Wczesny styl fortepianowy Chopina: skala, notacja i faktura David Rowland

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wczesny styl fortepianowy Chopina: skala, notacja i faktura David Rowland"

Transkrypt

1 Wczesny styl fortepianowy Chopina: skala, notacja i faktura David Rowland Dla kaŝdego aktu kompozycji kwestią o podstawowym znaczeniu jest zrozumienie ograniczeń instrumentu, a dla pianistów z pokolenia Chopina precyzyjne określenie górnej i dolnej granicy skali fortepianu nie zawsze było łatwe. Jak zobaczymy, instrument, jakim dysponowano, i odbiorcy, do których kierowano muzykę, zmuszały do dokonywania wyborów. Innym aspektem stylu kaŝdego kompozytora jest stosowana przez niego notacja. We wczesnych dziełach Chopina moŝna dostrzec pewne przemiany, które odnoszą się nie tylko do kwestii wykonawczych, lecz równieŝ do jego rozwijającego się stylu kompozytorskiego. Szczególnie intryguje coraz większa uwaga, jaką Chopin przypisuje szczegółom zapisu głosów, zwłaszcza w figurach akompaniujących. Studia nad stylem Chopina muszą opierać się na wiarygodnej chronologii źródeł.. Wiadomo jednak wszystkim chopinologom, Ŝe nie ma pewności co do datowania wielu najwcześniejszych utworów Chopina. W wypadku niektórych dzieł, ustalono datę publikacji, w przypadku innych, moŝna z pewną dokładnością datować autografy na podstawie listów i innych poszlak. JednakŜe w przypadku wielu utworów przetrwały jedynie kopie manuskryptów, i/lub pośmiertnie wydane nuty. Podejmując próbę określenia tendencji stylistycznych, musimy więc poruszać się niezwykle ostroŝnie; a jednak pomimo wielu moŝliwych pułapek, tak czy owak moŝna przecieŝ prześledzić wiele ewolucyjnych zmian w muzyce Chopina, od utworów z okresu warszawskiego do kompozycji z wczesnych lat paryskich. Skala Poszerzenie zakresu klawiatury fortepianu, czy teŝ jego skali, to jedna z oznak rozwoju tego instrumentu u schyłku osiemnastego i w pierwszych dekadach wieku dziewiętnastego. Krótki opis tych przemian jest tutaj konieczny jako tło dla dyskusji o sposobie wykorzystania

2 instrumentu przez Chopina. 1 Pod koniec osiemnastego wieku standardowy model fortepianu, jeśli taki istniał, zazwyczaj posiadał skalę pięciooktawową, F-f³. Producenci czasami dodawali jeden lub dwa dźwięki do tej skali, pierwsze istotne rozszerzenie nastąpiło jednak około 1789 roku, kiedy londyński wytwórca Broadwood dołoŝył dodatkową kwintę w górzee, rozszerzając skalę do ponad pięciu i pół oktawy, F-c4. Do roku 1792 Broadwood rozbudował skalę jeszcze bardziej, do sześciu oktaw, dodając dźwięki w basie, co rozszerzyło niŝszy rejestr skali aŝ do dolnego C. Mniej więcej w tym samym czasie inna sześciooktawowa skala, F-f4, została wprowadzona przez kilku producentów na kontynencie, a takŝe kilku innych w Londynie. RozbieŜność między dwiema sześciooktawowymi skalami rozwiązano poprzez wprowadzenie sześcio-i-półoktawowych fortepianów o skali C-f4. Nastąpiło to przed 1808 rokiem na kontynencie i przed 1811 w Londynie. Wytwórcy nie przestawali rozszerzać skali jeszcze bardziej, i w 1816 moŝna juŝ było zakupić fortepiany siedmiooktawowe w Wiedniu, a w ciągu kolejnych dziesięciu lat takŝe i gdzie indziej. Tabela zbiorcza skal fortepianowych: standardowe skale tłustym drukiem Data Miejsce Skala Koniec XVIII w. Wszystkie kraje europejskie 5 oktaw, F-f Londyn (Broadwood) (Europa 5½ oktawy, F-c4 wkrótce potem) 1792 Londyn (Broadwood 6 oktaw, C-c4 lata 1790-te Kontynent europejski (i kilku londyńskich wytwórców) 6 oktaw, F-f4 do 1808 Kontynent europejski 6½ oktawy, C-f4 do 1811 Londyn 6½ oktawy, C-f4 do 1816 Kontynent europejski 7 oktaw 1 Problemy te nakreślone zostały bardziej szcegółowo w: David Rowland, The Cambridge companion to the piano (Cambridge, 1998), str. 32-3, oraz w: David Rowland, Chopin and the extension of the piano s compass, Ostinato rigore 15 (2000), str

3 Oczywiście, najnowsze modele były wprowadzane stopniowo, a producenci rutynowo sprzedawali róŝnorodny asortyment modeli w poszczególnych okresach. Katalog Clementiego & Co, na przykład, reklamował fortepiany pięcio-i-pół, sześcio oraz sześcio-i-półoktawowe równocześnie z najmniejszymi fortepianami stołowymi, kosztującymi mniej niŝ jedną trzecią ceny sześcio-i-pół oktawowego fortepianu koncertowego. 2 Ponadto, ogłoszenia w gazetach i inne reklamy dowodzą, iŝ w całym tym okresie funkcjonował pręŝny rynek wtórny, w związku z czym róŝnorodność reprezentowaną przez nowe modele powiększał szeroki wybór starszych instrumentów, nadal będących w obiegu. Konkretna skala, w jakiej tworzyli kompozytorzy końca osiemnastego wieku, zaleŝała od wielu czynników. Jeśli chodzi o utwory nie przeznaczone do wydania, moŝemy załoŝyć, Ŝe kompozytorzy pisali na instrumenty, z którymi byli bezpośrednio obeznani własne fortepiany, albo instrumenty naleŝące do kręgu przyjaciół i znajomych. W przypadku utworów publikowanych, kompozytorzy pisali z myślą o instrumentach będących w powszechnym uŝyciu. Mogły to być instrumenty uŝywane lokalnie, jeśli utwory publikował drobny wydawca, lub instrumenty będące w obiegu w całej Europie, na przykład w przypadku dzieł publikowanych równocześnie przez największe domy wydawnicze w kilku krajach. Ponadto, twórcy byli zapewne świadomi, dla jakiego rodzaju rynku piszą. Kompozytorzy piszący dla odbiorcy amatorskiego, w tym takŝe dla pianistów w domach prywatnych, w których nabycie nowego fortepianu było wydarzeniem nader rzadkim, zazwyczaj nie wykorzystywali pełnych moŝliwości najnowszych modeli. Natomiast kompozytorzy tworzący dla profesjonalistów i dla amatorów, starających się nadąŝać za najświeŝszymi osiągnięciami, chętnie pisali z myślą o najnowszych modelach. W czasach Chopina, istniało więc wiele róŝnych powodów skłaniających do wyboru skali, w ramach której tworzono dany utwór. 2 Pięcio-i-pół oktawowy stołowy kosztował 32 gwinee, podczas gdy sześci-i-pół oktawowy fortepian koncertowy 105 gwinei. Były to ceny modeli podstawowych; zdobione fortepiany były znacznie droŝsze.

4 Z myślą o jakich fortepianach pisał Chopin i w jaki sposób instrumenty te decydowały o wykorzystaniu przez niego skali fortepianu? Benjamin Vogel wykazał, Ŝe w czasach warszawskich Chopin znał skale polskich, angielskich i wiedeńskich fortepianów. 3 A jednak, mimo, Ŝe moŝna zidentyfikować niektórych wytwórców, w większości nie znamy szczegółów dotyczących instrumentów, z którymi miał do czynienia Chopin, trudno teŝ odtworzyć szczegółowy wygląd fortepianów dostępnych w Warszawie w okresie jego dzieciństwa i młodości. Miasto szczyciło się kilkoma wybitnymi pianistami występującymi gościnnie, tak więc wedle wszelkiego prawdopodobieństwa, dysponowano kilkoma nowoczesnymi modelami; ale oczywiste jest równieŝ, Ŝe w uŝyciu znajdowało się mnóstwo starszych instrumentów. Jeden z fortepianów w domu Chopina opisywano jako stary, a korespondencja kompozytora nie stwarza wraŝenia, iŝ w młodości otaczały go najlepsze i najnowocześniejsze instrumenty, jakie miała do zaoferowania Europa. Wczesne utwory Chopina pasują do obrazu opisywanego w poprzednim paragrafie. śaden z polonezów skomponowanych przed 1824 rokiem nie wymaga fortepianu o skali większej niŝ pięcio-i-pół oktawowa. Dwa utwory prawdopodobnie pochodzące z 1824 roku, Polonez gismoll oraz Introdukcja i Wariacje na temat Arii Niemieckiej wymagają skali sześciooktawowej, ale wczesna wersja Mazurka As-dur (Op. 7, Nr 4, takŝe z 1824) wymaga jedynie pięciooktawowej skali. Te najwcześniejsze utwory Chopina wymagają więc jedynie klawiatury o bardzo skromnej skali w porównaniu z największymi fortepianami jego czasów. Podobna sytuacja dotyczy tych kompozycji, które Chopin napisał i wydał w późniejszych latach w okresie warszawskim, takich jak ronda, Op. 1 i Op. 5, opublikowane w Warszawie odpowiednio w 1825 i Mimo faktu, Ŝe oba utwory zostały napisane w stylu brillant dla powszechnego uŝytku pianistów w Polsce, oba wymagają jedynie fortepianu o sześciooktawowej skali, F-f4, co potwierdza wraŝenie, iŝ większe fortepiany przypuszczalnie trafiały się bardzo rzadko w ówczesnej Polsce. Od tego momentu niektóre utwory Chopina pisane były na sześć-i-pół oktawowe fortepiany jest to skala, którą moŝna uznać za zazwyczaj stosowaną, profesjonalną skalę w Europie. 3 Benjamin Vogel, The young Chopin s domestic pianos, Chopin in Performance: history, theory, practice (Warszawa, 2005), str

5 Taka skala zastosowana jest w szczególności w Wariacjach Op. 2, przesłanych do Haslingera w lecie Z autografu wynika, Ŝe pogląd Chopina na skalę fortepianową zmienił się w czasie, gdy komponował Wariacje (prawdopodobnie między 1827 a 1829). Przez większą część utworu Chopin unika dodatkowej połowy oktawy w basie, która zmuszałaby do wykonywania go na sześcio-i-półoktawowym fortepianie: aŝ do zakończenia Wariacji 5 muzyka mieści się wygodnie w sześciu oktawach, F-f4. To samo dotyczy prawie całej Alla Polacca, poza taktem 60 tej części, w którym partia basowa niejako musi zejść w dół do E, Chopin unika owej oktawy w basie, która rozszerzyłaby skalę kompozycji do sześciu oktaw. [Przykład 1] (Przykłady tego rodzaju pojawiają się w utworach innych kompozytorów i nigdy nie ma pewności, czy kompozytorzy faktycznie chcieli, by dodatkowa nuta została zagrana). W końcu, jednakŝe, w takcie 96 tej części, zaledwie 17 taktów przed końcem utworu E zostaje włączone do autografu. Jakakolwiek by nie była przyczyna, tuŝ przed końcem dzieła Chopin uznał być moŝe, Ŝe będzie mile widziane, jeśli dołączy dźwięki z sześcio-i-półoktawowej skali, podczas gdy przez większą część utworu starannie unikał dodatkowych dźwięków w basie, rozszerzających skalę poza sześć oktaw. Od tego czasu, w większości utworów wydanych za Ŝycia Chopina, potrzebna jest skala sześcio-i-półoktawowa. Bez wątpienia jest to odzwierciedleniem faktu, iŝ fortepiany o szerszej skali były łatwo dostępne w Wiedniu i ParyŜu, a moŝe takŝe i tego, Ŝe pełniejsza skala zaczęła być coraz powszechniejsza takŝe w Polsce pod koniec lat tysiąc osiemset dwudziestych. ChociaŜ Chopin komponował regularnie na fortepiany o najszerszej skali, jakiej wówczas powszechnie uŝywano, często świadomie nie wykorzystywał pełnego zakresu klawiatury. Dotyczy to tak samo jego wczesnych utworów jak i późniejszych. śaden z utworów sprzed Ronda Op.1 nie wykorzystuje pełnego zakresu skali. Introdukcja i Wariacje na temat Arii Niemieckiej, na przykład, wymagają jedynie nut od H w basie do cis4 w górze. (ChociaŜ skala tego utworu faktycznie wychodzi nieznacznie poza pięć oktaw, wymagane dźwięki byłyby dostępne jedynie na sześciooktawowym fortepianie o skali od F do f4.) Podobnie, większość utworów napisanych na instrument o skali sześcio-i-półoktawowej w rzeczywistości wykorzystuje znacznie mniejszą skalę a wiele utworów z wczesnego okresu paryskiego (takich jak Mazurki Op. 6 i 7, oraz Nokturny Op. 9) pisane były jeszcze z myślą o skali sześciooktawowej.

6 Notacja i faktura Przyzwyczajenia Chopina w zakresie notacji zmieniały się znacznie we wczesnym okresie jego twórczości. Z powodu niepewności co do datowania tych utworów nie zawsze łatwo, a czasem nawet nie sposób udokumentować, kiedy dokładnie pojawiły się waŝne zmiany; jasne jest jednak, Ŝe zmiany nastąpiły, i Ŝe w pewnym stopniu odzwierciedlały one ewolucję poglądów Chopina na temat faktury fortepianowej i sposobów wykonania. Najwcześniejsze utwory Chopina, Polonezy g-moll i B-dur z 1817 roku oraz Polonez As z 1821 nie zawierają praktycznie Ŝadnych innych oznaczeń notacyjnych oprócz samych nut. Nie występują w ogóle oznaczenia dynamiczne, pedalizacyjne ani inne wykonawcze, z wyjątkiem moŝe kilku znaków artykulacyjnych w Polonezie B-dur i pojedynczego oznaczenia tempa w Polonezie As (którego jak dotąd nie byłem w stanie sprawdzić w samym autografie). Być moŝe ten brak oznaczeń nie dziwi w utworach, które nie były przeznaczone do publikacji, kompozytorzy byli bowiem na ogół bardziej skłonni wprowadzać oznaczenia wykonawcze, kiedy ich utwory wkraczały w sferę publiczną. A jednak moŝna było spodziewać się kilku uwag wykonawczych w opublikowanym tekście Poloneza g-moll (chociaŝ Chopin miał wówczas tylko siedem lat, więc łatwo przypisać brak szczegółów jego młodemu wiekowi). W porównaniu z wczesnymi polonezami, wczesna wersja Mazurka As, Op.7 Nr 4 (1825?) stanowi krok naprzód. ChociaŜ sam mazurek nie zawiera Ŝadnych wskazówek wykonawczych oprócz jednego łuku oznaczającego legato, w trio znajdujemy kilka oznaczeń legata, jeden znak dynamiczny, akcent i trzy określenia włoskie. W porównaniu z opisanymi juŝ wczesnymi dziełami, bogactwo wszelkiego rodzaju oznaczeń w Polonezie gis-moll oraz w Introdukcji i Wariacjach na temat Arii Niemieckiej jest tak obfite, Ŝe niemal nieprzekonujące jak na okres, który im się przypisuje, to jest rok Szczególnie dotyczy to Poloneza, którego notacja bardziej odpowiada tej z Op.2 (patrz niŝej). JednakŜe, nie zachowały się autografy Ŝadnego z tych utworów, a poniewaŝ oba wydano po śmierci kompozytora, niemoŝliwe jest ich wykorzystanie w obecnej dyskusji. W przypadku Ronda Op.1, które wydano w Warszawie w 1825 roku, wchodzimy na bezpieczniejszy grunt. Wydanie to zawiera szeroki wachlarz oznaczeń wykonawczych,

7 łącznie z artykulacją, frazowaniem, pedalizacją, szeregiem znaków dynamicznych, wskazówkami mentronomowymi, i oznaczeniami tempa. A jednak w uŝyciu tych oznaczeń pojawiają się częste nielogiczności, których część została skorygowana w trakcie przygotowywania późniejszych wydań. Wystarczą dwa przykłady dla scharakteryzowania poziomu precyzji i szczegółowości w oznaczeniach z wydania polskiego z 1825 roku. We fragmencie oktawowym w taktach 29 do 31 polska edycja zawiera znaki akcentu (>) tylko nad ósemkami w takcie 29 [Przykład 2]. W wydaniu niemieckim z 1838 (w którym Chopin niemal na pewno miał swój udział) zastąpiono je kropkami staccato, ale, co waŝne dla tej dyskusji, kontynuowano je w takcie 30, co uczyniło artykulację całej frazy logiczniejszą (wieloma podobnymi szczegółami zajmowano się w późniejszych wydaniach). Po drugie, w pierwszym wydaniu utworu jest bardzo niewiele znaków pedalizacji, a znaków zdjęcia pedału nie ma w ogóle. W istocie, nie ma ich równieŝ w późniejszym wydaniu, ale ich brak w polskiej edycji stanowi wyraźny kontrast w porównaniu z precyzją notacji Chopina w późniejszych latach. Cechą polskiego wydania Op.1, która miała okazać się waŝnym elementem notacji Chopina w późniejszych utworach, było stosowanie przez niego podwójnych lasek przy nutach dla wyróŝnienia linii melodycznej w ustępach figuracyjnych. Notacja fragmentu zaczynającego się w takcie 30 i trwającego do taktu 58 (oraz analogicznych fragmentów w dalszym ciągu tej części) [Przykład 3] wyraźnie pokazuje dźwięki linii melodycznej prawej ręki. Podobnie, w partii lewej ręki od taktu 136 ćwierćnuty pojawiają się na mocnych częściach taktu wskazując na linię basu [Przykład 4]. JednakŜe, podobnie jak w przypadku innych cech polskiego wydania, notacja nie jest bardzo staranna, brakuje główek nut w środkowym fragmencie linii basu, na przykład w takcie 138 (druga część taktu). Pierwsze wydanie Ronda Op.1 zawiera znacznie więcej szczegółów notacyjnych niŝ większość jego wcześniejszych utworów, chociaŝ z powodu omawianych juŝ problemów z datowaniem, w sferze domysłów musi pozostać, czy był to jego najbardziej szczegółowy zapis nutowy w owym czasie. Mimo swej toporności, i licznych błędów, Opus 1 ukazuje powaŝne zaangaŝowanie Chopina w zagadnienia notacji i dostarcza przykłady praktyk, które miały zostać dopracowane znacznie gruntowniej w późniejszych utworach. Dwa mazurki wydane w 1826, G-dur i B-dur, są utworami o bardzo skromnych proporcjach. Niemniej jednak, w Mazurku G-dur znajdujemy dowody rosnącego zainteresowania detalem

8 w zagadnieniach notacji. W czterdziestu taktach tekstu muzycznego występuje niemal tyle samo znaków pedalizacji, ile w całym opusie 1, a szczegóły artykulacji i dynamiki są logiczniej dopracowane niŝ w tym wcześniejszym utworze. Podobnie, Rondo Op.5, wydane w 1828 roku, zostało znacznie staranniej zapisane. Oznaczenia pedalizacyjne są znacznie częstsze i zapisane są takŝe znaki zdjęcia pedału. Dynamika i określenia włoskie takŝe są częstsze. Szczególnie interesujące w tym utworze jest pojawienie się tak wielu znaków arpeggio. Praktyka rozkładania akordu wydaje się być szeroko rozpowszechniona od początków historii pianistyki, kiedy została ona przeniesiona z techniki gry na klawesynie, do przynajmniej połowy dziewiętnastego wieku. Zarówno Kalkbrenner jak i Czerny, na przykład, poświęcili sporo miejsca rozwaŝaniom na temat tej praktyki w swych podręcznikach gry na fortepianie. 4 Kompozytorzy znacznie róŝnili się w kwestii ilości uŝytych znaków arpeggio, tak jak w innych aspektach wykonawczych, jednak w Op. 5 Chopina rozkładanie akordów wydaje się być zapisywane bardzo dokładnie. Arpeggia pojawiają się nie tylko w miejscach, gdzie nuty nie mogą być zagrane razem przez pianistę o ręce przeciętnej wielkości (patrz, na przykład takty [Przykład 5]), ale jest teŝ mnóstwo przykładów arpeggia, gdzie pełny akord mógłby być z łatwością zagrany bez rozkładania (patrz, na przykład, takty [Przykład 6]. Dla porównania, wskazówki takie nie występują w utworach wydanych przed Opus 5, w tym takŝe w Rondzie Op. 1 z 1825 i Mazurkach z Inną praktyką notacyjną, której Chopin poświęcił więcej uwagi w Rondzie Op. 5 niŝ wcześniej, było wprowadzenie podwójnych lasek przy wybranych nutach dla zaznaczenia głosów w miejscach, w których więcej niŝ jedna linia melodyczna grana jest albo przez lewą albo przez prawą rękę, a takŝe zaznaczanie przedłuŝonych dźwięków basowych poniŝej akordów granych tą samą ręką. Istnieją tego liczne przykłady, pierwszy z nich to partia lewej ręki w takcie 22, gdzie przedłuŝenie dźwięku A, który tworzy linię basu (trzecia część taktu), jest dodatkowo zaznaczone laską ćwierćnutową oprócz ósemkowego rytmu punktowanego zapisanego na tej samej nucie [Przykład 7]. We fragmentach takich jak w taktach 38 i następnych, gdzie dźwięki kaŝdego taktu mogą być trzymane przez lewą rękę bez 4 Friedrich Kalkbrenner, Méthode pour apprendre le pianoforte (ParyŜ 1830; Carl Czerny, Vollständinge theoretisch-practische Pianoforteschule, Op.5000 (3 tomy, Wiedeń, )

9 pomocy pedału, przedłuŝenie dźwięku basowego zaznaczone jest rytmicznie, półnutą z kropką na pierwszej części kaŝdego taktu [Przykład 8]. JednakŜe tam, gdzie akompaniament leŝy poza zasięgiem lewej ręki, zaznaczony jest pedał, jak w taktach 27 i 28 [Przykład 9]. Gdzie indziej, dwa sposoby notowania stosowane są równocześnie; na przykład w taktach 93 i następnych, gdzie przedłuŝenie dźwięków na pierwszej części taktu w partii lewej ręki zaznaczone jest zarówno półnutą z kropką jak i znakiem pedału [Przykład 10]. We wszystkich przypadkach, intencja jest dla wykonawcy jasna, ale w Opus 5 zapis tego rodzaju faktury nie jest konsekwentny (pod tym względem Chopin nie róŝnił się od innych pianistów jego czasów). Notacja Wariacji Op. 2 Chopina odznacza się stopniem uszczegółowienia nieporównywalnym z wczesnymi utworami kompozytora, i generalnie niespotykanym w muzyce fortepianowej tego okresu. Jak zauwaŝył Jim Samson, ilość uwag wykonawczych zawarta w autografie Wariacji Op. 2 jest niezwykła. 5 W całym utworze pojawiają się liczne określenia włoskie i oznaczenia dynamiczne. Chopin wprowadził teŝ wiele oznaczeń artykulacyjnych i akcentowych dla poszczególnych nut, łącznie z takimi jak:.,, i >. Pedalizacja, w tym znaki zdjęcia pedału, zanotowana jest w całym utworze, pojawiają się takŝe znaki arpeggio.. Sama juŝ ilość, jak równieŝ szczegółowość oznaczeń i ich konsekwencja, czyni ten utwór waŝnym dla naszych celów. Powód, dla którego autograf Op. 2 został tak starannie zapisany wiąŝe się być moŝe z okolicznościami jego powstania; znalazł się pośród pierwszych utworów Chopina wysłanych do wydawcy poza Polską. Rękopis, z którego wydano Op. 2, został przygotowany między końcem 1827 a rokiem W liście z 1827 do przyjaciela, Jana Matuszyńskiego, Chopin napisał PoniewaŜ teraz brzydka pogoda, rad bym napisać fortepian do Wariacji na czysto. Do tego trzeba mi Twego egzemplarza. 6 Rękopis został wysłany do wiedeńskiego wydawcy Haslingera w 1829 roku wraz z egzemplarzami Sonaty Op.4 oraz Introdukcji i Wariacji na temat Arii Niemieckiej. 5 Jim Samson: The music of Chopin. Londyn, 1985, str B.E.Sydow (opr.), Korespondencja Fryderyka Chopina, Warszawa 1955, t.i, s.77

10 Niektóre charakterystyczne cechy chopinowskiej notacji warte są specjalnej uwagi. Jedną z nich jest zapis równoczesnych i kontrastujących oznaczeń dynamicznych. Podobnie jak w muzyce kilku innych kompozytorów, precyzyjne, choć czasem kontrastujące oznaczenia dynamiczne wprowadzane są równocześnie w partii kaŝdej z rąk. Najbardziej widoczne jest to w Wariacji 3 z Op. 2 [Przykład 11], ale występuje takŝe w innych miejscach. Skrajny przykład pojawia się w Alla Polacca w takcie 61 [Przykład 12]. Tu, do środkowego głosu, granego przez prawą rękę, przypisane jest jedno oznaczenie dynamiczne, podczas gdy inna wskazówka dynamiczna odnosi się do górnego głosu, granego przez tą samą rękę. Równocześnie, odrębne oznaczenie zaleca crescendo w partii lewej ręki, a w sumie cały takt tworzy fragment przebiegu crescendo trwającego przez cztery takty. O ile sobie uświadamiam, ten poziom uszczegółowienia dynamiki nie ma precedensu w muzyce Chopina. Szczegółowe oznaczenia dynamiczne są tylko jednym ze sposobów, w jaki Chopin podkreśla ruch głosów w tym przykładzie. Ponadto, dźwięki uderzane równocześnie jako część akordu posiadają róŝne wartości, a dźwięk fis w partii prawej ręki podwójną laskę. Staranna notacja czasu trwania dźwięków, łącznie z uŝyciem podwójnych lasek przy nutach, jest cechą figuracji w akompaniamencie Wariacji Op. 2. Od taktu 16 Introdukcji większość nut w partii lewej ręki ma podwójne laski; chodzi tu o uzyskanie pełnego brzmienia akompaniamentu [Przykład 13]. Podobnie jak w Rondzie op.5, pojawia się tutaj pewna niekonsekwencja; taki sposób zapisu utrzymuje się nawet wtedy, gdy pojawiają się oznaczenia pedalizacyjne. JednakŜe, bardziej wyrafinowane uŝycie takiego zapisu występuje w dalszej części utworu, na przykład w takcie 31 w Alla Polacca [Przykład 14]. Aby zrozumieć w pełni notację w tym fragmencie musimy głębiej zastanowić się, czym jest fortepianowa notacja muzyczna. Notacja muzyki fortepianowej, podobnie jak w przypadku wielu innych form notacji, moŝe dotyczyć jednej z dwóch sytuacji; albo tego, co robi wykonawca, albo tego, co jest słyszane. A to nie to samo. Rondo Op. 5 zawiera nieskomplikowane przykłady obu tych moŝliwości. Takty [Przykład 9] są zapisaną wersją tego, co robi pianista. Na mocnej części taktu pianista gra oktawę w basie i naciska pedał. Natomiast na drugiej i trzeciej części taktu pianista gra akordy. To, co słyszymy róŝni się od występującej tu notacji, poniewaŝ oktawa w basie będzie brzmieć nadal przez drugą i trzecią część taktu z powodu uŝycia pedału. W taktach sytuacja wygląda inaczej [Przykład 8]. Tutaj kompozytor zapisuje to, co

11 słychać, pozostawiając wykonawcy decyzję, co do osiągnięcia tego, co wyraŝa notacja. W przypadku większości wykonawców, realizacja długiej nuty na początku kaŝdego taktu będzie moŝliwa jedynie przy uŝyciu prawego pedału, chociaŝ pianiści o duŝych dłoniach mogą realizować zapisaną fakturę bez jego pomocy. Zapis partii lewej ręki w takcie 31 Alla Polacca z Opus 2 [Przykład 14] wygląda na ścisłe zastosowanie sposobu notacji, który przekazuje to, co wykonawca powinien zrobić, nie zaś brzmienia, które uzyskuje w efekcie. Na pierwszy rzut oka, jeśli wykonawca załoŝy, Ŝe notacja reprezentuje to, jak brzmi muzyka, notacja ta wydaje się nielogiczna. Zgodnie z tym sposobem myślenia, uŝycie symbolu (') pod ósemką ges w partii lewej ręki sugeruje, Ŝe dźwięk ten powinien brzmieć krócej niŝ ósemka. Ale celem uŝycia prawego pedału, takŝe zaznaczonego w tym miejscu, jest uniknięcie tego, by dźwięk przestał brzmieć, co pozornie przeczy oznaczeniu artykulacyjnemu. Jeśli, jednakŝe, notacja jest rozumiana jako reprezentacja tego, co pianista faktycznie robi, a nie tego, co jest słyszane, wykonawca puści szybko dolne ges, równocześnie naciskając pedał, w celu uzyskania czasu potrzebnego na zmianę pozycji ręki tak, by półnuta ges o oktawę wyŝej mogła być zagrana piątym palcem, tym samym pozwalając na jej przedłuŝenie z chwilą, gdy pedał zostaje puszczony i gdy grane są inne nuty na drugiej i trzeciej części taktu. To, co wydaje się notacją nielogiczną reprezentuje, zgodnie z tym rozumowaniem, wymagania stawianego wykonawcy. Zapis tego jednego taktu ukazuje jak dalece praktyka notacyjna Chopina rozwinęła się do tego czasu; ale nie naleŝy na jej podstawie wnioskować, Ŝe notacja Opus 2 jako całości jest konsekwentnie logiczna, ani teŝ, Ŝe Chopin w pełni świadomie wypracowywał swój system zapisu. Anomalie notacyjne istnieją, jak widzieliśmy, i brak logicznej konsekwencji w muzyce Chopina powstałej po Opus 2 sugeruje, Ŝe rozwój pewnych aspektów jego notacji do tego momentu był bardziej efektem intuicji niŝ rezultatem uporządkowanych procesów myślowych. Niemniej jednak, nie moŝe być wątpliwości, Ŝe Opus 2 stanowi pierwszy kamień milowy w rozwoju stylu notacyjnego Chopina. Ponadto, staranny zapis w Opus 2 dowodzi, Ŝe w tym czasie Chopin pisał w stylu, który zakładał bogactwo linii melodycznych, zarówno sugerowanych jak i rzeczywistych, oraz starannie dopracowane fakturalnie figury akompaniamentu. Cechy notacyjne i fakturalne Opusu 2 omawiane powyŝej są waŝnymi elementami stylu Chopina, które przeniósł do czasów paryskich, chociaŝ bez konsekwencji, jakiej moŝna by

12 oczekiwać. Nokturny Op. 9 stanowią dobre przykłady utworów, w których notacja jest znacznie mniej drobiazgowa i w których faktura akompaniamentu jest nieskomplikowana w porównaniu z Opus 2. W Opus 9 Nr 1, na przykład, dwa oznaczenia pedału (z odpowiadającymi im znakami zwolnienia tegoŝ) umieszczone są pod pierwszym pełnym taktem, ale aŝ do taktu 19 nie pojawiają się Ŝadne dalsze oznaczenia, a potem, znów aŝ do taktu 51. W ostatnich sześciu taktach utworu występuje konsekwentna pedalizacja, ale w utworze, którego efekt tak bardzo zaleŝy od uŝycia pedału, wykonawca słusznie mógłby oczekiwać więcej precyzji w notacji. Podobnie, jeśli chodzi o fakturę; w pierwszym takcie ustala się prosty wzór partii lewej ręki, który kontynuowany jest z niewielką jedynie zmianą aŝ do końca utworu. W całym przebiegu kompozycji zarysowana jest bardzo skromna środkowa linia melodyczna w partii tak prawej jak i lewej ręki. Nieskomplikowana faktura melodia-plus-akompaniament przypomina wczesny Nokturn e-moll i fragmenty innych utworów, takich jak Sonata c-moll i Trio g-moll, które z kolei wykorzystują rozwiązania fakturalne znajdujące się w stosunkowo nieskomplikowanych nokturnach i podobnych utworach innych kompozytorów pierwszej ćwiartki XIX wieku. Pomimo jego widocznych zalet, podobne uwagi moŝna odnieść do Op. 9 Nr 2, chociaŝ tam przynajmniej znajduje się więcej oznaczeń pedalizacyjnych. Nokturn Op. 9 Nr 3 jest całkowicie pozbawiony pedalizacji aŝ do ostatnich czterech taktów, ale faktura jego akompaniamentu jest nieco ciekawsza. Partia lewej ręki zasadniczo zawiera dwa elementy, reprezentowane przez figury akompaniamentu w taktach 1 i 6 [Przykłady 15 i 16]. Figura akompaniamentu w takcie 1 ma podwójną łaskę przy kaŝdej środkowej nucie trzydźwiękowej grupy ósemek, co sugeruje istnienie środkowej linii melodycznej (jako wyniku przedłuŝonych dźwięków). Notacja wydaje się jednak niekompletna, poniewaŝ dokładny czas trwania pierwszej ósemki z kaŝdej grupy trzech ósemek jest w tym kontekście zbyt krótki. Nie ma tu ani oznaczeń pedalizacyjnych ani podwójnej laski przy nucie, która sugerowałaby jakiekolwiek przedłuŝenie tych dźwiękówq, a jednak sens harmoniczny utworu podpowiada, Ŝe powinny one zostać przedłuŝone. Być moŝe łuk nad pierwszymi dwiema grupami trzydźwiękowymi (ten rodzaj notacji jest czasem stosowany we wcześniejszej muzyce jako sugestia przedłuŝenia), ale dokładne znaczenie notacji jest niejasne. W przeciwieństwie do Nokturnów op. 9, Nokturny op. 15 posiadają notację bardziej kompletną, a partie akompaniujące są bardziej urozmaicone i subtelniejsze. Procesy rozpoznane w Wariacjach Op. 2 znajdują tu pełniejszy wyraz. Dobry przykład stanowi osiem

13 początkowych taktów Nokturnu F-dur Op. 15 Nr 1 [Przykład 17]. W pierwszych sześciu taktach notacja jest równocześnie wskazaniem tego, co robi lewa ręka wykonawcy i co jest słyszane. Cztery oddzielne linie akompaniamentu są wyraźnie nakreślone dzięki wykorzystaniu róŝnorodnych wartości rytmicznych i podwójnych lasek przy nutach. Schemat ten zostaje jednak zaburzony w takcie 7, w którym pedał staje się istotny z punktu widzenia faktury, i w którym notacja staje się reprezentacją tego jedynie, co robią ręce wykonawcy, a nie tego co jest słyszane. Późniejsze utwory zazwyczaj podąŝają za tym schematem tam, gdzie niemoŝliwe jest zapisanie jednocześnie tego, co faktycznie słychać i tego, co robią ręce, Chopin chętniej wybiera to drugie rozwiązanie. JednakŜe, jak zobaczymy, często pojawiają się niekonsekwencje, i nawet w taktach 7 i 8 nie jest jasne, jak dalece moŝna oczekiwać logiki notacji. Zapis ostatniej części taktu 7 jest jasny poniewaŝ pedał przedłuŝa niŝszy dźwięk lewej ręki, podczas gdy kciuk pozostaje na górnym a, natomiast inny palec gra powtórzone d. MoŜna dowodzić tutaj, Ŝe podwójna laska przy dźwięku a w tym akordzie jest zbędna, poniewaŝ dźwięk ten będzie tak czy owak brzmiał nadal; być moŝe jednak zamiarem Chopina było, by ręka pozostawała jak najbliŝej klawiatury, zamiast unosić się nad nią, stąd teŝ laska ćwierćnutowa przy a sugeruje, Ŝe nuta powinna zostać przytrzymana do końca taktu. Podobnie, pierwsze dwie ćwierćnuty następnego taktu mają podwójne laski, które mogą sugerować, Ŝe Chopin chciał, by pianista przytrzymał górne dźwięki gis i e, zamiast puszczać je wcześniej. Są to najbardziej logiczne interpretacje notacji Chopina, ale anomalie w innych miejscach utworu sugerują, iŝ inne interpretacje takŝe są moŝliwe. Pierwszy dxwik w takcie 19, oraz w innych takich samych miejscach w dalszej części utworu, jest konsekwentnie zapisywana jako półnuta z kropką [Przykład 18]. Nie moŝe to być dosłowna notacja tego, co robi ręka wykonawcy, poniewaŝ rozpiętość ręki wymagana dla dalszej części taktu to uniemoŝliwia. A jednak równocześnie, przedłuŝenie nuty tym sposobem jest niepotrzebne, poniewaŝ Chopin zaznaczył w tym miejscu uŝycie pedału. ChociaŜ wykonawca doskonale wie, co powinien tu zrobić, notacja ma inny sens dla taktów 7 i 8, i wobec tego nadal naleŝy się zastanawiać, do jakiego stopnia prezentacja partii lewej ręki została dokładnie przemyślana. Mimo notacyjnych niewiadomych, wyraźnie widać, iŝ partia lewej ręki w Nokturnie Op.15 Nr 1 jest znacznie bogatsza i subtelniejsza niŝ większość podobnych struktur w utworach wcześniejszych. Nie ma tu miejsca na wyczerpujące badanie wszystkich pozostałych struktur akompaniamentu z Op. 15, ale krótki fragment drugiego Nokturnu z tego zbioru ukazuje zadziwiająco bogatą róŝnorodność faktury w obrębie zaledwie kilku taktów. [Przykład 19].

Fortepian Wymagania edukacyjne i programy nauczania w klasie fortepianu

Fortepian Wymagania edukacyjne i programy nauczania w klasie fortepianu 1 Fortepian Wymagania edukacyjne i programy nauczania w klasie fortepianu Klasa I - Opanowanie: - podstawowych wiadomości z zakresu budowy instrumentu, - prawidłowej postawy przy instrumencie, ułożenie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne PSM I wiolonczela c.6 -letni. Klasa I

Wymagania edukacyjne PSM I wiolonczela c.6 -letni. Klasa I Wymagania edukacyjne PSM I wiolonczela c.6 -letni Klasa I Zadania techniczno -wykonawcze - poprawna postawa przy instrumencie, - poprawny układ palców, - kształcenie podstawowych umiejętności gry na instrumencie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASIE GITARY SZKOŁY MUZYCZNEJ I STOPNIA CYKL 6 - LETNI OPRACOWAŁ DARIUSZ CZERWENKA

WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASIE GITARY SZKOŁY MUZYCZNEJ I STOPNIA CYKL 6 - LETNI OPRACOWAŁ DARIUSZ CZERWENKA WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASIE GITARY SZKOŁY MUZYCZNEJ I STOPNIA CYKL 6 - LETNI OPRACOWAŁ DARIUSZ CZERWENKA CEL NAUKI - kształtowanie osobowości twórczej poprzez rozwijanie umiejętności i wynikających z

Bardziej szczegółowo

Polonezy fortepianowe Józefa Elsnera ze zbioru Wybór pięknych dzieł muzycznych i pieśni polskich

Polonezy fortepianowe Józefa Elsnera ze zbioru Wybór pięknych dzieł muzycznych i pieśni polskich Agnieszka Tołoczyńska Polonezy fortepianowe Józefa Elsnera ze zbioru Wybór pięknych dzieł muzycznych i pieśni polskich Druga połowa osiemnastego wieku oraz pierwsza połowa wieku dziewiętnastego pozostawiły

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA cykl sześcioletni

WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA cykl sześcioletni WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA cykl sześcioletni 1. Arpeggio 2. Tłumienie strun prawą ręką 3. Dwudźwięki Klasa I 1. Postawa przy instrumencie, układ rąk i sposoby wydobywania dźwięków 2. Budowa gitary, akcesoria

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA Z PRZEDMIOTU -MUZYKA- NA POSZCZEGÓLNE OCENY

SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA Z PRZEDMIOTU -MUZYKA- NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA Z PRZEDMIOTU -MUZYKA- NA POSZCZEGÓLNE OCENY Nauczyciel oceniając ucznia w klasach IV-VI bierze pod uwagę przede wszystkim jego aktywność, zaangażowanie i wkład pracy. Ocenianie aktywności,

Bardziej szczegółowo

SEKCJA INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH ZSM IM. ST. MONIUSZKI W ŁODZI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - STANDARDY WYMAGAŃ KLASA I

SEKCJA INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH ZSM IM. ST. MONIUSZKI W ŁODZI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - STANDARDY WYMAGAŃ KLASA I SEKCJA INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH ZSM IM. ST. MONIUSZKI W ŁODZI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - STANDARDY WYMAGAŃ PRZEDMIOT: KONTRABAS KLASY I IV CZTEROLETNIEGO SM I ST. KLASA I gama, trójdźwięk etiuda lub

Bardziej szczegółowo

1. Jaki to taniec? 1:03 a) walc angielski b) cza-cza c) tango d) krakowiak 2. Jaki głos słyszysz? 1:44

1. Jaki to taniec? 1:03 a) walc angielski b) cza-cza c) tango d) krakowiak 2. Jaki głos słyszysz? 1:44 Małe olimpiady przedmiotowe Test z muzyki ORGANIZATORZY: Wydział Edukacji Urzędu Miasta Imię i nazwisko Szkoła Centrum Edukacji Nauczycieli Szkoła Podstawowa nr 17 Szkoła Podstawowa nr 18 Drogi Uczniu,

Bardziej szczegółowo

Muzyka Klasa IV Ocena CELUJĄCA Ocena BARDZO DOBRA bardzo dobrze potrafi wypowiedzieć się Ocena DOBRA przy pomocy

Muzyka Klasa IV Ocena CELUJĄCA Ocena BARDZO DOBRA bardzo dobrze potrafi wypowiedzieć się Ocena DOBRA przy pomocy Muzyka Klasa IV Ocena CELUJĄCA Uczeń spełnia wszystkie wymienione poniżej wymagania na ocenę bardzo dobrą, a jednocześnie: prezentuje wiedzę oraz umiejętności znacznie wykraczające poza obowiązujący program

Bardziej szczegółowo

WYMOGI EDUKACYJNE DLA UCZNIÓW CYKLU SZEŚCIOLETNIEGO I CZTEROLETNIEGO SZKOŁY MUZYCZNEJ I STOPNIA, I ETAP EDUKACYJNY, PRZEDMIOT: GITARA KLASYCZNA

WYMOGI EDUKACYJNE DLA UCZNIÓW CYKLU SZEŚCIOLETNIEGO I CZTEROLETNIEGO SZKOŁY MUZYCZNEJ I STOPNIA, I ETAP EDUKACYJNY, PRZEDMIOT: GITARA KLASYCZNA WYMOGI EDUKACYJNE DLA UCZNIÓW CYKLU SZEŚCIOLETNIEGO I CZTEROLETNIEGO SZKOŁY MUZYCZNEJ I STOPNIA, I ETAP EDUKACYJNY, PRZEDMIOT: GITARA KLASYCZNA Klasa I SZEŚCIOLETNI CYKL NAUCZANIA Znajomość budowy i historii

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA kl IV

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA kl IV PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA kl IV STANDARDY WYMAGAŃ 1.Uczeń jest zobowiązany być obecnym na lekcji i aktywnie w niej uczestniczyć. 2.Uczeń ma obowiązek posiadać potrzebne do lekcji pomoce takie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA cykl czteroletni

WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA cykl czteroletni WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA cykl czteroletni Klasa I 1. Sposoby wydobywania dźwięków : szarpnięcie a uderzenie 2. Tłumienie strun prawą ręką 3. Arpeggio 4. Legato 5. Rozciąganie przestrzeni międzypalcowej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA CYKL 6 -LETNI (nowy) MATERIAŁ NAUCZANIA. 1. Treści nauczania. Klasa I

WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA CYKL 6 -LETNI (nowy) MATERIAŁ NAUCZANIA. 1. Treści nauczania. Klasa I WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA CYKL 6 -LETNI (nowy) MATERIAŁ NAUCZANIA 1. Treści nauczania 1. Arpeggio 2. Tłumienie strun prawą ręką 3. Dwudźwięki 4. Melodia z akompaniamentem 5. Koordynacja pracy obu rąk

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA MUZYCZNA. Lp. numer karty obszar tytuł karty opis słowa kluczowe edukacja pozycja

EDUKACJA MUZYCZNA. Lp. numer karty obszar tytuł karty opis słowa kluczowe edukacja pozycja EDUKACJA MUZYCZNA podstawa programowa wg portalu Scholaris Lp. numer karty obszar tytuł karty opis słowa kluczowe edukacja pozycja 1 KP/1/MUZ/1/01 Rozpoznaj instrumenty Karta pracy z grafikami różnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA GRY NA GITARZE KLASYCZNEJ W KL. I VI. do użytku POSM I st. nr 1 w Poznaniu, oparty na programie zatwierdzonym przez MkiS w 1996 r.

PROGRAM NAUCZANIA GRY NA GITARZE KLASYCZNEJ W KL. I VI. do użytku POSM I st. nr 1 w Poznaniu, oparty na programie zatwierdzonym przez MkiS w 1996 r. PROGRAM NAUCZANIA GRY NA GITARZE KLASYCZNEJ W KL. I VI do użytku POSM I st. nr 1 w Poznaniu, oparty na programie zatwierdzonym przez MkiS w 1996 r. PIERWSZY ROK NAUCZANIA ( 1 i 1/3 jednostki lekcyjnej

Bardziej szczegółowo

VIII Ogólnopolski Konkurs Solfeżowy Zespół Państwowych Szkół Muzycznych I i II st. im. St. Moniuszki Bielsko-Biała, 6 8 marca 2015 r.

VIII Ogólnopolski Konkurs Solfeżowy Zespół Państwowych Szkół Muzycznych I i II st. im. St. Moniuszki Bielsko-Biała, 6 8 marca 2015 r. ETAP I zadania pisemne Uczestnik VIII Ogólnopolski Konkurs Solfeżowy Zespół Państwowych Szkół Muzycznych I i II st. im. St. Moniuszki Bielsko-Biała, 6 8 marca 2015 r. GODŁO Instrument gł. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

Polsko-Niemiecka Współpraca MłodzieŜy Podręcznik uŝytkownika Oprogramowania do opracowywania wniosków PNWM

Polsko-Niemiecka Współpraca MłodzieŜy Podręcznik uŝytkownika Oprogramowania do opracowywania wniosków PNWM Strona 1 / 10 1.1 Wniosek zbiorczy Moduł Wniosek zbiorczy pomoŝe Państwu zestawić pojedyncze wnioski, by je złoŝyć w PNWM celem otrzymania wstępnej decyzji finansowej wzgl. później do rozliczenia. Proszę

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne dla uczniów klas fort. I VI PSM II Stopnia Formy kontrolne:

Wymagania edukacyjne dla uczniów klas fort. I VI PSM II Stopnia Formy kontrolne: Wymagania edukacyjne dla uczniów klas fort. I VI PSM II Stopnia Formy kontrolne: 1. Przesłuchania śródroczne. 2. Egzamin promocyjny. 3. Egzamin dyplomowy. 4. Konkursy międzyszkolne obowiązkowe: - etiud,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE z zakresu kształcenia słuchu

WYMAGANIA EDUKACYJNE z zakresu kształcenia słuchu WYMAGANIA EDUKACYJNE z zakresu kształcenia słuchu CYKL SZEŚCIOLETNI ZAŁĄCZNIK NR 8 KLASA I 1. Słuchowe odróżnianie dźwięków wysokich, niskich, krótkich i długich; określanie kierunku melodii. Powtarzanie

Bardziej szczegółowo

Platforma WSiPnet.pl dla każdego ucznia

Platforma WSiPnet.pl dla każdego ucznia Platforma WSiPnet.pl dla każdego ucznia KLASY 4 6 ANNA WYSOCKA Zajęcia komputerowe są dość specyficznym przedmiotem wymagają nie tylko przyswojenia wiedzy informatycznej, ale przede wszystkim zdobycia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu RYTMIKA Z KSZTAŁCENIEM SŁUCHU. Klasa I cykl sześcioletni

Wymagania edukacyjne z przedmiotu RYTMIKA Z KSZTAŁCENIEM SŁUCHU. Klasa I cykl sześcioletni Wymagania edukacyjne z przedmiotu RYTMIKA Z KSZTAŁCENIEM SŁUCHU Klasa I cykl sześcioletni Uczeń: realizuje ćwiczenia słuchowe, słuchowo-głosowe, słuchowo-ruchowe realizuje różnymi sposobami puls i akcent

Bardziej szczegółowo

Gitara program nauczania

Gitara program nauczania Gitara program nauczania Kl. I cykl 6- letni: *Umiejętność nazywania poszczególnych części gitary, znajomość zasad czyszczenia i konserwacji instrumentu. *Opanowanie prawidłowej postawy, właściwego trzymania

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne fortepian Dział instrumentalny (nowa reforma)

Wymagania edukacyjne fortepian Dział instrumentalny (nowa reforma) Wymagania edukacyjne fortepian Dział instrumentalny (nowa reforma) KLASA PIERWSZA CYKLU SZEŚCIOLETNIEGO, KLASA PIERWSZA (I półrocze) CYKLU CZTEROLETNIEGO Uczeń: 1. Zna budowę instrumentu oraz jego walory

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z MUZYKI - KLASA IV

KRYTERIA OCENIANIA Z MUZYKI - KLASA IV Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: KRYTERIA OCENIANIA Z MUZYKI - KLASA IV - spełnia wszystkie wymagania na ocenę bardzo dobrą a ponadto - wykazuje szczególne zainteresowanie muzyką - posiada wiadomości

Bardziej szczegółowo

CChopin Limited Edition

CChopin Limited Edition CChopin Limited Edition C Chopin Limited Edition W ramach obchodów 200. rocznicy urodzin Fryderyka Chopina, Frédérique Constant pragnie z dumą zaprezentować swoją najnowszą, limitowaną kolekcję Limited

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o obsłudze pliku z uprawnieniami licencja.txt

Podstawowe informacje o obsłudze pliku z uprawnieniami licencja.txt Podstawowe informacje o obsłudze pliku z uprawnieniami licencja.txt W artykule znajdują się odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania związane z plikiem licencja.txt : 1. Jak zapisać plik licencja.txt

Bardziej szczegółowo

Fizyka skal muzycznych

Fizyka skal muzycznych Kazimierz Przewłocki Fizyka skal muzycznych Fala sprężysta rozchodząca się w gazie, cieczy lub ciele stałym przenosi pewną energię. W miarę oddalania się od źródła, natężenie zaburzenia sprężystego w ośrodku

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne oraz przedmiotowe ocenianie z muzyki dla klas IV- VI w roku szkolnym 2015/2016

Wymagania edukacyjne oraz przedmiotowe ocenianie z muzyki dla klas IV- VI w roku szkolnym 2015/2016 Wymagania edukacyjne oraz przedmiotowe ocenianie z muzyki dla klas IV- VI w roku szkolnym 2015/2016 Muzyka jako przedmiot artystyczny wymaga specyficznego podejścia do sposobów sprawdzania i oceniania

Bardziej szczegółowo

19.koło kwintowe, enharmonia, enharmoniczna równoważność dźwięków i gam

19.koło kwintowe, enharmonia, enharmoniczna równoważność dźwięków i gam 17.Dysonanse, konsonanse zależności 1. Konsonansami nazywamy interwały zgodnie brzmiące. Dzielą się one na: 1. Konsonanse doskonałe, do których zaliczamy wszystkie interwały czyste (1,4,5,8) 2. Konsonanse

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA DLA PRZEDMIOTU FORTEPIAN DODATKOWY

PROGRAM NAUCZANIA DLA PRZEDMIOTU FORTEPIAN DODATKOWY KATEDRALNA OGÓLNOKSZTAŁCĄCA SZKOŁA MUZYCZNA W POZNANIU PROGRAM NAUCZANIA DLA PRZEDMIOTU FORTEPIAN DODATKOWY Opracowanie: Magdalena Gniewowska POZNAŃ 2015 SPIS TREŚCI 1. Wstęp 2. Cele kształcenia wymagania

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen z muzyki

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen z muzyki Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen z muzyki Ze względu na różnice w uzdolnieniach muzycznych uczniów, na ocenę z tego przedmiotu w znacznym stopniu

Bardziej szczegółowo

Beatrix Podolska. Rytmika dla dzieci

Beatrix Podolska. Rytmika dla dzieci Rytmika dla dzieci Beatrix Podolska Rytmika dla dzieci Ofi cyna Wydawnicza Impuls Kraków 2008 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2008 Redakcja wydawnicza: Anna Gancarczyk Projekt okładki:

Bardziej szczegółowo

DYKTANDA HARMONICZNE. cz. I. red. Maria Biel. Nowy Sącz 2009 r.

DYKTANDA HARMONICZNE. cz. I. red. Maria Biel. Nowy Sącz 2009 r. YKTANA HARMONICZNE cz. I. red. Maria Biel Nowy Sącz 2009 r. 1 2 Przedmowa Oddaję do Państwa rąk zbiór ćwiczeń pod nazwą yktanda harmoniczne część I. Na komplet składają się: zeszyt z przykładami nutowymi

Bardziej szczegółowo

muzycznych jest zwykle podstawowy. Krzysztof Raduła

muzycznych jest zwykle podstawowy. Krzysztof Raduła WPROWADZENIE Z przyjemnością przedstawiam szkołę gry na keyboardzie (czyt. kibord). Podręcznik ten przeznaczony jest dla rozpoczynających od podstaw naukę gry. Również bardziej zaawansowany muzyk odnajdzie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA SZKOŁA PODSTAWOWA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA SZKOŁA PODSTAWOWA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA SZKOŁA PODSTAWOWA STANDARDY WYMAGAŃ 1.Uczeń jest zobowiązany być obecnym na lekcji i aktywnie w niej uczestniczyć. 2.Uczeń ma obowiązek posiadać potrzebne do lekcji

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA I ETAP EDUKACYJNY

WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA I ETAP EDUKACYJNY WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA I ETAP EDUKACYJNY Cykl 6-letni, kl. I Znajomość budowy gitary, zasady czyszczenia i konserwacji instrumentu. Opanowanie prawidłowej postawy przy instrumencie i poprawne ustawienie

Bardziej szczegółowo

I GRA MUZYKA - WYD.: NOWA ERA. według nowej podstawy programowej

I GRA MUZYKA - WYD.: NOWA ERA. według nowej podstawy programowej WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU MUZYKA KLASA IV I GRA MUZYKA - WYD.: NOWA ERA według nowej podstawy programowej Ocenę dopuszczająca otrzymuje uczeń, który TREŚCI KONIECZNE- STOPIEŃ DOPUSZCZAJĄCY uczęszcza

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY SKRZYPIEC CYKL SZEŚCIOLETNI

Załącznik nr 2 WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY SKRZYPIEC CYKL SZEŚCIOLETNI Załącznik nr 2 WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY SKRZYPIEC CYKL SZEŚCIOLETNI KLASA PIERWSZA Wymagania: prawidłowe trzymanie skrzypiec, prostolinijne prowadzenie smyczka, program Program: dwa ćwiczenia na

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA INWENTARYZACJI

INSTRUKCJA INWENTARYZACJI INSTRUKCJA INWENTARYZACJI Inwentaryzacją nazywamy czynności zmierzające do sporządzenia szczegółowego spisu z natury stanów magazynowych towaru na określony dzień. Inwentaryzacja polega na ustaleniu za

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY II PSM I STOPNIA CYKLU SZEŚCIOLETNIEGO. Rytmika z kształceniem słuchu

WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY II PSM I STOPNIA CYKLU SZEŚCIOLETNIEGO. Rytmika z kształceniem słuchu WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY II PSM I STOPNIA CYKLU SZEŚCIOLETNIEGO Rytmika z kształceniem słuchu Uczeń: - Zna, rozróżnia, słyszy, potrafi zapisać i stosuje podstawowe jednostki metryczne: ćwierćnuty,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne zajęć edukacyjnych : kształcenie słuchu z audycjami muzycznymi klasa IV C6 i II C4.

Wymagania edukacyjne zajęć edukacyjnych : kształcenie słuchu z audycjami muzycznymi klasa IV C6 i II C4. Wymagania edukacyjne zajęć edukacyjnych : kształcenie słuchu z audycjami muzycznymi klasa IV C6 i II C4. Uczeń zna, realizuje, potrafi się posługiwać i rozumie: - zasady notacji i kaligrafii muzycznej,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA DLA. PAŃSTWOWEJ SZKOŁY MUZYCZNEJ I i II STOPNIA IM. FRYDERYKA CHOPINA W OPOLU PRZEDMIOT GŁÓWNY.

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA DLA. PAŃSTWOWEJ SZKOŁY MUZYCZNEJ I i II STOPNIA IM. FRYDERYKA CHOPINA W OPOLU PRZEDMIOT GŁÓWNY. WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA DLA PAŃSTWOWEJ SZKOŁY MUZYCZNEJ I i II STOPNIA IM. FRYDERYKA CHOPINA W OPOLU PRZEDMIOT GŁÓWNY puzon PIERWSZY ETAP EDUKACYJNY Cykl 4-letni Opracowane w oparciu

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania stawiane uczniom na poszczególne oceny z muzyki w klasie IV

Szczegółowe wymagania stawiane uczniom na poszczególne oceny z muzyki w klasie IV Szczegółowe wymagania stawiane uczniom na poszczególne oceny z muzyki w klasie IV Ocena celująca Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który opanował umiejętności i wiadomości wymagane na ocenę bardzo dobrą.

Bardziej szczegółowo

Poradnik dla uŝytkowników Subiekta 5 Euro dotyczący zmian w podatku od towarów i usług obowiązujących od 01.01.2011r.

Poradnik dla uŝytkowników Subiekta 5 Euro dotyczący zmian w podatku od towarów i usług obowiązujących od 01.01.2011r. Poradnik dla uŝytkowników Subiekta 5 Euro dotyczący zmian w podatku od towarów i usług obowiązujących od 01.01.2011r. Od 1 stycznia 2011r. wchodzi w Ŝycie nowelizacja ustawy o podatku od towarów i usług,

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ muzykowania zespołowego. 6 letni cykl nauczania. Akordeon PROGRAM NAUCZANIA. OPRACOWANIE: Marek Majcher

DZIAŁ muzykowania zespołowego. 6 letni cykl nauczania. Akordeon PROGRAM NAUCZANIA. OPRACOWANIE: Marek Majcher PROGRAM NAUCZANIA DZIAŁ muzykowania zespołowego OPRACOWANIE: Marek Majcher Akordeon 6 letni cykl nauczania Nr 14/2013 zatwierdzony przez Radę Pedagogiczną w dniu 28.01.2013 r. m Spis treści 1. Wstęp...

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania PAŃSTWOWA SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA im. Tadeusza Szeligowskiego w Szczecinie Przedmiotowy System Oceniania (perkusja) opracował Dariusz Jagiełło Szczecin 2008r. WYMAGANIA EDUKACYJNE klasa I/6 1. Znajomość

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ WYMAGANIA EDUKACYJNE. FORTEPIAN dla klas I - VI I st.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ WYMAGANIA EDUKACYJNE. FORTEPIAN dla klas I - VI I st. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ WYMAGANIA EDUKACYJNE FORTEPIAN dla klas I - VI I st. KLASA I A. Treści nauczania (podstawa programowa) 1. Znajomość budowy instrumentu; klawiatura nazwy klawiszy. 2.

Bardziej szczegółowo

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe Małe olimpiady przedmiotowe Test z muzyki Organizatorzy: Wydział Edukacji Urzędu Miasta w Koszalinie Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie Szkoła Podstawowa nr 17 w Koszalinie Szkoła Podstawowa nr

Bardziej szczegółowo

Akustyka muzyczna. Wykład 2 dr inż. Przemysław Plaskota

Akustyka muzyczna. Wykład 2 dr inż. Przemysław Plaskota Akustyka muzyczna Wykład 2 dr inż. Przemysław Plaskota Systemy dźwiękowe Materiał dźwiękowy wszystkie dźwięki muzyczne, którymi dysponuje kompozytor przy tworzeniu dzieł Wybór materiału dokonuje się z

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu muzyka w klasach IV VI szkoły podstawowej

Wymagania edukacyjne z przedmiotu muzyka w klasach IV VI szkoły podstawowej Wymagania edukacyjne z przedmiotu muzyka w klasach IV VI szkoły podstawowej Ogólne kryteria oceniania MUZYKA W przypadku przedmiotu muzyka osiągnięcia ucznia moŝna weryfikować na przykład za pomocą quizów,

Bardziej szczegółowo

2. Analiza i zapis różnych zjawisk dźwiękowych na podstawie fragmentów Kwartetu smyczkowego Wiosennego Zbigniewa Bargielskiego:

2. Analiza i zapis różnych zjawisk dźwiękowych na podstawie fragmentów Kwartetu smyczkowego Wiosennego Zbigniewa Bargielskiego: Uczestnik VII Ogólnopolski Konkurs Solfeżowy Państwowa Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna I i II st. im. St. Moniuszki Bielsko-Biała, 1 3 marca 2013 r. ETAP I zadania pisemne GODŁO LICZBA PUNKTÓW Instrument

Bardziej szczegółowo

Joanna Tomkowska PSM I i II stopnia im. Fryderyka Chopina w Olsztynie. Jacques Moderne (Francja) Branle Simple. 1. Dyktando melodyczne.

Joanna Tomkowska PSM I i II stopnia im. Fryderyka Chopina w Olsztynie. Jacques Moderne (Francja) Branle Simple. 1. Dyktando melodyczne. Joanna Tomkowska W 1993 roku ukończyła Akademię Muzyczną im. Fryderyka Chopina w Warszawie (specjalność rytmika), a następnie Studium Wychowania Muzycznego Carla Orffa. Jest nauczycielem dyplomowanym Państwowej

Bardziej szczegółowo

DRUGI ETAP EDUKACJI SPECJALNOŚĆ RYTMIKA

DRUGI ETAP EDUKACJI SPECJALNOŚĆ RYTMIKA Wymagania edukacyjne oraz kryterium oceniania dla uczennic Wydziału Rytmiki SZKOŁY MUZYCZNEJ II STOPNIA PRZEDMIOT IMPROWIZACJA FORTEPIANOWA DLA RYTMIKI DRUGI ETAP EDUKACJI SPECJALNOŚĆ RYTMIKA WYMAGANIA

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z Muzyki Dla klas IV, V, VI. Zgodny z programem nauczania Muzyka /Małgorzata Rykowska/

Przedmiotowy System Oceniania z Muzyki Dla klas IV, V, VI. Zgodny z programem nauczania Muzyka /Małgorzata Rykowska/ Przedmiotowy System Oceniania z Muzyki Dla klas IV, V, VI. Zgodny z programem nauczania Muzyka /Małgorzata Rykowska/ Nauczyciel - uczeń 1. Każdy uczeń jest oceniany indywidualnie za zaangażowanie i stosunek

Bardziej szczegółowo

Metody kontroli i oceny osiągnięć uczniów na lekcjach muzyki. Kryteria oceniania

Metody kontroli i oceny osiągnięć uczniów na lekcjach muzyki. Kryteria oceniania Metody kontroli i oceny osiągnięć uczniów na lekcjach muzyki Kontrola osiągnięć uczniów będzie odbywać się poprzez: test sprawdzający wiedzę i umiejętności uczniów po pierwszym etapie nauki oraz test na

Bardziej szczegółowo

Regulamin. a) grupa I dla urodzonych w 2000, 2001, 2002 (szkoła podstawowa klasy I-III)

Regulamin. a) grupa I dla urodzonych w 2000, 2001, 2002 (szkoła podstawowa klasy I-III) Regulamin I. 1. XVIII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina dla Dzieci i MłodzieŜy organizowany jest przez Ośrodek Chopinowski w Szafarni, instytucję kultury województwa kujawsko-pomorskiego.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA I ETAP EDUKACYJNY

WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA I ETAP EDUKACYJNY WYMAGANIA EDUKACYJNE GITARA I ETAP EDUKACYJNY Cykl 4-letni, kl. I Znajomość budowy gitary, zasady czyszczenia i konserwacji instrumentu. Opanowanie prawidłowej postawy przy instrumencie i poprawne ustawienie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. do przeprowadzenia. KONKURSU Chopin znany i mniej znany

REGULAMIN. do przeprowadzenia. KONKURSU Chopin znany i mniej znany Komitet organizacyjny Do użytku wewnętrznego Konkursu Chopin znany i mniej znany Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Instytut Edukacji Muzycznej REGULAMIN do przeprowadzenia KONKURSU Chopin znany

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA KLASA IV Nauczyciel mgr Joanna Maryniak

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA KLASA IV Nauczyciel mgr Joanna Maryniak PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA KLASA IV Nauczyciel mgr Joanna Maryniak Stopień dopuszczający Na stopień dopuszczający uczeń musi opanować elementarne wiadomości i umiejętności, określone w minimum

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ KRYTERIA OCENIANIA DLA PSM w OPOLU. Przedmiot główny: KLARNET PIERWSZY ETAP EDUKACYJNY

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ KRYTERIA OCENIANIA DLA PSM w OPOLU. Przedmiot główny: KLARNET PIERWSZY ETAP EDUKACYJNY WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ KRYTERIA OCENIANIA DLA PSM w OPOLU Przedmiot główny: KLARNET PIERWSZY ETAP EDUKACYJNY Cykl 4-letni Opracowane przez: mgr Michała Kowalskiego Opracowane w oparciu o Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Edukacja muzyczna w nowej podstawie programowej. kl. I SP

Edukacja muzyczna w nowej podstawie programowej. kl. I SP Kurs kwalifikacyjny dla nauczycieli sztuki Gorzów Wlkp., 2010 Edukacja muzyczna w nowej podstawie programowej kl. I SP 1. Śpiew : - proste melodie - śpiewanki i rymowanki - piosenki dziecięce, popularne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU UMUZYKALNIENIE. KLASA VI Rok szkolny 2015/2016 Opracowała Agata Kracińska

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU UMUZYKALNIENIE. KLASA VI Rok szkolny 2015/2016 Opracowała Agata Kracińska WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU UMUZYKALNIENIE KLASA VI Rok szkolny 2015/2016 Opracowała Agata Kracińska Ocenę: celujący może otrzymać uczeń, który: - spełnia warunki określone dla oceny bardzo dobry

Bardziej szczegółowo

Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia. im. Karola Namysłowskiego. w Szczebrzeszynie PROGRAM NAUCZANIA. Przedmiot główny. Fortepian

Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia. im. Karola Namysłowskiego. w Szczebrzeszynie PROGRAM NAUCZANIA. Przedmiot główny. Fortepian Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Karola Namysłowskiego w Szczebrzeszynie PROGRAM NAUCZANIA Przedmiot główny Fortepian czteroletni cykl nauczania Program opracowała mgr Alicja Słupska nauczyciel

Bardziej szczegółowo

w kl. 4, 5 i 6 szkoły podstawowej

w kl. 4, 5 i 6 szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z muzyki w kl. 4, 5 i 6 szkoły podstawowej nauczyciele: Małgorzata Szwarc, Andrzej Stawczyk Opracowany na podstawie programu nauczania muzyki dla klas 4-6 szkoły podstawowej

Bardziej szczegółowo

Beatrix Podolska. Rytmika dla dzieci

Beatrix Podolska. Rytmika dla dzieci Rytmika dla dzieci Beatrix Podolska Rytmika dla dzieci Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2008 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2008 Redakcja wydawnicza: Anna Gancarczyk Projekt okładki: Renata

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - MUZYKA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - MUZYKA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - MUZYKA Opracowała: mgr Larysa Ksykiewicz STANDARDY WYMAGAŃ 1.Uczeń jest zobowiązany być obecnym na lekcji i aktywnie w niej uczestniczyć. 2.Uczeń ma obowiązek posiadać potrzebne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. spis treści wygenerowany automatycznie

Spis treści. spis treści wygenerowany automatycznie Spis treści Rozdział 2.Wymagania edytorskie 2 2.1. Wymagania ogólne 2 2.2. Tytuły rozdziałów i podrozdziałów 2 2.3. Rysunki, tabele i wzory 3 2.3.1. Rysunki 3 2.3.2. Tabele 4 2.3.3. Wzory 4 2.4. Odsyłacze

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z przedmiotu muzyka dla klasy VI

Kryteria ocen z przedmiotu muzyka dla klasy VI Kryteria ocen z przedmiotu muzyka dla klasy VI Semestr I Ocena dopuszczająca - Uczestniczy w zespołowych działaniach muzycznych na lekcji, - wykazuje zainteresowanie treściami muzycznymi zawartymi w podręczniku,

Bardziej szczegółowo

Świadectwa pracy po 21 marca 2013 r.

Świadectwa pracy po 21 marca 2013 r. Świadectwa pracy po 21 marca 2013 r. Praktyczny poradnik W publikacji m.in.: Jakie nowe obowiązki będzie miał pracodawca co do wypełniania świadectw pracy w marcu 2013 r. W jaki sposób wydawać świadectwo

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania PAŃSTWOWA SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA im. Tadeusza Szeligowskiego w Szczecinie Przedmiotowy System Oceniania (rytmika) Szczecin 2006r. Opracowała Anna Główczyńska I II Cele oceniania: 1. Poinformowanie ucznia

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA Z PRZEDMIOTU -MUZYKA- NA POSZCZEGÓLNE OCENY

SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA Z PRZEDMIOTU -MUZYKA- NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA Z PRZEDMIOTU -MUZYKA- NA POSZCZEGÓLNE OCENY Nauczyciel oceniając ucznia w klasach IV-VI bierze pod uwagę przede wszystkim jego aktywność, zaangażowanie i wkład pracy. Ocenianie aktywności,

Bardziej szczegółowo

Mac i MIDI. profesjonalne studio w Twoim domu. Michał Podpora Apple Distinguished Educator

Mac i MIDI. profesjonalne studio w Twoim domu. Michał Podpora Apple Distinguished Educator Mac i MIDI profesjonalne studio w Twoim domu Michał Podpora Apple Distinguished Educator Agenda co to jest MIDI podłączenie instrumentu MIDI do komputera Apple instrument sprzętowy a instrument programowy,

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ MUZYCZNYCH IM. CZESŁAWA NIEMENA PROGRAM NAUCZANIA

ZESPÓŁ SZKÓŁ MUZYCZNYCH IM. CZESŁAWA NIEMENA PROGRAM NAUCZANIA ZESPÓŁ SZKÓŁ MUZYCZNYCH IM. CZESŁAWA NIEMENA WE WŁOCŁAWKU ZBIGNIEW MERECKI PROGRAM NAUCZANIA DRUGI ETAP EDUKACYJNY FORTEPIAN DODATKOWY DLA UCZNIÓW KLASY ORGANÓW SZKOŁY II STOPNIA WŁOCŁAWEK 2011 Program

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA IM. STANISŁAWA STASZICA W TUCHOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI DLA KLAS IV VI

SZKOŁA PODSTAWOWA IM. STANISŁAWA STASZICA W TUCHOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI DLA KLAS IV VI SZKOŁA PODSTAWOWA IM. STANISŁAWA STASZICA W TUCHOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI DLA KLAS IV VI Przedmiotowy System Oceniania jest zgodny z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania - MUZYKA. Spis treści: IV Przekazywanie informacji o otrzymanych ocenach rodzicom

Przedmiotowy system oceniania - MUZYKA. Spis treści: IV Przekazywanie informacji o otrzymanych ocenach rodzicom Przedmiotowy system oceniania - MUZYKA Spis treści: I Formy oceniania treści kształcenia i nauczania - Częstotliwość oceniania II Kryteria oceniania III Zasady wystawiania oceny semestralnej IV Przekazywanie

Bardziej szczegółowo

Przesłuchanie techniczne: gama C-dur przez 2 oktawy oburącz, tempo wolne. Pasaże w przewrotach. Wybrane ćwiczenie ze szkoły Kulpowicza, piosenka.

Przesłuchanie techniczne: gama C-dur przez 2 oktawy oburącz, tempo wolne. Pasaże w przewrotach. Wybrane ćwiczenie ze szkoły Kulpowicza, piosenka. Akordeon Klasa I, cykl 6-letni Załącznik Nr 5 Wymagania edukacyjne: rozwijanie uzdolnień muzycznych i zamiłowania do gry na akordeonie, znajomość podstawowych wiadomości z historii instrumentu, z jego

Bardziej szczegółowo

I Ogólnopolski Konkurs z Zasad Muzyki

I Ogólnopolski Konkurs z Zasad Muzyki Łomża 19. 04. 2012 r. Godło I Ogólnopolski Konkurs z Zasad Muzyki Etap I 1. Określ zaznaczone melodyczne interwały proste i złożone. Podpisz symbolami cyfrowymi. G. Ph. Telemann VII Fantazja na skrzypce

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z MUZYKI

KRYTERIA OCEN Z MUZYKI KRYTERIA OCEN Z MUZYKI KLASA IV Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: potrafi zaśpiewać bezbłędnie pieśni jedno- i dwugłosowe z własną interpretacją; opanował umiejętność odczytywania głosem melodii opartych

Bardziej szczegółowo

samopodobnym nieskończenie subtelny

samopodobnym nieskończenie subtelny Fraktale Co to jest fraktal? Według definicji potocznej fraktal jest obiektem samopodobnym tzn. takim, którego części są podobne do całości lub nieskończenie subtelny czyli taki, który ukazuje subtelne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE MUZYKA KLASA V

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE MUZYKA KLASA V WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE MUZYKA KLASA V WYMAGANIA ŚRÓDROCZNE: Wymagania na ocenę dopuszczającą: Uczeń opanował zakres wiedzy i umiejętności na poziomie elementarnym, a także:

Bardziej szczegółowo

KONKURS. śycie i twórczość Fryderyka Franciszka Chopina Imię, nazwisko i klasa

KONKURS. śycie i twórczość Fryderyka Franciszka Chopina Imię, nazwisko i klasa KONKURS śycie i twórczość Fryderyka Franciszka Chopina Imię, nazwisko i klasa Przed Tobą znajduje się test, który składa się z 40 pytań. Pytania 1-30 to pytania testowe, jednokrotnego wyboru, natomiast

Bardziej szczegółowo

Runda 5: zmiana planszy: < < i 6 rzutów.

Runda 5: zmiana planszy: < < i 6 rzutów. 1. Gry dotyczące systemu dziesiętnego Pomoce: kostka dziesięciościenna i/albo karty z cyframi. KaŜdy rywalizuje z kaŝdym. KaŜdy gracz rysuje planszę: Prowadzący rzuca dziesięciościenną kostką albo losuje

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na daną ocenę z przedmiotu MUZYKA w Szkole Podstawowej nr 4 w Aleksandrowie Łódzkim

Wymagania edukacyjne na daną ocenę z przedmiotu MUZYKA w Szkole Podstawowej nr 4 w Aleksandrowie Łódzkim Wymagania edukacyjne na daną ocenę z przedmiotu MUZYKA w Szkole Podstawowej nr 4 w Aleksandrowie Łódzkim Przy wystawianiu ocen z przedmiotu muzyka bardzo ważnym elementem składowym oceny jest wysiłek wkładany

Bardziej szczegółowo

Jak założyć Pneumo Pro. Delikatnie otwórz klips uchwytu. Ostrożnie wsuń uchwyt na główkę fletu jak pokazano.

Jak założyć Pneumo Pro. Delikatnie otwórz klips uchwytu. Ostrożnie wsuń uchwyt na główkę fletu jak pokazano. Jak założyć Pneumo Pro Delikatnie otwórz klips uchwytu Ostrożnie wsuń uchwyt na główkę fletu jak pokazano. W celu uzyskania właściwego położenia, ustaw tę płaską powierzchnię równolegle do podłogi lub

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI W KLASACH IV-V -VI. - oznaczenia agogiczne, dynamiczne, artykulacyjne i skróty ich pisowni.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI W KLASACH IV-V -VI. - oznaczenia agogiczne, dynamiczne, artykulacyjne i skróty ich pisowni. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MUZYKI W KLASACH IV-V -VI Realizowany program Muzyczny Świat nr dopuszczenia 495/1/2012 TREŚCI PROGRAMOWE W KLASIE IV Zasady muzyki - taktowanie na dwa, na trzy, na cztery.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja uŝytkowania

Instrukcja uŝytkowania Widget Herbata Saga to narzędzie, które pozwoli Ci lepiej zorganizować i zaplanować swoje codzienne obowiązki i dzięki temu zaoszczędzić czas dla wspólnych chwil z rodziną. W celu poprawnego korzystania

Bardziej szczegółowo

D Y K T A N D A H A R M O N I C Z N E Ć W I C Z E Ń

D Y K T A N D A H A R M O N I C Z N E Ć W I C Z E Ń D Y K T A N D A H A R M O N I C Z N E Z E S Z Y T Ć W I C Z E Ń 1 2 Przedmowa Oddaję do Państwa rąk wybór ćwiczeń pod nazwą Dyktanda harmoniczne część I. Na komplet składają się: zeszyt z przykładami nutowymi

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia prawne związane z dzierŝawą gruntów rolnych

Zagadnienia prawne związane z dzierŝawą gruntów rolnych Zagadnienia prawne związane z dzierŝawą gruntów rolnych Bardzo często w skład gospodarstwa rolnego wchodzą równieŝ grunty, które nie stanowią własności rolnika lecz są przez niego dzierŝawione lub teŝ

Bardziej szczegółowo

OGÓLNOPOLSKI KONKURS PIANISTYCZNY. im. Fryderyka Chopina. Warszawa. 31 stycznia 8 lutego 2015

OGÓLNOPOLSKI KONKURS PIANISTYCZNY. im. Fryderyka Chopina. Warszawa. 31 stycznia 8 lutego 2015 OGÓLNOPOLSKI KONKURS PIANISTYCZNY im. Fryderyka Chopina Warszawa 31 stycznia 8 lutego 2015 I ETAP 31 stycznia 2 lutego 2015 Początek przesłuchań godz. 10.00 II ETAP 3 4 lutego 2015 Początek przesłuchań

Bardziej szczegółowo

11. PROFESJONALNE ZABEZPIECZENIE HASŁEM

11. PROFESJONALNE ZABEZPIECZENIE HASŁEM 11. PROFESJONALNE ZABEZPIECZENIE HASŁEM Tworząc róŝne panele administratora jesteśmy naraŝeni na róŝne ataki osób ciekawskich. W tej lekcji dowiesz się, jak zakodować hasło i, jak obronić się przed potencjalnym

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu Creative Fotos

Instrukcja obsługi programu Creative Fotos Instrukcja obsługi programu Creative Fotos Aby pobrać program Creative Fotos naleŝy wejść na stronę www.fotokoda.pl lub www.kodakwgalerii.astral.pl i kliknąć na link Program do wykonania albumów fotograficznych.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania Sekcja instrumentów smyczkowych i szarpanych PSM I stopnia Przedmiot główny: skrzypce

Przedmiotowy System Oceniania Sekcja instrumentów smyczkowych i szarpanych PSM I stopnia Przedmiot główny: skrzypce Przedmiotowy System Oceniania Sekcja instrumentów smyczkowych i szarpanych PSM I stopnia Przedmiot główny: skrzypce Cele PSO Informowanie ucznia o poziomie osiągnięć edukacyjnych Pomoc uczniowi w nauce

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny oraz kryteria oceniania muzyka kl. VI szkoły podstawowej SEMESTR II

Wymagania programowe na poszczególne oceny oraz kryteria oceniania muzyka kl. VI szkoły podstawowej SEMESTR II Wymagania programowe na poszczególne oceny oraz kryteria oceniania muzyka kl. VI szkoły podstawowej SEMESTR II L.p. Materiał nauczania celujący bardzo dobry dobry dostateczny dopuszczający niedostate czny

Bardziej szczegółowo

Instrukcja wykonywania rozliczeń

Instrukcja wykonywania rozliczeń Program dla praktyki lekarskiej Instrukcja wykonywania rozliczeń Copyright Ericpol Telecom sp. z o.o. 2008 Copyright Ericpol Telecom sp. z o.o. 1 Spis treści Wykonywanie rozliczeń 3 Miesięczny raport deklaracji

Bardziej szczegółowo

ADAM GRĄDZKI PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU GITARA I ETAP EDUKACYJNY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA

ADAM GRĄDZKI PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU GITARA I ETAP EDUKACYJNY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA ADAM GRĄDZKI PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU GITARA I ETAP EDUKACYJNY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA Centrum Edukacji Artystycznej Strona 1 SPIS TREŚCI I. WSTĘP str. 3 II. CELE EDUKACYJNE str. 4 III. TREŚCI NAUCZANIA

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania muzyka kl.4-6 Nauczyciel uczący Honorata Pociecha

Przedmiotowy system oceniania muzyka kl.4-6 Nauczyciel uczący Honorata Pociecha Przedmiotowy system oceniania muzyka kl.4-6 Nauczyciel uczący Honorata Pociecha I. Kontrakt z uczniami. 1. Każdy uczeń jest oceniany indywidualnie za zaangażowanie i stosunek do przedmiotu. 2. Ocenie podlegają

Bardziej szczegółowo

Edukacja muzyczna klasa 2

Edukacja muzyczna klasa 2 Edukacja muzyczna klasa 2 Niedostateczny otrzymuje uczeń, który: nie śpiewa piosenek i nie zna hymnu państwowego i szkolny, nie wykonuje inscenizacji piosenek i zabaw przy muzyce, nie rozpoznaje ćwierćnuty,

Bardziej szczegółowo

Współpraca Integry z programami zewnętrznymi

Współpraca Integry z programami zewnętrznymi Współpraca Integry z programami zewnętrznymi Uwaga! Do współpracy Integry z programami zewnętrznymi potrzebne są dodatkowe pliki. MoŜna je pobrać z sekcji Download -> Pozostałe po zalogowaniu do Strefy

Bardziej szczegółowo

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe. Imię i nazwisko

Test z muzyki. Małe olimpiady przedmiotowe. Imię i nazwisko Małe olimpiady przedmiotowe Test z muzyki ORGANIZATORZY: Wydział Edukacji Urzędu Miasta Imię i nazwisko Szkoła Centrum Edukacji Nauczycieli Szkoła Podstawowa nr 17 Szkoła Podstawowa nr 18 Drogi Uczniu,

Bardziej szczegółowo

s. 14 s. 15 s. 17 s. 18 t. 1, 2 i analog. l.r. Jeśli ze względu na małą rozpiętość ręki wykonanie

s. 14 s. 15 s. 17 s. 18 t. 1, 2 i analog. l.r. Jeśli ze względu na małą rozpiętość ręki wykonanie KOMENTARZ WYKONAWCZY Uwagi dotyczące tekstu nutowego W a r ia n t y opatrzone określeniem ossia zostały w ten sposób oznaczone przez samego Chopina lub wpisane jego ręką do egzemplarzy uczniów; warianty

Bardziej szczegółowo