Temat: Zadłużone państwa u progu bankructwa?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Temat: Zadłużone państwa u progu bankructwa?"

Transkrypt

1 Wszystkie scenariusze lekcji, komiksy i animacje są dostępne na: Temat: Zadłużone państwa u progu bankructwa? Autor: Krystyna Brząkalik Poziom gimnazjum i szkoła ponadgimnazjalna Podstawa programowa kształcenia ogólnego Gimnazjum - Wiedza o społeczeństwie Gospodarka w skali państwa. Uczeń: wymienia najważniejsze dochody i wydatki państwa; wyjaśnia, co to jest budżet państwa i finanse publiczne. Szkoła ponadgimnazjalna Podstawy przedsiębiorczości Państwo i gospodarka. Uczeń: wymienia źródła dochodów i rodzaje wydatków państwa; wyjaśnia wpływ deficytu budżetowego i długu publicznego na gospodarkę. Cele: Uczniowie powinni: posługiwać się pojęciami: budżet państwa, finanse publiczne, dochody, wydatki państwa, PKB; rozróżniać terminy: budżet państwa oraz finanse publiczne; rozróżniać terminy: deficyt budżetowy oraz dług publiczny; uświadomić sobie, że źródłem zadłużania się państwa są zbyt wysokie wydatki budżetowe; 1

2 rozumieć zagrożenia dla finansów państwa oraz obywateli, stwarzane przez dług publiczny; analizować skutki nadmiernego zadłużania się państwa na przykładzie Grecji. Metody: analiza danych statystycznych dyskusja studium przypadku Pojęcia kluczowe: budżet państwa finanse publiczne deficyt budżetowy dług publiczny Materiały: Materiał pomocniczy nr 1 komiks Mariusza Bocheńskiego, wyróżniony w kategorii Z budżetu, czyli z naszych podatków w III edycji konkursu FOR Materiał pomocniczy nr 2 tekst FOR Od kogo państwa pożyczają? Materiał pomocniczy nr 3 studium przypadku Czy Grecja zbankrutuje? Materiał pomocniczy nr 4 Na co państwo wydaje, ile państwo dostaje Czas: 1 godzina lekcyjna Przebieg zajęć: 1. Przedstaw klasie najważniejsze zagadnienia, które będą omawiane w trakcie zajęć. Przypomnij podstawowe pojęcia, związane z budżetem państwa. Możesz podać również dane dotyczące polskiego budżetu na rok 2011 (planowane dochody 273,14 mld zł, wydatki 313,34 mld) oraz sektora finansów publicznych (planowane dochody 606 mld zł, planowane wydatki 695 mld zł). Zapytaj uczniów, czy budżet i 2

3 finanse publiczne są zrównoważone i co się dzieje, kiedy wydatki państwa są wyższe od dochodów. Wyjaśnij różnice miedzy sektorem finansów publicznych a budżetem państwa. 2. Udostępnij komiks Mariusza Bocheńskiego, wyróżniony w konkursie FOR. Poproś, by uczniowie, pracując w parach, zapoznali się z przedstawioną historyjką i zaznaczyli pojęcia ekonomiczne, które pojawiły się w komiksie. Poleć, by przygotowali odpowiedzi na pytania: a) Co zagroziło mieszkańcom łąki? b) Jakie były przyczyny tego zjawiska? c) Jakie działania musiały podjąć władze? d) Jak obywatele odnieśli się do planowanych oszczędności? 3. Sprawdź, czy uczniowie rozumieją pojęcia ekonomiczne, których użył autor komiksu (podatki, podatnik, pomoc socjalna, wydatki, fundusz emerytalny). Następnie poproś ochotników o przedstawienie odpowiedzi. Omawiając problemy, jakie dotknęły państwo owadów, zwróć uwagę na fakt, że wystąpił tam deficyt budżetowy. Omówcie też reakcje obywateli na decyzje władz dotyczące ograniczenia wydatków (np. gniew, niezrozumienie sytuacji, zrzucanie odpowiedzialności na władze, obojętność, zgłaszanie roszczeń wobec państwa, odmowa głosowania w wyborach). Powiedz, że tego typu postawy obserwujemy również w rzeczywistości, w naszym życiu politycznym. 4. Porozmawiaj z klasą o sytuacji, gdy w budżecie państwa i sektorze finansów publicznych występuje deficyt. Ustalcie, co władze mogą zrobić, by go ograniczyć. Zapytaj też o skutki takich działań. Zwiększenie dochodów państwa poprzez podnoszenie podatków jest zazwyczaj bardzo niechętnie przyjmowane przez obywateli. Natomiast redukowanie wydatków sprawia, że na sfinansowanie niektórych zadań państwa przeznacza się mniej pieniędzy. Powiedz, że obydwie możliwości są stosunkowo trudne do realizacji i przynoszą różne konsekwencje 3

4 polityczne, społeczne i gospodarcze. Zmniejszanie deficytu budżetowego i deficytu sektora finansów publicznych jest jednak koniecznością. 5. Wyjaśnij, co państwo może zrobić, gdy dochody budżetowe nie wystarczają na pokrycie niezbędnych wydatków. Niezbędne jest wtedy pożyczenie pieniędzy. Państwo zaciąga kredyty lub emituje obligacje, które w określonym terminie musi wykupić, wypłacając korzystne dla nabywców oprocentowanie. Obligacje są sprzedawane bankom, instytucjom ubezpieczeniowym, przedsiębiorstwom, a także indywidualnym osobom. 6. Wyjaśnij pojęcie długu publicznego, na który składa się również zadłużenie samorządów, jaki i funduszy pozabudżetowych (np. FUS). Powiedz, że dług publiczny - wewnętrzny (krajowy) lub zewnętrzny (zagraniczny) trzeba systematycznie spłacać. Zarówno kredyty, jak i obligacje są oprocentowane państwo musi więc oddać więcej pieniędzy, niż pożyczyło, tak jak każdy dłużnik. Jeśli w budżecie na następny rok znów pojawia się deficyt, państwo nadal musi pożyczać pieniądze. Dług narasta i powiększają się koszty jego obsługi, czyli spłaty odsetek z kredytów czy obligacji. W trakcie kolejnych lat stanowią one coraz bardziej znaczącą pozycję w budżecie. Dług publiczny jest wielkim obciążeniem dla gospodarki. Brakuje wtedy środków na realizację innych ważnych celów związanych z rozwojem gospodarki. 7. Poproś uczniów, by w parach przeczytali tekst FOR pt. Od kogo państwo pożycza pieniądze (materiał pomocniczy nr 2). Możesz także omówić zagadnienie w formie krótkiego wykładu. Potem zapytaj klasę: a) Skąd się bierze dług publiczny? b) Od kogo państwo pożycza pieniądze? c) Jakie zagrożenia niesie z sobą powiększający się dług publiczny? 8. Ochotnicy prezentują odpowiedzi. Zwróć uwagę, czy uczniowie rozróżniają pojęcia deficytu finansów publicznych i długu publicznego. Następnie możesz polecić 4

5 uczniom, by sprawdzili aktualną wysokość polskiego długu publicznego, korzystając ze strony 9. Poproś teraz uczniów, by wypisali na tablicy negatywne skutki zadłużania się państwa. Zaznacz, że Polska jako państwo członkowskie UE zobowiązała się do wprowadzenia euro. Aby mogła przyjąć wspólną europejską walutę, musi spełnić kilka warunków, między innymi starać się, by deficyt sektora finansów publicznych nie przekroczył 3% PKB, a dług publiczny 60% PKB. Z tych powodów kolejne rządy starają się, by deficyt budżetowy był jak najmniejszy. Ponadto, w ustawie o finansach publicznych ustanowiono progi ostrożnościowe dotyczące relacji długu publicznego do PKB (w wysokości 50, 55 i 60%). Po przekroczeniu progu rząd musi podejmować działania naprawcze, aż do całkowitego zrównoważenia budżetu państwa. Dopuszczalny limit długu na poziomie 60% PKB zapisano także w Konstytucji RP. 10. Powiedz klasie, że w roku 2011 wielkim problemem gospodarczym i politycznym Europy stała się groźba bankructwa państw. Bankructwo to trwała niezdolność podmiotu (osoby fizycznej, prawnej) do spłaty zobowiązań, ale ekonomiści spierają się, czy bankructwo może dotknąć państwo. Wielu z nich tłumaczy, że państwo ma instrumenty, by temu zapobiegać może zwiększać podatki, sprzedawać majątek państwowy (np. poprzez prywatyzację). 11. Podziel klasę na kilkuosobowe grupy. Rozdaj materiał pomocniczy nr 3 - studium przypadku Czy Grecja zbankrutuje?. Poleć przygotowanie odpowiedzi na pytania: a) Skąd wzięło się zadłużenie Grecji? b) Jakie działania musi przeprowadzić grecki rząd, by uniknąć bankructwa? c) Jakie instytucje rząd był zmuszony prosić o pomoc? d) Jakie są skutki wysokiego długu publicznego dla państwa i jego obywateli? e) Jak Grecy reagują na kłopoty swego państwa? 12. Wysłuchaj odpowiedzi uczniów, szczególną uwagę zwracając na konsekwencje nadmiernego zadłużenia, odczuwane przez różne grupy obywateli. Powiedz klasie, że 5

6 problemy finansowe mają również inne kraje europejskie: Irlandia, Portugalia, Włochy. Zaproponuj uczniom zapoznanie się z informacjami na ten temat oraz danymi statystycznymi, zamieszczonymi na stronie: 13. Na zakończenie zajęć przedyskutujcie problem: Co Polska musi zrobić, by zmniejszyć dług publiczny? Zapiszcie propozycje na tablicy. Materiały pomocnicze Materiał pomocniczy nr 1 Komiks Mariusza Bocheńskiego, wyróżniony w kategorii Z budżetu, czyli z naszych podatków w III edycji konkursu Forum Obywatelskiego Rozwoju Materiał pomocniczy nr 2 Tekst FOR - Od kogo państwa pożyczają? Najczęściej od swoich obywateli. Każdy Polak, który kupuje obligacje skarbowe pożycza rządowi swoje pieniądze. Co więcej, ten dług zostanie mu spłacony z jego własnych podatków. To jednak oznacza, że im więcej państwo pożycza, tym więcej musi nakładać podatków. Jeżeli rząd systematycznie zwiększa dług, to ciężar jego spłaty spada na kolejne pokolenia. Statystyczny Polak może nawet nie wiedzieć o tym, że swoje pieniądze pożycza państwu. Wystarczy, że fundusz emerytalny, w którym zbiera pieniądze na jego emeryturę, kupuje obligacje skarbowe. Dług publiczny w Polsce jest finansowany głównie przez Polaków. W połowie 2010 r. państwowy dług publiczny wynosił 721 mld zł, z czego 425 mld zł stanowił dług wobec tzw. rezydentów, czyli polskich firm i obywateli. Pozostałe 296 mld zł długu Polska miała wobec inwestorów z innych krajów. Struktura zadłużenia publicznego jest silnie zróżnicowana. Niektóre kraje zadłużają się głównie u swoich obywateli (np. Japonia, Włochy), a inne przede wszystkim u inwestorów zagranicznych (np. Portugalia, Grecja). Gdyby Grecja lub Portugalia zawiesiły wykup swoich długów, to duże straty poniosłyby instytucje finansowe, które w swoich portfelach mają wiele ich obligacji (np. niemieckie banki). 6

7 Źródło: Od kogo państwa pożyczają? Miniakademia długu publicznego Materiał pomocniczy nr 3 Studium przypadku Czy Grecja może zbankrutować? Przeczytajcie tekst. Pracując w zespole przygotujcie odpowiedzi na poniższe pytania i przedstawcie je na forum klasy. a) Skąd wzięło się zadłużenie Grecji? b) Jakie działania musi przeprowadzić grecki rząd, by uniknąć bankructwa? c) Jakie instytucje rząd był zmuszony prosić o pomoc? d) Jakie są skutki wysokiego długu publicznego dla państwa i jego obywateli? e) Jak Grecy reagują na kłopoty swego państwa? Długi Grecji to obecnie 340 mld euro. Na każdego obywatela tego kraju przypada 31 tys. euro, więcej niż wynosi przeciętne roczne wynagrodzenie. Od wielu lat wydatki budżetowe Grecji były wyższe niż dochody. Utrzymywał się deficyt budżetowy i rósł dług publiczny. Wprawdzie wchodząc do strefy euro, Grecja musiała spełnić takie same warunki, jak inne kraje, przyjmujące wspólną walutę czyli zmniejszyć deficyt poniżej 3% PKB. Kiedy Grecy przyjęli euro, inwestorzy chętnie pożyczali pieniądze, a koszt zadłużania się (rentowność greckich obligacji) spadł o połowę. Niestety, dane statystyczne z lat 90. były fałszowane, władze informowały o niższych niż rzeczywiste wydatkach i wyższych podobno dochodach budżetu. Nie wprowadzono koniecznych reform w celu zmniejszenia deficytu, nie szukano oszczędności ani nie podnoszono podatków. Grecja żyła ponad stan. Obywatele unikali płacenia podatków, oszukiwali państwo (na przykład nie rejestrując obrotów w kasach fiskalnych, nie wydając paragonów w sklepach, restauracjach, taksówkach, hotelach). Pensje, zwłaszcza w administracji, rosły, coraz więcej grup uzyskiwało przywileje emerytalne. Prawda wyszła na jaw dopiero w 2009 roku. Nowy rząd ujawnił, że deficyt budżetowy wynosi nie 5,8% PKB, jak twierdził poprzedni rząd, ale aż 15% PKB. W dodatku dług publiczny osiągnął poziom 100% PKB. Rząd nie miał pieniędzy na spłatę długów, inwestorzy nie chcieli 7

8 już Grecji pożyczać pieniędzy, a jeśli kupowali obligacje, żądali bardzo wysokiego oprocentowania dług więc narastał, rosły też koszty obsługi długu. Już w 2010 roku Unia Europejska i Międzynarodowy Fundusz Walutowy musiały ratować Grecję, udzielając jej pomocy w wysokości 110 mld euro. Rząd musiał wprowadzić oszczędności. Zrównał i podniósł wiek emerytalny z 60 do 65 lat, podniósł VAT z 19% do 23%, odebrał pracownikom budżetówki nagrody roczne. Te działania były jednak niewystarczające. Już wiosną 2011 okazało się, że Grecja nadal ma problemy, dług sięga prawie 160% PKB i znów potrzebna jest pomoc finansowa UE. Parlament grecki uchwalił kolejną ustawę, która zakłada wprowadzenie oszczędności w wysokości 28 mld euro. Zakłada ona zwolnienie 150 tysięcy pracowników sfery budżetowej, podniesienie podatków i wydłużenie tygodnia pracy z 37,5 do 40 godzin, obniżenie pensji minimalnej z 730 do 600 euro. Do tego ma być przeprowadzona prywatyzacja majątku państwowego o wartości ponad 50 mld euro. Rząd jest zmuszony sprzedać do 2015 roku m.in. akcje kilku banków, kasyna, kolej, obiekty olimpijskie, koncerny energetyczne, międzynarodowe lotnisko w Atenach, port w Pireusie, koncesje na obsługę autostrad, nieruchomości i ziemię, w tym plaże oraz budynki mieszkalne. Grecy zaprotestowali przeciwko tym decyzjom. Twierdzą, że mają już dość wyrzeczeń, podwyżek podatków, obniżania wynagrodzeń, zwolnień. Bezrobocie wzrosło do 16%. W czerwcu i lipcu 2011 roku w wielu miejscowościach odbyły się manifestacje, wiece. Wybuchły też zamieszki - protestujący palili samochody, rozbijali witryny sklepowe, policja użyła gazu łzawiącego, rannych zostało ponad 300 osób. Źródło: opracowanie własne na podstawie tekstu FOR Jak prawie zbankrutowała Grecja oraz artykułów prasowych: Leszka Baja Grecja dostanie pomoc? Druga część planu przyjęta, Druga_czesc_plan u_przyjeta.html oraz Leszka Baja i Mariusza Piotrowskiego Grecja musi oszczędzać albo upaść, Materiał pomocniczy nr 4 Na co państwo wydaje, ile państwo dostaje 8

Temat: Dług publiczny spadkiem dla przyszłych pokoleń Polaków?

Temat: Dług publiczny spadkiem dla przyszłych pokoleń Polaków? Temat: Dług publiczny spadkiem dla przyszłych pokoleń Polaków? Autor: Krystyna Brząkalik Skrócony opis lekcji: Uczniowie poznają zagadnienia, związane z deficytem budżetowym i deficytem sektora finansów

Bardziej szczegółowo

Temat: Z budżetu, czyli z naszych podatków o absurdalnych wydatkach?

Temat: Z budżetu, czyli z naszych podatków o absurdalnych wydatkach? Wszystkie scenariusze lekcji, komiksy i animacje są dostępne na: www.for.org.pl Temat: Z budżetu, czyli z naszych podatków o absurdalnych wydatkach? Autor: Jolanta Czajkowska Poziom Gimnazjum: Podstawa

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Temat: Państwo przyjazne dla przedsiębiorców?

Temat: Państwo przyjazne dla przedsiębiorców? Wszystkie scenariusze lekcji, komiksy i animacje są dostępne na: www.for.org.pl Temat: Państwo przyjazne dla przedsiębiorców? Autor: Krystyna Brząkalik Poziom szkoła ponadgimnazjalna Podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

Dług publiczny w Polsce

Dług publiczny w Polsce Dług publiczny w Polsce dług publiczny jest to zadłużenie wszystkich podmiotów sektora finansów publicznych, po wyeliminowaniu przepływów finansowych pomiędzy tymi podmiotami, przy czym w Polsce do sektora

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR URZĘDU MIEJSKIEGO w BRZESKU. Budżet Gminy Brzesko STAN BUDŻETU NA CZERWIEC 2006.

INFORMATOR URZĘDU MIEJSKIEGO w BRZESKU. Budżet Gminy Brzesko STAN BUDŻETU NA CZERWIEC 2006. INFORMATOR URZĘDU MIEJSKIEGO w BRZESKU Budżet Gminy Brzesko 2006 STAN BUDŻETU NA CZERWIEC 2006. Budżet Gminy jest dokumentem, który zawiera finansowy i rzeczowy plan działania Gminy w danym roku. Po jednej

Bardziej szczegółowo

Kryzys strefy euro. Przypadek Grecji

Kryzys strefy euro. Przypadek Grecji Kryzys strefy euro. Przypadek Grecji Początek kryzysu w Grecji Skala problemów w Grecji została ujawniona w kwietniu 2009, gdy w zrewidowano prognozę deficytu budżetowego z 3,7% PKB do 12,7%, a ostatecznie

Bardziej szczegółowo

Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych

Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych Skrócony opis lekcji Na zajęciach uczniowie poznają działanie funduszy inwestycyjnych, różne typy funduszy inwestycyjnych oraz opłacalność inwestycji

Bardziej szczegółowo

Temat: Wydatki budżetowe absurdalne czy niezbędne?

Temat: Wydatki budżetowe absurdalne czy niezbędne? Wszystkie scenariusze lekcji, komiksy i animacje są dostępne na: www.for.org.pl Temat: Wydatki budżetowe absurdalne czy niezbędne? Autor: Krystyna Brząkalik Poziom szkoła ponadgimnazjalna Podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Przychody i rozchody budżetu państwa

Przychody i rozchody budżetu państwa BSiE 37 Monika Korolewska Informacja nr 1162 (IP-108G) Przychody i rozchody budżetu państwa Przepisy ustawy o finansach publicznych obok dochodów i wydatków oraz środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XIII WYDATKI RZĄDOWE I ICH FINANSOWANIE Budżet rządu: niektóre fakty i liczby Wydatki rządowe, podatki i makroekonomia Deficyt budżetowy i długu publiczny

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY?

SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY? SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY? Broszura informacyjna Urzędu Miasta i Gminy Wschowa Marzec 2006 WSTĘP Szanowni Państwo Już drugi raz przekazujemy na Państwa ręce publikację pt.: Skąd mamy pieniądze

Bardziej szczegółowo

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała W 2011 relacja długu publicznego do PKB przekroczyła 165 proc. Oznacza to wzrost

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO FINANSACH DLA NAUCZYCIELA

PRZEWODNIK PO FINANSACH DLA NAUCZYCIELA PRZEWODNIK PO FINANSACH DLA NAUCZYCIELA Lekcja 3, klasy I-III Co robią banki? Materiały zostały objęte Patronatem: Lekcja 3 WPROWADZENIE MERYTORYCZNE: CO ROBIĄ BANKI? Istnieją różne sposoby oszczędzania

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica?

Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica? Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica? Autor: Krzysztof Romaniuk 1. Temat: Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza

Bardziej szczegółowo

obniżenie wieku emerytalnego

obniżenie wieku emerytalnego obniżenie wieku emerytalnego Foto: Shutterstock Model przedstawiający możliwe skutki obniżenia wieku emerytalnego zaprezentowali ekonomiści z Uniwersytetu Warszawskiego i Szkoły Głównej Handlowej, związani

Bardziej szczegółowo

6. Literatura, materiały źródłowe, strony internetowe:

6. Literatura, materiały źródłowe, strony internetowe: Strona1 Sławomir Dorocki Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 3.10 Temat zajęć: Sprawdzian z działu 3 1. Cele lekcji: Uczeń: sprawdza stopień opanowania wiedzy i umiejętności z działu 3. 2. Metody i techniki:

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO FINANSACH DLA NAUCZYCIELA

PRZEWODNIK PO FINANSACH DLA NAUCZYCIELA PRZEWODNIK PO FINANSACH DLA NAUCZYCIELA Lekcja 1, Gimnazjum, VI klasa szkoły podstawowej Planujemy domowe finanse Materiały zostały objęte Patronatem: Lekcja 1 WPROWADZENIE MERYTORYCZNE: PLANUJEMY DOMOWE

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.11 Temat zajęć: Dzielimy się z państwem rozliczenie roczne PIT

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.11 Temat zajęć: Dzielimy się z państwem rozliczenie roczne PIT Strona1 Wioletta Kilar Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.11 Temat zajęć: Dzielimy się z państwem rozliczenie roczne PIT 1. Cele lekcji: Uczeń: stosuje terminy, pojęcia i procedury podatkowe, wie, jaki

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Pruszcz Gdański

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Pruszcz Gdański Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Pruszcz Gdański Wieloletnia prognoza finansowa sporządzana jest w celu przeprowadzenia oceny sytuacji finansowej jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Skąd mamy pieniądze i na co je wydajemy? Zasada rozliczalności

Skąd mamy pieniądze i na co je wydajemy? Zasada rozliczalności Skąd mamy pieniądze i na co je wydajemy? Zasada rozliczalności Zasada rozliczalności Działalność samorządu jest mierzalna i rejestrowana. W szczególności w zakresie finansów, określona jest odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć z przedmiotu podstawy przedsiębiorczości

Scenariusz zajęć z przedmiotu podstawy przedsiębiorczości Scenariusz zajęć z przedmiotu podstawy przedsiębiorczości Temat: Dochody z kapitału Opracowała Grażyna Drożdżowska Uwagi realizacyjne Lekcja jest przewidziana jako jednostka 2- godzinna stanowiąca utrwalenie

Bardziej szczegółowo

Potrzeby konsumentów i środki ich zaspokajania. Autor: Krystyna Brząkalik

Potrzeby konsumentów i środki ich zaspokajania. Autor: Krystyna Brząkalik Potrzeby konsumentów i środki ich zaspokajania Autor: Krystyna Brząkalik Skrócony opis lekcji Lekcja Potrzeby konsumentów oraz środki ich zaspokajania jest przeznaczona dla uczniów gimnazjum, ale po dokonaniu

Bardziej szczegółowo

Dlaczego system bankowy musi upaść? Robert Brzoza

Dlaczego system bankowy musi upaść? Robert Brzoza Dlaczego system bankowy musi upaść? Robert Brzoza System bankowy przejął władzę nad gospodarką Przejął podaż pieniądza. Przejął zasilanie gospodarki nowymi pieniędzmi. Udziela korupcyjnie utworzonych kredytów.

Bardziej szczegółowo

Lekcja 2: Co może Prezydent?

Lekcja 2: Co może Prezydent? Lekcja 2: Co może Prezydent? Cele lekcji w języku ucznia/uczennicy i kryteria sukcesu CEL 1. Określę, czym jest system parlamentarnogabinetowy. 2. Wyjaśnię, jaką rolę sprawuje w polskim systemie politycznym

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dodatkowych

Scenariusz zajęć dodatkowych Małgorzata Grzanka Scenariusz zajęć dodatkowych Opracowany scenariusz dotyczy lekcji wprowadzającej do cyklu spotkań poświęconych funkcjonowaniu Giełdy Papierów Wartościowych oraz inwestowaniu. Kolejne

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą.

Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. Scenariusz 1 MATURA 2008 i co dalej? Planowanie drogi kształcenia. Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. Cele lekcji: Uczeń powinien: wyznaczać cele związane

Bardziej szczegółowo

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2016 Biuletyn kwartalny

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2016 Biuletyn kwartalny Warszawa, 1 czerwca r. Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/ Biuletyn kwartalny 1. Państwowy dług publiczny(pdp, zadłużenie sektora finansów publicznych po konsolidacji) na koniec I kwartału r.

Bardziej szczegółowo

Poziom: Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów

Poziom: Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów Temat: Czy to się opłaca? czyli o efektywnym inwestowaniu Skrócony opis zajęć: W trakcie zajęć uczniowie omawiają zasady, którymi należy się kierować podejmując decyzję o inwestowaniu. Oceniają konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa miasta Katowice na lata 2015-2035. założenia i zakres

Wieloletnia Prognoza Finansowa miasta Katowice na lata 2015-2035. założenia i zakres Wieloletnia Prognoza Finansowa miasta Katowice na lata 2015-2035 Budżet miasta Katowice na 2015r. założenia i zakres Katowice 17.12.2014r. Wieloletnia Prognoza Finansowa to dokument służący: strategicznemu

Bardziej szczegółowo

www.filmotekaszkolna.pl

www.filmotekaszkolna.pl Temat: Jak zbudować dobre relacje z rodzicami? Rozważania na podstawie filmu Ojciec Jerzego Hoffmana Opracowanie: Lidia Banaszek Etap edukacyjny: ponadgimnazjalny Przedmiot: godzina wychowawcza Czas: 2

Bardziej szczegółowo

Finanse państwa cz. I. Zadłużenie

Finanse państwa cz. I. Zadłużenie Finanse państwa cz. I Zadłużenie Jedność budżetu Jedność formalna - obowiązek zawarcia budżetu w jednym akcie prawnym. Np. budżet państwa, budżet gminy. Jednosć materialna - środki trafiające do budżetu

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Jak nie wpaść w pętlę zadłużenia?

Jak nie wpaść w pętlę zadłużenia? Jak nie wpaść w pętlę zadłużenia? Skrócony opis lekcji Podstawa programowa kształcenia ogólnego: Wiedza o społeczeństwie. Uczeń: podaje przykłady racjonalnego i nieracjonalnego gospodarowania; stosuje

Bardziej szczegółowo

3.12 Powtórzenie wiadomości - Instytucje rynkowe

3.12 Powtórzenie wiadomości - Instytucje rynkowe Być przedsiębiorczym nauka przez praktykę Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 3.12 Powtórzenie wiadomości - Instytucje rynkowe Anna Kolano al. T.

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego Grecji w 2013 roku :34:49

Podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego Grecji w 2013 roku :34:49 Podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego Grecji w 2013 roku 2014-03-21 12:34:49 2 Rok 2013 był siódmym rokiem recesji w Grecji. Jednak zauważalna jest poprawa sytuacji gospodarczej Grecji. Następuje

Bardziej szczegółowo

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2015 Biuletyn kwartalny

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2015 Biuletyn kwartalny Warszawa, 1 czerwca 215 r. Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/215 Biuletyn kwartalny 1. Państwowy dług publiczny (PDP, zadłużenie sektora finansów publicznych po konsolidacji) na koniec I kwartału

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy CELE LEKCJI: Ogólny: - poznanie waluty euro. Szczegółowe: - uczeń zna

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr III/20/14/07 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 29 grudnia 2014 r.topad007 r.

Uchwała Nr III/20/14/07 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 29 grudnia 2014 r.topad007 r. Uchwała Nr III/20/14/07 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 29 grudnia 2014 r.topad007 r. w sprawie uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej Na podstawie art. 227, art. 228 i art. 230 ust. 6 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO FINANSACH DLA NAUCZYCIELA

PRZEWODNIK PO FINANSACH DLA NAUCZYCIELA PRZEWODNIK PO FINANSACH DLA NAUCZYCIELA Lekcja 2, klasy IV-VI Jak działają banki? Materiały zostały objęte Patronatem: Lekcja 2 WPROWADZENIE MERYTORYCZNE: JAK DZIAŁAJĄ BANKI? Bank komercyjny jest to instytucja

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola banku w gospodarce Po co są potrzebne banki? dr Marek Szewczyk

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola banku w gospodarce Po co są potrzebne banki? dr Marek Szewczyk Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Rola banku w gospodarce Po co są potrzebne banki? dr Marek Szewczyk Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 6 listopada 2013 r. Bank, co to znaczy Słowo bank pochodzi

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o partiach politycznych.

- o zmianie ustawy o partiach politycznych. Warszawa, dnia 19 lutego 2013 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań.

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Analiza struktury budżetów jednostek samorządu terytorialnego pozwala na stwierdzenie, iż sfinansowanie

Bardziej szczegółowo

Typy systemów gospodarczych

Typy systemów gospodarczych Typy systemów gospodarczych socjalizm gospodarka centralnie gospodarka sterowana wolna Typy systemów gospodarczych kapitalizm sterowany wolny Dwa główne spojrzenia na rolę państwa w gospodarce LIBERAŁOWIE,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Wykaz podstawowej literatury Przedmowa. Podatki część ogólna. Podatki dochodowe XIII

Spis treści. Wykaz skrótów Wykaz podstawowej literatury Przedmowa. Podatki część ogólna. Podatki dochodowe XIII Wykaz skrótów Wykaz podstawowej literatury Przedmowa XI XIII XV Podatki część ogólna Tabl. 1. Definicja podatku 3 Tabl. 2. Elementy podatku 4 Tabl. 3. Rodzaje podatów 5 Tabl. 4. Regulacja Ordynacji podatkowej

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 313/XLIII/13 Rady Gminy Nowa Ruda z dnia 28 listopada 2013 roku Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w projekcie Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta Koszalina na lata

Objaśnienia wartości przyjętych w projekcie Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta Koszalina na lata 12 Objaśnienia wartości przyjętych w projekcie Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta Koszalina na lata 2015-2033 Założenia ogólne 1. Wartości przyjęte w WPF są zgodne z projektem budżetu na 2015 rok.

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pieniężnych. Mechanizm wymiany i podziału wartości materialnych.

FINANSE. Zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pieniężnych. Mechanizm wymiany i podziału wartości materialnych. Prawo finansowe FINANSE Zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pieniężnych. Mechanizm wymiany i podziału wartości materialnych. Metoda podziału Produktu Krajowego Brutto za

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA W WIELOLETNIEJ PROGNOZIE FINANSOWEJ MIASTA OLSZTYNA NA LATA 2013-2021

OBJAŚNIENIA W WIELOLETNIEJ PROGNOZIE FINANSOWEJ MIASTA OLSZTYNA NA LATA 2013-2021 Załącznik Nr 4 Załącznik Nr 3 do uchwały Nr XXX/540/12 do uchwały Nr XXXVI/627/13 Rady Miasta Olsztyna Rady Miasta Olsztyna z dnia 13 grudnia 2012 r. z dnia 24 kwietnia 2013 r. OBJAŚNIENIA WARTOŚCI PRZYJĘTYCH

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 0007.III.6.2014 Rady Miejskiej w Złotoryi z dnia 29 grudnia 2014 r. Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2015 2025 Projekt wieloletniej prognozy finansowej

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej na lata 2012-2020 Powiatu Ostródzkiego.

Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej na lata 2012-2020 Powiatu Ostródzkiego. Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej na lata 2012-2020 Powiatu Ostródzkiego. Wieloletnią prognozę finansową przyjęto na lata 2012-2020, natomiast prognozę spłaty długu przyjęto

Bardziej szczegółowo

RYNEK CONSUMER FINANCE

RYNEK CONSUMER FINANCE RYNEK CONSUMER FINANCE WZROST W OBLICZU WYZWAŃ I ZAGROŻEŃ? dr Piotr Białowolski Szkoła Główna Handlowa Kongres Consumer Finance, AGENDA PREZENTACJI Rynek consumer finance wielkość, cele sięgania po kredyt

Bardziej szczegółowo

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO Poprawna diagnoza błędne wnioskowanie Centrum im. Adama Smitha 27 czerwca 2013 roku 1 Centrum wobec OFE Nie jesteśmy przeciwnikami OFE Jesteśmy zwolennikami

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY???

SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY??? SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY??? Działalność Powiatu, w tym oczywiście finanse są jawne. Mówi o tym art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i ustawa o dostępie do informacji publicznej.

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031

Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031 Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr Rady Miejskiej w Łodzi z dnia Lp. Wyszczególnienie 2013 (plan po zmianach 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Bardziej szczegółowo

Temat: Jak nie wpaść w pętlę zadłużenia?

Temat: Jak nie wpaść w pętlę zadłużenia? Temat: Jak nie wpaść w pętlę zadłużenia? Poziom: gimnazjum. Przedmiot: wiedza o społeczeństwie lub godzina wychowawcza. Podstawa programowa kształcenia ogólnego: Wiedza o społeczeństwie. Gospodarka rynkowa.

Bardziej szczegółowo

Bilans przedsiębiorstwa co to takiego? Autor: mgr Gabriela Jagsz

Bilans przedsiębiorstwa co to takiego? Autor: mgr Gabriela Jagsz Bilans przedsiębiorstwa co to takiego? Autor: mgr Gabriela Jagsz Cele lekcji W trakcie zajęć uczeń powinien: ćwiczyć umiejętności pracy w grupie, ćwiczyć umiejętności autoprezentacji, prezentować efekty

Bardziej szczegółowo

Polski Związek Firm Deweloperskich. Polski Związek Firm Deweloperskich. Dostępność mieszkań

Polski Związek Firm Deweloperskich. Polski Związek Firm Deweloperskich. Dostępność mieszkań Dostępność mieszkań Co to znaczy dostępne mieszkanie? Jeżeli gospodarstwo domowe wydaje więcej niż 5 % swojego dochodu na mieszkanie, wtedy mieszkanie uważane jest za niedostępne ) Taki koszt należy rozumieć

Bardziej szczegółowo

2012-01-09. mgr Rafał Mundry Zakład Polityki Gospodarczej. Wrocław, 2011

2012-01-09. mgr Rafał Mundry Zakład Polityki Gospodarczej. Wrocław, 2011 Działania Europejskiego Mechanizmu Stabilizacji Finansowej (EFSM) oraz Europejskiego Funduszu Stabilizacji Finansowej (EFSF) mgr Rafał Mundry Zakład Polityki Gospodarczej Wrocław, 2011 1 Od czego się zaczęło?

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej Województwa Małopolskiego na lata

Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej Województwa Małopolskiego na lata Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej Województwa Małopolskiego na lata 2013-2028 Uwagi ogólne: Do obliczeń wielkości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej Województwa

Bardziej szczegółowo

KĄTY. Cele operacyjne. Metody nauczania. Materiały. Czas trwania. Struktura i opis lekcji

KĄTY. Cele operacyjne. Metody nauczania. Materiały. Czas trwania. Struktura i opis lekcji KĄTY Cele operacyjne Uczeń zna: pojęcie kąta i miary kąta, zależności miarowe między kątami Uczeń umie: konstruować kąty przystające do danych, kreślić geometryczne sumy i różnice kątów, rozróżniać rodzaje

Bardziej szczegółowo

SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY?

SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY? SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY? www.nowytarg.pl Broszura informacyjna dla mieszkańców Nowego Targu Edycja 2005 Niniejsza publikacja ma na celu przybliżenie mieszkańcom miasta Nowego Targu w prosty

Bardziej szczegółowo

LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE

LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE maj 2014 r. DEFINICJA I GŁÓWNE CECHY OBLIGACJI Obligacja - jest papierem wartościowym emitowanym w seriach, w którym Emitent (jednostka samorządowa)

Bardziej szczegółowo

Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach

Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach 2013-2015 Warszawa, wrzesień 2016 Spis treści Wprowadzenie... 2 Część I Wykonanie budżetów jednostek samorządu terytorialnego... 4 1.

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy

Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy Dr Gabriela Grotkowska Plan wykładu 2. Rachunek dochodu narodowego w gospodarce zamkniętej i otwartej (SNA) Tożsamość

Bardziej szczegółowo

1. Zmiana budżetu Powiatu Pabianickiego na 2012 rok.

1. Zmiana budżetu Powiatu Pabianickiego na 2012 rok. OBJAŚNIENIA do załącznika nr 1 Wieloletniej Prognozy Finansowej dla Powiatu Pabianickiego Podstawa przygotowania prognozy: 1. Zmiana budżetu Powiatu Pabianickiego na 2012 rok. 2. Przyjęcie wartości zgodnych

Bardziej szczegółowo

2. Konstruowanie budżetu domowego

2. Konstruowanie budżetu domowego 1. Uczeń: 2. Konstruowanie budżetu domowego a. 1. Cele lekcji i. a) Umiejętności analizuje strukturę dochodów i wydatków rodziny, ustala źródła potencjalnych oszczędności w budżecie domowym, ocenia zdolność

Bardziej szczegółowo

Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa

Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Jak kryzys finansowy i fiskalny wpłyn ynął na perspektywę polskiego członkostwa w strefie euro? Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Wiosenna Szkoła a Leszka Balcerowicza, Forum Obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Państwowy dług publiczny

Państwowy dług publiczny Państwowy dług publiczny Równowaga finansów publicznych D + P = W + R D Dochody publiczne P Przychody publiczne W Wydatki publiczne R Rozchody publiczne SALDO BUDŻETOWE różnica pomiędzy dochodami a wydatkami

Bardziej szczegółowo

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce Cała uwaga Europy skupia się od kilku miesięcy na Grecji ze względu na nasilenie trwającego w tym kraju kryzysu finansowego. Perspektywa wyjścia

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna państwa

Polityka fiskalna państwa Polityka fiskalna państwa Ekonomia - Wykład 10 WNE UW Jerzy Wilkin Finanse publiczne i polityka fiskalna główne składniki i funkcje Sektor publiczny, jego składniki, znaczenie i źródła finansowania. Finanse

Bardziej szczegółowo

Rady dla przyszłych inwestorów

Rady dla przyszłych inwestorów Rady dla przyszłych inwestorów Podstawa programowa kształcenia ogólnego: Uczeń: podaje przykłady racjonalnego i nieracjonalnego gospodarowania; stosuje zasady racjonalnego gospodarowania w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr VII/41/15 Rady Gminy Pęcław z dnia 29 września 2015 r. OBJAŚNIENIA

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr VII/41/15 Rady Gminy Pęcław z dnia 29 września 2015 r. OBJAŚNIENIA Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr VII/41/15 Rady Gminy Pęcław z dnia 29 września 2015 r. OBJAŚNIENIA Wieloletnia prognoza finansowa (zwana dalej WPF) zgodnie z art. 227 ust.1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Szacunkowe koszty obietnic wyborczych

Szacunkowe koszty obietnic wyborczych ANALIZA FOR NR 10/2011 30 września 2011 Szacunkowe koszty obietnic wyborczych Anna Czepiel Mateusz Guzikowski Aleksander Łaszek Lech Kalina Mateusz Sabat Dawid Samoń Marek Tatała Szacunkowe koszty obietnic

Bardziej szczegółowo

Analiza Sprawozdań z wykonania budżetu gminy Kolbudy w latach

Analiza Sprawozdań z wykonania budżetu gminy Kolbudy w latach STRATEGIA ROZWOJU GMINY KOLBUDY Analiza Sprawozdań z wykonania budżetu gminy Kolbudy w latach 2005-2009 Dla gminy Kolbudy opracował: Adam Rodziewicz sierpień 2010 A-BAN Adam Rodziewicz ul. Morenowe Wzgórze

Bardziej szczegółowo

SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY???

SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY??? SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY??? Działalność Gminy, w tym oczywiście finanse są jawne. Mówi o tym art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i ustawa o dostępie do informacji publicznej. Każdy

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Grecji w 2014 roku :11:20

Sytuacja gospodarcza Grecji w 2014 roku :11:20 Sytuacja gospodarcza Grecji w 2014 roku 2015-02-11 20:11:20 2 Dzięki konsekwentnie wprowadzanym reformom grecka gospodarka wychodzi z 6 letniej recesji i przechodzi obecnie przez fazę stabilizacji. Prognozy

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Państwem

Bardziej szczegółowo

BUDŻET GMINY NASIELSK NA PRZESTRZENI LAT

BUDŻET GMINY NASIELSK NA PRZESTRZENI LAT BUDŻET GMINY NASIELSK NA PRZESTRZENI LAT W wielu środowiskach lokalnych panuje przekonanie, że budżet gminny to wielka tajemnica, rządki cyferek i liczb, o których pojęcie mają tylko finansiści, a które

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Jak bank udziela kredytu?

Temat lekcji: Jak bank udziela kredytu? Eliza Kotowicz Departament Inspekcji Bankowych, Instytucji Płatniczych i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Stan prawny na 20.10.2015 r. Temat lekcji: Jak

Bardziej szczegółowo

VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie

VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie Copyright Ewa Ginger https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/rynki-finansowe/vat-ratuje-wplywy-podatkowe-na-swi ecie/ VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie Wśród

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą.

Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. SCENARIUSZ 2 MATURA 2007 Jak podjąć decyzję o wyborze przedmiotów? Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. Cele lekcji: Uczeń powinien: poznać zasady przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVII/60/2014 ZGROMADZENIA ZWIĄZKU MIĘDZYGMINNEGO NIDA z dnia 28 stycznia 2014 r.

UCHWAŁA NR XVII/60/2014 ZGROMADZENIA ZWIĄZKU MIĘDZYGMINNEGO NIDA z dnia 28 stycznia 2014 r. UCHWAŁA NR XVII/6/214 ZGROMADZENIA ZWIĄZKU MIĘDZYGMINNEGO NIDA 2 z dnia 28 stycznia 214 r. w sprawie uchwalenia budżetu Związku Międzygminnego NIDA 2 na 214 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4, pkt 9

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Wydawnictwo KUL Lublin 2012 SPIS TREŚCI Od autora 9 Część I DŁUG NA ŚWIECIE: FAKTY I. BOMBA DŁUGU PUBLICZNEGO 13 1. Zegar długu na świecie 14 2. Tym razem w dtugi popadły

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawa finansowego przedsiębiorców

Podstawy prawa finansowego przedsiębiorców Podstawy prawa finansowego przedsiębiorców FINANSE Zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pieniężnych. Mechanizm wymiany i podziału wartości materialnych. Metoda podziału

Bardziej szczegółowo

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH przyczyny, mechanizm, drogi wyjścia redakcja naukowa Leokadia Oręziak Dariusz K. Rosati Warszawa 2013 SPIS TREŚCI WSTĘP Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati ^ 9 ROZDZIAŁ 1. Konsolidacja

Bardziej szczegółowo

RAPORT ZADŁUŻENIE POLAKÓW

RAPORT ZADŁUŻENIE POLAKÓW RAPORT ZADŁUŻENIE POLAKÓW 1. O raporcie 4 2. Co Polacy myślą o pożyczkach 6 3. Sytuacja materialna Polaków 8 4. Czy pożyczamy? 12 5. Na co pożyczają Polacy 14 6. Problemy ze spłatą zobowiązań 18 7. Powody

Bardziej szczegółowo

Hiszpania: Oszczędnościowy budżet bez względu na protesty 28 września 2012

Hiszpania: Oszczędnościowy budżet bez względu na protesty 28 września 2012 Dwa dni burzliwych protestów, w czasie których policja rozpędzała demonstrantów, strzelając gumowymi nabojami, nie zachwiały wolą konserwatywnego rządu Mariano Rajoya, aby podążać drogą oszczędności w

Bardziej szczegółowo

Temat: O sukcesie w biznesie.

Temat: O sukcesie w biznesie. Temat: O sukcesie w biznesie. Autor: Beata Łuba Krolik Poziom Gimnazjum Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów Wiedza o społeczeństwie Treści nauczania i umiejętności Praca i przedsiębiorczość.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/196/2012 RADY POWIATU GNIEŹNIEŃSKIEGO z dnia 17 grudnia 2012 r.

UCHWAŁA NR XXX/196/2012 RADY POWIATU GNIEŹNIEŃSKIEGO z dnia 17 grudnia 2012 r. UCHWAŁA NR XXX/196/2012 RADY POWIATU GNIEŹNIEŃSKIEGO z dnia 17 grudnia 2012 r. w sprawie: zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Powiatu Gnieźnieńskiego na lata 2012 2023. Na podstawie art. 12 pkt 11

Bardziej szczegółowo