Wykład 5 Negocjacje płacowe i związki zawodowe na rynku pracy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wykład 5 Negocjacje płacowe i związki zawodowe na rynku pracy"

Transkrypt

1 Wykład 5 Negocjacje płacowe i związki zawodowe na rynku pracy Leszek Wincenciak Uniwersytet Warszawski

2 2/39 Plan wykładu: Wprowadzenie Modele zachowań związków zawodowych Wprowadzenie Model monopolistycznego związku Model negocjacji efektywnych Centralizacja negocjacji (corporatism) Podsumowanie Następny wykład

3 Wprowadzenie 3/39 Wprowadzenie Związki zawodowe często oskarża się o to, że ich działania powodują nadmierne bezrobocie. Czy jest to pogląd uzasadniony? Wpływ związków na bezrobocie zależy od wielu czynników: siły przetargowej (negocjacyjnej) ilości pracowników objętych zbiorowymi negocjacjami (collective bargaining) stopnia centralizacji negocjacji

4 Wprowadzenie 4/39 Wprowadzenie Tabela 1. Skala uzwiązkowienia porównanie międzynarodowe Kraj Odsetek pracowników objętych umowami zbiorowymi Odsetek pracowników wsektorzerynkowym należących do związków zawodowych Centralizacja Koordynacja Australia Austria Belgia Dania Finlandia Francja Niemcy Szwecja UK USA Centralizacja: 1 negocjacje na poziomie firmy; 5 negocjacje na szczeblu ogólnokrajowym Koordynacja: 1 brak koordynacji negocjacji; 5 koordynacja przez konfederacje ZZ na szczeblu krajowym

5 Modele zachowań związków zawodowych 5/39 Wprowadzenie Funkcja celu związku zawodowego Przypuśćmy, że reprezentatywny związek zawodowy posiada funkcję użyteczności V (w, L) o następującej postaci: V (w, L) = L [ N u(w)+ 1 L ] u(b), (1) N gdzie N jest (stałą) liczbą członków związku, L jest liczbą członków związku, którzy są zatrudnieni (L N), w jest płacą realną, B jest wartością bezrobocia, np. mierzoną zasiłkami oraz u( ) jest pośrednią funkcją użyteczności. Dwie możliwe interpretacje: probabilistyczna i utylitarna.

6 Modele zachowań związków zawodowych 6/39 Firmy Wprowadzenie Zakłada się, że funkcja produkcji dla reprezentatywnej firmy dana wpostaciy = AF (L, K), z ustalonym zasobem kapitału K posiada stałe przychody skali oraz malejącą produktywność krańcową (F L > 0,F LL < 0). Krótkookresowa funkcja (realnego) zysku zdefiniowana jest następująco: π(w, L) =AF (L, K) wl. (2) Aby przedstawić graficznie rozwiązania analizowanych modeli należy wyprowadzić kilka zależności. Krzywa popytu na pracę dana jest jako wszystkie kombinacje (w, L), dla których zysk jest zmaksymalizowany dla danego wyboru L. Formalnie mamy: π L = AF L (L, K) w =0 L D = L D (w, A, K), (3) gdzie L D w < 0,L D A > 0 i LD K > 0.

7 Modele zachowań związków zawodowych 7/39 Wprowadzenie Firmy Drugie narzędzie graficzne to krzywa izo-zysku. Reprezentuje ona wszystkie kombinacje w i L, dla których zysk firmy osiąga pewien stały poziom. Można interpretować tę linię jako krzywą obojętności firmy. Nachylenie krzywej izo-zysku wyznaczamy ustalając dπ =0: π w dw + π L dl =0 ( ) dw dl dπ=0 = π L π w. (4) Wiemy z równania (2), że π w = L <0, zatem nachylenie krzywej izo-zysku zależy od znaku π L.Aleπ L = AF L w oraz F LL < 0, zatem π L jest dodatnie, gdy zatrudnienie jest mniejsze niż optymalne, wynosi zero, gdy zatrudnienie jest optymalne oraz jest ujemne, gdy zatrudnienie przekracza poziom optymalny.

8 Modele zachowań związków zawodowych 8/39 Wprowadzenie Firmy Rysunek 1. Krzywe izo-zysku i krzywa popytu na pracę

9 Modele zachowań związków zawodowych 9/39 Wprowadzenie Funkcja celu związku zawodowego Funkcja celu związku zawodowego może być również przedstawiona graficznie w postaci krzywych obojętności związku. Jasne jest, że związek nie dostarczy żadnej podaży pracy, gdy płace są poniżej wartości stanu bezrobocia. Zatem w kategoriach rysunku 2, ograniczenie w B przekłada się na poziomą linię BC (benefit curve). Z drugiej strony, związek nie jest w stanie dostarczyć większej podaży pracy niż liczba członków, których posiada. Zatem dodatkowe ograniczenie L N, które przekłada się na linię pełnego zatrudnienia FE na rys. 2. Wewnątrz dopuszczalnych wartości (w B and L N), nachylenie krzywej obojętności wyznaczamy poprzez dv = V w dw + V L dl =0: L N u wdw + 1 [u(w) u(b)]dl =0 ( ) N dw u(w) u(b) = < 0. (5) dl Lu w dv =0

10 Modele zachowań związków zawodowych 10/39 Wprowadzenie Funkcja celu związku zawodowego Rysunek 2. Krzywe obojętności związku zawodowego

11 Modele zachowań związków zawodowych 11/39 Wprowadzenie Trzy główne modele zachowań związków zawodowych Model monopolistycznego związku [Dunlop (1944)]: związek wykorzystuje siłę monopolistyczną na swoim rynku pracy [Leontief (1946)]: związek i firma prowadzą negocjacje płacowe. Firma ustala poziom zatrudnienia Model negocjacji efektywnych [McDonald, Solow (1981)]: związek i firma negocjują zarówno płace, jak i zatrudnienie jednocześnie

12 Modele zachowań związków zawodowych 12/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku

13 Modele zachowań związków zawodowych 13/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku Jest to najstarszy model związku zawodowego, zaproponowany przez Dunlopa (1944). Zakłada się w nim, że związek zachowuje się jak monopolistyczny sprzedawca pracy. Ograniczony jest popytem firmy na pracę, zdefiniowanym pośrednio przez (3) i ustala płacę taką, że jego użyteczność (1) jest zmaksymalizowana. Problem monopolistycznego związku przyjmuje postać: max V (w, L) p. w. π L(w, A, K) =0, (6) w gdzie ograniczenie π L =0zapewnia wybór na krzywej popytu na pracę. Innymi słowy, popyt na pracę działa tu jako ograniczenie budżetowe związku.

14 Modele zachowań związków zawodowych 14/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku Podstawiając popyt na pracę do funkcji użyteczności związku, problem optymalizacyjny staje się prosty: max V ( w, L D (w, A, K) ). (7) w Warunek pierwszego rzędu: dv dw =0: V w + V L L D w =0, (8) Implikuje to, że V w /V L = L D w, co oznacza, że w optimum nachylenie krzywej obojętności związku musi się zrównać z nachyleniem krzywej popytu na pracę. Rozwiązanie przedstawia graficznie rys. 3.

15 Modele zachowań związków zawodowych 15/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku Rysunek 3. Ustalanie płac przez monopolistyczny związek zawodowy

16 Modele zachowań związków zawodowych 16/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku W jaki sposób płaca realna reaguje na szok produktywności w tym modelu? W rozwiązaniu konkurencyjnym, płaca realna pozostanie stała, chyba, że szok jest dostatecznie duży. Aby ustalić wpływ szoku na płace w tym modelu lepiej jest przedstawić warunek (8) w następującej postaci: V w + V L L D w = L N u w + 1 N [u(w) u(b)]ld w =0 = L [ ] wu w +[u(w) u(b)] wld w =0 wn L u(w) u(b) = 1, (9) wu w ε D gdzie ε D wl D w /L jest absolutną wartością elastyczności popytu na pracę.

17 Modele zachowań związków zawodowych 17/39 Model monopolistycznego związku Model monopolistycznego związku Jeśli elastyczność ta jest stała, wówczas wstrząs produktywnościowy nie wpływa na płacę realną, a wyłącznie na zatrudnienie. Może to zatem tłumaczyć sztywność płacy realnej. Gdyby wszyscy członkowie związku byli zatrudnieni (L = N), wówczas funkcja celu związku upraszcza się do V (w, L) =u(w) i nie zależy od L. Związek byłby wtedy zainteresowany ustaleniem najwyższej możliwej płacy, zatem jest ona wyznaczona przez w = AF L (N,K). Jest to punkt przecięcia krzywej popytu na pracę i linii FE. Wtedy jakikolwiek dodatni szok produktywnościowy spowoduje jedynie dalszy wzrost płac.

18 Modele zachowań związków zawodowych 18/39

19 Modele zachowań związków zawodowych 19/39 Negocjacje Związek (prawie) nigdy nie dostaje wszystkiego, czego chce. Wynik zależy od negocjacji W bardziej realistycznym ujęciu, firmy i związki negocjują płace. Co wpływa na wynik tych negocjacji? Kluczowy element możliwość wstrzymania produkcji przez obie strony Firmy mogą zwalniać pracowników Związek może podjąć decyzję o strajku Koszty przyjęć i zwolnień oraz specyficzny dla firmy kapitał ludzki mogą dać związkom znaczącą siłę przetargową Obie strony mają motywację do ugody (firmy tracą zyski, pracownicy wynagrodzenia)

20 Modele zachowań związków zawodowych 20/39 Negocjacje Problem negocjacji płacowych jest analogiczny do problemu znanego z teorii gier o podziale pewnej nadwyżki między dwie strony Jeśli strony nie osiągną porozumienia, nikt nie dostaje żadnej części owej nadwyżki Z teorii gier wiemy, że prowadzi to do osiągnięcia następującego podziału: gdy strony różnią się stopami dyskontowymi, to strona z wyższą stopą (bardziej niecierpliwa) będzie mniej skłonna tolerować przedłużające się negocjacje i zgodzi się na mniejszy udział w podziale gdy któraś ze stron uzyskuje dodatkowy dochód zewnętrzny w przypadku braku porozumienia (np. zasiłek od bezrobocia), będzie skłonna tolerować przedłużające się negocjacje i będzie dążyć do uzyskania większego udziału w podziale. Mówimy, że strona ta ma większy dochód alternatywny ( fallback )

21 Modele zachowań związków zawodowych 21/39 Negocjacje Jeśli w każdym okresie Y i jest częścią nadwyżki otrzymywaną przez daną stronę, r i stopą dyskontową oraz Y i odpowiednim dochodem alternatywnym, wówczas nadwyżka Y zostanie podzielona między strony w taki sposób, że wynik podziału maksymalizuje tzw. iloczyn Nasha: (Y 1 Y 1 ) 1/r 1 (Y 2 Y 2 ) 1/r 2 p. w. Y 1 + Y 2 = Y.

22 Modele zachowań związków zawodowych 22/39 Negocjacje Jeśli zastosujemy ten wynik do problemu negocjacji między firmą i związkiem zawodowym, wówczas wynik negocjacji maksymalizuje: (V V ) β (π π) 1 β p. w. odpowiednich ograniczeń, gdzie V jest funkcją celu związku, π jest zyskiem firmy oraz V, π są odpowiednimi wartościami w przypadku braku porozumienia. W tym kontekście,β może być interpretowana jako miara siły przetragowej związku. β jest po prostu względną stopą dyskontową firmy, zatem β rośnie gdy stopa dyskontowa firmy rośnie (sprawia to, że związek jest względnie bardziej cierpliwy).

23 Modele zachowań związków zawodowych 23/39 Zakładasię,żefirmamożewybraćswobodniewielkość zatrudnienia (stąd nazwa modelu) ale musi negocjować wielkość płacy ze związkiem. W tego typu modelach wygodniej jest używać iloczynu Nasha (Ω) w formie zlogarytmowanej. Pozycja związku przy braku ugody to V = u(b), podczasgdy firma otrzymuje wtedy π>0. ln Ω = β ln(v (w, L) V )+(1 β)ln(π(w, L) π).

24 Modele zachowań związków zawodowych 24/39 Problem negocjacji możemy zapisać jako: max ln Ω p. w. π L(w, A, K) =0, (10) w Gdy podstawimy popyt na pracę (3) do (10), otrzymujemy: max β ln ( V (w, L D (w, A, K)) V ) +(1 β)ln ( π(w, L D (w, A, K)) π ) w (11) F.O.C.: d ln Ω dw = β V w + V L L D w V V +(1 β) π w + π L L D w π π =0. (12)

25 Modele zachowań związków zawodowych 25/39 Licznik V w + V L L D w możemy zapisać (używając (9)) jako: V w + V L L D w = L wn [wu w ε D [u(w) u(b)]]. (13) Z twierdzenia o obwiedni mamy: π w + π L L D w = π w = L, (14) gdzie π L =0, ponieważ rozwiązanie leży na krzywej popytu na pracę.

26 Modele zachowań związków zawodowych 26/39 Podstawiając (13) i (14) do (12), otrzymujemy: β [ Vw + V L L D ] 1 β w = V V π π π w L wn [wu (1 β)(v V ) w ε D [u(w) u(b)]] = L β(π π) (1 β)wl wu w ε D [u(w) u(b)] = [u(w) u(b)], β(y wl π) (15) gdzie V V =(L/N)[u(w) u(b)].

27 Modele zachowań związków zawodowych 27/39 I ostatecznie, upraszczając mamy: u(w) u(b) wu w = 1 ε D + φ, φ (1 β)γ L 0, (16) β(1 γ L γ π ) gdzie γ L = wl/y jest udziałem dochodu z pracy w całkowitym dochodzie oraz γ π = π/y jest udziałem minimalnego zysku w całkowitym dochodzie. Z równania (16) widzimy, że marża płacowa jest niższa niż w modelu monopolistycznego związku. Jasne jest, że model monopolistyczny jest szczególnym przypadkiemmodelurtm,gdy β =1oraz φ =0. Inną skrajnością jest rozwiązanie konkurencyjne, gdy β =0.

28 Modele zachowań związków zawodowych 28/39 Rysunek 4. Ustalanie płac w modelu right-to-manage

29 Modele zachowań związków zawodowych 29/39 Wnioski W modelu right-to-manage zwiększenie siły przetargowej związku powoduje spadek zatrudnienia, zatem zwiększa to przymusowe bezrobocie W obu modelach, para (w, L) jest jednak nieefektywna w sensie Pareto. Możliwe jest uzyskanie lepszego wyniku przynajmniej dla jednej ze stron, bez pogarszania pozycji drugiej Modele te są zatem traktowane przez ekonomistów ostrożnie z powodu nieefektywnego rozwiązania Jednoczesne negocjacje o poziom płac i zatrudnienie mogą prowadzić do efektywnych w sensie Pareto kontraktów

30 Modele zachowań związków zawodowych 30/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych

31 Modele zachowań związków zawodowych 31/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych Model zaproponowany przez McDonalda i Solowa (1981) zakłada, że firmy i związki zawodowe negocjują jednocześnie poziom wynagrodzeń i zatrudnienia. Jak poprzednio, problem negocjacji może być rozwiązany poprzez maksymalizację iloczynu Nasha względem w i L: max w,l F.O.C.: ln Ω β ln(v (w, L) V )+(1 β)ln(π(w, L) π). (17) ln Ω w = β V V V w + 1 β π π π w =0, (18) ln Ω L = β V V V L + 1 β π π π L =0. (19)

32 Modele zachowań związków zawodowych 32/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych Łącząc oba warunki pierwszego rzędu otrzymuje tzw. krzywą kontraktową, która reprezentuje wszystkie kombinacje (w, L), dla których otrzymujemy efektywny wynik negocjacji. Na krzywej kontraktowej znajdują się tylko takie punkty (w, L), żepoprawa pozycji jednej strony oznacza pogorszenie drugiej. Postać krzywej kontraktowej możemy otrzymać następująco: V L = π L. (20) V w π w W kategoriach rysunku, krzywa kontraktowa łączy wszystkie punkty styczności krzywych izo-zysku firm oraz krzywych obojętności związku.

33 Modele zachowań związków zawodowych 33/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych Z równania (20) widzimy, że π L = V L π w /V w jest jednoznacznie ujemne, ponieważ V w > 0, V L > 0 i π w < 0. Oznacza to, że na krzywej kontraktowej płace przewyższają krańcową produktywność pracy (π L < 0), zatem wyniki efektywnych negocjacji będą leżały poza krzywą popytu na pracę (za wyjątkiem rozwiązania konkurencyjnego). Efektywne kontrakty nie będą zatem efektywne w sensie produkcyjnym. Równanie (20) możemy przedstawić następująco: w F L (L, K) = u(w) u(b) u w. (21)

34 Modele zachowań związków zawodowych 34/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych Licząc różniczkę zupełną (21) znajdujemy nachylenie krzywej kontraktowej: dw dl = AF LL(L, K)u w u ww [w F L (L, K)]. Ponieważ F LL (L, K) < 0 oraz u w > 0 to o nachyleniu krzywej kontraktowej decyduje znak u ww. Jeśli pracownicy mają awersję względem ryzyka, wówczas nachylenie krzywej kontraktowej jest dodatnie. Neutralność względem ryzyka daje pionową krzywą kontraktową, zaś zamiłowanie do ryzyka powodowałoby, że zatrudnienie maleje wraz ze wzrostem siły przetargowej związku.

35 Modele zachowań związków zawodowych 35/39 Model negocjacji efektywnych Model negocjacji efektywnych Rysunek 5. Płace i zatrudnienie w modelu negocjacji efektywnych

36 Centralizacja negocjacji (corporatism) 36/39 Centralizacja negocjacji (corporatism) Zasadnicza idea (Calmfors, Driffill): z punktu widzenia stopy bezrobocia najlepiej jest, gdy związki są mało liczne i słabe (np. jak w USA, Japonii czy Kanadzie) lub gdy jest kilka wielkich i silnych (jak np. w Szwecji czy Austrii). Należy unikać rozwiązań pośrednich. Dlaczego? Słabe związki nie wyrządzają wielu szkód Silne związki internalizują efekty zewnętrzne wysokich żądań płacowych [wysokie płace wysokie bezrobocie (w państwie welfare state) wysokie zasiłki wysokie obciążenia opodatkowaniem pracujących niskie płace netto dla pracujących] Przypadek pośredni: związki na tyle silne by wyrządzić szkody, lecz nie na tyle duże by internalizować rządowe ograniczenie budżetowe

37 Centralizacja negocjacji (corporatism) 37/39 Centralizacja negocjacji (corporatism) Rysunek 6. Bezrobocie, płace realne i centralizacja negocjacji

38 Podsumowanie 38/39 Podsumowanie Związki zawodowe i firmy negocjują na ogół stawki płac, ale w bardziej realistycznym ujęciu również inne atrybuty kontraktu, np. warunki pracy, liczbę godzin pracy, wielkość odpraw itd. Zazwyczaj, wzrost siły przetargowej związków prowadzi do spadku zatrudnienia, gdy negocjacje dotyczą płac W modelu negocjacji efektywnych, gdy pracownicy mają awersję do ryzyka, wzrost siły przetargowej związków może prowadzić do wzrostu zatrudnienia Dla wyników rynku pracy ważny jest również stopień centralizacji negocjacji płacowych

39 Następny wykład 39/39 Następny wykład Teoria poszukiwań i połączeń

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wykład: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wielka depresja w USA, 1929-1933 Stopa bezrobocia w USA w 1933 r. 25,2% Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników dotyczące

Bardziej szczegółowo

Maksymalizacja zysku

Maksymalizacja zysku Maksymalizacja zysku Na razie zakładamy, że rynki są doskonale konkurencyjne Firma konkurencyjna traktuje ceny (czynników produkcji oraz produktów jako stałe, czyli wszystkie ceny są ustalane przez rynek

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera Leszek Wincenciak Wydział Nauk Ekonomicznych UW 2/27 Plan wykładu: Warunek

Bardziej szczegółowo

Koniunktura i rynek pracy

Koniunktura i rynek pracy MAKROEKONOMIA II Koniunktura i rynek pracy Cz. 1 Cykle i kryzysy. Banki i polityka pieniężna Cz. 2 Skutki kryzysu dla rynku pracy (teorie rynku pracy) Dr Andrzej Poszewiecki Trochę statystyki Długość tygodnia

Bardziej szczegółowo

Centrum Europejskie Ekonomia. ćwiczenia 3

Centrum Europejskie Ekonomia. ćwiczenia 3 Centrum Europejskie Ekonomia ćwiczenia 3 Elastyczność popytu i podaży, Wybór konsumenta efekt substytucyjny i dochodowy Tomasz Gajderowicz. Agenda Kartkówka Elastyczność popytu i podaży Wybór konsumenta

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy i bezrobocie

Rynek pracy i bezrobocie Rynek pracy i bezrobocie Podstawowe definicje na rynku pracy: Ludność w wieku produkcyjnym w zależności od definicji przyjmowanej przez urząd statystyczny ludność w wieku 15 lat i więcej lub ludność w

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO EKONOMII MENEDŻERSKIEJ.

WPROWADZENIE DO EKONOMII MENEDŻERSKIEJ. Wykład 1 Wprowadzenie do ekonomii menedżerskiej 1 WPROWADZENIE DO EKONOMII MENEDŻERSKIEJ. PODEJMOWANIE OPTYMALNYCH DECYZJI NA PODSTAWIE ANALIZY MARGINALNEJ. 1. EKONOMIA MENEDŻERSKA ekonomia menedżerska

Bardziej szczegółowo

Podaż firmy. Zakładamy, że firmy maksymalizują zyski

Podaż firmy. Zakładamy, że firmy maksymalizują zyski odaż firmy Zakładamy, że firmy maksymalizują zyski Inne cele działalności firm: Maksymalizacja przychodów Maksymalizacja dywidendy Maksymalizacja zysków w krótkim okresie Maksymalizacja udziału w rynku

Bardziej szczegółowo

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ.

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. Wykład 4 Konkurencja doskonała i monopol 1 MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. EFEKTYWNOŚĆ RYNKU. MONOPOL CZYSTY. KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA. 1. MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ W modelu konkurencji doskonałej

Bardziej szczegółowo

Modele płac motywacyjnych

Modele płac motywacyjnych Modele płac motywacyjnych Podejście klasyczne zakłada, że praca jest takim samym czynnikiem produkcji jak inne, np. kapitał Ale tylko pracownicy mogą wybierać, czy wkładać w pracę mniejszy czy większy

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

5. Utarg krańcowy (MR) można zapisać jako: A)

5. Utarg krańcowy (MR) można zapisać jako: A) 1. Na rynku pewnego dobra działają dwie firmy, które zachowują się zgodnie z modelem Stackelberga. Firmy ponoszą stałe koszty krańcowe równe 24. Odwrócona linia popytu na tym rynku ma postać: P = 480-0.5Q.

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski Dr Łukasz Goczek Uniwersytet Warszawski Wpływ podatków na podaż i popyt Co decyduje, kto naprawdę ponosi ciężar podatku Koszty i korzyści wynikające z podatków i dlaczego podatki nakładają koszt, który

Bardziej szczegółowo

Monopol. Założenia. Skąd biorą się monopole? Jedna firma

Monopol. Założenia. Skąd biorą się monopole? Jedna firma Założenia Jedna firma Monopol Siłą rzeczy musi ona sama ustalić cenę Cena rynkowa zależy od ilości sprzedawanej przez firmę Produkt nie posiada substytuty Dużo kupujących (krzywa popytu opadająca) Istnieją

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. Wykład dla studentów WPiA. Wykład 5: Firma, produkcja, koszty

Ekonomia. Wykład dla studentów WPiA. Wykład 5: Firma, produkcja, koszty Ekonomia Wykład dla studentów WPiA Wykład 5: Firma, produkcja, koszty Popyt i podaż kategorie rynkowe Popyt i podaż to dwa słowa najczęściej używane przez ekonomistów Popyt i podaż to siły, które regulują

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Konsumpcja, inwestycje Utrzymujemy założenie o stałości cen w gospodarce. Stopa procentowa wiąże ze

Bardziej szczegółowo

Temat Rynek i funkcje rynku. Elementy rynku. Rynek. Popyt i podaż. Cena - pieniężny wyraz wartości. Popyt Podaż Cena

Temat Rynek i funkcje rynku. Elementy rynku. Rynek. Popyt i podaż. Cena - pieniężny wyraz wartości. Popyt Podaż Cena Temat i funkcje rynku 1. Rynkowa a administracyjna koordynacja działań gospodarczych 2. opyt, podaż, cena równowagi 3. Czynniki wpływające na rozmiary popytu 4. Czynniki wpływające na rozmiary podaży 5.

Bardziej szczegółowo

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa W modelu tym rozważamy optymalny wybór konsumenta dotyczący konsumpcji w okresie obecnym i w przyszłości. Zakładając, że nasz dochód w okresie bieżącym i przyszłym

Bardziej szczegółowo

BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA

BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA Krzywa Phillipsa dowodzi, że wyższej stopie inflacji towarzyszy niższa stopa bezrobocia i odwrotnie. Sugeruje to, że możemy wybrać niższe bezrobocie

Bardziej szczegółowo

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wykład: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników dotyczące ilości czasu, który chcą przeznaczyć na pracę. Płaca realna jest

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW

Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW Wprowadzenie Handel można wyjaśnić poprzez zróżnicowanie wydajności pracy, jak w modelu

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2010/2011

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2010/2011 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU Obowiązuje od roku akademickiego: 2010/2011 Instytut Ekonomiczny Kierunek studiów: Ekonomia Kod kierunku: 04.9 Specjalność: brak 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

ZESTAWY ZADAŃ Z EKONOMII MATEMATYCZNEJ

ZESTAWY ZADAŃ Z EKONOMII MATEMATYCZNEJ ZESTAWY ZADAŃ Z EKONOMII MATEMATYCZNEJ Zestaw 5 1.Narynkuistniejądwajhandlowcyidwatowary,przyczymtowarupierwszegosą3sztuki,adrugiego 2sztuki. a). Jak wygląda zbiór alokacji dopuszczalnych, jeśli towary

Bardziej szczegółowo

Analiza cykli koniunkturalnych model ASAD

Analiza cykli koniunkturalnych model ASAD Analiza cykli koniunkturalnych model AS odstawowe założenia modelu: ceny i płace mogą ulegać zmianom (w odróżnieniu od poprzednio omawianych modeli) punktem odniesienia analizy jest obserwacja poziomu

Bardziej szczegółowo

Teoria produkcji i wyboru producenta Lista 8

Teoria produkcji i wyboru producenta Lista 8 Definicje Teoria produkcji i wyboru producenta Lista 8 krótki i długi okres stałe i zmienne czynniki produkcyjne produkt krzywa produktu całkowitego produkt krańcowy prawo malejącego produktu krańcowego

Bardziej szczegółowo

J.Brander i P.Krugman (1983): A Reciprocal Dumping Model of International Trade

J.Brander i P.Krugman (1983): A Reciprocal Dumping Model of International Trade J.Brander i P.Krugman (1983): A Reciprocal Dumping Model of International Trade Jan J. Michałek (wersja uproszczona) J.Brander i P.Krugman (1983): A Reciprocal Dumping Model of International Trade - jakie

Bardziej szczegółowo

Model dopasowywania się cen na rynku

Model dopasowywania się cen na rynku Model dopasowywania się cen na rynku autor: Milena Ścisłowska Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, wydział Matematyczno Przyrodniczy Warszawa 2013 Prosty model rynku - kupujący i sprzedający na

Bardziej szczegółowo

Oligopol. Jest to rynek, na którym niewielka liczba firm zachowuje się w sposób b strategiczny i ają niezależnie od siebie, ale uwzględniaj

Oligopol. Jest to rynek, na którym niewielka liczba firm zachowuje się w sposób b strategiczny i ają niezależnie od siebie, ale uwzględniaj Oligopol Jest to rynek, na którym niewielka liczba firm zachowuje się w sposób b strategiczny i działaj ają niezależnie od siebie, ale uwzględniaj dniają istnienie pozostałych firm. Na decyzję firmy wpływaj

Bardziej szczegółowo

(b) Oblicz zmianę zasobu kapitału, jeżeli na początku okresu zasób kapitału wynosi kolejno: 4, 9 oraz 25.

(b) Oblicz zmianę zasobu kapitału, jeżeli na początku okresu zasób kapitału wynosi kolejno: 4, 9 oraz 25. Zadanie 1 W pewnej gospodarce funkcja produkcji może być opisana jako Y = AK 1/2 N 1/2, przy czym A oznacza poziom produktywności, K zasób kapitału, a N liczbę zatrudnionych. Stopa oszczędności s wynosi

Bardziej szczegółowo

Teoria wyboru konsumenta. Marta Lubieniecka Tomasz Szemraj

Teoria wyboru konsumenta. Marta Lubieniecka Tomasz Szemraj Teoria wyboru konsumenta Marta Lubieniecka Tomasz Szemraj Teoria wyboru konsumenta 1) Przedmiot wyboru konsumenta na rynku towarów. 2) Zmienne decyzyjne, parametry rynkowe i preferencje jako warunki wyboru.

Bardziej szczegółowo

Ekonomia matematyczna - 1.2

Ekonomia matematyczna - 1.2 Ekonomia matematyczna - 1.2 6. Popyt Marshalla, a popyt Hicksa. Poruszać się będziemy w tzw. standardowym polu preferencji X,, gdzie X R n i jest relacją preferencji, która jest: a) rosnąca (tzn. x y x

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 07.03.2008r

Makroekonomia 07.03.2008r Makroekonomia 07.03.2008r CREATED BY HooB Czynniki określające poziom konsumpcji i oszczędności Dochody dyspozycyjne gospodarstw domowych dzielą się na konsumpcję oraz oszczędności. Konsumpcja synonim

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia - Lista 11. Przygotować do zajęć: konkurencja doskonała, konkurencja monopolistyczna, oligopol, monopol pełny, duopol

Mikroekonomia - Lista 11. Przygotować do zajęć: konkurencja doskonała, konkurencja monopolistyczna, oligopol, monopol pełny, duopol Mikroekonomia - Lista 11 Przygotować do zajęć: konkurencja doskonała, konkurencja monopolistyczna, oligopol, monopol pełny, duopol Konkurencja doskonała 1. Model konkurencji doskonałej opiera się na następujących

Bardziej szczegółowo

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak Inne kryteria tworzenia portfela Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3 Dr Katarzyna Kuziak. Minimalizacja ryzyka przy zadanym dochodzie Portfel efektywny w rozumieniu Markowitza odchylenie standardowe

Bardziej szczegółowo

BADANIA OPERACYJNE PROGRAMOWANIE WIELOKRYTERIALNE

BADANIA OPERACYJNE PROGRAMOWANIE WIELOKRYTERIALNE DR ADAM SOJDA Czasem istnieje wiele kryteriów oceny. Kupno samochodu: cena prędkość maksymalna spalanie kolor typ nadwozia bagażnik najniższa najwyższa najniższe {czarny*, czerwony, } {sedan, coupe, SUV,

Bardziej szczegółowo

Teoria przedsiębiorstwa: zachowania kierownicze, koszty agencji, struktura własności. M. Jensen & W. Meckling

Teoria przedsiębiorstwa: zachowania kierownicze, koszty agencji, struktura własności. M. Jensen & W. Meckling Teoria przedsiębiorstwa: zachowania kierownicze, koszty agencji, struktura własności M. Jensen & W. Meckling Hipoteza badawcza Zysk przedsiębiorstwa zależy od menagera i jego pozycji w firmie. (czy jest

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych dr Leszek Wincenciak WNUW 2/30 Plan wykładu: Kurs walutowy i stopy procentowe Kursy walutowe i dochody z aktywów Rynek pieniężny i rynek walutowy fektywność

Bardziej szczegółowo

Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych

Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych 2010 Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych Szymon Wieloch Niniejszy dokument opisuje zjawiska mikroekonomiczne, które występują na polskim rynku funduszy inwestycyjnych. W szczególności rozpatrywane

Bardziej szczegółowo

Wstęp do wydania polskiego Od tłumacza Przedmowa 1. Rynek 1.1. Budowanie modelu 1.2. Optymalizacja i równowaga 1.3. Krzywa popytu 1.4.

Wstęp do wydania polskiego Od tłumacza Przedmowa 1. Rynek 1.1. Budowanie modelu 1.2. Optymalizacja i równowaga 1.3. Krzywa popytu 1.4. Wstęp do wydania polskiego Od tłumacza Przedmowa 1. Rynek 1.1. Budowanie modelu 1.2. Optymalizacja i równowaga 1.3. Krzywa popytu 1.4. Krzywa podaży 1.5. Równowaga rynkowa 1.6. Statyka porównawcza 1.7.

Bardziej szczegółowo

88. Czysta stopa procentowa. 89. Rynkowa (nominalna) stopa procentowa. 90. Efektywna stopa procentowa. 91. Oprocentowanie składane. 92.

88. Czysta stopa procentowa. 89. Rynkowa (nominalna) stopa procentowa. 90. Efektywna stopa procentowa. 91. Oprocentowanie składane. 92. 34 Podstawowe pojęcia i zagadnienia mikroekonomii 88. zysta stopa procentowa zysta stopa procentowa jest teoretyczną ceną pieniądza, która ukształtowałaby się na rynku pod wpływem oddziaływania popytu

Bardziej szczegółowo

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej 1. Kryzys na rynku kredytów hipotecznych w USA określany jest mianem: a. kryzysu subprimes debts, b. kryzysu collateral debts, c. kryzysu senior

Bardziej szczegółowo

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji;

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji; 1 Inflacja Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen. Miarą inflacji jest indeks cen dóbr konsumpcyjnych, równy stosunkowi cen dóbr należących do reprezentatywnego koszyka w danym okresie czasu cen tych

Bardziej szczegółowo

Konspekt 5. Analiza kosztów.

Konspekt 5. Analiza kosztów. KRAJOWA SZKOŁA ADMINISTRJI PUBLICZNEJ Ryszard Rapacki EKONOMIA MENEDŻERSKA Konspekt 5. Analiza kosztów. A. Cele zajęć. 1. Wyjaśnienie istoty i rodzajów kosztów produkcji oraz związanych z nimi kategorii.

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

Monopol. Założenia. Skąd biorą się monopole? Jedna firma

Monopol. Założenia. Skąd biorą się monopole? Jedna firma Założenia Jedna firma Monopol Siłą rzeczy musi ona sama ustalić cenę Cena rynkowa zależy od ilości sprzedawanej przez firmę Produkt nie posiada substytuty Dużo kupujących (krzywa popytu opadająca) Istnieją

Bardziej szczegółowo

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy:

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: Łukasz Pokrywka 23.05.2011 Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: o Emigracja Polaków po przystąpieniu do UE o Sytuacja społeczno-gospodarcza Niemiec o

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii TEORIA PRODUKCJI

Podstawy ekonomii TEORIA PRODUKCJI Podstawy ekonomii TEORIA PRODUKCJI Opracowanie: dr Tomasz Taraszkiewicz Proces i funkcja produkcji Proces produkcji proces transformacji czynników wytwórczych na produkty gotowe, przy czym uzyskane efekty

Bardziej szczegółowo

CZY PŁACE SĄ LEPKIE? MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY

CZY PŁACE SĄ LEPKIE? MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wykład: CZY PŁACE SĄ LEPKIE? MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Ile godzin bylibyśmy skłonni przepracować w tygodniu przy różnych stawkach płacy? Stawka płacy (w zł za godz.) 5 Liczba godzin pracy (w

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

1. Które z następujących funkcji produkcji cechują się stałymi korzyściami ze skali? (1) y = 3x 1 + 7x 2 (2) y = x 1 1/4 + x 2

1. Które z następujących funkcji produkcji cechują się stałymi korzyściami ze skali? (1) y = 3x 1 + 7x 2 (2) y = x 1 1/4 + x 2 1. Które z następujących funkcji produkcji cechują się stałymi korzyściami ze skali? (1) y = 3x 1 + 7x 2 (2) y = x 1 1/4 + x 2 1/3 (3) y = min{x 1,x 2 } + min{x 3,x 4 } (4) y = x 1 1/5 x 2 4/5 a) 1 i 2

Bardziej szczegółowo

System finansowy gospodarki. Zajęcia nr 7 Krzywa rentowności, zadania (mat. fin.), marża w handlu, NPV i IRR, obligacje

System finansowy gospodarki. Zajęcia nr 7 Krzywa rentowności, zadania (mat. fin.), marża w handlu, NPV i IRR, obligacje System finansowy gospodarki Zajęcia nr 7 Krzywa rentowności, zadania (mat. fin.), marża w handlu, NPV i IRR, obligacje Krzywa rentowności (dochodowości) Yield Curve Krzywa ta jest graficznym przedstawieniem

Bardziej szczegółowo

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU 1. POPYT Popyt (zapotrzebowanie) - ilość towaru, jaką jest skłonny kupić nabywca po ustalonej cenie rynkowej, dysponując do tego celu odpowiednim dochodem

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU WYNAGRODZEŃ

BADANIE RYNKU WYNAGRODZEŃ BADANIE RYNKU WYNAGRODZEŃ Katarzyna Mleczko Sedlak & Sedlak Kraków, 07.06.2006r. PLAN PREZENTACJI 1. Dlaczego analizujemy rynek wynagrodzeń? 2. Źródła informacji o wynagrodzeniach 3. Charakterystyka źródeł:

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia: koszt, przychód, zysk Koszt alternatywny a koszt księgowy Koszt krańcowy, utarg krańcowy optymalna wielkość produkcji

Podstawowe pojęcia: koszt, przychód, zysk Koszt alternatywny a koszt księgowy Koszt krańcowy, utarg krańcowy optymalna wielkość produkcji Podstawowe pojęcia: koszt, przychód, zysk Koszt alternatywny a koszt księgowy Koszt krańcowy, utarg krańcowy optymalna wielkość produkcji dr inż. Anna Kowalska-Pyzalska email: anna.kowalska@pwr.wroc.pl

Bardziej szczegółowo

13. Teoriogrowe Modele Konkurencji Gospodarczej

13. Teoriogrowe Modele Konkurencji Gospodarczej 13. Teoriogrowe Modele Konkurencji Gospodarczej Najpierw, rozważamy model monopolu. Zakładamy że monopol wybiera ile ma produkować w danym okresie. Jednostkowy koszt produkcji wynosi k. Cena wynikająca

Bardziej szczegółowo

METODY OCENY DYNAMIKI PROCESÓW EKONOMICZNYCH

METODY OCENY DYNAMIKI PROCESÓW EKONOMICZNYCH Autor: Dr. WACŁAW KOTLIŃSKI Tytuł: METODY OCENY DYNAMIKI PROCESÓW EKONOMICZNYCH Na przykładzie międzynarodowego ruchu turystycznego Recenzja dr hab. Elżbieta Kondratowicz-Pietruszka prof. dr hab. Krzesław

Bardziej szczegółowo

zmiany ceny. Wartością krańcowego przychodu pracy jest iloczyn utargu krańcowego oraz krańcowego produktu pracy. W naszym przypadku jest to: TR q L

zmiany ceny. Wartością krańcowego przychodu pracy jest iloczyn utargu krańcowego oraz krańcowego produktu pracy. W naszym przypadku jest to: TR q L Adam Narkiewicz Ćwiczenia dwunaste, trzynaste i czternaste: Czynniki produkcji Rozpatrzmy przedsiębiorstwo Przedsiębiorstwo to korzysta z dwóch czynników produkcji: pracy i kapitału Zysk przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce)

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) 1. Wprowadzenie Teoria parytetu siły nabywczej (purchaising power

Bardziej szczegółowo

ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE

ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE Tomasz Poskrobko Podyplomowe Studia Zarządzanie w Jednostkach Samorządu Terytorialnego ROLA WIEDZY W PROCESIE ZMIAN CYWILIZACYJNYCH Rozwinięte państwa Świata przeżywają

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

Uszereguj dla obydwu firm powyższe sytuacje od najkorzystniejszej do najgorszej. Uszereguj powyższe sytuacje z punktu widzenia konsumentów.

Uszereguj dla obydwu firm powyższe sytuacje od najkorzystniejszej do najgorszej. Uszereguj powyższe sytuacje z punktu widzenia konsumentów. Strategie konkurencji w oligopolu: modele Bertranda, Stackelberga i lidera cenowego. Wojna cenowa. Kartele i inne zachowania strategiczne zadania wraz z rozwiązaniami Zadanie 1 Na rynku działają dwie firmy.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy.

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy. ANALIZA WSKAŹNIKOWA Prosta, szybka metoda oceny firmy. WSKAŹNIKI: Wskaźniki płynności Wskaźniki zadłużenia Wskaźniki operacyjności Wskaźniki rentowności Wskaźniki rynkowe Wskaźniki płynności: pokazują

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Robert E. Hall, John B. Taylor - Makroekonomia. Spis treści. Przedmowa... 13

Księgarnia PWN: Robert E. Hall, John B. Taylor - Makroekonomia. Spis treści. Przedmowa... 13 Księgarnia PWN: Robert E. Hall, John B. Taylor - Makroekonomia Przedmowa............................................ 13 CZE ŚĆ I. WPROWADZENIE................................. 21 Rozdział 1. Wzrost i fluktuacje

Bardziej szczegółowo

Ekonometria - ćwiczenia 10

Ekonometria - ćwiczenia 10 Ekonometria - ćwiczenia 10 Mateusz Myśliwski Zakład Ekonometrii Stosowanej Instytut Ekonometrii Kolegium Analiz Ekonomicznych Szkoła Główna Handlowa 14 grudnia 2012 Wprowadzenie Optymalizacja liniowa Na

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD VII: CYKLE KONIUNKTURALNE Co to jest cykl koniunkturalny? Mierzenie cyklu koniunkturalnego Fakty dot. cyklu koniunkturalnego Cykle koniunkturalne w klasycznej

Bardziej szczegółowo

Europejski sportowy rynek pracy

Europejski sportowy rynek pracy Wydział Nauk Ekonomicznych UW The football players labor market: empirical evidence from the major European leagues Bernd Frick Scottish Journal of Political Economy, (2007) vol 54/3 Podstawy Płace Na

Bardziej szczegółowo

Pojęcie i pomiar bezrobocia Typy bezrobocia Przyczyny bezrobocia Bezrobocie a działalność państwa

Pojęcie i pomiar bezrobocia Typy bezrobocia Przyczyny bezrobocia Bezrobocie a działalność państwa Pojęcie i pomiar bezrobocia Typy bezrobocia Przyczyny bezrobocia Bezrobocie a działalność państwa dr inż. Anna Kowalska-Pyzalska email: anna.kowalska@pwr.wroc.pl Miary aktywności zawodowej i bezrobocia

Bardziej szczegółowo

Prof. UG dr hab. Halina Czubasiewicz

Prof. UG dr hab. Halina Czubasiewicz Prof. UG dr hab. Halina Czubasiewicz Cele wynagrodzeń możliwe do uzyskania Czynniki motywowania poprzez płace, związane ze środowiskiem płac Czynniki motywowania związane z budową systemu płac Czynniki

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Mikroekonomia Rok akademicki: 2013/2014 Kod: GIP-1-103-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Górnictwa i Geoinżynierii Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Specjalność: - Poziom studiów: Studia

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii TEORIA POPYTU TEORIA PODAśY

Podstawy ekonomii TEORIA POPYTU TEORIA PODAśY Podstawy ekonomii TEORIA POPYTU TEORIA PODAśY Opracowanie: dr Tomasz Taraszkiewicz Teoria popytu Teoria popytu Wielkość popytu zgłaszane zapotrzebowanie na określony towar przy danej jego cenie w określonym

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

oferty kupujących oferty wytwórców

oferty kupujących oferty wytwórców Adam Bober Rybnik, styczeń Autor jest pracownikiem Wydziału Rozwoju Elektrowni Rybnik S.A. Artykuł stanowi wyłącznie własne poglądy autora. Jak praktycznie zwiększyć obrót na giełdzie? Giełda jako jedna

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia zaawansowana konwersatorium Ekonomia międzynarodowa: pytania przykładowe

Makroekonomia zaawansowana konwersatorium Ekonomia międzynarodowa: pytania przykładowe Makroekonomia zaawansowana konwersatorium Ekonomia międzynarodowa: pytania przykładowe dr Leszek Wincenciak Pytanie 1 Omów główne różnice między neoklasyczną i nową teorią handlu. Jakie według nowej teorii

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Plan wykładu Sytuacja na rynku pracy a położenie krzywej AS Krótko-

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę RYNEK PRACY Rynek pracy podobny do rynku dóbr i usług; elementem wymiany jest praca ludzka; bezpośrednie powiązanie pracy z człowiekiem powoduje, że rynek ten nie może być pozostawiony sam sobie; popyt

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Mariusz Próchniak Katedra Ekonomii II, SGH PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Ekonomia menedżerska 1 2 Wartość przyszła (FV future value) r roczna stopa procentowa B kwota pieniędzy, którą

Bardziej szczegółowo

KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA

KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA PODSTAWOWE POJĘCIA KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA Przedsiębiorstwo - wyodrębniona jednostka gospodarcza wytwarzająca dobra lub świadcząca usługi. Cel przedsiębiorstwa - maksymalizacja zysku Nakład czynniki

Bardziej szczegółowo

Leasing maszyn 500 500 500 500 500 500 500 500 Nylon 0 400 1150 1700 2450 3200 4650 6300 Energia elektryczna 0 100 150 200 250 300 350 400

Leasing maszyn 500 500 500 500 500 500 500 500 Nylon 0 400 1150 1700 2450 3200 4650 6300 Energia elektryczna 0 100 150 200 250 300 350 400 Ćwiczenia z mikroekonomii Koszty produkcji I WYBIERZ POPRAWNE ODPOWIEDZI 1. Koszty stałe w przedsiębiorstwie: a. rosną wraz ze wzrostem produkcji b. zależą od wartości środków trwałych w przedsiębiorstwie

Bardziej szczegółowo

5. Teoria Podaży i Popytu - Popyt

5. Teoria Podaży i Popytu - Popyt 5. Teoria Podaży i Popytu - Popyt Popyt na dobro maleje względem ceny (o ile dobro jest tak zwane normalne, a nie luksusowe). Zakładamy że firma ustala cenę danego dobra p, która obowiązuje wszędzie. Niech

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia. Joanna Tyrowicz jtyrowicz@wne.uw.edu.pl http://www.wne.uw.edu.pl/~jtyrowicz

Mikroekonomia. Joanna Tyrowicz jtyrowicz@wne.uw.edu.pl http://www.wne.uw.edu.pl/~jtyrowicz Mikroekonomia Joanna Tyrowicz jtyrowicz@wne.uw.edu.pl http://www.wne.uw.edu.pl/~jtyrowicz 17.10.2009r. Mikroekonomia WNE UW 1 Co to jest monopol? Wybór monopolisty Dlaczego nie lubimy monopoli? Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Z-LOGN1-008 Mikroekonomia Microeconomics

Z-LOGN1-008 Mikroekonomia Microeconomics KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Z-LOGN1-008 Mikroekonomia Microeconomics Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

Moduł II. Zagadnienia z teorii wyboru konsumenta

Moduł II. Zagadnienia z teorii wyboru konsumenta Moduł II. Zagadnienia z teorii wyboru konsumenta Spis treści: Wstęp... 2 1. Konsument w roli podmiotu gospodarczego... 2 2. Dochód konsumenta a struktura i poziom wydatków... 3 3. Teoria użyteczności krańcowej.

Bardziej szczegółowo

Czym zajmuje się Organizacja Rynku?

Czym zajmuje się Organizacja Rynku? Czym zajmuje się Organizacja Rynku? Jest to dział Ekonomii, który bada zależno ności między strukturą rynku, zachowaniem firm i ich wynikami. To ujęcie (struktura( struktura-zachowanie-wyniki) zapoczątkowano

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Analiza progu rentowności

Analiza progu rentowności Analiza progu rentowności Próg rentowności ( literaturze przedmiotu spotyka się również określenia: punkt równowagi, punkt krytyczny, punkt bez straty punkt zerowy) jest to taki punkt, w którym jednostka

Bardziej szczegółowo

V. Analiza strategiczna

V. Analiza strategiczna V. Analiza strategiczna 5.1. Mocne i słabe strony nieruchomości Tabela V.1. Mocne i słabe strony nieruchomości 5.2. Określenie wariantów postępowania Na podstawie przeprowadzonej analizy nieruchomości

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Chair of Macroeconomics and International Trade Theory Faculty of Economic Sciences, University of Warsaw

dr Bartłomiej Rokicki Chair of Macroeconomics and International Trade Theory Faculty of Economic Sciences, University of Warsaw Chair of Macroeconomics and International Trade Theory Faculty of Economic Sciences, University of Warsaw Model ISLM w gospodarce otwartej Fundamentalne równania modelu: IS: Y = C(Y d ) + I(r) + G + NX(Y,Y*,q)

Bardziej szczegółowo