (przy pomocy elektrod umieszczonych na skórze głowy) czynnościowych prądów mózgu człowieka, które charakteryzują się niewielkim napięciem (od kilku do kilkuset mikrowoltów).

22 Aktywność mózgu fale alfa pojawiają się rytmicznie z częstotliwością ok. 10 razy na sekundę (są wynikiem aktywności neuronów w ośrodkach wzrokowych), fale beta szybsze, nieregularne, pojawiają się podczas wzmożonej aktywności umysłowej, Mamy dwie fazy snu: REM (szybki ruch gałek ocznych) śpiąca osoba wchodzi w ta fazę w odstępach 90 minutowych, w tym czasie śnimy, NREM sen głęboki zmniejsza się tempo metabolizmu, spokojniejszy oddech, obniżenie ciśnienia krwi, fale delta i teta to wolne, wysokie fale i odpowiadają fazom snu. W czasie snu obniża się aktywność elektryczna kory mózgowej. Cykl snu i czuwania jest kontrolowany przez podwzgórze i pień mózgu.

23 Podwójne unerwienie serca i żołądka. Nerw współczulny (sympatyczny) przyspiesza rytm serca, a nerw błędny (przywspółczulny = parasympatyczny) spowalnia. Odwrotnie działają nerwy współczulne na żołądek i jelito spowalniają ich skurcze, a nerw błędny wzmaga te skurcze. Nerwy współczulne czerwone, a pozazwojowe włókna nerwowe linia przerywaną.

24 POJĘCIA Kora mózgu - istota szara zbudowana jest z komórek nerwowych czuciowych, ruchowych i kojarzeniowych i włókien nerwowych bez osłonek mielinowych. Warstwa podkorowa - istota biała, włókna nerwowe mające osłonki mielinowe. Rdzeń przedłużony - część mózgowia, przez niego przebiegają impulsy idące z mózgu do rdzenia kręgowego i odwrotnie. Obejmuje ośrodki kontrolujące czynności: ssania, żucia, kichania, kaszlu, wydzielania potu, ośrodek: oddechowy, kojarzeniowy, czynności serca, wymiotny i regulacji przemiany materii. Rdzeń kręgowy - znajduje się w kanale kręgowym i jest otoczony trzema oponami. Odchodzą od niego przez otwory międzykręgowe nerwy rdzeniowe.

25 Istota szara rdzenia kręgowego - to komórki nerwowe, położona jest wewnątrz i ma na przekroju poprzecznym kształt litery "H". Istota biała rdzenia kręgowego - skupisko włókien nerwowych, które w postaci dróg nerwowych łączą rdzeń kręgowy z mózgowiem i układami całego ciała. Drogi nerwowe - skupiska włókien nerwowych w istocie białej rdzenia kręgowego, są: wstępujące-przewodzą bodźce do mózgu, zstępujące-przewodzą bodźce z mózgu Hipokamp część układu limbicznego, odpowiedzialny głównie za pamięć, umieszczona w płacie skroniowym kory mózgowej kresomózgowia. Ciało migdałowate - struktura mózgowa należąca pod względem funkcjonalnym do tzw. układu limbicznego, można wyodrębnić kilka, a nawet kilkanaście różnych jąder ciała migdałowatego. Układ limbiczny - zespół ośrodków mózgowych związanych z regulacją autonomicznych, wydzielniczych oraz ruchowych odpowiedzi emocjonalnych, mechanizmów analizy poznawczej oraz uczenia się zdarzeń wzbudzających emocje;

26 ZADANIE 1 - uzupełnij tabelę narząd część współczulna część przywspółczulna źrenice miesień rzęskowy oka serce gruczoły potowe gruczoły ślinowe żołądek gruczoły trawienne wyspy trzustki oskrzela tkanka tłuszczowa jelita

27 ZADANIE 2 dopasuj kolumny Kolumna A (części układu nerwowego) 1 móżdżek 2 rdzeń przedłużony 3 kresomózgowie 4 międzymózgowie 5 most Kolumna B (charakterystyka) A ośrodki oddychania i snu B równowaga i tonus, niewielkie uszkodzenie powoduje ataksje i astenie, C zbudowane z 2 półkul połączonych spoidłem wielkim, D koordynuje ruchy oddechowe, połykanie, praca serca, E ośrodki motywacyjne

28 Zadanie 3 uporządkuj nazwy chorób układu nerwowego do ich przyczyn i objawów 1 napięcia lub zwiotczenia mięśni całego ciała, przerwy w oddychaniu, drgawki, 2 zaburzenia pamięci, stany lekowe, utrata kontroli nad funkcjami fizjologicznymi, 3 zaburzenia czucia obwodowego, mrowienie kończyn, tułowia, twarzy, przykurcze, 4 drżenie rak, sztywność kończyn i tułowia, zaburzenia mowy i pisania, depresja, 5 upośledzenie percepcji, myślenia, emocji, halucynacje, kłopoty z komunikacją, zaburzenia mowy, 6 smutek, przygnębienie, niska ocena własnej wartości, A demielinizacja włókien w OUN B nieprawidłowe wyładowania neuronów w mózgu, urazy, genetyczne C degeneracja neuronów istoty szarej struktury mózgu D skłonności genetyczne lub nieznane przyczyny E degradacja neuronów spowodowana odkładaniem nieprawidłowego białka F skłonność genetyczna lub nieznane przyczyny I choroba Parkinsona II schizofrenia III napady padaczkowe IV depresja V stwardnienie rozsiane VI choroba Alzheimera

29 Zadanie 4 na podstawie rysunku opisz ogólne zasady doświadczenia Pawłowa

30 Zadanie 5 dokończ poniższe zdania 1. Mózg i rdzeń kręgowy pokryte są tkanką łączną zwana 2. Jakie rodzaj fal mózgowych emituje głównie nasz mózg, gdy odpowiadamy na to pytanie.. 3. Jaka część mózgu odpowiedzialna jest za utrzymanie postawy ciała, napięcie mięśni i równowagę 4. W wyniku uszkodzenia tylko jednego płatu skroniowego można oczekiwać 5. Obszary asocjacyjne w mózgu człowieka występują w. 6. W odruchu unikania po odebraniu bodźca sygnał jest transmitowany przez..

31 Odpowiedzi do zadania 1 narząd część współczulna część przywspółczulna źrenice rozszerzone zwężone miesień rzęskowy oka hamuje, zmniejsza wypukłość soczewki pobudza, zwiększa wypukłość soczewki serce przyspiesza akcje hamuje (zwalnia)akcje gruczoły potowe pobudza wydzielanie potu na dłoniach ogólne pocenie się gruczoły ślinowe wydzielanie gęstej śliny wydzielanie wodnistej śliny żołądek spadek motoryki wzrost motoryki gruczoły trawienne spadek wydzielania wzrost wydzielania wyspy trzustki spadek wydzielania insuliny wzrost wydzielania insuliny oskrzela rozszerzenie zwężenie tkanka tłuszczowa rozkład tłuszczów zapasowych brak reakcji jelita spadek perystaltyki wzrost perystaltyki

32 Odpowiedzi do zadania 2 1 b 2 d 3 c 4 e 5 a

33 Odpowiedzi do zadania 3 1, B, III 2, E, VI 3, A, V 4, C, I 5, D (F), II 6, F (D), IV

34 Odpowiedz do zadania 4 Doświadczenia Pawłowa polegały m.in. na podawaniu psu pokarmu z równoczesnym sygnałem dźwiękowym (świetlnym) w pierwszej fazie eksperymentu, następnie zaś włączano dany sygnał dźwiękowy gdy zwierzę nie było karmione. Na widok pożywienia (pierwotny bodziec kluczowy) pies wydzielał ślinę jako odruch bezwarunkowy. W tym czasie bodziec dźwiękowy czy świetlny był bodźcem obojętnym nie wywoływał reakcji. Wielokrotne powtarzanie działanie bodźcem kluczowym i obojętnym doprowadziło do przekształcenia bodźca obojętnego we wtórny bodziec kluczowy. Wówczas samo zapalenie lampki cz dźwięk dzwonka wywoływał wydzielanie śliny. W ten sposób możliwe stało się ustalenie zasad powstawania odruchów warunkowych, uczenia się danego odruchu przez zwierzę.

35 Odpowiedz do zadania 5 1. Mózg i rdzeń kręgowy pokryte są tkanką łączną zwana oponami mózgowymi. 2. Jakie rodzaj fal mózgowych emituje głównie nasz mózg, gdy odpowiadamy na to pytanie beta. 3. Jaka część mózgu odpowiedzialna jest za utrzymanie postawy ciała, napięcie mięśni i równowagę móżdżek. 4. W wyniku uszkodzenia tylko jednego płatu skroniowego można oczekiwać utraty słuchu w jednym uchu. 5. Obszary asocjacyjne w mózgu człowieka występują w korze mózgowej. 6. W odruchu unikania po odebraniu bodźca sygnał jest transmitowany przez neuron sensoryczny (czuciowy) do pośredniczącego.

36 Informacje dodatkowe

37 Czynnościowe obszary mózgu Mózg możemy podzielić na kilka obszarów sensorycznych (zmysłowych), motorycznych (ruchowa)i asocjacyjnych (kojarzeniowa). Dane obszary kory kontrolują poszczególne części ciała.

38 Nerwy czaszkowe: A - węchowy, B - wzrokowy, C - okoruchowy, D - bloczkowy, E - trójdzielny, F - odwodzący, G - twarzowy, H - słuchowy I - językowo-gardłowy, J - błędny, K - dodatkowy, L - podjęzykowy

39

40 Paciorkowcowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, treść ropna w przestrzeni podpajeczynówkowej

41

42 Rozwój mózgu u kręgowców

43 ŹRÓDŁA Biologia, Solomon, Berg, Martin, Vilee Biologia repetytorium, WSiP

Układ nerwowy składa się z ośrodkowego (centralnego) i obwodowego układu nerwowego. Zapewnia on stały kontakt organizmu ze środowiskiem zewnętrznym

Układ nerwowy składa się z ośrodkowego (centralnego) i obwodowego układu nerwowego. Zapewnia on stały kontakt organizmu ze środowiskiem zewnętrznym Budowa i funkcje Układ nerwowy składa się z ośrodkowego (centralnego) i obwodowego układu nerwowego. Zapewnia on stały kontakt organizmu ze środowiskiem zewnętrznym oraz integrację narządów wewnętrznych.

Bardziej szczegółowo

Autonomiczny i Ośrodkowy Układ Nerwowy

Autonomiczny i Ośrodkowy Układ Nerwowy Autonomiczny i Ośrodkowy Układ Nerwowy System Nerwowy Ośrodkowy System Nerwowy Analizuje, interpretuje i przechowuje informacje Zarządza organami Obwodowy System Nerwowy Transmisja informacji z i do OSN

Bardziej szczegółowo

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK Temat: Układ nerwowy i hormonalny Zadanie 1. Zaznacz poprawną odpowiedź. Co to są hormony? a) związki chemiczne wytwarzane w gruczołach łojowych, które regulują pracę

Bardziej szczegółowo

Regulacja nerwowo-hormonalna. 1. WskaŜ strzałkami na rysunku gruczoły i napisz ich nazwy: przysadka mózgowa, tarczyca, jajniki, nadnercza.

Regulacja nerwowo-hormonalna. 1. WskaŜ strzałkami na rysunku gruczoły i napisz ich nazwy: przysadka mózgowa, tarczyca, jajniki, nadnercza. Regulacja nerwowo-hormonalna 1. WskaŜ strzałkami na rysunku gruczoły i napisz ich nazwy: przysadka mózgowa, tarczyca, jajniki, nadnercza. 2. Zaznacz nazwę struktury, która koordynuje działalność wszystkich

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. /Systema nervosum/

Układ nerwowy. /Systema nervosum/ Układ nerwowy /Systema nervosum/ Autonomiczny układ nerwowy Autonomiczny układ nerwowy = = wegetatywny -jest częścią UN kontrolującą i wpływającą na czynności narządów wewnętrznych, w tym mięśni gładkich,

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Marta Kamińska

Dr inż. Marta Kamińska Nowe techniki i technologie dla medycyny Dr inż. Marta Kamińska Układ nerwowy Układ nerwowy zapewnia łączność organizmu ze światem zewnętrznym, zezpala układy w jedną całość, zprawując jednocześnie nad

Bardziej szczegółowo

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY Zadanie 1. Na rysunku przedstawiającym budowę neuronu zaznacz elementy wymienione poniżej, wpisując odpowiednie symbole literowe. Następnie wskaż za pomocą strzałek kierunek

Bardziej szczegółowo

Autonomiczny układ nerwowy - AUN

Autonomiczny układ nerwowy - AUN Autonomiczny układ nerwowy - AUN AUN - różnice anatomiczne część współczulna część przywspółczulna włókna nerwowe tworzą odrębne nerwy (nerw trzewny większy) wchodzą w skład nerwów czaszkowych lub rdzeniowych

Bardziej szczegółowo

Sen i czuwanie rozdział 9. Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8

Sen i czuwanie rozdział 9. Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8 Sen i czuwanie rozdział 9 Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8 SEN I CZUWANIE SEN I RYTMY OKOŁODOBOWE FAZY SNU CHARAKTERYSTYKA INDUKOWANIE SNU MECHANIZM I STRUKTURY MÓZGOWE RYTMY OKOŁODOBOWE

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

grupa a Klasa 7. Zaznacz prawidłowe zakończenie zdania. (0 1)

grupa a Klasa 7. Zaznacz prawidłowe zakończenie zdania. (0 1) grupa a Regulacja nerwowo-hormonalna 37 pkt max... Imię i nazwisko Poniższy test składa się z 20 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź.... Za rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

w kontekście percepcji p zmysłów

w kontekście percepcji p zmysłów Układ nerwowy człowieka w kontekście percepcji p zmysłów Układ nerwowy dzieli się ę na ośrodkowy i obwodowy. Do układu nerwowego ośrodkowego zalicza się mózgowie (mózg, móżdżek i pień mózgu) oraz rdzeń

Bardziej szczegółowo

Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory

Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory Iinformacja o intensywności bodźca: 1. Kodowanie intensywności bodźca (we włóknie nerwowym czuciowym) odbywa się za pomocą zmian częstotliwość

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA FUNKCJONALNA

ANATOMIA FUNKCJONALNA BOGUSŁAW MARECKI ANATOMIA FUNKCJONALNA TOM II UKŁADY: naczyniowy, oddechowy, trawienny, moczowy, płciowy, nerwowy, wewnątrzwydzielniczy, narządów zmysłów, powłoka wspólna Akademia Wychowania Fizycznego

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY Zadanie 1. Na rysunku przedstawiającym budowę neuronu zaznacz elementy wymienione poniżej, wpisując odpowiednie symbole literowe. Następnie wskaż za pomocą strzałek kierunek

Bardziej szczegółowo

ośrodkowy układ nerwowy

ośrodkowy układ nerwowy receptory ośrodkowy układ nerwowy efektory układ autonomiczny ... ośrodkowy układ nerwowy receptory... układ autonomiczny obwodowy układ nerwowy Ogólny schemat połączeń systemu nerwowego... efektory układu

Bardziej szczegółowo

UKŁAD NERWOWY I HORMONALNY - PRZYKŁADOWE PYTANIA POWTORZENIOWE

UKŁAD NERWOWY I HORMONALNY - PRZYKŁADOWE PYTANIA POWTORZENIOWE UKŁAD NERWOWY I HORMONALNY - PRZYKŁADOWE PYTANIA POWTORZENIOWE Budowa i funkcje tkanki nerwowej 1. Narysuj neuron i podpisz jego elementy. 2. Wykaż zależność między budową i funkcją neuronu. 3. Jaką funkcję

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA MECHANIZMY KONTROLI RUCHOWEJ SYSTEMY ZSTĘPUJĄCE Korowe ośrodki motoryczne Kora motoryczna (planowanie, inicjacja i kierowanie

Bardziej szczegółowo

Zadania egzaminacyjne obejmujące materiał z klasy II gimnazjum

Zadania egzaminacyjne obejmujące materiał z klasy II gimnazjum Zadania egzaminacyjne obejmujące materiał z klasy II gimnazjum Informacje do zadań 1. i 2. A C D B Schemat przedstawia szkielet kończyny górnej. Zadanie 1. (0 2) Podaj nazwy kości oznaczonych literami

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachownia u zwierząt

Biologiczne mechanizmy zachownia u zwierząt Biologiczne mechanizmy zachownia u zwierząt Witam, nazywam się Katarzyna Burkiewicz. Jestem absolwentką Wydziału Biologii na Uniwersytecie Gdańskim, jak również treserem psów i zoopsychologiem. Dziś poprowadzę

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA MECHANIZMY KONTROLI RUCHOWEJ SYSTEMY ZSTĘPUJĄCE Korowe ośrodki motoryczne Kora motoryczna (planowanie, inicjacja i kierowanie

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin, Jonathan Stamford, David White FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin Jonathan Stamford David White Przekład zbiorowy pod redakcją Joanny Gromadzkiej-Ostrowskiej

Bardziej szczegółowo

Układ limbiczny. Przetwarzanie informacji przez mózg. kognitywistyka III. Jacek Salamon Tomasz Starczewski

Układ limbiczny. Przetwarzanie informacji przez mózg. kognitywistyka III. Jacek Salamon Tomasz Starczewski Jacek Salamon Tomasz Starczewski Przetwarzanie informacji przez mózg kognitywistyka III Co to takiego? Inaczej układ rąbkowy lub układ brzeżny. Jest zbiorczą nazwą dla różnych struktur korowych i podkorowych.

Bardziej szczegółowo

SEN I CZUWANIE NEUROFIZJOLOGIA

SEN I CZUWANIE NEUROFIZJOLOGIA SEN I CZUWANIE NEUROFIZJOLOGIA Sen i Czuwanie U ludzi dorosłych występują cyklicznie w ciągu doby dwa podstawowe stany fizjologiczne : SEN i CZUWANIE SEN I CZUWANIE Około 2/3 doby przypada na czuwanie.

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II MÓZGOWE MECHANIZMY FUNKCJI PSYCHICZNYCH 1.1. ZMYSŁY CHEMICZNE (R.7.3) 1.2. REGULACJA WEWNĘTRZNA (R.10) Zakład Psychofizjologii UJ ZMYSŁY CHEMICZNE Chemorecepcja: smak,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU HALO, NEURON. ZGŁOŚ SIĘ.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU HALO, NEURON. ZGŁOŚ SIĘ. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU HALO, NEURON. ZGŁOŚ SIĘ. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy.

Bardziej szczegółowo

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 1. Rozwój i podział układu nerwowego Janusz Moryś... 17 1.1. Rozwój rdzenia kręgowego... 17

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii, wykłady

Podstawy anatomii, wykłady Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Nauk Przyrodniczych Zakład: Anatomii i Antropologii Podstawy anatomii, wykłady Osoby prowadzące przedmiot: Barbara Duda, prof. nadzw. dr hab.,

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. /Systema nervosum/

Układ nerwowy. /Systema nervosum/ Układ nerwowy /Systema nervosum/ Ośrodkowy układ nerwowy i drogi nerwowe Podział funkcjonalny układu nerwowego: 1. Układ nerwowy dośrodkowy (=aferentny=czuciowy=informacyjny) 2. Układ nerwowy odśrodkowy

Bardziej szczegółowo

- mózgowie i rdzeń kręgowy

- mózgowie i rdzeń kręgowy Układ nerwowy obwodowy Systema nervosum periphericum JTB Podział układu nerwowego Układ nerwowy ośrodkowy - mózgowie i rdzeń kręgowy Układ nerwowy obwodowy - 12 par nerwów czaszkowych i ich zwojów, - 31

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe

Układ nerwowy. Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe Układ nerwowy Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe Tkanka nerwowa Komórki nerwowe NEURONY Komórki glejowe Typy neuronów Czuciowe (afferentne)

Bardziej szczegółowo

Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE PZWL. Wydawnictwo Lekarskie

Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE PZWL. Wydawnictwo Lekarskie W ł a d y s ł a w Z. T r a c z y k Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE Wydawnictwo Lekarskie PZWL prof. dr hab. med. WŁADYSŁAW Z. TRACZYK Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE W ydanie VIII - uaktualnione M Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Topic: Funkcje wybranych części mózgu.

Topic: Funkcje wybranych części mózgu. Nerwy czaszkowe. Topic: Funkcje wybranych części mózgu. Tomi:11 V 2000 r. 17 V 2000 r. 18 V 2000 r. Patrz. układ autonomiczny Nr Nazwa Wg. Tomi Wg. Hosera Wg. Wiśniewskiego Co robi? I. Węchowy Czuciowy

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. Układ nerwowy dzieli się na część ośrodkową (mózgowie i rdzeń kręgowy) oraz część obwodową - układ nerwów i zakończeń nerwowych.

Układ nerwowy. Układ nerwowy dzieli się na część ośrodkową (mózgowie i rdzeń kręgowy) oraz część obwodową - układ nerwów i zakończeń nerwowych. Układ nerwowy Zadaniem układu nerwowego jest nadzorowanie czynności narządów wewnętrznych żywego organizmu oraz umożliwianie mu kontaktów ze światem zewnętrznym. Układ nerwowy dzieli się na część ośrodkową

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY NEUROANATOMII

PODSTAWY NEUROANATOMII ROZDZIAŁ 1 PODSTAWY NEUROANATOMII Urok neurologii, w porównaniu z innymi dziedzinami medycyny praktycznej, polega na sposobie, w jaki zmusza nas do codziennego kontaktu z naukami podstawowymi. Aby wyjaśnić

Bardziej szczegółowo

Czynność rdzenia kręgowego Odruch

Czynność rdzenia kręgowego Odruch Czynność rdzenia kręgowego Odruch Bodziec za słaby nie wywołuje rozchodzącego się impulsu, ale tylko zmiany miejscowe bodziec podprogowy. Najsłabszy bodziec wywołujący już impuls bodziec progowy. Każdy

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA (skrajne daty) Fizjologia ogólna i fizjologia wysiłku

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA (skrajne daty) Fizjologia ogólna i fizjologia wysiłku SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki prowadzącej kierunek)

Bardziej szczegółowo

Móżdżek. Móżdżek położony jest w dole tylnym czaszki pod namiotem móżdżku. Sąsiaduje z płatem skroniowym, potylicznym oraz z pniem mózgu.

Móżdżek. Móżdżek położony jest w dole tylnym czaszki pod namiotem móżdżku. Sąsiaduje z płatem skroniowym, potylicznym oraz z pniem mózgu. Móżdżek 1) Budowa i położenie Móżdżek położony jest w dole tylnym czaszki pod namiotem móżdżku. Sąsiaduje z płatem skroniowym, potylicznym oraz z pniem mózgu. Składa się z dwóch półkul oddzielonych od

Bardziej szczegółowo

Wstęp do neuroanatomii. Kacper Łukasiewicz

Wstęp do neuroanatomii. Kacper Łukasiewicz Wstęp do neuroanatomii Kacper Łukasiewicz Płaszczyzny przekrojów czołowa poprzeczna strzałkowa Rozwój Źródło: Anatomia Ośrodkowego Układu Nerwowego dla Studentów H. Dobaczewska Neurulacja: ektoderma, czyli

Bardziej szczegółowo

w kontekście percepcji zmysłów Przygotowała: Bożena Kostek

w kontekście percepcji zmysłów Przygotowała: Bożena Kostek Układ nerwowy człowieka w kontekście percepcji zmysłów Przygotowała: yg Bożena Kostek recepto ory ośrodkowy układ nerwowy efektory układ autonomiczny ... ośrodkowy układ nerwowy re eceptory... układ autonomiczny

Bardziej szczegółowo

Neurologiczne podłoże zachowań emocjonalnych. Halszka Kwiatkowska

Neurologiczne podłoże zachowań emocjonalnych. Halszka Kwiatkowska Neurologiczne podłoże zachowań emocjonalnych Halszka Kwiatkowska Co to są emocje? Termin wywodzi się od łacińskiego czasownika movere oznaczającego poruszyć Każde poruszenie czy zakłócenie umysłu, każdy

Bardziej szczegółowo

Układ nerwy- ćwiczenia 1/5

Układ nerwy- ćwiczenia 1/5 Układ nerwy- ćwiczenia 1/5 Badanie neurologiczne - ĆWICZENIA Wybrane elementy badania układu nerwowego (badanie nerwów czaszkowych, badanie wybranych odruchów mono- i polisynaptycznych, badanie czucia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2 RDZEŃ KRĘGOWY FUNKCJE DRÓG I OŚRODKÓW RDZENIOWYCH

Ćwiczenie 2 RDZEŃ KRĘGOWY FUNKCJE DRÓG I OŚRODKÓW RDZENIOWYCH Ćwiczenie 2 RDZEŃ KRĘGOWY FUNKCJE DRÓG I OŚRODKÓW RDZENIOWYCH Budowa łuku odruchowego 1 2 Receptor Protoneuron neuron czuciowy 3 Ośrodek (tu integracja odruchu) 4 Motoneuron neuron ruchowy 5 Efektor Prawo

Bardziej szczegółowo

2. Plan wynikowy klasa druga

2. Plan wynikowy klasa druga Plan wynikowy klasa druga budowa i funkcjonowanie ciała człowieka ział programu Materiał kształcenia L.g. Wymagania podstawowe Uczeń: Kat. Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Kat. Pozycja systematyczna 3

Bardziej szczegółowo

Części OUN / Wzgórze / Podwzgórze / Śródmózgowie / Most / Zespoły naprzemienne

Części OUN / Wzgórze / Podwzgórze / Śródmózgowie / Most / Zespoły naprzemienne Części OUN / Wzgórze / Podwzgórze / Śródmózgowie / Most / Zespoły naprzemienne 1) Schemat OUN: Ośrodkowy Układ Nerwowy składa się z: a) Kresomózgowia b) Międzymózgowia: - wzgórze; -zawzgórze; -nadwzgórze;

Bardziej szczegółowo

Człowiek układ nerwowy, zmysły, odruchy

Człowiek układ nerwowy, zmysły, odruchy Człowiek układ nerwowy, zmysły, odruchy Paweł Strumiłło Zakład Elektroniki Medycznej Człowiek - anatomia i fizjologia Anatomia (budowa organizmu) Fizjologia (funkcjonownie organizmu) http://www.youtube.com/watch?v=ncpoio1fq5q&nr=1

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Marta Kamińska

Dr inż. Marta Kamińska Wykład 4 Nowe techniki i technologie dla medycyny Czynność bioelektryczna organizmu ludzkiego Dr inż. Marta Kamińska Wykład 4 Układ nerwowy Układ nerwowy zapewnia łączność organizmu ze światem zewnętrznym,

Bardziej szczegółowo

UKŁAD NERWOWY. opracowanie: Robert Duszyński

UKŁAD NERWOWY. opracowanie: Robert Duszyński UKŁAD NERWOWY opracowanie: Robert Duszyński 1 CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Układ nerwowy człowieka (łac. systema nervosum) zbudowany jest z tkanki nerwowej, integruje działalność organizmu, rejestruje bodźce,

Bardziej szczegółowo

Ośrodkowy układ nerwowy składa się z mózgowia i rdzenia kręgowego.

Ośrodkowy układ nerwowy składa się z mózgowia i rdzenia kręgowego. Podział układu nerwowego Układ nerwowy człowieka dzieli się na dwie zasadnicze części. Są nimi: ośrodkowy (centralny) układ nerwowy i obwodowy układ nerwowy, czyli system nerwów i zakończeń nerwowych wraz

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie XIII Autonomiczny układ nerwowy

Ćwiczenie XIII Autonomiczny układ nerwowy Ćwiczenie XIII Autonomiczny układ nerwowy Organizacja układu autonomicznego Niezależny od naszej woli Sympatyczny i parasympatyczny - układ limbiczny - wyjście poprzez podwzgórze - komponenta w wyrażaniu

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM

Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM 1. IRINOTECANUM C15 RAK PRZEŁYKU 2. IRINOTECANUM C15.0 SZYJNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 3. IRINOTECANUM C15.1 PIERSIOWA CZĘŚĆ PRZEŁYKU

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Krzysztof Turowski. Morfologia układu nerwowego

Prof. dr hab. Krzysztof Turowski. Morfologia układu nerwowego Prof. dr hab. Krzysztof Turowski Morfologia układu nerwowego Budowa mózgu Mózg kobiety waży 1 240 gramów Mózg mężczyzny waży 1 375 gramów Mózg ludzki jest bardzo duży, jego masa u przeciętnego dorosłego

Bardziej szczegółowo

IRINOTECANUM. Załącznik C.35.a. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

IRINOTECANUM. Załącznik C.35.a. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Załącznik C.35.a. IRINOTECANUM Lp 1. IRINO TECANUM C15 RAK PRZEŁYKU 2. IRINO TECANUM C15.0 SZYJNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 3. IRINO TECANUM C15.1 PIERSIOWA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 4. IRINO TECANUM C15.2 BRZUSZNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU

Bardziej szczegółowo

Układ wewnątrzwydzielniczy

Układ wewnątrzwydzielniczy Układ wewnątrzwydzielniczy 1. Gruczoły dokrewne właściwe: przysadka mózgowa, szyszynka, gruczoł tarczowy, gruczoły przytarczyczne, nadnercza 2. Gruczoły dokrewne mieszane: trzustka, jajniki, jądra 3. Inne

Bardziej szczegółowo

I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ

I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ Zadanie 1. Dokończ zdania. A. Serce i wątroba to przykłady.... B. Najmniejszym elementem budującym organizm człowieka jest....... C. Zespół komórek podobnych do siebie

Bardziej szczegółowo

Tkanka nerwowa. Komórki: komórki nerwowe (neurony) sygnalizacja komórki neurogleju (glejowe) ochrona, wspomaganie

Tkanka nerwowa. Komórki: komórki nerwowe (neurony) sygnalizacja komórki neurogleju (glejowe) ochrona, wspomaganie Komórki: komórki nerwowe (neurony) sygnalizacja komórki neurogleju (glejowe) ochrona, wspomaganie Tkanka nerwowa Substancja międzykomórkowa: prawie nieobecna (blaszki podstawne) pobudliwość przewodnictwo

Bardziej szczegółowo

Czucie bólu z zębów człowieka. dr n. med. Marcin Lipski dr n. med. Jarosław Zawiliński

Czucie bólu z zębów człowieka. dr n. med. Marcin Lipski dr n. med. Jarosław Zawiliński Czucie bólu z zębów człowieka dr n. med. Marcin Lipski dr n. med. Jarosław Zawiliński Nerwy Nerw trójdzielny Nerw szczękowy i nerw żuchwowy Gałęzie zębowy ww nerwów Miazga Włókna aferentne czuciowe Włókna

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. Ryc. 1. Sterowane spożywania pokarmu przez ośrodki sytości i głodu zlokalizowane w międzymózgowiu: Jedzenie.

Układ pokarmowy. Ryc. 1. Sterowane spożywania pokarmu przez ośrodki sytości i głodu zlokalizowane w międzymózgowiu: Jedzenie. Układ pokarmowy Ryc. 1. Sterowane spożywania pokarmu przez ośrodki sytości i głodu zlokalizowane w międzymózgowiu: Jedzenie Szukanie i zdobywanie jedzenia WPG OS OG NPG Nie szukanie jedzenia Nie jedzenie

Bardziej szczegółowo

Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych.

Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych. Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych. 1. Czym jest tkanka? To zespół komórek o podobnej budowie, które wypełniają w organizmie określone funkcje. Tkanki tworzą różne narządy, a te układy narządów.

Bardziej szczegółowo

Platy kory mózgowej. Szczelina podłużna.

Platy kory mózgowej. Szczelina podłużna. Kora mózgowa Platy kory mózgowej Szczelina podłużna http://www.daviddarling.info/encyclopedia/b/brain.html powierzchnia boczna: 1- część oczodołowa, 2- część trójkątna, 3- część wieczkowa zakrętu czołowego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 IDENTYFIKACJA I ANALIZA FIZJOLOGICZNYCH SYSTEMÓW STEROWANIA

Rozdział 4 IDENTYFIKACJA I ANALIZA FIZJOLOGICZNYCH SYSTEMÓW STEROWANIA 59 Rozdział 4 IDENTYFIKACJA I ANALIZA FIZJOLOGICZNYCH SYSTEMÓW STEROWANIA Fizjologiczne systemy sterowania to systemy pełniące rolę koordynatora poszczególnych narządów, układów, a także pojedynczych komórek.

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Nadzieja Drela Dr Magdalena Markowska ANATOMIA I MORFOLOGIA FUNKCJONALNA CZŁOWIEKA

Prof. dr hab. Nadzieja Drela Dr Magdalena Markowska ANATOMIA I MORFOLOGIA FUNKCJONALNA CZŁOWIEKA Prof. dr hab. Nadzieja Drela Dr Magdalena Markowska ANATOMIA I MORFOLOGIA FUNKCJONALNA CZŁOWIEKA 1 Układ nerwowy i zmysły dr Magdalena Markowska Zakład Fizjologii Zwierząt Instytut Zoologii, Wydział Biologii,

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA CZŁOWIEKA REPETYTORIUM NA PODSTAWIE ANATOMII CZŁOWIEKA A. BOCHENKA M. REICHERA PRZYGOTOWALI UZUPEŁNIAJĄC I REDAGUJĄC

ANATOMIA CZŁOWIEKA REPETYTORIUM NA PODSTAWIE ANATOMII CZŁOWIEKA A. BOCHENKA M. REICHERA PRZYGOTOWALI UZUPEŁNIAJĄC I REDAGUJĄC ANATOMIA CZŁOWIEKA REPETYTORIUM NA PODSTAWIE ANATOMII CZŁOWIEKA A. BOCHENKA M. REICHERA PRZYGOTOWALI UZUPEŁNIAJĄC I REDAGUJĄC RYSZARD ALEKSANDROWICZ BOGDAN CISZEK KRZYSZTOF KRASUCKI & PZWL ANATOMIA CZŁOWIEKA

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie XII. Odruchy warunkowe

Ćwiczenie XII. Odruchy warunkowe Ćwiczenie XII Odruchy warunkowe Odruchy Odruchy Warunkowe Bezwarunkowe Klasyczne (Pawłowowskie) Instrumentalne Animalne I rzędu II i wyższego rzędu Wegetatywne Odruchy bezwarunkowe Odruchy bezwarunkowe

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu w języku polskim SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Biological mechanisms of behaviour - physiology 3.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. CZĘŚĆ PIERWSZA Podstawy histologii. CZĘŚĆ DRUGA Podstawy anatomii i fizjologii człowieka. Przedmowa 11 Wykaz skrótów 13

SPIS TREŚCI. CZĘŚĆ PIERWSZA Podstawy histologii. CZĘŚĆ DRUGA Podstawy anatomii i fizjologii człowieka. Przedmowa 11 Wykaz skrótów 13 SPIS TREŚCI Przedmowa 11 Wykaz skrótów 13 CZĘŚĆ PIERWSZA Podstawy histologii I. TKANKI CZŁOWIEKA (dr Joanna Kaźmierczak) 17 1. Tkanka nabłonkowa 17 1.1. Nabłonek pokrywający 18 1.2. Nabłonek gruczołowy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ ODDZIAŁ FIZJOTERAPII

PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ ODDZIAŁ FIZJOTERAPII 12.10.2016 PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ OSTEOLOGIA, ANATOMIA JAM CIAŁA Wykład Inauguracyjny. Anatomia budowa ciała ludzkiego. Reguły opisu anatomicznego. Ogólna budowa kości i ich połączeń. 19.10.2016 Biomechanika

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ ODDZIAŁ FIZJOTERAPII

PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ ODDZIAŁ FIZJOTERAPII 07.10.2015 PROGRAM WYKŁADÓW I ĆWICZEŃ OSTEOLOGIA, ANATOMIA JAM CIAŁA Wykład Inauguracyjny. Anatomia budowa ciała ludzkiego. Reguły opisu anatomicznego. Ogólna budowa kości i ich połączeń. 14.10.2015 Biomechanika

Bardziej szczegółowo

Biorytmy, sen i czuwanie

Biorytmy, sen i czuwanie Biorytmy, sen i czuwanie Rytmika zjawisk biologicznych określana jako biorytm przyporządkowuje zmiany stanu organizmu do okresowych zmian otaczającego środowiska. Gdy rytmy biologiczne mają charakter wewnątrzustrojowy

Bardziej szczegółowo

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski michal.michalowski@uwr.edu.pl michaladamichalowski@gmail.com michal.michalowski@uwr.edu.pl https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/

Bardziej szczegółowo

Temat: Budowa i działanie narządu wzroku.

Temat: Budowa i działanie narządu wzroku. Temat: Budowa i działanie narządu wzroku. Oko jest narządem wzroku. Umożliwia ono rozróżnianie barw i widzenie przedmiotów znajdujących się w różnych odległościach. Oko jest umiejscowione w kostnym oczodole.

Bardziej szczegółowo

Anatomia funkcjonalna rdzenia kręgowego i pnia mózgu. Biologiczne podstawy zachowania KFZiE PŁ 2009/10

Anatomia funkcjonalna rdzenia kręgowego i pnia mózgu. Biologiczne podstawy zachowania KFZiE PŁ 2009/10 Anatomia funkcjonalna rdzenia kręgowego i pnia mózgu Biologiczne podstawy zachowania KFZiE PŁ 2009/10 Anatomia funkcjonalna rdzenia kręgowego i pnia mózgu I. Sprawdzian z lab. 7. II. Konwersatorium - sprawdzian

Bardziej szczegółowo

KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP REJONOWY 2015/16

KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP REJONOWY 2015/16 KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP REJONOWY 2015/16 Nr Max ilość zad. punktów 1. 2 pkt Mechanizmy termoregulacyjne 1.Podskórne naczynia krwionośne (rozszerzają się / zwężają się) Prawidłowe odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z

CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z NARZĄD CORTIEGO RZĘSKI ZEWNĘTRZNA KOMÓREK SŁUCHOWYCH JORASZ, U., WYKŁADY Z PSYCHOAKUSTYKI, WYDAWNICTWO NAUKOWE UAM, POZNAŃ 1998

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 1 :

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 1 : Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia zajecia 1 : 8.10.15 Kontakt: michaladammichalowski@gmail.com https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/ II gr 08:00 10:0 III gr 10:15 11:45 IV gr 12:00 13:30

Bardziej szczegółowo

Ośrodkowy układ nerwowy i drogi nerwowe

Ośrodkowy układ nerwowy i drogi nerwowe Układ nerwowy Ośrodkowy układ nerwowy i drogi nerwowe Podział funkcjonalny układu nerwowego: 1. Układ nerwowy dośrodkowy (=aferentny=czuciowy=informacyjny) 2. Układ nerwowy odśrodkowy (=eferentny): a)

Bardziej szczegółowo

Budowa i funkcje komórek nerwowych

Budowa i funkcje komórek nerwowych Budowa i funkcje komórek nerwowych Fizjologia Komórki nerwowe neurony w organizmie człowieka około 30 mld w większości skupione w ośrodkowym układzie nerwowym podstawowa funkcja przekazywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. metody badania mózgu I. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii

Wykład 3. metody badania mózgu I. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii Wykład 3 metody badania mózgu I dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii ośrodkowy układ nerwowy (OUN) mózgowie rdzeń kręgowy obwodowy układ nerwowy somatyczny układ nerwowy: przewodzi informacje z i do

Bardziej szczegółowo

Infantylny autyzm. prof. MUDr. Ivo Paclt, CSc.

Infantylny autyzm. prof. MUDr. Ivo Paclt, CSc. Infantylny autyzm prof. MUDr. Ivo Paclt, CSc. Infantilny autyzm Podstawowy symptom: niezdolność do ukazywania przyjacielskiej mimiki, unikanie kontaktu wzrokowego, zaburzenia komunikacji społecznej, dziwne

Bardziej szczegółowo

Na okładce preparat anatomiczny ze zbiorów Muzeum Anatomii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum Fot. Jacenty Urbaniak

Na okładce preparat anatomiczny ze zbiorów Muzeum Anatomii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum Fot. Jacenty Urbaniak RECENZENT Prof. dr hab. med. Janina Sokołowska-Pituchowa PROJEKT OKŁADKI Marcin Bruchnalski Na okładce preparat anatomiczny ze zbiorów Muzeum Anatomii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum Fot.

Bardziej szczegółowo

BADANIE ZMYSŁU WZROKU

BADANIE ZMYSŁU WZROKU BADANIE ZMYSŁU WZROKU Badanie Ślepej Plamki Mariottea macula ceca Tarcza nerwu wzrokowego (discus nervi optici) ( Drugi nerw czaszkowy N.Opticus (II) Miejsce na siatkówce całkowicie niewrażliwe na bodźce

Bardziej szczegółowo

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649 Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja obszar unaczynienia objawy lokalizacja TĘTNICA SZYJNA WEWNĘTRZNA (OCZNA

Bardziej szczegółowo

2. 1 Prawidłowa odpowiedź -C Za zaznaczenie poprawnej odpowiedzi 1 pkt

2. 1 Prawidłowa odpowiedź -C Za zaznaczenie poprawnej odpowiedzi 1 pkt KARTA ODPOWIEDZI KONKURS BIOLOGICZNY - /etap szkolny/ Nr Max Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi zad. punktów 1. 2 U człowieka: - większa mózgoczaszka w stosunku do trzewioczaszki - żuchwa z wystającą

Bardziej szczegółowo

CENTRALNY UKŁAD NERWOWY JĄDRA PODKOROWE

CENTRALNY UKŁAD NERWOWY JĄDRA PODKOROWE CENTRALNY UKŁAD NERWOWY PÓŁKULE MÓZGU: PŁATY MÓZGOWE JĄDRA PODKOROWE MIĘDZYMÓZGOWIE: WZGÓRZE I PODWZGÓRZE PIEŃ MÓZGU: ŚRÓDMÓZGOWIE MOST RDZEŃ PRZEDŁUŻONY RDZEŃ KRĘGOWY OBWODOWY UKŁAD NERWOWY KOMÓRKA ROGÓW

Bardziej szczegółowo

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski michal.michalowski@uwr.edu.pl michaladamichalowski@gmail.com michal.michalowski@uwr.edu.pl https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/

Bardziej szczegółowo

Adam Zborowski. ATLAS anatomii człowieka

Adam Zborowski. ATLAS anatomii człowieka Adam Zborowski ATLAS anatomii człowieka Kraków 2007 SPIS TREŚCI schemat komórki ludzkiej...12 rodzaje komórek...13 składniki komórkowe krw i... 14 rodzaje komórek...15 rodzaje nabłonków jednowarstwowych...

Bardziej szczegółowo

Człowiek żyje życiem całego swojego ciała, wszystkimi jego elementami, warstwami, jego zdrowie zależy od zdrowia jego organizmu.

Człowiek żyje życiem całego swojego ciała, wszystkimi jego elementami, warstwami, jego zdrowie zależy od zdrowia jego organizmu. RUCH TO ZDROWIE Człowiek żyje życiem całego swojego ciała, wszystkimi jego elementami, warstwami, jego zdrowie zależy od zdrowia jego organizmu. P A M I Ę T A J Dobroczynny wpływ aktywności fizycznej na

Bardziej szczegółowo

NEUROFIZJOLOGIA WYKŁAD 9 Kontrola ruchów u kręgowców. Prof. dr hab. Krzysztof Turlejski Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

NEUROFIZJOLOGIA WYKŁAD 9 Kontrola ruchów u kręgowców. Prof. dr hab. Krzysztof Turlejski Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego NEUROFIZJOLOGIA WYKŁAD 9 Kontrola ruchów u kręgowców. Prof. dr hab. Krzysztof Turlejski Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Głównym zadaniem ośrodkowego układu nerwowego jest generacja i kontrola

Bardziej szczegółowo

Po co nam uwaga? Podstawowe zadania uwagi to:

Po co nam uwaga? Podstawowe zadania uwagi to: Uwaga Po co nam uwaga? Podstawowe zadania uwagi to: Orientowanie się organizmu ku bodźcom sensorycznym (szczególnie wzrokowym) Badanie elementów przestrzeni (zewnętrznej i wewnętrznej) Utrzymywanie organizmu

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do kolokwia

Zagadnienia do kolokwia Zagadnienia do kolokwia Obowiązuje ten sam materiał, co na sprawdzian wejściowy oraz (szczegółowo) wymienione niżej zagadnienia. W trakcie kolokwium dopuszczalne jest posługiwanie się skrótami nazw, jeśli

Bardziej szczegółowo

12. Układ nerwowy kontroluje funkcjonowanie organizmu

12. Układ nerwowy kontroluje funkcjonowanie organizmu 130 V. kontrola organizmu DZIAŁ V Kontrola organizmu 12. Układ nerwowy kontroluje funkcjonowanie organizmu Kontrola funkcjonowania organizmu nie jest łatwym zadaniem. Układ nerwowy stale zbiera informacje

Bardziej szczegółowo

Formularz zgłoszeniowy na badanie kwalifikacyjne do mikropolaryzacji mózgu

Formularz zgłoszeniowy na badanie kwalifikacyjne do mikropolaryzacji mózgu Formularz zgłoszeniowy na badanie kwalifikacyjne do mikropolaryzacji mózgu Data... Poniższe schorzenia zazwyczaj nie stanowią przeciwwskazania do zastosowania mikropolaryzacji. Proszę zatem o udzielenie

Bardziej szczegółowo

DNO ŻOŁ DKA TRZON ŻOŁ DKA UJŚCIE ODŹWIERNIKA ODŹWIERNIK KRZYWIZNA MNIEJSZA ŻOŁ DKA, NIEOKREŚLONA KRZYWIZNA WIĘKSZA ŻOŁ DKA, NIEOKREŚLONA

DNO ŻOŁ DKA TRZON ŻOŁ DKA UJŚCIE ODŹWIERNIKA ODŹWIERNIK KRZYWIZNA MNIEJSZA ŻOŁ DKA, NIEOKREŚLONA KRZYWIZNA WIĘKSZA ŻOŁ DKA, NIEOKREŚLONA Zał cznik C.64. TEMOZOLOMIDUM L.p. 1. TEMOZOLOMIDUM C16 2. TEMOZOLOMIDUM C16.0 3. TEMOZOLOMIDUM C16.1 4. TEMOZOLOMIDUM C16.2 5. TEMOZOLOMIDUM C16.3 6. TEMOZOLOMIDUM C16.4 7. TEMOZOLOMIDUM C16.5 8. TEMOZOLOMIDUM

Bardziej szczegółowo

Uwaga: wykład autorski do bezpośredniego wykorzystania, bez możliwości rozpowszechniania i powielania. Świadomość. Michał Biały

Uwaga: wykład autorski do bezpośredniego wykorzystania, bez możliwości rozpowszechniania i powielania. Świadomość. Michał Biały Uwaga: wykład autorski do bezpośredniego wykorzystania, bez możliwości rozpowszechniania i powielania Świadomość Michał Biały Aspekty świadomości: tło i doznania bieżące Tło poczucie odrębności jako osoby,

Bardziej szczegółowo

Anatomia i poznawcze funkcje układu nerwowego. Adriana Schetz

Anatomia i poznawcze funkcje układu nerwowego. Adriana Schetz Anatomia i poznawcze funkcje układu nerwowego Adriana Schetz Ogólna budowa układu nerwowego MAMY DWA MÓZGI?! OUN PUN MÓZG RDZEŃ KRĘGOWY RUCHOWY CZUCIOWY SOMATYCZNY AUTONOMICZNY WSPÓŁCZÓLNY PRZYWSPÓŁCZÓLNY

Bardziej szczegółowo