Wykład 5 Negocjacje płacowe i związki zawodowe na rynku pracy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wykład 5 Negocjacje płacowe i związki zawodowe na rynku pracy"

Transkrypt

1 Wykład 5 Negocjacje płacowe i związki zawodowe na rynku pracy Leszek Wincenciak Uniwersytet Warszawski

2 2/39 Plan wykładu: Wprowadzenie Modele zachowań związków zawodowych Wprowadzenie Model monopolistycznego związku Model negocjacji efektywnych Centralizacja negocjacji (corporatism) Podsumowanie Następny wykład

3 Wprowadzenie 3/39 Wprowadzenie Związki zawodowe często oskarża się o to, że ich działania powodują nadmierne bezrobocie. Czy jest to pogląd uzasadniony? Wpływ związków na bezrobocie zależy od wielu czynników: siły przetargowej (negocjacyjnej) ilości pracowników objętych zbiorowymi negocjacjami (collective bargaining) stopnia centralizacji negocjacji

4 Wprowadzenie 4/39 Wprowadzenie Tabela 1. Skala uzwiązkowienia porównanie międzynarodowe Kraj Odsetek pracowników objętych umowami zbiorowymi Odsetek pracowników wsektorzerynkowym należących do związków zawodowych Centralizacja Koordynacja Australia Austria Belgia Dania Finlandia Francja Niemcy Szwecja UK USA Centralizacja: 1 negocjacje na poziomie firmy; 5 negocjacje na szczeblu ogólnokrajowym Koordynacja: 1 brak koordynacji negocjacji; 5 koordynacja przez konfederacje ZZ na szczeblu krajowym

5 Modele zachowań związków zawodowych 5/39 Wprowadzenie Funkcja celu związku zawodowego Przypuśćmy, że reprezentatywny związek zawodowy posiada funkcję użyteczności V (w, L) o następującej postaci: V (w, L) = L [ N u(w)+ 1 L ] u(b), (1) N gdzie N jest (stałą) liczbą członków związku, L jest liczbą członków związku, którzy są zatrudnieni (L N), w jest płacą realną, B jest wartością bezrobocia, np. mierzoną zasiłkami oraz u( ) jest pośrednią funkcją użyteczności. Dwie możliwe interpretacje: probabilistyczna i utylitarna.

6 Modele zachowań związków zawodowych 6/39 Firmy Wprowadzenie Zakłada się, że funkcja produkcji dla reprezentatywnej firmy dana wpostaciy = AF (L, K), z ustalonym zasobem kapitału K posiada stałe przychody skali oraz malejącą produktywność krańcową (F L > 0,F LL < 0). Krótkookresowa funkcja (realnego) zysku zdefiniowana jest następująco: π(w, L) =AF (L, K) wl. (2) Aby przedstawić graficznie rozwiązania analizowanych modeli należy wyprowadzić kilka zależności. Krzywa popytu na pracę dana jest jako wszystkie kombinacje (w, L), dla których zysk jest zmaksymalizowany dla danego wyboru L. Formalnie mamy: π L = AF L (L, K) w =0 L D = L D (w, A, K), (3) gdzie L D w < 0,L D A > 0 i LD K > 0.

7 Modele zachowań związków zawodowych 7/39 Wprowadzenie Firmy Drugie narzędzie graficzne to krzywa izo-zysku. Reprezentuje ona wszystkie kombinacje w i L, dla których zysk firmy osiąga pewien stały poziom. Można interpretować tę linię jako krzywą obojętności firmy. Nachylenie krzywej izo-zysku wyznaczamy ustalając dπ =0: π w dw + π L dl =0 ( ) dw dl dπ=0 = π L π w. (4) Wiemy z równania (2), że π w = L <0, zatem nachylenie krzywej izo-zysku zależy od znaku π L.Aleπ L = AF L w oraz F LL < 0, zatem π L jest dodatnie, gdy zatrudnienie jest mniejsze niż optymalne, wynosi zero, gdy zatrudnienie jest optymalne oraz jest ujemne, gdy zatrudnienie przekracza poziom optymalny.

8 Modele zachowań związków zawodowych 8/39 Wprowadzenie Firmy Rysunek 1. Krzywe izo-zysku i krzywa popytu na pracę

9 Modele zachowań związków zawodowych 9/39 Wprowadzenie Funkcja celu związku zawodowego Funkcja celu związku zawodowego może być również przedstawiona graficznie w postaci krzywych obojętności związku. Jasne jest, że związek nie dostarczy żadnej podaży pracy, gdy płace są poniżej wartości stanu bezrobocia. Zatem w kategoriach rysunku 2, ograniczenie w B przekłada się na poziomą linię BC (benefit curve). Z drugiej strony, związek nie jest w stanie dostarczyć większej podaży pracy niż liczba członków, których posiada. Zatem dodatkowe ograniczenie L N, które przekłada się na linię pełnego zatrudnienia FE na rys. 2. Wewnątrz dopuszczalnych wartości (w B and L N), nachylenie krzywej obojętności wyznaczamy poprzez dv = V w dw + V L dl =0: L N u wdw + 1 [u(w) u(b)]dl =0 ( ) N dw u(w) u(b) = < 0. (5) dl Lu w dv =0

10 Modele zachowań związków zawodowych 10/39 Wprowadzenie Funkcja celu związku zawodowego Rysunek 2. Krzywe obojętności związku zawodowego

11 Modele zachowań związków zawodowych 11/39 Wprowadzenie Trzy główne modele zachowań związków zawodowych Model monopolistycznego związku [Dunlop (1944)]: związek wykorzystuje siłę monopolistyczną na swoim rynku pracy [Leontief (1946)]: związek i firma prowadzą negocjacje płacowe. Firma ustala poziom zatrudnienia Model negocjacji efektywnych [McDonald, Solow (1981)]: związek i firma negocjują zarówno płace, jak i zatrudnienie jednocześnie

12 Modele zachowań związków zawodowych 12/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku

13 Modele zachowań związków zawodowych 13/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku Jest to najstarszy model związku zawodowego, zaproponowany przez Dunlopa (1944). Zakłada się w nim, że związek zachowuje się jak monopolistyczny sprzedawca pracy. Ograniczony jest popytem firmy na pracę, zdefiniowanym pośrednio przez (3) i ustala płacę taką, że jego użyteczność (1) jest zmaksymalizowana. Problem monopolistycznego związku przyjmuje postać: max V (w, L) p. w. π L(w, A, K) =0, (6) w gdzie ograniczenie π L =0zapewnia wybór na krzywej popytu na pracę. Innymi słowy, popyt na pracę działa tu jako ograniczenie budżetowe związku.

14 Modele zachowań związków zawodowych 14/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku Podstawiając popyt na pracę do funkcji użyteczności związku, problem optymalizacyjny staje się prosty: max V ( w, L D (w, A, K) ). (7) w Warunek pierwszego rzędu: dv dw =0: V w + V L L D w =0, (8) Implikuje to, że V w /V L = L D w, co oznacza, że w optimum nachylenie krzywej obojętności związku musi się zrównać z nachyleniem krzywej popytu na pracę. Rozwiązanie przedstawia graficznie rys. 3.

15 Modele zachowań związków zawodowych 15/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku Rysunek 3. Ustalanie płac przez monopolistyczny związek zawodowy

16 Modele zachowań związków zawodowych 16/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku W jaki sposób płaca realna reaguje na szok produktywności w tym modelu? W rozwiązaniu konkurencyjnym, płaca realna pozostanie stała, chyba, że szok jest dostatecznie duży. Aby ustalić wpływ szoku na płace w tym modelu lepiej jest przedstawić warunek (8) w następującej postaci: V w + V L L D w = L N u w + 1 N [u(w) u(b)]ld w =0 = L [ ] wu w +[u(w) u(b)] wld w =0 wn L u(w) u(b) = 1, (9) wu w ε D gdzie ε D wl D w /L jest absolutną wartością elastyczności popytu na pracę.

17 Modele zachowań związków zawodowych 17/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku Jeśli elastyczność ta jest stała, wówczas wstrząs produktywnościowy nie wpływa na płacę realną, a wyłącznie na zatrudnienie. Może to zatem tłumaczyć sztywność płacy realnej. Gdyby wszyscy członkowie związku byli zatrudnieni (L = N), wówczas funkcja celu związku upraszcza się do V (w, L) =u(w) i nie zależy od L. Związek byłby wtedy zainteresowany ustaleniem najwyższej możliwej płacy, zatem jest ona wyznaczona przez w = AF L (N,K). Jest to punkt przecięcia krzywej popytu na pracę i linii FE. Wtedy jakikolwiek dodatni szok produktywnościowy spowoduje jedynie dalszy wzrost płac.

18 Modele zachowań związków zawodowych 18/39

19 Modele zachowań związków zawodowych 19/39 Negocjacje Związek (prawie) nigdy nie dostaje wszystkiego, czego chce. Wynik zależy od negocjacji W bardziej realistycznym ujęciu, firmy i związki negocjują płace. Co wpływa na wynik tych negocjacji? Kluczowy element możliwość wstrzymania produkcji przez obie strony Firmy mogą zwalniać pracowników Związek może podjąć decyzję o strajku Koszty przyjęć i zwolnień oraz specyficzny dla firmy kapitał ludzki mogą dać związkom znaczącą siłę przetargową Obie strony mają motywację do ugody (firmy tracą zyski, pracownicy wynagrodzenia)

20 Modele zachowań związków zawodowych 20/39 Negocjacje Problem negocjacji płacowych jest analogiczny do problemu znanego z teorii gier o podziale pewnej nadwyżki między dwie strony Jeśli strony nie osiągną porozumienia, nikt nie dostaje żadnej części owej nadwyżki Z teorii gier wiemy, że prowadzi to do osiągnięcia następującego podziału: gdy strony różnią się stopami dyskontowymi, to strona z wyższą stopą (bardziej niecierpliwa) będzie mniej skłonna tolerować przedłużające się negocjacje i zgodzi się na mniejszy udział w podziale gdy któraś ze stron uzyskuje dodatkowy dochód zewnętrzny w przypadku braku porozumienia (np. zasiłek od bezrobocia), będzie skłonna tolerować przedłużające się negocjacje i będzie dążyć do uzyskania większego udziału w podziale. Mówimy, że strona ta ma większy dochód alternatywny ( fallback )

21 Modele zachowań związków zawodowych 21/39 Negocjacje Jeśli w każdym okresie Y i jest częścią nadwyżki otrzymywaną przez daną stronę, r i stopą dyskontową oraz Y i odpowiednim dochodem alternatywnym, wówczas nadwyżka Y zostanie podzielona między strony w taki sposób, że wynik podziału maksymalizuje tzw. iloczyn Nasha: (Y 1 Y 1 ) 1/r 1 (Y 2 Y 2 ) 1/r 2 p. w. Y 1 + Y 2 = Y.

22 Modele zachowań związków zawodowych 22/39 Negocjacje Jeśli zastosujemy ten wynik do problemu negocjacji między firmą i związkiem zawodowym, wówczas wynik negocjacji maksymalizuje: (V V ) β (π π) 1 β p. w. odpowiednich ograniczeń, gdzie V jest funkcją celu związku, π jest zyskiem firmy oraz V, π są odpowiednimi wartościami w przypadku braku porozumienia. W tym kontekście,β może być interpretowana jako miara siły przetragowej związku. β jest po prostu względną stopą dyskontową firmy, zatem β rośnie gdy stopa dyskontowa firmy rośnie (sprawia to, że związek jest względnie bardziej cierpliwy).

23 Modele zachowań związków zawodowych 23/39 Zakładasię,żefirmamożewybraćswobodniewielkość zatrudnienia (stąd nazwa modelu) ale musi negocjować wielkość płacy ze związkiem. W tego typu modelach wygodniej jest używać iloczynu Nasha (Ω) w formie zlogarytmowanej. Pozycja związku przy braku ugody to V = u(b), podczasgdy firma otrzymuje wtedy π>0. ln Ω = β ln(v (w, L) V )+(1 β)ln(π(w, L) π).

24 Modele zachowań związków zawodowych 24/39 Problem negocjacji możemy zapisać jako: max ln Ω p. w. π L(w, A, K) =0, (10) w Gdy podstawimy popyt na pracę (3) do (10), otrzymujemy: max β ln ( V (w, L D (w, A, K)) V ) +(1 β)ln ( π(w, L D (w, A, K)) π ) w (11) F.O.C.: d ln Ω dw = β V w + V L L D w V V +(1 β) π w + π L L D w π π =0. (12)

25 Modele zachowań związków zawodowych 25/39 Licznik V w + V L L D w możemy zapisać (używając (9)) jako: V w + V L L D w = L wn [wu w ε D [u(w) u(b)]]. (13) Z twierdzenia o obwiedni mamy: π w + π L L D w = π w = L, (14) gdzie π L =0, ponieważ rozwiązanie leży na krzywej popytu na pracę.

26 Modele zachowań związków zawodowych 26/39 Podstawiając (13) i (14) do (12), otrzymujemy: β [ Vw + V L L D ] 1 β w = V V π π π w L wn [wu (1 β)(v V ) w ε D [u(w) u(b)]] = L β(π π) (1 β)wl wu w ε D [u(w) u(b)] = [u(w) u(b)], β(y wl π) (15) gdzie V V =(L/N)[u(w) u(b)].

27 Modele zachowań związków zawodowych 27/39 I ostatecznie, upraszczając mamy: u(w) u(b) wu w = 1 ε D + φ, φ (1 β)γ L 0, (16) β(1 γ L γ π ) gdzie γ L = wl/y jest udziałem dochodu z pracy w całkowitym dochodzie oraz γ π = π/y jest udziałem minimalnego zysku w całkowitym dochodzie. Z równania (16) widzimy, że marża płacowa jest niższa niż w modelu monopolistycznego związku. Jasne jest, że model monopolistyczny jest szczególnym przypadkiemmodelurtm,gdy β =1oraz φ =0. Inną skrajnością jest rozwiązanie konkurencyjne, gdy β =0.

28 Modele zachowań związków zawodowych 28/39 Rysunek 4. Ustalanie płac w modelu right-to-manage

29 Modele zachowań związków zawodowych 29/39 Wnioski W modelu right-to-manage zwiększenie siły przetargowej związku powoduje spadek zatrudnienia, zatem zwiększa to przymusowe bezrobocie W obu modelach, para (w, L) jest jednak nieefektywna w sensie Pareto. Możliwe jest uzyskanie lepszego wyniku przynajmniej dla jednej ze stron, bez pogarszania pozycji drugiej Modele te są zatem traktowane przez ekonomistów ostrożnie z powodu nieefektywnego rozwiązania Jednoczesne negocjacje o poziom płac i zatrudnienie mogą prowadzić do efektywnych w sensie Pareto kontraktów

30 Modele zachowań związków zawodowych 30/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych

31 Modele zachowań związków zawodowych 31/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych Model zaproponowany przez McDonalda i Solowa (1981) zakłada, że firmy i związki zawodowe negocjują jednocześnie poziom wynagrodzeń i zatrudnienia. Jak poprzednio, problem negocjacji może być rozwiązany poprzez maksymalizację iloczynu Nasha względem w i L: max w,l F.O.C.: ln Ω β ln(v (w, L) V )+(1 β)ln(π(w, L) π). (17) ln Ω w = β V V V w + 1 β π π π w =0, (18) ln Ω L = β V V V L + 1 β π π π L =0. (19)

32 Modele zachowań związków zawodowych 32/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych Łącząc oba warunki pierwszego rzędu otrzymuje tzw. krzywą kontraktową, która reprezentuje wszystkie kombinacje (w, L), dla których otrzymujemy efektywny wynik negocjacji. Na krzywej kontraktowej znajdują się tylko takie punkty (w, L), żepoprawa pozycji jednej strony oznacza pogorszenie drugiej. Postać krzywej kontraktowej możemy otrzymać następująco: V L = π L. (20) V w π w W kategoriach rysunku, krzywa kontraktowa łączy wszystkie punkty styczności krzywych izo-zysku firm oraz krzywych obojętności związku.

33 Modele zachowań związków zawodowych 33/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych Z równania (20) widzimy, że π L = V L π w /V w jest jednoznacznie ujemne, ponieważ V w > 0, V L > 0 i π w < 0. Oznacza to, że na krzywej kontraktowej płace przewyższają krańcową produktywność pracy (π L < 0), zatem wyniki efektywnych negocjacji będą leżały poza krzywą popytu na pracę (za wyjątkiem rozwiązania konkurencyjnego). Efektywne kontrakty nie będą zatem efektywne w sensie produkcyjnym. Równanie (20) możemy przedstawić następująco: w F L (L, K) = u(w) u(b) u w. (21)

34 Modele zachowań związków zawodowych 34/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych Licząc różniczkę zupełną (21) znajdujemy nachylenie krzywej kontraktowej: dw dl = AF LL(L, K)u w u ww [w F L (L, K)]. Ponieważ F LL (L, K) < 0 oraz u w > 0 to o nachyleniu krzywej kontraktowej decyduje znak u ww. Jeśli pracownicy mają awersję względem ryzyka, wówczas nachylenie krzywej kontraktowej jest dodatnie. Neutralność względem ryzyka daje pionową krzywą kontraktową, zaś zamiłowanie do ryzyka powodowałoby, że zatrudnienie maleje wraz ze wzrostem siły przetargowej związku.

35 Modele zachowań związków zawodowych 35/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych Rysunek 5. Płace i zatrudnienie w modelu negocjacji efektywnych

36 Centralizacja negocjacji (corporatism) 36/39 Centralizacja negocjacji (corporatism) Zasadnicza idea (Calmfors, Driffill): z punktu widzenia stopy bezrobocia najlepiej jest, gdy związki są mało liczne i słabe (np. jak w USA, Japonii czy Kanadzie) lub gdy jest kilka wielkich i silnych (jak np. w Szwecji czy Austrii). Należy unikać rozwiązań pośrednich. Dlaczego? Słabe związki nie wyrządzają wielu szkód Silne związki internalizują efekty zewnętrzne wysokich żądań płacowych [wysokie płace wysokie bezrobocie (w państwie welfare state) wysokie zasiłki wysokie obciążenia opodatkowaniem pracujących niskie płace netto dla pracujących] Przypadek pośredni: związki na tyle silne by wyrządzić szkody, lecz nie na tyle duże by internalizować rządowe ograniczenie budżetowe

37 Centralizacja negocjacji (corporatism) 37/39 Centralizacja negocjacji (corporatism) Rysunek 6. Bezrobocie, płace realne i centralizacja negocjacji

38 Podsumowanie 38/39 Podsumowanie Związki zawodowe i firmy negocjują na ogół stawki płac, ale w bardziej realistycznym ujęciu również inne atrybuty kontraktu, np. warunki pracy, liczbę godzin pracy, wielkość odpraw itd. Zazwyczaj, wzrost siły przetargowej związków prowadzi do spadku zatrudnienia, gdy negocjacje dotyczą płac W modelu negocjacji efektywnych, gdy pracownicy mają awersję do ryzyka, wzrost siły przetargowej związków może prowadzić do wzrostu zatrudnienia Dla wyników rynku pracy ważny jest również stopień centralizacji negocjacji płacowych

39 Następny wykład 39/39 Następny wykład Teoria poszukiwań i połączeń

Maksymalizacja zysku

Maksymalizacja zysku Maksymalizacja zysku Na razie zakładamy, że rynki są doskonale konkurencyjne Firma konkurencyjna traktuje ceny (czynników produkcji oraz produktów jako stałe, czyli wszystkie ceny są ustalane przez rynek

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 - ćwiczenia. mgr Małgorzata Kłobuszewska Rynek pracy, inflacja

Makroekonomia 1 - ćwiczenia. mgr Małgorzata Kłobuszewska Rynek pracy, inflacja Makroekonomia 1 - ćwiczenia mgr Małgorzata Kłobuszewska Rynek pracy, inflacja Przed kolokwium 90 minut Kilka zadań testowych (nie więcej niż 10), raczej z pierwszej części materiału (PKB, rynek pracy,

Bardziej szczegółowo

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wykład: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wielka depresja w USA, 1929-1933 Stopa bezrobocia w USA w 1933 r. 25,2% Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników dotyczące

Bardziej szczegółowo

Poniższy rysunek obrazuje zależność między rynkiem pracy a krzywą AS tłumaczy jej dodatnie nachylenie.

Poniższy rysunek obrazuje zależność między rynkiem pracy a krzywą AS tłumaczy jej dodatnie nachylenie. AS a rynek pracy Poniższy rysunek obrazuje zależność między rynkiem pracy a krzywą AS tłumaczy jej dodatnie nachylenie. AS Zakładając, że jedynym (lub najważniejszym) czynnikiem produkcji jest praca, możemy

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD VI: MODEL IS-LM/AS-AD OGÓLNE RAMY DLA ANALIZY MAKROEKONOMICZNEJ Linia FE: Równowaga na rynku pracy Krzywa IS: Równowaga na rynku dóbr Krzywa LM: Równowaga

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia rynku pracy Zadania przykładowe

Makroekonomia rynku pracy Zadania przykładowe Makroekonomia rynku pracy Zadania przykładowe dr Leszek Wincenciak Zadanie 1 Przyjmijmy, że funkcja użyteczności dla pewnego konsumenta dana jest w postaci: U(C, L) =α ln C +(1 α)lnl, gdziec oznacza wielkość

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia II Rynek pracy

Makroekonomia II Rynek pracy Makroekonomia II Rynek pracy D R A D A M C Z E R N I A K S Z K O Ł A G Ł Ó W N A H A N D L O W A W W A R S Z A W I E K A T E D R A E K O N O M I I I I 2 RÓŻNE TYPY BEZROBOCIA Bezrobocie przymusowe To liczba

Bardziej szczegółowo

6. Teoria Podaży Koszty stałe i zmienne

6. Teoria Podaży Koszty stałe i zmienne 6. Teoria Podaży - 6.1 Koszty stałe i zmienne Koszty poniesione przez firmę zwykle są podzielone na dwie kategorie. 1. Koszty stałe - są niezależne od poziomu produkcji, e.g. stałe koszty energetyczne

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia. Wykład 5

Mikroekonomia. Wykład 5 Mikroekonomia Wykład 5 Model czystej wymiany Brak produkcji, tylko zasoby początkowe, czyli nie wiadomo jak czynniki produkcji zostały przekształcone w produkt końcowy. Równowaga ogólna: wszystkie rynki

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

MODEL AS-AD. Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie.

MODEL AS-AD. Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie. MODEL AS-AD Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie. KRZYWA AD Krzywą AD wyprowadza się z modelu IS-LM Każdy punkt

Bardziej szczegółowo

7. Podatki Podstawowe pojęcia

7. Podatki Podstawowe pojęcia 7. Podatki - 7.1 Podstawowe pojęcia Podatki są poddzielone na dwie kategorie: 1. Bezpośrednie - nałożone bezpośrednio na dochód z pracy. 2. Pośrednie - nałożone na wydatki, np. na różne towary. 1 / 35

Bardziej szczegółowo

Podaż firmy. Zakładamy, że firmy maksymalizują zyski

Podaż firmy. Zakładamy, że firmy maksymalizują zyski odaż firmy Zakładamy, że firmy maksymalizują zyski Inne cele działalności firm: Maksymalizacja przychodów Maksymalizacja dywidendy Maksymalizacja zysków w krótkim okresie Maksymalizacja udziału w rynku

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy i bezrobocie

Rynek pracy i bezrobocie Rynek pracy i bezrobocie Podstawowe definicje na rynku pracy: Ludność w wieku produkcyjnym w zależności od definicji przyjmowanej przez urząd statystyczny ludność w wieku 15 lat i więcej lub ludność w

Bardziej szczegółowo

Wykład 1 Makroekonomia zaawansowana rynek pracy

Wykład 1 Makroekonomia zaawansowana rynek pracy Wykład 1 Makroekonomia zaawansowana rynek pracy Leszek Wincenciak WNE UW 2/54 Plan wykładu: Wprowadzenie Podstawowe fakty stylizowane funkcjonowania rynku pracy Podstawowy model neoklasycznej teorii podaży

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera Leszek Wincenciak Wydział Nauk Ekonomicznych UW 2/27 Plan wykładu: Warunek

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Centrum Europejskie Ekonomia. ćwiczenia 3

Centrum Europejskie Ekonomia. ćwiczenia 3 Centrum Europejskie Ekonomia ćwiczenia 3 Elastyczność popytu i podaży, Wybór konsumenta efekt substytucyjny i dochodowy Tomasz Gajderowicz. Agenda Kartkówka Elastyczność popytu i podaży Wybór konsumenta

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO EKONOMII MENEDŻERSKIEJ.

WPROWADZENIE DO EKONOMII MENEDŻERSKIEJ. Wykład 1 Wprowadzenie do ekonomii menedżerskiej 1 WPROWADZENIE DO EKONOMII MENEDŻERSKIEJ. PODEJMOWANIE OPTYMALNYCH DECYZJI NA PODSTAWIE ANALIZY MARGINALNEJ. 1. EKONOMIA MENEDŻERSKA ekonomia menedżerska

Bardziej szczegółowo

Koniunktura i rynek pracy

Koniunktura i rynek pracy MAKROEKONOMIA II Koniunktura i rynek pracy Cz. 1 Cykle i kryzysy. Banki i polityka pieniężna Cz. 2 Skutki kryzysu dla rynku pracy (teorie rynku pracy) Dr Andrzej Poszewiecki Trochę statystyki Długość tygodnia

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 12: Zagregowany popyt i zagregowana podaż

Makroekonomia 1 Wykład 12: Zagregowany popyt i zagregowana podaż Makroekonomia 1 Wykład 12: Zagregowany popyt i zagregowana podaż Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Horyzont czasu w makroekonomii Długi okres Ceny są elastyczne i

Bardziej szczegółowo

Modele płac motywacyjnych

Modele płac motywacyjnych Modele płac motywacyjnych Podejście klasyczne zakłada, że praca jest takim samym czynnikiem produkcji jak inne, np. kapitał Ale tylko pracownicy mogą wybierać, czy wkładać w pracę mniejszy czy większy

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Zadania z ekonomii matematycznej Teoria produkcji

Zadania z ekonomii matematycznej Teoria produkcji Paweł Kliber Zadania z ekonomii matematycznej Teoria produkcji Zadania Zad Dla podanych funkcji produkcji a fk z k + z b fk z 6k z c fk z k z d fk z k 4 z e fk z k + z wykonaj następujące polecenia: A

Bardziej szczegółowo

Wykład 17: Elastycznościowe podejście do bilansu płatniczego. Warunek Marshalla-Lernera. Gabriela Grotkowska

Wykład 17: Elastycznościowe podejście do bilansu płatniczego. Warunek Marshalla-Lernera. Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 17: Elastycznościowe podejście do bilansu płatniczego. Warunek Marshalla-Lernera. Gabriela Grotkowska

Bardziej szczegółowo

5. Utarg krańcowy (MR) można zapisać jako: A)

5. Utarg krańcowy (MR) można zapisać jako: A) 1. Na rynku pewnego dobra działają dwie firmy, które zachowują się zgodnie z modelem Stackelberga. Firmy ponoszą stałe koszty krańcowe równe 24. Odwrócona linia popytu na tym rynku ma postać: P = 480-0.5Q.

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

C~A C > B C~C Podaj relacje indyferencji, silnej i słabej preferencji. Zapisz zbiór koszyków indyferentnych

C~A C > B C~C Podaj relacje indyferencji, silnej i słabej preferencji. Zapisz zbiór koszyków indyferentnych ZADANIA EGZAMIN EKONOMIA MATEMATYCZNA TEORIA POPYTU a. Podaj iloczyn kartezjański zbiorów X={,3,4}, Y={,} b. Narysuj iloczyn kartezjański zbiorów X=[,], Y=[,3]. Dane są punkty A(3,4) i B(,). Oblicz odległość

Bardziej szczegółowo

Ekonomia wykład 03. dr Adam Salomon

Ekonomia wykład 03. dr Adam Salomon Ekonomia wykład 03 dr Adam Salomon Ekonomia: GOSPODARKA RYNKOWA. MAKROEKONOMICZNE PODSTAWY GOSPODAROWANIA Ekonomia dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki, WN AM w Gdyni 2 Rynki makroekonomiczne

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Kaedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Sposoby usalania płac w gospodarce Jednym z głównych powodów, dla kórych na rynku pracy obserwujemy poziom bezrobocia wyższy

Bardziej szczegółowo

Decyzje konsumenta I WYBIERZ POPRAWNE ODPOWIEDZI

Decyzje konsumenta I WYBIERZ POPRAWNE ODPOWIEDZI Decyzje konsumenta I WYBIERZ POPRAWNE ODPOWIEDZI 1. Dobrami podrzędnymi nazywamy te dobra: a. które nie mają bliskich substytutów b. na które popyt maleje w miarę wzrostu dochodów konsumenta, przy pozostałych

Bardziej szczegółowo

Analiza cykli koniunkturalnych model ASAD

Analiza cykli koniunkturalnych model ASAD Analiza cykli koniunkturalnych model AS odstawowe założenia modelu: ceny i płace mogą ulegać zmianom (w odróżnieniu od poprzednio omawianych modeli) punktem odniesienia analizy jest obserwacja poziomu

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. Wykład dla studentów WPiA. Wykład 5: Firma, produkcja, koszty

Ekonomia. Wykład dla studentów WPiA. Wykład 5: Firma, produkcja, koszty Ekonomia Wykład dla studentów WPiA Wykład 5: Firma, produkcja, koszty Popyt i podaż kategorie rynkowe Popyt i podaż to dwa słowa najczęściej używane przez ekonomistów Popyt i podaż to siły, które regulują

Bardziej szczegółowo

CZY PŁACE SĄ LEPKIE? MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY

CZY PŁACE SĄ LEPKIE? MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wykład: CZY PŁACE SĄ LEPKIE? MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników dotyczące ilości czasu, który chcą przeznaczyć na pracę.

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia II Semestr Letni 2014/2015 Ćwiczenia 4, 5 & 6. Technologia

Mikroekonomia II Semestr Letni 2014/2015 Ćwiczenia 4, 5 & 6. Technologia Mikroekonomia II 050-792 Semestr Letni 204/205 Ćwiczenia 4, 5 & 6 Technologia. Izokwanta produkcji to krzywa obrazująca różne kombinacje nakładu czynników produkcji, które przynoszą taki sam zysk. P/F

Bardziej szczegółowo

TEST. [4] Grzyby w lesie to przykład: a. dobra prywatnego, b. wspólnych zasobów, c. monopolu naturalnego, d. dobra publicznego.

TEST. [4] Grzyby w lesie to przykład: a. dobra prywatnego, b. wspólnych zasobów, c. monopolu naturalnego, d. dobra publicznego. Przykładowe zadania na kolokwium: TEST [1] Zmniejszenie przeciętnych kosztów stałych zostanie spowodowane przez: a. wzrost wielkości produkcji, b. spadek wielkości produkcji, c. wzrost kosztów zmiennych,

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. Wykład dla studentów WPiA

Ekonomia. Wykład dla studentów WPiA Ekonomia Wykład dla studentów WPiA Wykład 8: Podstawy popytu na czynniki produkcji: pracę i kapitał. Technologia produkcji. Decyzje konsumentów: podaż pracy i kapitału. Współzależność działania rynków

Bardziej szczegółowo

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ.

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. Wykład 4 Konkurencja doskonała i monopol 1 MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. EFEKTYWNOŚĆ RYNKU. MONOPOL CZYSTY. KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA. 1. MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ W modelu konkurencji doskonałej

Bardziej szczegółowo

Monopol. Założenia. Skąd biorą się monopole? Jedna firma

Monopol. Założenia. Skąd biorą się monopole? Jedna firma Założenia Jedna firma Monopol Siłą rzeczy musi ona sama ustalić cenę Cena rynkowa zależy od ilości sprzedawanej przez firmę Produkt nie posiada substytuty Dużo kupujących (krzywa popytu opadająca) Istnieją

Bardziej szczegółowo

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski Dr Łukasz Goczek Uniwersytet Warszawski Wpływ podatków na podaż i popyt Co decyduje, kto naprawdę ponosi ciężar podatku Koszty i korzyści wynikające z podatków i dlaczego podatki nakładają koszt, który

Bardziej szczegółowo

Model Davida Ricardo

Model Davida Ricardo Model Davida Ricardo mgr eszek incenciak 15 lutego 2005 r. 1 Założenia modelu Analiza w modelu Ricardo opiera się na następujących założeniach: istnieje doskonała konkurencja na rynku dóbr i rynku pracy;

Bardziej szczegółowo

ZESTAWY ZADAŃ Z EKONOMII MATEMATYCZNEJ

ZESTAWY ZADAŃ Z EKONOMII MATEMATYCZNEJ ZESTAWY ZADAŃ Z EKONOMII MATEMATYCZNEJ Zestaw 5 1.Narynkuistniejądwajhandlowcyidwatowary,przyczymtowarupierwszegosą3sztuki,adrugiego 2sztuki. a). Jak wygląda zbiór alokacji dopuszczalnych, jeśli towary

Bardziej szczegółowo

pieniężnej. Jak wpłynie to na: krzywą LM... krajową stopę procentową... kurs walutowy... realny kurs walutowy ( przyjmij e ) ... K eksport netto...

pieniężnej. Jak wpłynie to na: krzywą LM... krajową stopę procentową... kurs walutowy... realny kurs walutowy ( przyjmij e ) ... K eksport netto... ZADANIA, TY I 1. Rozważmy model gospodarki otwartej (IS-LM i B), z płynnym kursem walutowym, gdy (nachylenie LM > nachylenie B). aństwo decyduje się na prowadzenie ekspansywnej polityki krzywą LM krajową

Bardziej szczegółowo

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa W modelu tym rozważamy optymalny wybór konsumenta dotyczący konsumpcji w okresie obecnym i w przyszłości. Zakładając, że nasz dochód w okresie bieżącym i przyszłym

Bardziej szczegółowo

Wykład 19: Model Mundella-Fleminga, część I (płynne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 19: Model Mundella-Fleminga, część I (płynne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 19: Model Mundella-Fleminga, część I (płynne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Model

Bardziej szczegółowo

Analiza cykli koniunkturalnych model ASAD

Analiza cykli koniunkturalnych model ASAD Analiza cykli koniunkturalnych model AS odstawowe założenia modelu: ceny i płace mogą ulegać zmianom (w odróżnieniu od poprzednio omawianych modeli) punktem odniesienia analizy jest obserwacja poziomu

Bardziej szczegółowo

Temat Rynek i funkcje rynku. Elementy rynku. Rynek. Popyt i podaż. Cena - pieniężny wyraz wartości. Popyt Podaż Cena

Temat Rynek i funkcje rynku. Elementy rynku. Rynek. Popyt i podaż. Cena - pieniężny wyraz wartości. Popyt Podaż Cena Temat i funkcje rynku 1. Rynkowa a administracyjna koordynacja działań gospodarczych 2. opyt, podaż, cena równowagi 3. Czynniki wpływające na rozmiary popytu 4. Czynniki wpływające na rozmiary podaży 5.

Bardziej szczegółowo

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wykład: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników dotyczące ilości czasu, który chcą przeznaczyć na pracę. Płaca realna jest

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Konsumpcja, inwestycje Utrzymujemy założenie o stałości cen w gospodarce. Stopa procentowa wiąże ze

Bardziej szczegółowo

Wykład VII. Równowaga ogólna

Wykład VII. Równowaga ogólna Wykład VII Równowaga ogólna Efektywnośd w produkcji Założenia: 2 czynniki produkcji: kapitał (K) i praca (L) Produkcja 2 dóbr: żywnośd (f) i ubrania (c) Doskonała konkurencja na rynku czynników produkcji,

Bardziej szczegółowo

BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA

BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA Krzywa Phillipsa dowodzi, że wyższej stopie inflacji towarzyszy niższa stopa bezrobocia i odwrotnie. Sugeruje to, że możemy wybrać niższe bezrobocie

Bardziej szczegółowo

Kolokwium Mikroekonomia C

Kolokwium Mikroekonomia C Kolokwium Mikroekonomia C 5.01.2012 Czas: 90 minut I. Rynek pracy w pewnym mieście jest konkurencyjny. Popyt dany jest wzorem L(w) = 120 10w, a podaż wzorem L(w) = 10w, gdzie L oznacza liczbę pracowników

Bardziej szczegółowo

Teoria produkcji i wyboru producenta Lista 8

Teoria produkcji i wyboru producenta Lista 8 Definicje Teoria produkcji i wyboru producenta Lista 8 krótki i długi okres stałe i zmienne czynniki produkcyjne produkt krzywa produktu całkowitego produkt krańcowy prawo malejącego produktu krańcowego

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA TOM 1 WYD.2. Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS

EKONOMIA TOM 1 WYD.2. Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS EKONOMIA TOM 1 WYD.2 Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS Przedmowa CZĘŚĆ I. PODSTAWOWE POJĘCIA Rozdział 1. Podstawy ekonomii 1.1. Wprowadzenie Niedobór i efektywność: bliźniacze tematy ekonomii

Bardziej szczegółowo

(b) Oblicz zmianę zasobu kapitału, jeżeli na początku okresu zasób kapitału wynosi kolejno: 4, 9 oraz 25.

(b) Oblicz zmianę zasobu kapitału, jeżeli na początku okresu zasób kapitału wynosi kolejno: 4, 9 oraz 25. Zadanie 1 W pewnej gospodarce funkcja produkcji może być opisana jako Y = AK 1/2 N 1/2, przy czym A oznacza poziom produktywności, K zasób kapitału, a N liczbę zatrudnionych. Stopa oszczędności s wynosi

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego. dr inż. Andrzej KIJ

Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego. dr inż. Andrzej KIJ Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego dr inż. Andrzej KIJ 1 Popyt rynkowy agregacja krzywych popytu P p2 p1 D1 q1 D2 q2 Q 2 Popyt rynkowy agregacja krzywych popytu P p2 p1 D1 +D2 D1 D2 q1

Bardziej szczegółowo

Model dopasowywania się cen na rynku

Model dopasowywania się cen na rynku Model dopasowywania się cen na rynku autor: Milena Ścisłowska Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, wydział Matematyczno Przyrodniczy Warszawa 2013 Prosty model rynku - kupujący i sprzedający na

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW

Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW Wprowadzenie Handel można wyjaśnić poprzez zróżnicowanie wydajności pracy, jak w modelu

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Teoria wyboru konsumenta. Marta Lubieniecka Tomasz Szemraj

Teoria wyboru konsumenta. Marta Lubieniecka Tomasz Szemraj Teoria wyboru konsumenta Marta Lubieniecka Tomasz Szemraj Teoria wyboru konsumenta 1) Przedmiot wyboru konsumenta na rynku towarów. 2) Zmienne decyzyjne, parametry rynkowe i preferencje jako warunki wyboru.

Bardziej szczegółowo

6.4. Wieloczynnikowa funkcja podaży Podsumowanie RÓWNOWAGA RYNKOWA Równowaga rynkowa w ujęciu statycznym

6.4. Wieloczynnikowa funkcja podaży Podsumowanie RÓWNOWAGA RYNKOWA Równowaga rynkowa w ujęciu statycznym Spis treœci Przedmowa do wydania ósmego... 11 Przedmowa do wydania siódmego... 12 Przedmowa do wydania szóstego... 14 1. UWAGI WSTĘPNE... 17 1.1. Przedmiot i cel ekonomii... 17 1.2. Ekonomia pozytywna

Bardziej szczegółowo

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji;

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji; 1 Inflacja Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen. Miarą inflacji jest indeks cen dóbr konsumpcyjnych, równy stosunkowi cen dóbr należących do reprezentatywnego koszyka w danym okresie czasu cen tych

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia. Zadanie

Mikroekonomia. Zadanie Mikroekonomia Joanna Tyrowicz jtyrowicz@wne.uw.edu.pl http://www.wne.uw.edu.pl/~jtyrowicz 18.11.2007r. Mikroekonomia WNE UW 1 Funkcję produkcji pewnego produktu wyznacza wzór F(K,L)=2KL 1/2. Jakim wzorem

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 11: Rynek pracy i naturalna stopa bezrobocia

Makroekonomia 1 Wykład 11: Rynek pracy i naturalna stopa bezrobocia Makroekonomia 1 Wykład 11: Rynek pracy i naturalna stopa bezrobocia Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Od sztywnych do zmiennych cen Co się dzieje, gdy firmy reagują

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2010/2011

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2010/2011 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU Obowiązuje od roku akademickiego: 2010/2011 Instytut Ekonomiczny Kierunek studiów: Ekonomia Kod kierunku: 04.9 Specjalność: brak 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. turystyka i rekreacja. Jednostka organizacyjna: Kierunek: Kod przedmiotu: TR L - 4. Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu:

Ekonomia. turystyka i rekreacja. Jednostka organizacyjna: Kierunek: Kod przedmiotu: TR L - 4. Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu: Jednostka organizacyjna: Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu: Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W ROKU AKADEMICKIM 2012/2013 i 2013/2014 Wydział Turystyki i Rekreacji I stopień,

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 07.03.2008r

Makroekonomia 07.03.2008r Makroekonomia 07.03.2008r CREATED BY HooB Czynniki określające poziom konsumpcji i oszczędności Dochody dyspozycyjne gospodarstw domowych dzielą się na konsumpcję oraz oszczędności. Konsumpcja synonim

Bardziej szczegółowo

J.Brander i P.Krugman (1983): A Reciprocal Dumping Model of International Trade

J.Brander i P.Krugman (1983): A Reciprocal Dumping Model of International Trade J.Brander i P.Krugman (1983): A Reciprocal Dumping Model of International Trade Jan J. Michałek (wersja uproszczona) J.Brander i P.Krugman (1983): A Reciprocal Dumping Model of International Trade - jakie

Bardziej szczegółowo

BADANIA OPERACYJNE PROGRAMOWANIE WIELOKRYTERIALNE

BADANIA OPERACYJNE PROGRAMOWANIE WIELOKRYTERIALNE DR ADAM SOJDA Czasem istnieje wiele kryteriów oceny. Kupno samochodu: cena prędkość maksymalna spalanie kolor typ nadwozia bagażnik najniższa najwyższa najniższe {czarny*, czerwony, } {sedan, coupe, SUV,

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia - Lista 11. Przygotować do zajęć: konkurencja doskonała, konkurencja monopolistyczna, oligopol, monopol pełny, duopol

Mikroekonomia - Lista 11. Przygotować do zajęć: konkurencja doskonała, konkurencja monopolistyczna, oligopol, monopol pełny, duopol Mikroekonomia - Lista 11 Przygotować do zajęć: konkurencja doskonała, konkurencja monopolistyczna, oligopol, monopol pełny, duopol Konkurencja doskonała 1. Model konkurencji doskonałej opiera się na następujących

Bardziej szczegółowo

Monopol statyczny. Problem monopolisty: Π(q) = p(q)q c(q)

Monopol statyczny. Problem monopolisty: Π(q) = p(q)q c(q) Monopol Jest jedna firma Sama ustala cenę powyżej kosztu krańcowego Zyski nadzwyczajne (największe osiągalne) Stoi przed podobnymi ograniczeniami co firmy doskonale konkurencyjne: -Ograniczenia technologiczne

Bardziej szczegółowo

Determinanty dochody narodowego. Analiza krótkookresowa

Determinanty dochody narodowego. Analiza krótkookresowa Determinanty dochody narodowego. Analiza krótkookresowa Ujęcie popytowe Według Keynesa, dosyć częstą sytuacją w gospodarce rynkowej jest niepełne wykorzystanie czynników produkcji. W związku z tym produkcja

Bardziej szczegółowo

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak Inne kryteria tworzenia portfela Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3 Dr Katarzyna Kuziak. Minimalizacja ryzyka przy zadanym dochodzie Portfel efektywny w rozumieniu Markowitza odchylenie standardowe

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia blok VII. Inflacja

Makroekonomia blok VII. Inflacja Makroekonomia blok VII Inflacja Definicja inflacji INFLACJA proces wzrostu ogólnego (średniego) poziomu cen Obliczanie inflacji konstruowany jest wskaźnik cen stanowiący procentową miarę zmian wydatków

Bardziej szczegółowo

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy:

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: Łukasz Pokrywka 23.05.2011 Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: o Emigracja Polaków po przystąpieniu do UE o Sytuacja społeczno-gospodarcza Niemiec o

Bardziej szczegółowo

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej 1. Kryzys na rynku kredytów hipotecznych w USA określany jest mianem: a. kryzysu subprimes debts, b. kryzysu collateral debts, c. kryzysu senior

Bardziej szczegółowo

Oligopol. Jest to rynek, na którym niewielka liczba firm zachowuje się w sposób b strategiczny i ają niezależnie od siebie, ale uwzględniaj

Oligopol. Jest to rynek, na którym niewielka liczba firm zachowuje się w sposób b strategiczny i ają niezależnie od siebie, ale uwzględniaj Oligopol Jest to rynek, na którym niewielka liczba firm zachowuje się w sposób b strategiczny i działaj ają niezależnie od siebie, ale uwzględniaj dniają istnienie pozostałych firm. Na decyzję firmy wpływaj

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

CZY PŁACE SĄ LEPKIE? MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY

CZY PŁACE SĄ LEPKIE? MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wykład: CZY PŁACE SĄ LEPKIE? MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Ile godzin bylibyśmy skłonni przepracować w tygodniu przy różnych stawkach płacy? Stawka płacy (w zł za godz.) 5 Liczba godzin pracy (w

Bardziej szczegółowo

Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych

Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych 2010 Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych Szymon Wieloch Niniejszy dokument opisuje zjawiska mikroekonomiczne, które występują na polskim rynku funduszy inwestycyjnych. W szczególności rozpatrywane

Bardziej szczegółowo

Determinanty kursu walutowego w ujęciu modelowym

Determinanty kursu walutowego w ujęciu modelowym Determinanty kursu walutowego w ujęciu modelowym Model portfelowy Makroekonomia Gospodarki Otwartej II dr Dagmara Mycielska 2014/2015 c by Dagmara Mycielska Wprowadzenie Idea modelu Poziom kursu walutowego

Bardziej szczegółowo

FUNKCJA LINIOWA, RÓWNANIA I UKŁADY RÓWNAŃ LINIOWYCH

FUNKCJA LINIOWA, RÓWNANIA I UKŁADY RÓWNAŃ LINIOWYCH FUNKCJA LINIOWA, RÓWNANIA I UKŁADY RÓWNAŃ LINIOWYCH PROPORCJONALNOŚĆ PROSTA Proporcjonalnością prostą nazywamy zależność między dwoma wielkościami zmiennymi x i y, określoną wzorem: y = a x Gdzie a jest

Bardziej szczegółowo

Teoria popytu. Popyt indywidualny konsumenta

Teoria popytu. Popyt indywidualny konsumenta Teoria popytu Popyt indywidualny konsumenta Koszyk towarów Definicja 1 Wektor x=(x 1,x 2,x 3,...,x n ) taki, że x i 0 dla każdego i,w którym i-ta współrzędna oznacza ilość towaru nr i, którą konsument

Bardziej szczegółowo

1. Które z następujących funkcji produkcji cechują się stałymi korzyściami ze skali? (1) y = 3x 1 + 7x 2 (2) y = x 1 1/4 + x 2

1. Które z następujących funkcji produkcji cechują się stałymi korzyściami ze skali? (1) y = 3x 1 + 7x 2 (2) y = x 1 1/4 + x 2 1. Które z następujących funkcji produkcji cechują się stałymi korzyściami ze skali? (1) y = 3x 1 + 7x 2 (2) y = x 1 1/4 + x 2 1/3 (3) y = min{x 1,x 2 } + min{x 3,x 4 } (4) y = x 1 1/5 x 2 4/5 a) 1 i 2

Bardziej szczegółowo

88. Czysta stopa procentowa. 89. Rynkowa (nominalna) stopa procentowa. 90. Efektywna stopa procentowa. 91. Oprocentowanie składane. 92.

88. Czysta stopa procentowa. 89. Rynkowa (nominalna) stopa procentowa. 90. Efektywna stopa procentowa. 91. Oprocentowanie składane. 92. 34 Podstawowe pojęcia i zagadnienia mikroekonomii 88. zysta stopa procentowa zysta stopa procentowa jest teoretyczną ceną pieniądza, która ukształtowałaby się na rynku pod wpływem oddziaływania popytu

Bardziej szczegółowo

zmiany ceny. Wartością krańcowego przychodu pracy jest iloczyn utargu krańcowego oraz krańcowego produktu pracy. W naszym przypadku jest to: TR q L

zmiany ceny. Wartością krańcowego przychodu pracy jest iloczyn utargu krańcowego oraz krańcowego produktu pracy. W naszym przypadku jest to: TR q L Adam Narkiewicz Ćwiczenia dwunaste, trzynaste i czternaste: Czynniki produkcji Rozpatrzmy przedsiębiorstwo Przedsiębiorstwo to korzysta z dwóch czynników produkcji: pracy i kapitału Zysk przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Wstęp do wydania polskiego Od tłumacza Przedmowa 1. Rynek 1.1. Budowanie modelu 1.2. Optymalizacja i równowaga 1.3. Krzywa popytu 1.4.

Wstęp do wydania polskiego Od tłumacza Przedmowa 1. Rynek 1.1. Budowanie modelu 1.2. Optymalizacja i równowaga 1.3. Krzywa popytu 1.4. Wstęp do wydania polskiego Od tłumacza Przedmowa 1. Rynek 1.1. Budowanie modelu 1.2. Optymalizacja i równowaga 1.3. Krzywa popytu 1.4. Krzywa podaży 1.5. Równowaga rynkowa 1.6. Statyka porównawcza 1.7.

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Możliwości finansowe konsumenta opisuje równanie: 2x + 4y = 1. Jeżeli dochód konsumenta

Bardziej szczegółowo

Teoria przedsiębiorstwa: zachowania kierownicze, koszty agencji, struktura własności. M. Jensen & W. Meckling

Teoria przedsiębiorstwa: zachowania kierownicze, koszty agencji, struktura własności. M. Jensen & W. Meckling Teoria przedsiębiorstwa: zachowania kierownicze, koszty agencji, struktura własności M. Jensen & W. Meckling Hipoteza badawcza Zysk przedsiębiorstwa zależy od menagera i jego pozycji w firmie. (czy jest

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii TEORIA PRODUKCJI

Podstawy ekonomii TEORIA PRODUKCJI Podstawy ekonomii TEORIA PRODUKCJI Opracowanie: dr Tomasz Taraszkiewicz Proces i funkcja produkcji Proces produkcji proces transformacji czynników wytwórczych na produkty gotowe, przy czym uzyskane efekty

Bardziej szczegółowo

Dr hab. prof. UW Urszula Sztanderska. EKONOMIA wykład dla doktorantów WPiA

Dr hab. prof. UW Urszula Sztanderska. EKONOMIA wykład dla doktorantów WPiA Dr hab. prof. UW Urszula Sztanderska EKONOMIA wykład dla doktorantów WPiA WYKŁAD 5 FIRMA, PRODUKCJA, KOSZTY Popyt i podaż kategorie rynkowe Popyt i podaż to dwa słowa najczęściej używane przez ekonomistów

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

Ekonomia matematyczna - 1.2

Ekonomia matematyczna - 1.2 Ekonomia matematyczna - 1.2 6. Popyt Marshalla, a popyt Hicksa. Poruszać się będziemy w tzw. standardowym polu preferencji X,, gdzie X R n i jest relacją preferencji, która jest: a) rosnąca (tzn. x y x

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych dr Leszek Wincenciak WNUW 2/30 Plan wykładu: Kurs walutowy i stopy procentowe Kursy walutowe i dochody z aktywów Rynek pieniężny i rynek walutowy fektywność

Bardziej szczegółowo

Europejski sportowy rynek pracy

Europejski sportowy rynek pracy Wydział Nauk Ekonomicznych UW The football players labor market: empirical evidence from the major European leagues Bernd Frick Scottish Journal of Political Economy, (2007) vol 54/3 Podstawy Płace Na

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II K A T A R Z Y N A Ś L E D Z I E W S K A

MAKROEKONOMIA II K A T A R Z Y N A Ś L E D Z I E W S K A MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD III INWESTYCJE Inwestycje Zasada przyspieszenia Koszt użytkowania kapitału Pożądany poziom kapitału Zmiany w pożądanym poziomie kapitału Inwestycje a współczynnik

Bardziej szczegółowo