EMAS UNIJNY SYSTEM ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EMAS UNIJNY SYSTEM ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO"

Transkrypt

1 EMAS UNIJNY SYSTEM ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO System Ekozarządzania i Audytu EMAS (Eco Management and Audit Scheme) to unijny system zarządzania środowiskowego, poszerzony o kilka dodatkowych elementów. Istotą EMAS jest poszukiwanie możliwości minimalizacji oddziaływania prowadzonej działalności na środowisko oraz podnoszenia efektywności tej działalności. Rejestracja w systemie EMAS jest czymś w rodzaju posiadania znaku firmowego określającego dążenie do doskonałości i przejrzystości własnej organizacji, sygnalizując tak środowisku biznesowemu jak i społeczności lokalnej, że: działalność prowadzona jest zgodnie z prawem, pracownicy są aktywnie włączeni w proces zarządzania środowiskowego, stawiamy na rzetelność przekazywanej informacji prowadząc prawdziwy dialog ze wszystkimi podmiotami naszym celem jest ciągła i skuteczna praca na rzecz poprawy stanu środowiska prowadzimy działalność w sposób efektywny. System EMAS jest otwarty dla wszystkich przedsiębiorstw i instytucji, zarówno z sektora publicznego jak i prywatnego (firmy produkcyjne i usługowe, administracja, zakłady komunalne, samorządy, szpitale, szkoły itp.), które w sposób systematyczny identyfikują aspekty środowiskowe oraz opracowują i realizują plany działań pozwalające sukcesywnie ograniczyć własne oddziaływanie na środowisko. EMAS nie jest skierowany jedynie do przedsiębiorstw przemysłowych. Dla organizacji posiadających certyfikat ISO wdrożenie sytemu EMAS wym aga stosunkowo niewiele dodatkowej pracy, jest natomiast znaczącym krokiem w przyszłość. Rejestracja w systemie EMAS oznacza, że organizacja posiada sprawny system zarządzania środowiskowego, który znacząco przyczynia się do obniżenia kosztów działalności np. związanych z utylizacją odpadów, zmniejszeniem zużycia energii, wody itp., wpływając jednocześnie na wzrost konkurencyjności takiej organizacji na rynku. Wprowadzenie systemu EMAS usprawnia zarządzanie ryzykiem, a więc wpływa na zmniejszenie liczby awarii i wypadków. Dodatkowe korzyści płynące z wprowadzenia systemu to pokazanie społeczeństwu, że dana organizacja w sposób odpowiedzialny traktuje swoją działalność oraz ryzyko z nią związane, dając czytelny sygnał, że w pełni kontroluje wszelkie zagrożenia. Zatwierdzenie deklaracji środowiskowej przez niezależnego akredytowanego weryfikatora gwarantuje, że organy administracji publicznej i społeczeństwo uzyskują prawdziwy obraz oddziaływania danej organizacji na środowisko. W krajach zachodnich rejestracja w systemie EMAS upraszcza uzyskiwanie pozwoleń administracyjnych na korzystanie ze środowiska, gdyż jednym z wymogów EMAS jest prowadzenie działalności przez organizację w zgodności z obowiązującym prawem.

2 W chwili obecnej, w Unii Europejskiej, w systemie EMAS zarejestrowanych jest kilka tysięcy instytucji, organizacji i firm, które już dzisiaj czerpią z tego korzyści obejmujące zarówno korzyści organizacyjne jak i materialne. Udział w systemie EMAS jest dobrowolny. Przystępując do systemu, podmiot zobowiązuje się do wdrożenia i utrzymywania systemu zarządzania środowiskowego, przeprowadzania cyklicznych audytów i publikowania informacji w formie deklaracji środowiskowej. Po przeprowadzonej weryfikacji i zatwierdzeniu deklaracji przez niezależnego, akredytowanego weryfikatora środowiskowego organizacja składa wniosek o rejestrację do kompetentnego organu, którym w Polsce jest Minister Środowiska przy współudziale wojewodów. Urząd wojewódzki sprawdza kompletność i wiarygodność dostarczonych dokumentów i dokonuje wpisu do rejestru wojewódzkiego. Następnie, informacja ta jest przekazywana do Ministra Środowiska celem wpisania do rejestru centralnego i dalszego jej przekazania do unijnego rejestru EMAS prowadzonego przez Komisję Europejską. W projekcie, którego realizacja trwać będzie do października 2005 r., instytucje i firmy zainteresowane systemem EMAS mogą ubiegać się o udział w bezpłatnych szkoleniach oferowanych na terenie całego kraju. Szkolenia odbędą się na przełomie sierpnia-września i października. Więcej szczegółowych informacji na ten temat można znaleźć na stronie lub przez kontakt z biurem realizacji projektu: Tel E mail: Główne kroki wdrożenia EMAS Wstępny przegląd środowiskowy Planuj Działaj SZŚ Zgodny z ISO Wykonuj Sprawdzaj Deklaracja środowiskowa Weryfikacja /zatwierdzenie I rejestracja

3 Małe I Średnie Przedsiębiorstwa : redukcja zużycia energii (koszty), praktyczne przykłady. EMAS jest instrumentem skierowanym do wszystkich organizacji, które w sposób ciągły poprawiają działania na rzecz środowiska. Istotą EMAS jest poszukiwanie możliwości technicznych, technologicznych i organizacyjnych zmniejszenia oddziaływania na środowisko. EMAS dotyczy wszystkich aspektów środowiskowych takich jak emisja zanieczyszczeń do powietrza, gruntu i wody, wytwarzanie odpadów, emisja hałasu i zużycie energii. Zużycie energii jest kluczową kwestią w EMAS. Regularna i strukturalna analiza zużycia energii w organizacji dostarcza możliwości poprawy I zmniejszenia kosztów działalności organizacji. Poprawa działalności środowiskowej jest pierwszym krokiem wdrożonego systemu zarządzania środowiskowego EMAS. Zasady dotyczące racjonalnego zużycia energii jak I Zarządzanie energią - miesięczna oszczędność 215! Fabryka czekolady w Niemczech zatrudniająca około 50 pracowników, zużywa średnio 427 kw na miesiąc co kosztuje Kierownictwo firmy zadecydowało o monitoringu zużycia energii I związanych z tym kosztów dla poszukiwania ewentualnych oszczędności. Analizy zużycia energii wykazały że zapotrzebowanie na energię przekraczało poziom średni w miesiącu lipcu osiągając 437 kw. Jednakże, w pozostałych miesiącach roku zużycie to nigdy nie przekroczyło poziomu średniego. Kierownictwo firmy zdecydowało tak zorganizować pracę w firmie, aby uruchomienie maszyn nie następowało jednocześnie. Spowodowało to obniżenie zużycia energii do 400 kw na miesiąc, co z kolei przyniosło oszczędności w wysokości 215 na miesiąc. Bez inwestycji uzyskano redukcję zużycia energii o 6 %. EMAS są te same skuteczne I efektywne zarządzanie. Działania te mogą obejmować również transport czy gospodarkę odpadami. Kluczowe działania na rzecz poprawy efektywności w zarządzaniu energią przedstawiono poniżej. Podane są również przykłady firm, które wprowadziły program efektywnego zarządzania energią. Działania zmierzające do poprawy efektywności energetycznej: 1. Wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za zarządzanie energią (manager ds. zarządzania energią). Osoba ta będzie przeprowadzała analizy I w sposób ciągły poprawiała efektywność systemu. 2. Ustalenie celów : Manager ds. zarządzania energią powinien ustalić zakres analizy. Zakres ten powinien obejmować Zarządzanie energią oszczędność roczna! Zużycie energii w 2002 roku w jednym z dużych magazynów w Graz, Austrii, o powierzchni ponad m2 to około 1.98 Miliona kw co kosztuje Podczas załadunku następował wyraźny wzrost zużycia energii. Pomiary wykonane w miesiącach zimowych (listopad - marzec), wykazały że zużycie energii było nieregularne, osiągając najwyższą wartość 970 kw. Roczny koszt wyceniono na ,-. Analiza wykazała, że maksymalne zużycie energii jest osiągane w krótkim czasie. Zużycie to zostało zredukowane poprzez instalację systemu sterowania. Obniżyło to zużycie energii o 270 kw. Cena za jeden kw energii to 86,4, zaś całkowita oszczędność to rocznie! Zwrot kosztów instalacji systemu sterowania nastąpił w okresie 6 miesięcy, zaś oszczędności sięgnęły 27 % rocznego kosztu zużycia energii. przegląd ogólny, badanie strat energii w sytuacjach awaryjnych, zużycie energii organizacji w zestawieniu z rozwiązaniami zastosowanymi w innych przedsiębiorstwach, a także czynniki organizacyjne mające wpływ na zużycie energii. 3. Zebranie danych : Dane powinny być systematycznie zbierane I dokumentowane. Dane uzyskane z otrzymanych rachunków za energię, przeprowadzonych pomiarów i odczytów liczników są wraz z monitoringiem działalności istotnym elementem efektywnego zarządzania energią.

4 4. Przeprowadzenie analizy input-output : Pomaga to w uzyskaniu czytelnego obrazu dopływu I zużycia energii w Wzrost świadomości środowiskowej firmie. oszczędność roczna ! 5. Ustalenie systemu informowania o zużyciu energii : Informacja ta zawiera Zużycie energii w dużym budynku biurowym w dane I wspomaga w monitorowaniu Wiedniu zostało poddane szczegółowej analizie przez specjalnie do tego powołany zespół. kosztów zużycia energii oraz Celem było zmniejszenie kosztów użytkowania monitorowaniu działań naprawczych. budynku poprzez wprowadzenie różnego 6. Przygotowanie danych I wykorzystanie rodzaju działań. Cały budynek zajmuje około wskaźników : Dane z systemu m2, a pracuje w nim osób. Zespół zajmujący się przygotowaniem planu informacyjnego zostaną przetworzone zmniejszenia zużycia energii, poza przy użyciu właściwych wskaźników co technicznymi sposobami redukcji, opracował pomoże w zrozumieniu przepływu również program motywacji pracowników do energii i określeniu jej wielkości. udziału w efektywnym wykorzystaniu energii i 7. Przeprowadzenie szczegółowej analizy zmniejszeniu jej zużycia. Opracowano materiały z informacją o prostych poprawy systemu I procesów. sposobach redukcji zużycia energii. Pracownicy otrzymali ulotki na temat dobrego zwyczaju np. wyłączania światła podczas opuszczania pomieszczenia, obniżania temperatury pomieszczeń przy wykorzystaniu termostatów zamiast otwierania okien oraz wyłączania urządzeń biurowych. Przed kampanią informacyjną zużycie energii wynosiło : Milion kw na rok - koszt: ,- Wynikiem skutecznej kampanii promocyjnej była redukcja zużycia energii o 2.5%, co dało Czy tak wygląda skuteczny monitoring?... wartość kwh ( ) w całym roku! Więcej na temat redukcji zużycia energii jest dostępne w EMAS Energy Efficiency Toolkit dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw na stronie: (wersja angielska) DOŚWIADCZENIA EMAS W INNYCH KRAJACH UE Biuro Olimpijskie Madryt 2012, uzyskało niedawno certyfikację EMAS! lokalna administracja publiczna uznaje I certyfikuje wszystkie działania które podejmujemy.. 10 marca 2005, Biuro Olimpijskie Madryt 2012 zostało zarejestrowane w EMAS. Wiadomość ta została potwierdzona przez radnego Madrytu, Mariano Zabía. W styczniu 2005, Biuro Olimpijskie otrzymało również certyfikat ISO Biuro Olimpijskie musiało poddać audytowi swą działalność I przeprowadzić analizę oddziaływania na środowisko. Biuro Olimpijskie Madryt 2012 redukuje oddziaływanie na środowisko wynikające

5 z codziennej działalności, a także poprzez promocje działań i uczciwą konkurencję. Uzyskanie rejestracji w EMAS I certyfikacji ISO jest niezwykle ważne z uwagi na to że to lokalne władze uznają I potwierdzają wszystkie działania które podejmujemy, zapewnił Antonio Lucio, Dyrektor ds. Środowiska. Pan Lucio uczestniczył również w otwarciu wystawy na temat propozycji poprawy stanu środowiska. Rada Miasta, która określiła system EMAS jako najbardziej wymagający w Europie, sądzi, że planowana infrastruktura Madryt 2012 w przyszłości również uzyska rejestrację w EMAS. Rada Miasta przedstawiła pilotowy plan zastąpienia pojazdów miejskich na bardziej przyjazne środowisku samochody o napędzie hybrydowym. Nowe samochody obniżą zużycie paliwa o 40 % (w porównaniu z tradycyjnymi silnikami na benzynę), co zmniejszy o 60 % emisję spalin, a poziom hałasu spadnie o 1.2 decybela. [źródło: Rada Miasta Kirklees i EMAS środowisko I uzyskane korzyści daleko przekraczają koszty wdrożenia Na początku 2004 roku Rada miasta Kirklees (KMC) pomyślnie przeszła proces weryfikacji I została zarejestrowana w EMAS. Wdrożenie systemu zajęło 3 lata I odbywało się etapami : 9 wydziałów uzyskało certyfikat w 1 rok, 18 wydziałów zdobyło certyfikację w dwa lata, a ostatnim roku wszystkie 25 wydziałów pomyślnie przeszło proces certyfikacji. Nie było to jednak proste zadanie, jednakże korzyści dla środowiska i korzyści finansowe przekroczyły znacznie koszty wdrożenia systemu. Osiągnięcia : funtów oszczędności z obniżenia zużycia energii w budynkach; % redukcja kosztów za energię; % redukcja emisji CO2; funtów oszczędności z obniżenia kosztów usuwania odpadów; funtów oszczędności kosztów transportu; - większy wpływ na pośrednie aspekty środowiskowe. PROCES WERYFIKACJI : POTWIERDZENIE DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEJ Weryfikacja jest niezbędną częścią procesu certyfikacji. Dostarcza dowodów o działalności środowiskowej organizacji. Coraz więcej podmiotów jest zainteresowanych działalnością przedsiębiorstw i organizacji. Czego dotyczy weryfikacja EMAS? Dla przedsiębiorstwa weryfikacja EMAS oznacza, że informacja przedstawiona w raporcie środowiskowym została zweryfikowana przez niezależną stronę. Weryfikacja jest podobna do audytu finansowego przeprowadzonego przez biegłego rewidenta. Weryfikacja EMAS odgrywa zasadniczą rolę. Zaufanie jakim różne podmioty obdarzają system EMAS jest silnie związane z poziomem zaufania do prowadzonego procesu weryfikacji. W EMAS weryfikacja dotyczy następujących kwestii : 1. Czy System Zarządzania Środowiskowego został prawidłowo wdrożony (taki sam zapis dotyczy ISO 14001);

6 2. Przedstawienie dowodów zgodności przedsiębiorstwa wobec wymagań prawnych I innych ; 3. Czy program środowiskowy : o Przedstawia czytelny opis przedsiębiorstwa I prowadzonej działalności o Obejmuje wszystkie aspekty środowiskowe; o Przedstawia informacje z ostatnich lat; o Nie zawiera fałszywych informacji. Zgodnie z wytycznymi, proces weryfikacji odbywa się w cyklu 3 letnim. Cykl rozpoczyna się od wstępnego przeglądu środowiskowego i identyfikacji wszystkich aspektów środowiskowych. W roku drugim i trzecim proces weryfikacji zajmuje zwykle mniej czasu i skupia się głównie na wynikach SZŚ i poprawie działalności środowiskowej. Jak wygląda proces akredytacji weryfikatorów w Polsce? Organem odpowiedzialnym za akredytację weryfikatorów środowiskowych jest Polskie Centrum Akredytacji. Zadaniem PCA jest akredytacja zarówno weryfikatorów indywidualnych jak I instytucjonalnych. PCA odpowiada za nadzór nad weryfikatorami, uczestniczy podczas pierwszych weryfikacji, a także prowadzi listę weryfikatorów. Każdy weryfikator będzie mógł prowadzić proces weryfikacji ale jedynie w tej branży w której posiada akredytację. Lista weryfikatorów będzie dostępna dla organizacji ubiegających się o rejestrację w EMAS.. Budowanie zaufania wśród podmiotów Wiele ze stron jest zainteresowanych działalnością przedsiębiorstw I organizacji. Są to : organy administracji udzielające pozwoleń środowiskowych, organy kontroli WIOS, lokalna społeczność, klienci I partnerzy biznesowi, organizacje pozarządowe, instytucje finansowe takie jak banki czy firmy ubezpieczeniowe. Wszystkie z nich mają powody zainteresowania działalnością środowiskową, lecz brakuje im dostępu do informacji. Organizacje zarejestrowane w EMAS zobowiązane są do publikowania rocznych raportów środowiskowych zwanych deklaracjami środowiskowymi, które wcześniej zostały zweryfikowane przez niezależnego weryfikatora środowiskowego. Deklaracje te są ogólnie dostępne dla opinii publicznej i zainteresowanych podmiotów. Proces weryfikacji EMAS prowadzi do budowania zwiększonego zaufania pomiędzy organizacją a zainteresowanymi podmiotami.. Jest wiele przykładów z innych krajów UE w których udział w EMAS wpłynął na : poprawę pozycji rynkowej, (przemysł samochodowy I rafineryjny), obniżenie wysokości ubezpieczenia (magazynowanie chemikaliów), poprawę relacji z lokalną społecznością i organizacjami pozarządowymi zajmującymi się środowiskiem ORGANIZACJE POZARZĄDOWE :MAKE YOUR JOB EASIER WITH EMAS Dla organizacji pozarządowych, EMAS może ułatwić prowadzoną działalność. Może być podstawowym narzędziem osiągania własnych celów oraz poprawy stanu środowiska na poziomie regionalnym. Promowanie EMAS wśród firm przemysłowych i innych organizacji może okazać się skutecznym sposobem prowadzenia do zgodności z prawem. Łatwy dostęp danych

7 EMAS jest całkowicie kompatybilny z międzynarodowym standardem systemu zarządzania środowiskowego ISO 14001, ale w swych wymaganiach idzie znacznie dalej do ciągłej poprawy działalności środowiskowej, udziału pracowników i zgodności z wymaganiami prawa oraz komunikacji z zainteresowanymi podmiotami. Wyjątkowo EMAS wymaga od organizacji opracowania niezależnie zweryfikowanej deklaracji środowiskowej. Welcome Stakeholders! EMAS pomaga w uzyskaniu informacji środowiskowych organizacji poprzez niezależnie zweryfikowaną deklarację środowiskową. Celem deklaracji jest przedstawienie informacji o oddziaływaniu na środowisko I wynikach ciągłej poprawy działalności środowiskowej organizacji. Dlatego, EMAS może być wykorzystany przez organizacje pozarządowe do nawiązania otwartego WWF (Roland de Schaetzen & Theirry dialogu z przedsiębiorstwami Franklin, project EMAS, WWF-Belgium, przemysłowymi oraz innymi organizacjami 1995): (WWF) uważa że EMAS jest prowadzenia do zgodności z prawem. najlepszym narzędziem poprawy Organizacje pozarządowe mogą działalności środowiskowej w przemyśle wykorzystać deklarację środowiskową. poprzez : jako benchmark do raportowania o - Ścisłą zgodność z prawem ; oddziaływaniu na środowisko, - Zobowiązanie do ciągłej prowadzonej polityki. poprawy; - Wykorzystania najlepszej dostępnej technologii (realnego EMAS jest sposobem na otwarty dialog ekonomicznie); pomiędzy różnymi organizacjami - Udziału pracowników i opinii pozarządowymi na szczeblu regionalnym i publicznej (deklaracja krajowym. EMAS łączy wiele różnych środowiskowa); elementów środowiskowych jak polityka, energia, hałas czy odpady. W ten sposób ułatwia dyskusję I negocjację pomiędzy przedsiębiorstwami, organizacjami pozarządowymi I lokalnymi władzami. Może również stanowić trwały element poszerzania świadomości środowiskowej. W interesie organizacji pozarządowych leży promocja EMAS wśród organizacji, lokalnych władz I obywateli. EMAS, mały krok dla organizacji pozarządowych! Organizacje pozarządowe mogą same ubiegać się o rejestrację w EMAS. Wiele z nich stanowi doskonały przykład skutecznego i efektywnego systemu zarządzania środowiskowego w którym : odpady poddawane są recyklingowi, stosowane są energooszczędne żarówki, nie używa się jednorazowych plastikowych kubków a

8 stosowany papier pochodzi z recyklingu. Organizacje pozarządowe dzieli jedynie mały krok do EMAS. Zródło : MINISTER PODGAJNIAK WPROWADZA DO PIERWSZEGO SZKOLENIA EMAS W kwietniu 2005 rozpoczęło się pierwsze szkolenie o unijnym systemie Ekozarządzania I Audytu - EMAS. W szkoleniu tym uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Środowiska, Urzędów Wojewódzkich i Polskiego Centrum Akredytacji. Obecny na szkoleniu Minister Środowiska Tomasz Podgajniak, podkreślał że EMAS jest wyróżnieniem tych organizacji, które chcą w sposób skuteczny i dobrowolny popraw iać swą działalność środowiskową. Szkolenie to było pierwszym z serii szkoleń o EMA S. Ministerstwo Środowiska, urzędy wojewódzkie I Polskie Centrum Akredytacji odgrywają zasadniczą rolę w systemie EMAS. Tworzą one strukturę organizacyjną oraz podstawę do dalszego rozwoju, promocji I kontroli. Udział w EMAS organizacji I przedsiębiorstw zapewnia zgodność z obowiązującym prawem. Podstawowe informacje o EMAS a także dyskusja na temat roli organów administracyjnych w systemie oraz możliwych zachętach udziału innych podmiotów w EMAS, stanowiły treść pierwszego szkolenia. EMAS to europejski system, który już funkcjonuje w innych krajach UE. W związku z tym, przedstawiciele MŚ, UW i PCA odwiedzili Niemcy, Belgię I Holandię. Mieli okazje zobaczyć w jaki sposób system EMAS został wdrożony i jak funkcjonuje w tych krajach. W Brukseli w siedzibie Generalnej Dyrekcji ds. Środowiska mieli okazje porozmawiać o perspektywach rozwoju EMAS w Polsce. W Holandii dyskusja dotyczyła przyszłej konstytucji unijnej. W Niemczech uczestnicy szkolenia odwiedzili organizacje już zarejestrowane w EMAS - firmę chemiczną I szkołę. biurem EMAS Wszystkie organizacje zainteresowane przystąpieniem do systemu EMAS są zaproszone do udziału w bezpłatnych szkoleniach. Szkolenia skierowane są do MŚP, większych zakładów przemysłowych a także instytucji rządowych, szpitali i uczelni. Również, organizacje i osoby zainteresowane procesem weryfikacji mogą przystąpić do specjalnego szkolenia. Więcej informacji o szkoleniach można znaleźć na stronie lub przez kontakt z Adres: Tel/fax: ul. Dzika 15/11, Warszawa, Polska (+48) Website:

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja i walidacja w systemie EMAS. Biuro Certyfikacji Systemów Zarządzania PRS S.A. Grzegorz Marchewka

Weryfikacja i walidacja w systemie EMAS. Biuro Certyfikacji Systemów Zarządzania PRS S.A. Grzegorz Marchewka Weryfikacja i walidacja w systemie EMAS Biuro Certyfikacji Systemów Zarządzania PRS S.A. Grzegorz Marchewka EMAS (Eco Management and Audit Scheme) Wspólnotowy System Ekozarządzania i Audytu Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM Co jest istotą systemu zarządzania środowiskowego wg normy ISO 14001? System zarządzania środowiskowego stanowi część systemu zarządzania organizacji. Istota SZŚ wg normy ISO 14001

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Monika Dziadkowiec Dyrektor Generalna Warszawa, 5.07.2012 r. Ministerstwo Środowiska, poprzez współtworzenie polityki państwa, troszczy się o środowisko

Bardziej szczegółowo

Środki zarządzania środowiskowego w świetle EMAS na wybranych przykładach wykorzystanie systemu zamówień publicznych

Środki zarządzania środowiskowego w świetle EMAS na wybranych przykładach wykorzystanie systemu zamówień publicznych Środki zarządzania środowiskowego w świetle EMAS na wybranych przykładach wykorzystanie systemu zamówień publicznych Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Generalna Dyrekcja Ochrony

Bardziej szczegółowo

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA Thermaflex Izolacji Sp. z o. o. zajmuje wiodącą pozycję w Polsce w branży izolacji technicznych ze spienionych poliolefin. Dążymy aby System Zarządzania Jakością i Środowiskiem

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Postępowanie na opracowanie i wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego według wymagań normy ISO 14001 i Rozporządzenia EMAS w Oddziałach IMGW-PIB

Postępowanie na opracowanie i wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego według wymagań normy ISO 14001 i Rozporządzenia EMAS w Oddziałach IMGW-PIB Postępowanie na opracowanie i wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego według wymagań normy ISO 14001 i Rozporządzenia EMAS w Oddziałach IMGW-PIB Joanna Kozłowska p.o. Kierownik Biura Organizacyjno-Prawnego

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Poznań, 17 listopada 2014 r. AGENDA Innowacyjne podejście do zarządzania przedsiębiorstwem Warunki i

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Nowe regulacje prawne a EMAS. Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

Nowe regulacje prawne a EMAS. Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Nowe regulacje prawne a EMAS Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Ochrona środowiska w Polsce Ochrona środowiska w Polsce 500 aktów prawnych Gospodarka odpadami - zmiany w przepisach

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych.

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. Norma PN-EN ISO 9001:2009 System Zarządzania Jakością w usługach medycznych Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. www.isomed.pl Grzegorz Dobrakowski Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

EMAS w Polsce. Robert Pochyluk

EMAS w Polsce. Robert Pochyluk Robert Pochyluk EMAS w Polsce Po kilku latach oczekiwania, polskie organizacje, które wdrożyły system zarządzania środowiskowego uzyskały formalną możliwość rejestracji w systemie EMAS. System ten, który

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

ISO 9001:2015 ORAZ ISO 14001:2015 REWIZJA NORM CZY JESTEŚ PRZYGOTOWANY?

ISO 9001:2015 ORAZ ISO 14001:2015 REWIZJA NORM CZY JESTEŚ PRZYGOTOWANY? ISO 9001:2015 ORAZ ISO 14001:2015 REWIZJA NORM CZY JESTEŚ PRZYGOTOWANY? JAKI JEST CEL REWIZJI 2015? W czasach nieustannych wyzwań natury gospodarczej, technologicznej i środowiskowej, firmy muszą stale

Bardziej szczegółowo

Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500. Anti-bribery Management System. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI

Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500. Anti-bribery Management System. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500 Anti-bribery Management System Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI 12 luty 2014 Copyright 2012 BSI. All rights reserved.

Bardziej szczegółowo

ISO 14001:2004, Rozporządzenie EMAS kroki w kierunku zmian wzorców produkcji i usług ewolucja strategii ochrony środowiska Lucyna Kandora

ISO 14001:2004, Rozporządzenie EMAS kroki w kierunku zmian wzorców produkcji i usług ewolucja strategii ochrony środowiska Lucyna Kandora ISO 14001:2004, Rozporządzenie EMAS kroki w kierunku zmian wzorców produkcji i usług ewolucja strategii ochrony środowiska Lucyna Kandora Politechnika Śląska w Gliwicach; Wydział Organizacji i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

EMAS w nowych przepisach o gospodarce odpadami. Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

EMAS w nowych przepisach o gospodarce odpadami. Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska EMAS w nowych przepisach o gospodarce odpadami Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Ochrona środowiska w Polsce Ochrona środowiska w Polsce 500 aktów prawnych Eco-Management and Audit

Bardziej szczegółowo

Program akredytacji weryfikatorów środowiskowych EMAS. Krzysztof Woźniak, Barbara Zengel Warszawa, 19.12.2013

Program akredytacji weryfikatorów środowiskowych EMAS. Krzysztof Woźniak, Barbara Zengel Warszawa, 19.12.2013 Program akredytacji weryfikatorów środowiskowych EMAS Krzysztof Woźniak, Barbara Zengel Warszawa, 19.12.2013 Definicje Akredytacja poświadczenie przez krajową jednostkę akredytującą, że jednostka oceniająca

Bardziej szczegółowo

Ochrona środowiska 10/10

Ochrona środowiska 10/10 Ochrona środowiska 10/10 Czyli 10 bezpłatnych audytów środowiskowych dla 10 przedsiębiorstw z województwa śląskiego! Conart Sp. z o.o. ul. Barbary 21, 40-053 Katowice Tel. 32 253 71 33 e-mail: pos@conart.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 14 lutego 2012 r. Pozycja 166 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 1 lutego 2012 r.

Warszawa, dnia 14 lutego 2012 r. Pozycja 166 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 1 lutego 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 14 lutego 2012 r. Pozycja 166 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 1 lutego 2012 r. w sprawie wzoru wniosku o rejestrację organizacji w rejestrze

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

Wsparcie projektów poprawiających efektywność energetyczną w ramach dostępnych środków dotacyjnych

Wsparcie projektów poprawiających efektywność energetyczną w ramach dostępnych środków dotacyjnych Wsparcie projektów poprawiających efektywność energetyczną w ramach dostępnych środków dotacyjnych Lesław Janowicz econet OpenFunding Sp. z o.o. 28.10.2015 Nie wiemy wszystkiego, ale czujemy się ekspertami

Bardziej szczegółowo

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 TÜV Rheinland Polska Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 Podsumowanie zmian www.tuv.pl Aktualizacja normy ISO 9001:2015 Publikacja nowej wersji normy ISO 9001:2015 jest oczekiwana we wrześniu 2015

Bardziej szczegółowo

Management Systems in Production Engineering No 4(12), 2013

Management Systems in Production Engineering No 4(12), 2013 ROZWÓJ EUROPEJSKIEGO SYSTEMU EKOZARZĄDZANIA I AUDYTU (EMAS) W UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEAN DEVELOPMENT OF ECO-MANAGEMENT AND AUDIT SCHEME (EMAS) IN THE EUROPEAN UNION Justyna SŁONIMIEC, Jakub ŚWITAŁA Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA W TRAKCJA PRKiI S.A. Warszawa, maj 2015 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od 1999 roku Trakcja PRKiI S.A. mając na uwadze satysfakcję Klienta i

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Auditor wewnętrzny Systemu Zarządzania Środowiskowego 26 27.11.2012 Szczecin SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO 1 Co to jest System Zarządzania Środowiskowego (SZŚ)? 2 Zarządzanie: - sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

Organizator: Patroni medialni: Partnerzy: VW Zasada

Organizator: Patroni medialni: Partnerzy: VW Zasada Organizator: Patroni medialni: Partnerzy: VW Zasada Barometr CVO 2011 Badanie rynku flotowego Czym jest CVO? Międzynarodowa, niezależna platforma ekspercka badająca trendy rynku flotowego. Powołany przez

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Ewelina Kaatz-Drzeżdżon Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku marzec 2015 Nowy

Bardziej szczegółowo

DQS Polska sp. z o.o. Członek grupy DQS UL. Spis treści

DQS Polska sp. z o.o. Członek grupy DQS UL. Spis treści DQS Polska sp. z o.o. Członek grupy DQS UL Program weryfikacji EMAS według wymagań Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1221/2009 wydanie 25 listopada 2009 w sprawie dobrowolnego udziału

Bardziej szczegółowo

REUSPro SYSTEM MONITORUJĄCY ZUŻYTE MEDIA. REUS Polska Sp. z o.o. Naszą misją jest poprawianie. efektywności użytkowania energii

REUSPro SYSTEM MONITORUJĄCY ZUŻYTE MEDIA. REUS Polska Sp. z o.o. Naszą misją jest poprawianie. efektywności użytkowania energii REUSPro SYSTEM MONITORUJĄCY ZUŻYTE MEDIA REUS Polska Sp. z o.o. Naszą misją jest poprawianie efektywności użytkowania energii w obiektach naszych klientów poprzez zastosowanie ekonomicznie dochodowych

Bardziej szczegółowo

XII Targi Energii Jachranka 2015 Nowelizacja Ustawy o efektywności energetycznej i jej wpływ na odbiorców przemysłowych

XII Targi Energii Jachranka 2015 Nowelizacja Ustawy o efektywności energetycznej i jej wpływ na odbiorców przemysłowych XII Targi Energii Jachranka 2015 Nowelizacja Ustawy o efektywności energetycznej i jej wpływ na odbiorców przemysłowych Jachranka, 24 września 2015 roku mgr inż. Katarzyna Zaparty Makówka Menadżer ds.

Bardziej szczegółowo

Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. Departament Pożyczek i Poręczeń. Targi Energii; Jachranka

Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. Departament Pożyczek i Poręczeń. Targi Energii; Jachranka Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. Departament Pożyczek i Poręczeń Fundusz pożyczkowy ARP S.A. dla MŚP na finansowanie przedsięwzięć przeznaczonych na poprawę efektywności energetycznej Piotr Żbikowski Targi

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego w firmie POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ W MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTWACH. Przewodnik przedsiębiorcy

Wykorzystanie ciepła odpadowego w firmie POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ W MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTWACH. Przewodnik przedsiębiorcy Wykorzystanie ciepła odpadowego w firmie POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ W MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Przewodnik przedsiębiorcy Na czym polega wykorzystanie ciepła odpadowego? Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Ślad węglowy a zarządzanie opakowaniami drewnianymi

Ślad węglowy a zarządzanie opakowaniami drewnianymi Ślad węglowy a zarządzanie opakowaniami drewnianymi Jak ograniczyć oddziaływanie firmy na środowisko naturalne? Poznań, 14.09.2010 r. 1 CHEP posiada ponad 50 lat doświadczenia w usługach wynajmu palet

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty środowiskowe

Certyfikaty środowiskowe Certyfikaty środowiskowe jako praktyczna realizacja zasad zrównoważonego rozwoju Gdynia, 23.05.2013 Agenda 1. O Fundacji Partnerstwo dla Środowiska 2. Program Czysty Biznes 3. Zielone Biuro 4. Przyjazny

Bardziej szczegółowo

Transport odpadów a standardy bezpieczeństwa. System Zarządzania Bezpieczeństwem Ruchu drogowego. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI

Transport odpadów a standardy bezpieczeństwa. System Zarządzania Bezpieczeństwem Ruchu drogowego. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI Transport odpadów a standardy bezpieczeństwa System Zarządzania Bezpieczeństwem Ruchu drogowego Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI NOWOCZESNY SYSTEM GOSPODARKI ODPADAMI PROBLEM CZY BIZNES? 13.11.2013

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

Przykłady dobrych praktyk

Przykłady dobrych praktyk . Przykłady dobrych praktyk w oszczędzaniu energii mgr inż. Michał Bar mbar@kape.gov.pl Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Cel stosowania najlepszych praktyk Uzyskanie maksymalnej poprawy efektywno

Bardziej szczegółowo

Program Szkoły dla Ekorozwoju realizowany jest w Polsce od 2001r przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska.

Program Szkoły dla Ekorozwoju realizowany jest w Polsce od 2001r przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska. Program Szkoły dla Ekorozwoju realizowany jest w Polsce od 2001r przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska. Skierowany jest on do szkół, przedszkoli i społeczności lokalnych w całej Polsce. Cel programu

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE)

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Wspólna Metodologia 1 Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Przykładowy opis pracy Wprowadzenie Specjalista ds. energii jest kluczową postacią,

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projekt ustawy o zmianie ustawy o krajowym systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) wprowadza zmiany mające na celu usprawnienie i uproszczenie funkcjonowania krajowego systemu ekozarządzania

Bardziej szczegółowo

Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych.

Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych. Bosch popiera nowe normy serii EN 50131podnoszące jakość produktów oraz badania produktów w niezależnych jednostkach badawczych. Potwierdzając swoje zaangażowanie w nowe normy o zasięgu europejskim EN

Bardziej szczegółowo

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 Pokłady możliwości Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 O Strategii Społecznej Odpowiedzialności Biznesu KGHM Niniejszy dokument stanowi Strategię KGHM w obszarze

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Forum ISO 14000 INEM Polska Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Wymagania norm: ISO 9001, ISO 14001 oraz PN-N-18001 dotyczące dostawców i podwykonawców. Szczyrk, 24 27. 09. 2006r. Maciej Kostrzanowski

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD WSTĘPNY ( ŚRODOWISKOWY ) SZKOŁY DLA EKOROZWOJU

PRZEGLĄD WSTĘPNY ( ŚRODOWISKOWY ) SZKOŁY DLA EKOROZWOJU PRZEGLĄD WSTĘPNY ( ŚRODOWISKOWY ) SZKOŁY DLA EKOROZWOJU SZKOŁA: Miejscowość: Data: Autor: Fundacja Partnerstwo dla Środowiska ul. Św. Krzyża 5/6, 31 028 Kraków Tel./fax.: (012) 430 24 43, e mail: biuro@epce.org.pl

Bardziej szczegółowo

Porozumienie Burmistrzów

Porozumienie Burmistrzów Porozumienie Burmistrzów Porozumienie między burmistrzami to popularna inicjatywa UE (oddolny ruch europejski) skupiająca władze lokalne i regionalne we wspólnym dążeniu do poprawy jakości życia obywateli

Bardziej szczegółowo

marcu br., a drugi w IV kwartale

marcu br., a drugi w IV kwartale PARP wspiera społeczną odpowiedzialność biznesu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości realizuje projekt Zwiększenie konkurencyjności regionów poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR) finansowany

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501. POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.) Proces transformacji ustrojowej Polski nie uwzględniał w swoim planie

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP Kryteria Certyfikatu Zielony Sklep zostały pogrupowane w 3 zbiory, zgodnie z obszarem, którego dotyczą (centrala / punkt sprzedaży) oraz z ich istotnością (obligatoryjne

Bardziej szczegółowo

OPINIA NIEZALEŻNEGO BIEGŁEGO REWIDENTA

OPINIA NIEZALEŻNEGO BIEGŁEGO REWIDENTA OPINIA NIEZALEŻNEGO BIEGŁEGO REWIDENTA Dla Starosty Powiatu Wodzisławskiego w Wodzisławiu Śląskim z audytu wykorzystania środków unijnych w ramach programu operacyjnego - Program Inicjatywy Wspólnotowej

Bardziej szczegółowo

PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY

PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY Folder informacyjny projektu Nowa jakość pracy realizowanego przez Centrum Rozwoju Społeczno-Ekonomicznego w ramach Poddziałania 8.1.1 Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych

Bardziej szczegółowo

Certyfikowany system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wartość dodana czy zbędny koszt?

Certyfikowany system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wartość dodana czy zbędny koszt? Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ Certyfikowany system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wartość dodana czy zbędny koszt? ? Korzyści > = < Nakłady Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa

Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa TOMASZ SŁUPIK Konferencja techniczna Jak obniżać koszty remontów i utrzymania

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Anna Mazur Marcin Wójtowicz Zespół WdraŜania SPO ROL UMWM Luty 2006r.

Anna Mazur Marcin Wójtowicz Zespół WdraŜania SPO ROL UMWM Luty 2006r. Anna Mazur Marcin Wójtowicz Zespół WdraŜania SPO ROL UMWM Luty 2006r. 1 GREEN GROWTH Jednym z filarów w tematycznych operacji GROW jest ZRÓWNOWA WNOWAśONY ONY WZROST GŁÓWNY CEL: WYPRACOWANIE NOWYCH INSTRUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

JUBILEUSZOWA KONFERENCJA STOWARZYSZENIA POLSKIE FORUM ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 r. Anna Wajnbergier, Małgorzata Wybacz

JUBILEUSZOWA KONFERENCJA STOWARZYSZENIA POLSKIE FORUM ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 r. Anna Wajnbergier, Małgorzata Wybacz JUBILEUSZOWA KONFERENCJA STOWARZYSZENIA POLSKIE FORUM ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 r. Anna Wajnbergier, Małgorzata Wybacz Agenda Dlaczego EMAS? Polskie Forum ISO 14000 a EMAS. EMAS dzisiaj.

Bardziej szczegółowo

Debata Efektywność podstawą bezpieczeństwa energetycznego Polski. Rola państwa i biznesu

Debata Efektywność podstawą bezpieczeństwa energetycznego Polski. Rola państwa i biznesu Efektywność energetyczna w polskich przedsiębiorstwach: motywacje, bariery i oczekiwania biznesu Debata Efektywność podstawą bezpieczeństwa energetycznego Polski. Rola państwa i biznesu 10 XI 2010, Centrum

Bardziej szczegółowo

Informacje dotyczące okresu przejściowego w akredytacji systemów zarządzania wg ISO/IEC 17021:2011 na ISO/IEC 17021-1:2015

Informacje dotyczące okresu przejściowego w akredytacji systemów zarządzania wg ISO/IEC 17021:2011 na ISO/IEC 17021-1:2015 IAF ID 11:2015 International Accreditation Forum, Inc. Dokument Informacyjny IAF Informacje dotyczące okresu przejściowego w akredytacji systemów zarządzania wg ISO/IEC 17021:2011 na ISO/IEC 17021-1:2015

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROJEKTU DOT. ZARZĄDZANIA KOSZTAMI ŚRODOWISKOWYMI W FIRMIE

ZAKRES PROJEKTU DOT. ZARZĄDZANIA KOSZTAMI ŚRODOWISKOWYMI W FIRMIE ZAKRES PROJEKTU DOT. ZARZĄDZANIA KOSZTAMI ŚRODOWISKOWYMI W FIRMIE ANDRZEJ OCIEPA EKOEKSPERT Sp. z o.o. III Konferencja PF ISO 14000 Zarządzanie kosztami środowiskowymi Warszawa 24 25.04.2014 Zakres projektu

Bardziej szczegółowo

Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej

Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej RYSZARD FRANCUZ VIII KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY Sulechów, 18 listopada 2011 r. 1 I. Geneza ustawy o

Bardziej szczegółowo

Wstępny Plan Działań Środowiskowo-Społecznych (ESAP) Farma Wiatrowa Zielona/Dębsk, Polska. Wymóg prawny/najlepsza praktyka. Wymagania Kredytodawców

Wstępny Plan Działań Środowiskowo-Społecznych (ESAP) Farma Wiatrowa Zielona/Dębsk, Polska. Wymóg prawny/najlepsza praktyka. Wymagania Kredytodawców Wstępny Plan Działań Środowiskowo-Społecznych (ESAP) Farma Wiatrowa Zielona/Dębsk, Polska Nr Działanie Korzyści/ Działania ogólne 1. Polenergia wdroży korporacyjny Plan Dzialań Środowiskowo- Społecznych

Bardziej szczegółowo

CSR szansą rozwoju Polskiej Korporacji Recyklingu (PKR) Witold Chemperek

CSR szansą rozwoju Polskiej Korporacji Recyklingu (PKR) Witold Chemperek CSR szansą rozwoju Polskiej Korporacji Recyklingu (PKR) Witold Chemperek Wiceprezes Zarządu Polska Korporacja Recyklingu Sp. z o.o. jest wiodącym w regionie Zakładem Przetwarzania Zużytego Sprzętu Elektrycznego

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 9a / 2011 Dyrektora Domu Pomocy Społecznej Betania" w Lublinie z dnia 20.06.2011 roku

Zarządzenie nr 9a / 2011 Dyrektora Domu Pomocy Społecznej Betania w Lublinie z dnia 20.06.2011 roku Dom Pomocy Społecznej Betania Al. Kraśnicka 223, 20-718 Lublin tel./fax 081 526 49 29 NIP 712-19-36-365, REGON 000979981 Zarządzenie nr 9a / 2011 Dyrektora Domu Pomocy Społecznej Betania" w Lublinie z

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 + 3 kroki w przód = ISO 27001. ISO Polska - Rzeszów 22 stycznia 2009r. copyright (c) 2007 DGA S.A. All rights reserved.

ISO 9001 + 3 kroki w przód = ISO 27001. ISO Polska - Rzeszów 22 stycznia 2009r. copyright (c) 2007 DGA S.A. All rights reserved. ISO 9001 + 3 kroki w przód = ISO 27001 ISO Polska - Rzeszów 22 stycznia 2009r. O NAS Co nas wyróŝnia? Jesteśmy I publiczną spółką konsultingową w Polsce! 20 kwietnia 2004 r. zadebiutowaliśmy na Giełdzie

Bardziej szczegółowo

Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej

Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej ODDZIAŁ CERTYFIKACJI WYROBÓW PRZEMYSŁOWY INSTYTUT AUTOMATYKI I POMIARÓW, WARSZAWA Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej Stefan Kosztowski Targi Poleko Poznań, październik

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością

Systemy zarządzania jakością Systemy zarządzania jakością cechy, funkcje, etapy wdrażania systemu Prezentacja na spotkanie 3 System zarządzania jakością - czym jest a czym nie jest? System zarządzania jakością jest: zbiorem reguł,

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Katowice, maj 2014 roku Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Bardziej szczegółowo

DBAMY O CIEBIE DBAMY O ŚWIAT

DBAMY O CIEBIE DBAMY O ŚWIAT DBAMY O CIEBIE DBAMY O ŚWIAT ZAANGAŻOWANIE DLA ŚRODOWISKA Woda jest jednym z najcenniejszych zasobów Ziemi i jednocześnie naszym głównym produktem. Dlatego jesteśmy wysoce świadomi tego, jak ważna jest

Bardziej szczegółowo

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Pytanie: Jak wykorzystać praktyczną wiedzę z zakresu wydawania decyzji środowiskowych w celu prawidłowej identyfikacji obszarów

Bardziej szczegółowo

Wstępny Plan Działań Środowiskowo-Społecznych (ESAP) Farmy Wiatrowe Grabowo, Mycielin i Piekło, Polska. Wymóg prawny/najlepsza praktyka

Wstępny Plan Działań Środowiskowo-Społecznych (ESAP) Farmy Wiatrowe Grabowo, Mycielin i Piekło, Polska. Wymóg prawny/najlepsza praktyka Wstępny Plan Działań Środowiskowo-Społecznych (ESAP) Farmy Wiatrowe Grabowo, Mycielin i Piekło, Polska Nr Działanie Korzyści/ Działania ogólne 1. Polenergia wdroży korporacyjny Plan Dzialań Środowiskowo-

Bardziej szczegółowo

Kliknij, aby edytować styl

Kliknij, aby edytować styl Biuro Usług Doskonalenia Zarządzania i Organizacji SYSTEM Sp.j. Kliknij, aby edytować styl ul. Faradaya 53 lok. 44 42-200 Częstochowa, tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com

Bardziej szczegółowo

System zarządzania energią wg ISO 50001 założenia, korzyści

System zarządzania energią wg ISO 50001 założenia, korzyści System zarządzania energią wg ISO 50001 założenia, korzyści Konferencja Polskiego Forum ISO 14000 Stan obecny i perspektywy rozwoju systemów zarządzania środowiskowego Warszawa, 17-18.04.2012 Andrzej Ociepa,

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG Wykład 10. SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM ISO 9000 1 1. Rodzina norm ISO 9000: Normy ISO 9000 są od 1987r., a trzecia rodzina norm ISO 9000 z 2000 r. (doskonalona w kolejnych latach) składa się

Bardziej szczegółowo

Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL dla Polski 2004 2006. Działanie 2 za okres od lipca 2005 r. do lipca 2007 r.

Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL dla Polski 2004 2006. Działanie 2 za okres od lipca 2005 r. do lipca 2007 r. OPINIA NIEZALEŻNEGO BIEGŁEGO REWIDENTA Dla Starosty Powiatu Wodzisławskiego w Wodzisławiu Śląskim z audytu wykorzystania środków unijnych w ramach programu operacyjnego Program Inicjatywy Wspólnotowej

Bardziej szczegółowo

Program doradczo szkoleniowy dla MŚP Projekt ogólnopolski

Program doradczo szkoleniowy dla MŚP Projekt ogólnopolski SILNA MARKA ZIELONA MARKA Program doradczo szkoleniowy dla MŚP Projekt ogólnopolski INFORMACJE OGÓLNE O PROJEKCIE Silna Marka Zielona Marka to projekt: szkoleniowo - doradczy ogólnopolski otwarty dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Efektywnośd ekologiczna małych i mikroprzedsiębiorstw w Krakowie

Efektywnośd ekologiczna małych i mikroprzedsiębiorstw w Krakowie Efektywnośd ekologiczna małych i mikroprzedsiębiorstw w Krakowie Wsparcie udzielone przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru

Bardziej szczegółowo

OTTO Engineering - Program Energetyczny

OTTO Engineering - Program Energetyczny OTTO Engineering - Program Energetyczny Oferta Naszą misją jest wsparcie naszych klientów w podniesieniu efektywności energetycznej w celu zwiększenia ich konkurencyjności i zyskowności. Wspomagamy również

Bardziej szczegółowo

Kredyt EKO INWESTYCJE w ramach Programu NFOŚiGW

Kredyt EKO INWESTYCJE w ramach Programu NFOŚiGW Dr Daria Zielińska Główny Ekolog ds. Klientów Korporacyjnych Centrum Korporacyjne w Poznaniu Kredyt EKO INWESTYCJE w ramach Programu NFOŚiGW Inwestycje energooszczędne w małych i średnich przedsiębiorstwach

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią

System Zarządzania Energią System Zarządzania Energią Seminarium w ramach Forum ISO 14000 24.03.2011, Warszawa Andrzej Ociepa Główny Specjalista Ekoekspert, Warszawa, Stowarzyszenie Polskie Forum ISO 14000 Definicja systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Nasza działalność skupia się na zagadnieniach z dziedziny energetyki, w szczególności efektywności energetycznej, zarządzania energią oraz ochrony środowiska.

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

Mariola Misztak-Kowalska Dyrektor Departamentu Rozwoju Instytucji Otoczenia Biznesu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Mariola Misztak-Kowalska Dyrektor Departamentu Rozwoju Instytucji Otoczenia Biznesu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 2013 Wdrożenie innowacyjnych rozwiązańpomoc doradcza dla MSP Mariola Misztak-Kowalska Dyrektor Departamentu Rozwoju Instytucji Otoczenia Biznesu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Warszawa, 8 lipca

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki. Warszawa, 25 lutego 2015 r.

Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki. Warszawa, 25 lutego 2015 r. Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki Warszawa, 25 lutego 2015 r. 2 W celu zapewnienia, jak również ciągłego doskonalenia jakości,

Bardziej szczegółowo