Nietrzymanie moczu - mimowolne wyciekanie moczu, które stanowi problem natury higienicznej i socjalnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nietrzymanie moczu - mimowolne wyciekanie moczu, które stanowi problem natury higienicznej i socjalnej"

Transkrypt

1 Nietrzymanie moczu - mimowolne wyciekanie moczu, które stanowi problem natury higienicznej i socjalnej

2 Nietrzymanie moczu - mimowolne wyciekanie moczu, które stanowi problem natury higienicznej i socjalnej Częstość w populacji ambulatoryjnej 15-30% (ciężkie 3-11%) w szpitalach i domach opieki > 50%

3 Anatomia pęcherza moczowego i cewki moczowej Pęcherz 90 o α - skurcz Moczowody Mięsień wypieracz pęcherza Zwieracz wewnętrzny Zwieracz zewnętrzny (Mięsień miednicy) Cewka moczowa Ujście cewki moczowej czynność zwieracza wewnętrznego cewki moczowej - skurcz warunkowany pobudzeniem receptorów alfaadrenergicznych zwieracz zewnętrzny unerwiony przez nerw sromowy z odcinka krzyżowego rdzenia - świadomy rozkurcz zwieracza inicjuje działanie łuku odruchowego pęcherz i cewka moczowa - całość czynnościowa (ciśnienie w cewce wyższe od ciśnienia w pęcherzu moczowym, kąt cewkowo-pęcherzowy 90 o )

4 Neurologiczna kontrola funkcji pęcherza czynność odruchowa wymagająca koordynacji skurczu wypieracza moczu z relaksacją zwieraczy kontrolowana świadomie przez ośrodki kory mózgowej połączone z ośrodkiem mikcji na poziomie pnia mózgu unerwienie mięśnia wypieracza - włókna przywspółczulne z odcinka S2- S4 rdzenia warunkujące skurcz oraz włókna współczulne z odcinka Th10-L2 zakończone receptorami beta warunkującymi relaksację

5 Proces starzenia a predyspozycje do nietrzymania moczu zaburzenia odruchowej regulacji, zmniejszenie pojemności pęcherza moczowego, zwolniony wypływ moczu, osłabienie lub nadreaktywność mięśnia wypieracza, wzrost objętości moczu zalegającego po mikcji (50-100ml), u kobiet zmniejszenie maksymalnego ciśnienia zamykania cewki moczowej, u mężczyzn przerost gruczołu krokowego Każdy dodatkowy czynnik patologiczny może doprowadzić do nietrzymania moczu

6 Czynniki sprzyjające nietrzymaniu moczu zmiany patologiczne w układzie moczowym zabiegi urologiczne na prostacie, cewce lub pęcherzu moczowym wielorództwo zaawansowany wiek otyłość cukrzyca choroby układu oddechowego z kaszlem choroby mózgu i urazy rdzenia kręgowego zaburzenia psychiczno-emocjonalne

7 Przejściowe nietrzymanie moczu - etiologia Delirium Infekcje Atroficzne zapalenie cewki moczowej i pochwy Leki Zaburzenia psychiczne Nadmierna objętość wydalanego moczu Ograniczenie możliwości poruszania Kałowe zatkanie odbytnicy

8 Leki a ryzyko nietrzymania moczu Grupa leków diuretyki (zwłaszcza pętlowe) alfa-sympatykolityki blokery kanałów wapniowych Mechanizm wywoływania nietrzymania moczu efekt moczopędny, zwiększenie objętości wydalanego moczu, parcie na mocz zmniejszenie napięcia szyi pęcherza i cewki moczowej osłabienie mięśnia wypieracza, zwiększenie zalegającej objętości moczu w pęcherzu, obrzęki obwodowe

9 Leki a ryzyko nietrzymania moczu Grupa leków psychotropowe, uspokajające antydepresyjne, przeciwparkinsonowskie, uspokajające, neuroleptyki, przeciwhistaminowe, spasmolityczne, dizopiramid Mechanizm wywoływania nietrzymania moczu zwiększone ryzyko splątania, osłabienie świadomości potrzeby oddania moczu osłabienie napięcia pęcherza moczowego, zatrzymanie moczu, nietrzymanie z przelewania, zwiększone ryzyko splątania, pogorszenie sprawności ruchowej, zaparcia działanie antycholinergiczne

10 Leki a ryzyko nietrzymania moczu Grupa leków alfa-sympatykotoniki (leki przeciwprzeziębieniowe) narkotyczne przeciwbólowe niesterydowe przeciwzapalne metyloksantyny Mechanizm wywoływania nietrzymania moczu zwiększenie napięcia cewki moczowej, zatrzymanie moczu, nietrzymanie z przelewania zaparcie, splątanie, zmniejszenie napięcia mięśnia wypieracza zatrzymanie sodu i wody, obrzęki, pogorszenie wydolności krążenia efekt moczopędny

11 Utrwalone nietrzymanie moczu

12 Klasyfikacja nietrzymania moczu wg mechanizmu powstawania naglące (nadreaktywność mięśnia wypieracza pęcherza, wzrost ciśnienia śródpęcherzowego) - urge incontinence wysiłkowe (nagły wzrost ciśnienia śródbrzusznego) - stress incontinence paradoksalne (z przelewania) zwężenie drogi odpływu, niedostateczna aktywność wypieracza - paradoxical incontinence czynnościowe

13 Częstość nietrzymania moczu wg przyczyn naglące - urge incontinence 40-70% wysiłkowe - stress incontinence paradoksalne - paradoxical incontinence gł.kobiety gł.mężczyźni z pogorszenia czynności wypieracza - 5% cukrzyca, parkinsonizm, alkoholizm, niedobory wit,.b12, tabes dorsalis) 55% K, 29% M - mieszane objawy nietrzymania naglącego i wysiłkowego

14 Naglące nietrzymanie moczu częste, niemożliwe do uniknięcia oddawanie małych lub średnich ilości moczu Niewydolność magazynowania moczu wtórna do dysfunkcji pęcherza U osób starych, niedołężnych często skojarzone z uszkodzeniem kurczliwości pęcherza i niecałkowitym opróżnianiem spastyczny skurcz pęcherza przy niewielkiej ilości moczu, co przy jego gorszej kurczliwości powoduje niecałkowite opróżnienie pęcherza

15 Nadreaktywność pęcherza moczowego W miarę wypełniania pęcherza coraz silniejsze impulsacje w mięśniu wypieraczu W toku nauki kontroli opróżniania pęcherza hamowanie skurczu powodującego opróżnienie świadoma kontrola W nadreaktywności silny skurcz pęcherza już przy niewielkim wypełnieniu

16 Nadreaktywność wypieracza moczu - patogeneneza utrata korowego hamowania odruchu opróżniania pęcherza moczowego np. udar mózgu, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, guzy mózgu, choroby demielinizacyjne stymulacja włókien aferentnych w łuku odruchowym opróżniania pęcherza (zakażenie dróg moczowych, zapalenie zanikowe cewki moczowej, zaparcia, wypadanie macicy, łagodny przerost stercza, kamica pęcherza moczowego, nowotwory pęcherza moczowego, śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego, ciało obce w pęcherzu moczowym) mimowolna relaksacja zwieracza następująca po skurczu pęcherza

17 Wysiłkowe nietrzymanie moczu Mimowolny wypływ moczu przez cewkę moczową w momencie wzrostu ciśnienia śródpęcherzowego, któremu nie towarzyszy uczucie parcie na mocz.

18 Wysiłkowe nietrzymanie moczu Wzrost ciśnienia śródpęcherzowego wywołany jest napinaniem mięśni brzucha podczas kaszlu, śmiechu, podnoszenia ciężkich przedmiotów. W sytuacjach krańcowych mocz wypływa także bez napinania mięśni tłoczni brzusznej. Częstość - nieznana około 10% kobiet, 15-20% kobiet w wieku lat u dalszych 40% kobiet pojawia się sporadycznie 16-20% kobiet zgłasza się z tego powodu do lekarza

19 Wysiłkowe nietrzymanie moczu - patogeneneza urazowe uszkodzenie przepony moczowo-płciowej w czasie porodów lub zabiegów niedobory hormonalne - osłabienie mięśni dna miednicy, z nadmierną ruchomością cewki moczowej oraz opadaniem szyi pęcherza moczowego, obniżenie przepływu krwi przez naczynia warstwy podśluzówkowej cewki moczowej - obniżenie wartości ciśnienia cewkowego

20 Wysiłkowe nietrzymanie moczu Stopnie nasilenia I sporadyczne moczenie tylko w pozycji stojącej w czasie dużego wzrostu napięcia tłoczni brzusznej (gwałtowny kaszel, kichnięcie, śmiech) II - moczenie zawsze w czasie wysiłku z napięciem tłoczni brzusznej, niekiedy w pozycji leżącej oraz przy zmianie pozycji z leżącej na stojącą III - moczenie występuje w pozycji leżącej nawet przy niewielkim wzroście ciśnienia śródbrzusznego.

21 Nietrzymanie z przelewania Niemożność opróżnienia pęcherza z powodu jego niedostatecznej reaktywności lub zwężenia drogi odpływu Objawy: Badalny pęcherz Częstomocz Stałe wyciekanie kropli moczu Zmniejszony wypływ moczu Zmiana strumienia moczu Parcie Naglące lub wysiłkowe objawy

22 Paradoksalne nietrzymanie moczu - patogeneza zwężenie drogi odpływu moczu rozrost gruczołu krokowego (M) pourazowe zwężenie cewki moczowej cystocele (K) (czynność mięśnia wypieracza zachowana) niedostateczna aktywność mięśnia wypieracza neuropatia cukrzycowa (pęcherz atoniczny) niedokrwistość złośliwa z uszkodzeniem rogów tylnych rdzenia i zniesieniem odruchu bólu nadużywanie leków cholinergicznych

23 Czynnościowe nietrzymanie moczu Czynniki predysponujące pogorszenie funkcji ruchowej kończyn dolnych (niezdolność do samodzielnego wstania z krzesła) obniżona siła mięśni kończyny górnej zaburzenia funkcji zmysłów (wzrok i słuch) zaburzenia nastroju (lęk, depresja)

24 Elementy badania klinicznego w diagnostyce nietrzymania moczu - wywiad dane dotyczące rytmu dobowego (nykturia), typu moczenia (wysiłkowe, z parciem, odruchowe, z przepełnienia), częstości i objętości moczu, objawów towarzyszących (napinanie, dyzuria, krwiomocz) choroby towarzyszące (np. niewydolność krążenia, cukrzyca, majaczenie, zaburzenia ukrwienia CSN) leki

25 Elementy badania klinicznego w diagnostyce nietrzymania moczu - badanie fizykalne ocena wydolności innych narządów ocena zaawansowania chorób współistniejących obserwacja procesu oddawania moczu badanie per rectum (choroby i wielkość stercza, masy kałowe, sprawność zwieracza) badanie ginekologiczne (objawy zanikowego zapalenia, zwiotczenie przepony miednicy, guzy) badanie neurologiczne (majaczenie, otępienie, udar, ch.parkinsona, neuropatia)

26 Elementy badania klinicznego w diagnostyce nietrzymania moczu - badania dodatkowe badania laboratoryjne (elektrolity, mocznik, kreatynina, cukier, wapń, bad.ogólne moczu, posiewy, cytologia) usg (ocena objętości moczu po mikcji, ocena stercza, nerek) badanie urodynamiczne (zalecane: hematuria, duże zaleganie, wypadanie macicy, podejrzenia raka prostaty, nawracające infekcje, trudność ustalenia przyczyny nietrzymania) cystoskopia

27 Utrwalone nietrzymanie moczu - postępowanie zależne od mechanizmu powstawania zaburzenia Nadpobudliwość mięśnia wypieracza prawidłowa czynność pęcherza ćwiczenia pęcherza wcześniejsze opróżnianie pęcherza stosowanie leków zwiotczających pęcherz: p-depresyjne miorelaksanty antycholinergicznye blokery kanałów wapniowych UWAGA: ryzyko zatrzymania moczu

28 Leki stosowane w nadreaktywności wypieracza Diltiazem Ca- bloker 30-90mg 1-3xdz Doxepin antydepresant 10-25mg 1-3xdz Flavoxate (Spasuret, Urispas) myorelaxant mg 3-4xdz Imipramine antydepresant 10-25mg 1-4xdz Nifedypine Ca- bloker 10-30mg 1-3xdz Oxybutynin (Ditropan, Cystrin) myorelaxant + cholinolityk 2,5-5mg 3xdz o przedłuż dział. 5-30mg 1xdz Propanteline (Pro-Banthine) cholinolityk 7,5-30mg 3-5xdz

29 Nadpobudliwość mięśnia wypieracza prawidłowa czynność pęcherza p-wskazane wprowadzenie cewnika (prowokacja skurczy wypieracza z wyciekaniem moczu wokół cewnika) zwiotczyć pęcherz farmakologicznie i okresowo stosować jego cewnikowanie

30 Utrwalone nietrzymanie moczu - postępowanie Nadpobudliwość mięśnia wypieracza upośledzona kurczliwość pęcherza (z zaleganiem moczu) przy niewielkim zaleganiu zaleganiu -ćwiczenia pęcherza, przy dużym zaleganiu (>150 ml) - techniki wspomagające mikcję ( zabieg Credego, Valsalvy, oddawanie moczu w dwóch porcjach) konieczność założenia cewnika na stałe lub stosowanie pieluchomajtek, podkładów czy specjalnej bielizny.

31 Utrwalone nietrzymanie moczu - postępowanie Wysiłkowe nietrzymanie moczu nadmierna ruchomość cewki ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy, elektrostymulacja mięśni, wkładki dopochwowe (przy wypadaniu macicy) leczenie operacyjne niewydolność zwieracza wewnętrznego higiena, zmniejszenie podaży płynów, lecz.chirurgiczne (K) u M po resekcji prostaty - próby implantacji sztucznego zwieracza, stymulacji elektrycznej

32

33

34

35 Utrwalone nietrzymanie moczu - postępowanie Wysiłkowe nietrzymanie moczu środki pomocnicze - leczenie otyłości, - stanów zapalnych pochwy, - miejscowe lub ogólne podawanie estrogenów, - leki zwiększające pojemność pęcherza (alfasympatykotoniki [phenylpropanolamina - Dexatrim], leki antycholinergiczne [małe dawki imipraminy], cholinolityki [oksybutynina] środki zaradcze - prezerwatywa z cewnikiem, osłonki na prącie u mężczyzn, podpaski u kobiet

36 Utrwalone nietrzymanie moczu - postępowanie Upośledzenie drożności odpływu moczu (przerost prostaty) przezcewkowa resekcja lub operacyjne usunięcie powiększonego gruczołu ułatwienie oddawania moczu - alfa-adrenolityki (alfuzosyna, doksazosyna, prazosyna, tamsulosyna, terazosyna) inhibitor 5-alfa-reduktazy (finasteryd) zmniejsza wielkość stercza (poprawa do 12 miesięcy). UWAGA: finasteryd obniża o 50% stężenie PSA próby stosowania stentów cewkowych oraz hipertermia z użyciem mikrofal albo laserowanie przezcewkowe stercza

37 Utrwalone nietrzymanie moczu - postępowanie Osłabienie czynności wypieracza (nietrzymanie z przepełnienia) próba przywrócenia normalnej czynności mięśnia (cewnik na 2 tygodnie dla dekompresji pęcherza, eliminacja przyczyn zalegania [masy kałowe, leki], usunięcie cewnika powrót prawidłowej mikcji) postępowanie wspomagające: - techniki wspomagania mikcji (zabieg Credego, próba Valsalvy); - przy leczeniu antydepresantami - betanechol (Myocholine); - alfa-adrenolityki. brak efektu powyższych zabiegów - konieczność okresowego lub stałego cewnikowania pęcherza.

38 Przewlekłe cewnikowanie - powikłania: nawrotowe zakażenia dróg moczowych nadżerki w cewce i pęcherzu kamica pęcherza rak pęcherza Wskazania do cewnikowania na stałe: monitorowania bilansu płynów nie gojące się odleżyny chorzy z nietrzymaniem z przepełnienia, przy braku skuteczności innych metod

39 Nietrzymanie stolca Nietrzymanie stolcaoznacza objawy wynikłe z niewydolności mechanizmu zamykającego odbyt, jakim jest kompleks zwieraczy odbytu. Dotyczy to nietrzymania zarówno stolca, jak i gazów. zwieracz zewnętrzny zwieracz wewnętrzny

40 Nietrzymanie stolca w starości Czynniki sprzyjające: zaburzenia funkcji zwieracza odbytu z wiekiem zaburzeniami mechanizmów rozróżniających konsystencję stolca i odróżniających go od gazów Częstotliwość i rodzaj stolca: stałe oddawanie słabo uformowanego stolca jedno lub dwukrotne w ciągu dnia oddanie dobrze uformowanego stolca do łóżka lub w ubranie

41 Nietrzymanie stolca - przyczyny: zaparcia choroby jelita grubego zaburzenia neurologicznej kontroli defekacji utrata odruchu defekacji. Zaparcia - mechanizm nietrzymania zaleganie mas kałowych zwiększenie kąta anorektalnego pogorszenie rozróżniania między stolcem, gazami, treścią płynną wyciekanie częściowo uformowanego stolca wiele razy dziennie prawidłowy

42 W trakcie defekacji dochodzi do relaksacji mięśni dna miednicy mniejszej włącznie z mięśniem łonowo-odbytniczym. Doprowadza to do obniżenia się krocza o 1 do 3,5 cm, co skutkuje rozwarciem kąta odbytniczo-odbytowego o minimum 15, który w spoczynku mieści się w granicach

43 Nietrzymanie stolca - przyczyny Zaburzenia funkcji jelita objawiające się biegunką nadużywanie środków przeczyszczających oraz innych leków (żelazo) nowotwór jelita grubego i odbytnicy uchyłkowatość jelita grubego zapalenie odbytnicy i odbytu wrzodziejące zapalanie jelita grubego stany nieżytowe żołądka i jelit cukrzyca (polineuropatia) nadczynności gruczołu tarczowego wypadanie odbytnicy rozerwanie zwieracza odbytu

44 Nietrzymanie stolca - przyczyny Neurogenne nietrzymanie stolca naczyniowe schorzeniach mózgu lub zaburzenia pamięci - utrata hamowania korowego (jeden lub dwa dobrze uformowane stolce do łóżka lub w ubranie, z reguły po posiłkach lub napojach) zaniku czynnościowych jednostek ruchowych w mięśniu łonowo-odbytniczym oraz zwieraczu zewnętrznym odbytu - utrata odruchu defekacji z wysiłkowym nietrzymaniem stolca oraz wypadaniem odbytnicy

45 Nietrzymanie stolca Diagnostyka badanie per rectum, wlew doodbytniczy kolonoskopię przy braku nieprawidłowości w zakresie jelita grubego poszukiwanie innych schorzeń

46 Nietrzymanie stolca Leczenie - przyczynowe brak możliwości leczenia przyczynowego - stosowanie leków zapierających (opium, kodeina), 1-2 razy w tygodniu hegar neurogenne nietrzymanie stolca - postępowanie jw. lub w przypadku utraty odruchu defekacji skojarzonym z wypadaniem odbytnicy stymulacja elektryczna i ćwiczenia mięśni dna miednicy.

47

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

Informacja do Formularza Kontroli Jakości Nr 1

Informacja do Formularza Kontroli Jakości Nr 1 Formularz Kontroli Jakości Nr Informacja do Formularza Kontroli Jakości Nr Droga Koleżanko, drogi Kolego. Formularz Kontroli Jakości Nr (formularz w kolorze pomarańcowym) zawiera pytania dotyczące anamnezy,

Bardziej szczegółowo

Leczenie pęcherza nadreaktywnego

Leczenie pęcherza nadreaktywnego Leczenie pęcherza nadreaktywnego Trening pęcherza Leczenie zachowawcze stosowane w przypadku pęcherza nadreaktywnego cieszy się uznaniem lekarzy i pacjentów i stanowi zarówno alternatywę, jak i uzupełnienie

Bardziej szczegółowo

Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich

Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich dr n. med. Agata Korzeniecka - Kozerska Założenia TRUDNOŚCI Z USTALENIEM CZY

Bardziej szczegółowo

NIETRZYMANIE MOCZU I STOLCA

NIETRZYMANIE MOCZU I STOLCA Interdyscyplinarne Spotkania Geriatryczne NIETRZYMANIE MOCZU I STOLCA mgr Teresa Niechwiadowicz-Czapka Instytut Pielęgniarstwa Zakład Podstaw Opieki Pielęgniarskiej Nietrzymanie moczu - Wielki Problem

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników.

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Sytuacja hormonalna przed i po menopauzie Względny hyperestrogenizm - zmiany przerostowe (polipy, mięśniaki, przerost śluzówki macicy, mastopatia) Hypoestrogenizm

Bardziej szczegółowo

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci Józef Ryżko Instytut Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu UR Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania IP CZD Podział zaparć 95%

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie śródpęcherzowe

Ciśnienie śródpęcherzowe Ciśnienie śródpęcherzowe Warunki anatomiczne prawidłowe Pabd Pdet + Pabd Ciśnienie śródpęcherzowe Pabd Nadmierna ruchomość w.n.m. Pdet + Pabd LEAK POINT PRESSURE This test measures the abdominal pressure

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Zakażenia układu moczowego

Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego SPIS TREŚCI CO TO JEST UKŁAD MOCZOWY? nerka moczowód pęcherz moczowy cewka moczowa zobacz więcej NA CZYM POLEGA ZAKAŻENIE UKŁADU MOCZOWEGO? pałeczka

Bardziej szczegółowo

Materiał Przeznaczony Dla Osób, Które Chcą Wiedzieć Więcej O Problemach Nietrzymania Moczu I Stolca

Materiał Przeznaczony Dla Osób, Które Chcą Wiedzieć Więcej O Problemach Nietrzymania Moczu I Stolca Materiał Przeznaczony Dla Osób, Które Chcą Wiedzieć Więcej O Problemach Nietrzymania Moczu I Stolca Tekst: Centrum Inkontynencji w Västra Götaland Fotografie: Kajsa Lundberg Układ graficzny: Svensk Information

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Zarys budowy układu moczowego... 7. Budowa i funkcje pęcherza moczowego... 13

Zarys budowy układu moczowego... 7. Budowa i funkcje pęcherza moczowego... 13 Zarys budowy układu moczowego... 7 Budowa i funkcje pęcherza moczowego... 13 Choroby pęcherza moczowego... 19 Zapalenie pęcherza moczowego i dróg moczowych... 20 Inne infekcje układu moczowego... 26 Kamica

Bardziej szczegółowo

ZABURZENIA STATYKI NARZĄDU RODNEGO NIETRZYMANIE MOCZU U KOBIET

ZABURZENIA STATYKI NARZĄDU RODNEGO NIETRZYMANIE MOCZU U KOBIET ZABURZENIA STATYKI NARZĄDU RODNEGO NIETRZYMANIE MOCZU U KOBIET APARAT ZAWIESZAJĄCY WIĘZADŁA Szerokie macicy Odbytniczo-maciczne Pęcherzowo-maciczne Obłe macicy Właściwe i wieszadłowe jajnika APARAT PODTRZYMUJĄCY

Bardziej szczegółowo

"Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci  Urszula Grzybowska-Chlebowczyk "Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: Evidence Based Recommendations

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka nietrzymania moczu u kobiet

Diagnostyka nietrzymania moczu u kobiet Diagnostyka nietrzymania moczu u kobiet W badaniach, oceniających przydatność wywiadu w diagnostyce nietrzymania moczu stwierdzono, że dla wysiłkowego nietrzymania moczu czułość wywiadu wynosi 91%, ale

Bardziej szczegółowo

Kliniczny Oddział Urologiczny IV Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu

Kliniczny Oddział Urologiczny IV Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu Kliniczny Oddział Urologiczny IV Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu Operacyjne sposoby leczenia nietrzymania moczu Dr n. med. Tomasz Tuchendler Kliniczny Oddział Urologiczny, IV Wojskowy Szpital Kliniczny

Bardziej szczegółowo

Najczęściej zadawane pytania nt. łagodnego. powiększenia gruczołu krokowego

Najczęściej zadawane pytania nt. łagodnego. powiększenia gruczołu krokowego Informacje dla pacjentów Język polski 37 Najczęściej zadawane pytania nt. łagodnego Podkreślone słowa znajdują się w słowniczku. Poniżej znajduje się lista najczęściej zadawanych pytań dotyczących łagodnego

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

Leczenie operacyjne wysiłkowego nietrzymania moczu

Leczenie operacyjne wysiłkowego nietrzymania moczu Andrzej Skręt, Tomasz Kluz Leczenie operacyjne wysiłkowego nietrzymania moczu Oddział Ginekologii i Położnictwa Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Rzeszowie Ordynator Oddziału: prof. dr hab. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Spis treści ROZDZIAŁ 1 ROZDZIAŁ 2 ROZDZIAŁ 3 ROZDZIAŁ 4. Spis Autorów Wstęp

Spis treści ROZDZIAŁ 1 ROZDZIAŁ 2 ROZDZIAŁ 3 ROZDZIAŁ 4. Spis Autorów Wstęp Spis treści Spis Autorów Wstęp ROZDZIAŁ 1 Metabolizm w chirurgii 1.1. Informacje wstępne...1 1.2. Podział ustroju...1 1.3. Prawa równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej...2 1.4. Skład elektrolitowy

Bardziej szczegółowo

Piśmiennictwo... 45. Manometria przełyku Krzysztof Fyderek... 31 Założenia, zasady i wskazania do badania manometrycznego przełyku u dzieci...

Piśmiennictwo... 45. Manometria przełyku Krzysztof Fyderek... 31 Założenia, zasady i wskazania do badania manometrycznego przełyku u dzieci... SPIS TREŚCI ROZWÓJ ONTOGENETYCZNY ORAZ FIZJOLOGIA CZYNNOŚCI MOTORYCZNEJ PRZEWODU POKARMOWEGO Krzysztof Fyderek.. 13 Rozwój strukturalny................. 13 Rozwój śródściennego żołądkowo-jelitowego (enteralnego)

Bardziej szczegółowo

Urologia i nefrologia

Urologia i nefrologia Encyklopedia Pytania Forum Produkty i usługi Wpisz czego szukasz Szukaj Start Zdrowie Choroby i dolegliwości Urologia i nefrologia Urologia i nefrologia Osoby, które cierpią na dolegliwości ze strony układu

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty

Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty Człowiek najlepsza inwestycja Projekt pn. Opracowanie i wdrożenie programu profilaktycznego w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów

Bardziej szczegółowo

Co leczy akupunktura?

Co leczy akupunktura? Co leczy akupunktura? Akupunktura posiada bardzo szeroki zakres wskazań ukierunkowanych na przyniesienie ulgi choremu - często też okazuje się nie tylko tańsza, ale również bardziej skuteczna od stosowania

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje na temat łagodnego. powiększenia gruczołu krokowego

Podstawowe informacje na temat łagodnego. powiększenia gruczołu krokowego Informacje dla pacjentów Język polski Podstawowe informacje na temat łagodnego Podkreślone słowa znajdują się w słowniczku. Czym jest gruczoł krokowy? Gruczoł krokowy, zwany inaczej prostatą lub sterczem,

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne)

Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne) Wyższa Szkoła Mazowiecka w Warszawie Wydział Nauk Medycznych Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne) Student studiów pierwszego stopnia (licencjat)

Bardziej szczegółowo

Nietrzymanie moczu - możliwości leczenia chirurgicznego

Nietrzymanie moczu - możliwości leczenia chirurgicznego Nietrzymanie moczu - możliwości leczenia chirurgicznego Nietrzymanie moczu stanowi ważny problem kliniczny, socjalny i psychologiczny. W ciągu całego życia kobieta ma 50% szansę na wystąpienie u niej w

Bardziej szczegółowo

Urinary incontinence etiology and diagnosis

Urinary incontinence etiology and diagnosis Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Wpłynęło: 02.03.2009 Poprawiono: 21.03.2009 Zaakceptowano: 23.03.2009 Nietrzymanie moczu etiologia i patogeneza Urinary incontinence etiology and diagnosis

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW

ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej im. Dr. Janusza Daaba w Piekarach Śląskich ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW Projekt Edukacji

Bardziej szczegółowo

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) Spis treści 1. Wprowadzenie 13 Wstęp do wydania II 16 I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) 2. Podstawowa charakterystyka struktury i czynności nerek 21 3. Czynniki wpływające na rozwój uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wprowadzenie do anestezji geriatrycznej Biologiczne uwarunkowania procesu starzenia Starzenie na poziomie narządowym

Spis treści Wprowadzenie do anestezji geriatrycznej Biologiczne uwarunkowania procesu starzenia Starzenie na poziomie narządowym Spis treści CZĘŚĆ OGÓLNA 11. Wprowadzenie do anestezji geriatrycznej Laura Wołowicka... 3 Wybrane informacje demograficzne... 3 Światowe tendencje demograficzne... 4 Europejskie badania demograficzne...

Bardziej szczegółowo

Patofizjologia i symptomatologia. Piotr Abramczyk

Patofizjologia i symptomatologia. Piotr Abramczyk Patofizjologia i symptomatologia niewydolności serca Piotr Abramczyk Definicja Objawy podmiotowe i przedmiotowe niewydolności serca Obiektywny dowód dysfunkcji serca i i Odpowiedź na właściwe leczenie

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia w oddawaniu moczu wstydliwy temat polskiego społeczeństwa

Zaburzenia w oddawaniu moczu wstydliwy temat polskiego społeczeństwa Zaburzenia w oddawaniu moczu wstydliwy temat polskiego społeczeństwa W naszym kraju jest tak, że o pewnych rzeczach się nie mówi. Panuje ogólne zacofanie świadomości społeczeństwa oraz głębokie przekonanie,

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

Objawy chorób układu moczowo-płciowego. Seminarium dla studentów III roku interny Izabela Łoń

Objawy chorób układu moczowo-płciowego. Seminarium dla studentów III roku interny Izabela Łoń Objawy chorób układu moczowo-płciowego Seminarium dla studentów III roku interny Izabela Łoń Symptomatologia chorób układu moczowego Związana z układem moczowym pacjent sam moŝe powiązać objaw z układem

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz

Spis treści. 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz Spis treści 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz 1.1. Wstęp.... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej 1.2. Znaczenie rehabilitacji w chirurgii...

Bardziej szczegółowo

UROLOGIA. broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr hab. n. med. Piotra Radziszewskiego.

UROLOGIA. broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr hab. n. med. Piotra Radziszewskiego. UROLOGIA broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr hab. n. med. Piotra Radziszewskiego. Łagodny rozrost gruczołu krokowego i objawy z nim związane Powiększenie gruczołu krokowego znajduje się na 4

Bardziej szczegółowo

Krwotoki okołoporodowe. Dotyczą 5 do15%rodzących

Krwotoki okołoporodowe. Dotyczą 5 do15%rodzących Krwotoki okołoporodowe Dotyczą 5 do15%rodzących Najczęstsze przyczyny Urazy Nieprawidłowe oddzielanie i wydalanie łożyska Niedowład macicy - atonia Zaburzenia krzepliwości krwi Urazy okołoporodowe W trzonie

Bardziej szczegółowo

Konspekt wykładu z dn. 25.09.2003r. 1. Chory z rozrostem stercza w gabinecie lekarza rodzinnego Roland Dadej (Fellow of the European Board of

Konspekt wykładu z dn. 25.09.2003r. 1. Chory z rozrostem stercza w gabinecie lekarza rodzinnego Roland Dadej (Fellow of the European Board of Konspekt wykładu z dn. 25.09.2003r. 1. Chory z rozrostem stercza w gabinecie lekarza rodzinnego Roland Dadej (Fellow of the European Board of Urology) z Katedry i Kliniki Urologii Akademii Medycznej im.

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR DLA PACJENTKI na temat SAKROKOLPOPEKSJI LAPAROSKOPOWEJ

INFORMATOR DLA PACJENTKI na temat SAKROKOLPOPEKSJI LAPAROSKOPOWEJ INFORMATOR DLA PACJENTKI na temat SAKROKOLPOPEKSJI LAPAROSKOPOWEJ WSKAZANIA DO OPERACJI Obniżenie lub wypadanie ścian pochwy i macicy jest jednym z najbardziej dolegliwych schorzeń współczesnych kobiet.

Bardziej szczegółowo

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego ICD9 kod Nazwa 03.31 Nakłucie lędźwiowe 03.311 Nakłucie lędźwiowe w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego 100.62 Założenie cewnika do żyły centralnej 23.0103 Porada lekarska 23.0105 Konsultacja specjalistyczna

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Opinia Rady Przejrzystości nr 145/2013 z dnia 27 maja 2013 r. w sprawie zasadności objęcia refundacją stanu klinicznego: pęcherz neurogenny występujący

Bardziej szczegółowo

1. Gruczoł krokowy... 2. 3. Łagodny rozrost gruczołu krokowego.. 3. 3.1. Leczenie łagodnego rozrostu gruczołu krokowego... 5

1. Gruczoł krokowy... 2. 3. Łagodny rozrost gruczołu krokowego.. 3. 3.1. Leczenie łagodnego rozrostu gruczołu krokowego... 5 Spis treści 1. Gruczoł krokowy... 2 2. Przepona moczowo-płciowa... 3 3. Łagodny rozrost gruczołu krokowego.. 3 3.1. Leczenie łagodnego rozrostu gruczołu krokowego... 5 3.1.1. Leczenie farmakologiczne...

Bardziej szczegółowo

Województwo kujawsko-pomorskie 43 Województwo lubelskie 43. Województwo śląskie 47

Województwo kujawsko-pomorskie 43 Województwo lubelskie 43. Województwo śląskie 47 SPIS TREŚCI Dolne drogi moczowe, czyli jak jest kontrolowane oddawanie moczu 11 Budowa dolnych dróg moczowych 11 Dno i ściany pęcherza 12 Szyja pęcherza 13 Cewka moczowa 13 Kontrola oddawania moczu czy

Bardziej szczegółowo

Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym. Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM

Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym. Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM Występowanie POCHP u ludzi starszych POCHP występuje u 46% osób w wieku starszym ( III miejsce) Choroby układu

Bardziej szczegółowo

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 1. Rozwój i podział układu nerwowego Janusz Moryś... 17 1.1. Rozwój rdzenia kręgowego... 17

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO Dr hab. n. med. Dariusz Moczulski Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. WAM ul. Żeromskiego 113, Łódź Objawy chorób

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń zdrowotnych i czynności pielęgniarskich realizowanych przez pielęgniarkę opieki długoterminowej domowej

Wykaz świadczeń zdrowotnych i czynności pielęgniarskich realizowanych przez pielęgniarkę opieki długoterminowej domowej Wykaz świadczeń zdrowotnych i czynności pielęgniarskich realizowanych przez pielęgniarkę opieki długoterminowej domowej Promocja zdrowia i profilaktyka Udział pielęgniarki realizacji profilaktycznych programów

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę Nadciśnienie tętnicze Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę EPIDEMIOLOGIA: Odsetek nadciśnienia tętniczego w populacji Polski w wieku średnim (36-64 lat) wynosi 44-46% wśród mężczyzn i 36-42%

Bardziej szczegółowo

Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie

Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie DIAGNOSTYKA CHORÓB NARZĄDÓW MIEDNICY MNIEJSZEJ U DZIEWCZĄT Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie 1 2 2 Cele wykładu Zaprezentowanie

Bardziej szczegółowo

Wybrane przypadki medyczne na oddziale chirurgii i onkologii dziecięcej

Wybrane przypadki medyczne na oddziale chirurgii i onkologii dziecięcej Wybrane przypadki medyczne na oddziale chirurgii i onkologii dziecięcej Maria Marciniak Opiekun koła: Dr n. med. Janusz Jabłoński Kierownik kliniki: Prof. dr n med. Ewa Andrzejewska Ostre zespoły brzuszne

Bardziej szczegółowo

Copyright for the text by Jadwiga Górnicka, Warszawa 2013 Copyright by Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, 2013

Copyright for the text by Jadwiga Górnicka, Warszawa 2013 Copyright by Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, 2013 Copyright for the text by Jadwiga Górnicka, Warszawa 2013 Copyright by Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, 2013 Zdjęcia na okładce freshidea Fotolia.com pixelplot Fotolia.com Redakcja Monika Marczyk Koordynacja

Bardziej szczegółowo

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Krzysztof Letachowicz Katedra i Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Kierownik: Prof. dr hab. Marian Klinger Cewkowo-śródmiąższowe

Bardziej szczegółowo

A N K I E T A - test funkcjonalny i badanie neurologiczne

A N K I E T A - test funkcjonalny i badanie neurologiczne A N K I E T A - test funkcjonalny i badanie neurologiczne Nazwisko i imię:... Adres:...-...... ul.... Telefon (ew. inny kontakt):... rok urodzenia... CZĘŚĆ I WYPEŁNIA OSOBA UBIEGAJĄCA SIĘ O PRZYJĘCIE DO

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu wiedzy kobiet na temat nietrzymania moczu

Ocena stanu wiedzy kobiet na temat nietrzymania moczu ROZDZIAŁ III ZDROWIE DOBROSTAN 4/2013 DOBROSTAN I SPOŁECZEŃSTWO Wyższa Szkoła Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim Wydział Pedagogiki i Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo College

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Driptane 5 mg, tabletki Oxybutynini hydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Driptane 5 mg, tabletki Oxybutynini hydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Driptane 5 mg, tabletki Oxybutynini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Dowiedz się więcej o prostacie Informacje dla mężczyzn

Dowiedz się więcej o prostacie Informacje dla mężczyzn Dowiedz się więcej o prostacie Informacje dla mężczyzn 2 Dowiedz się więcej o prostacie Informacje dla mężczyzn Informacje o ulotce Niniejsza ulotka zawiera wskazówki adresowane do mężczyzn. Wyjaśniamy

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Wolski. Objawy niepoŝą moczowego u chorych na raka stercza po radioterapii. Certyfikat Jakości Europejskiej Rady Urologii

Zbigniew Wolski. Objawy niepoŝą moczowego u chorych na raka stercza po radioterapii. Certyfikat Jakości Europejskiej Rady Urologii Certyfikat Jakości Europejskiej Rady Urologii Zbigniew Wolski Objawy niepoŝą Ŝądane i powikłania układu moczowego u chorych na raka stercza po radioterapii. Katedra i Klinika Urologii Ogólnej, Onkologicznej

Bardziej szczegółowo

Objawy z dolnych dróg moczowych i diagnostyka. łagodnego powiększenia gruczołu krokowego

Objawy z dolnych dróg moczowych i diagnostyka. łagodnego powiększenia gruczołu krokowego Informacje dla pacjentów Język polski 32 Objawy z dolnych dróg moczowych i diagnostyka Objawy Podkreślone słowa znajdują się w słowniczku. Łagodne powiększenie gruczołu krokowego może wpływać na oddawanie

Bardziej szczegółowo

RAPORT. - Warszawa, grudzień 2013 -

RAPORT. - Warszawa, grudzień 2013 - RAPORT WYTYCZNE (GUIDELINES OF EUROPEAN ASSOCIATION OF UROLOGY) A PRAKTYKA CODZIENNA W PORADNIACH UROLOGICZNYCH W POLSCE, ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM POSTĘPOWANIA W ZAKRESIE BPH, LUTS I NADREAKTYWNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka D. Ryglewicz, M. Barcikowska, A. Friedman, A. Szczudlik, G.Opala Zasadnicze elementy systemu kompleksowej

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Informacja dla pacjentów

Informacja dla pacjentów info Informacja dla pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych bortezomibem Polineuropatia indukowana bortezomibem Konsultacja merytoryczna: Prof. dr hab. Lidia Usnarska-Zubkiewicz Katedra i Klinika Hematologii,

Bardziej szczegółowo

NTM pod kontrolą. czyli co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu. praktyczne informacje i porady

NTM pod kontrolą. czyli co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu. praktyczne informacje i porady NTM pod kontrolą czyli co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu praktyczne informacje i porady SPIS TREŚCI 3 4 13 WSTĘP NIETRZYMANIE MOCZU (NTM) NTM POD KONTROLĄ 19 4 24 12 PIELĘGNACJA SKÓRY W NTM POSŁOWIE

Bardziej szczegółowo

Patofizjologiczne podstawy wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet

Patofizjologiczne podstawy wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet Włodzimierz Baranowski Patofizjologiczne podstawy wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet Klinika Ginekologii Operacyjnej II Katedry Położnictwa i Ginekologii Akademii Medycznej w Lublinie Kierownik Kliniki:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Ogólne zasady postępowania w stanach nagłych Psy i koty

Spis treści. Ogólne zasady postępowania w stanach nagłych Psy i koty Ogólne zasady postępowania w stanach nagłych Psy i koty 1 Leczenie infuzyjne (płynoterapia)....................................................... 3 Objętość płynów..................................................................................

Bardziej szczegółowo

Czym jest nowotwór złośliwy?

Czym jest nowotwór złośliwy? Czym jest nowotwór złośliwy? Nowotwór złośliwy-nowotwór o małym zróżnicowaniu tkanek, za to o skłonności do odrywania się komórek. Nowotwór złośliwy często jest utożsamiany z rakiem, który jest tylko jedną

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE I POSTĘPOWANIE Z CEWNIKAMI ZEWNĄTRZOPONOWYMI W CENTRUM ONKOLOGII W WARSZAWIE

ZASTOSOWANIE I POSTĘPOWANIE Z CEWNIKAMI ZEWNĄTRZOPONOWYMI W CENTRUM ONKOLOGII W WARSZAWIE ZASTOSOWANIE I POSTĘPOWANIE Z CEWNIKAMI ZEWNĄTRZOPONOWYMI W CENTRUM ONKOLOGII W WARSZAWIE Tabela nr 1 UNERWIENIE NARZĄDÓW narząd nerwy rdzeniowe ilość segmentów płuco Th2 Th10 9 przełyk Th4 Th5 2 żołądek

Bardziej szczegółowo

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Pieczęć zakładu opieki zdrowotnej albo lekarza wykonującego indywidualną praktykę lekarską lub indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Nazwisko i imię osoby ubiegającej się

Bardziej szczegółowo

Pielęgnacja pacjenta z cewnikiem Foleya w domu.

Pielęgnacja pacjenta z cewnikiem Foleya w domu. Pielęgnacja pacjenta z cewnikiem Foleya w domu. Zespół Opieki Zdrowotnej w Końskich Mgr Joanna Marczak Układ moczowy jest delikatny i podatny na infekcje. Zakażenie może pojawić się w każdym jego odcinku.

Bardziej szczegółowo

Oddział Pediatryczny - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Pediatryczny - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A59 bóle głowy A87b inne choroby układu nerwowego < 18 r.ż. C56 poważne choroby gardła, uszu i nosa C57 inne choroby gardła, uszu i nosa C56b poważne choroby gardła, uszu i nosa < 18

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia:

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia: Data:... ANKIETA DLA PACJENTKI Imię:. Nazwisko:.... Data urodzenia: Szanowna Pani, serdecznie prosimy o poświęcenie 15 minut na wypełnienie poniższego dokumentu. Zawiera on pytania, które bardzo pomogą

Bardziej szczegółowo

www.pandm.org ROZSZCZEP KRĘGOSŁUPA (Spina Biffida)

www.pandm.org ROZSZCZEP KRĘGOSŁUPA (Spina Biffida) ROZSZCZEP KRĘGOSŁUPA (Spina Biffida) 1.To niedorozwój i zaburzenie łączenia punktów kostnienia trzonów i łuków kręgów prowadzące do powstania szczeliny. 2.Jest wynikiem braku czasowej koordynacji etapów

Bardziej szczegółowo

Urografia. Co to jest?

Urografia. Co to jest? Urografia Urografia jest to badanie polegające na wykonaniu specjalego prześwietlenia RTG całego układu moczowego tzn. nerek, moczowodów oraz pęcherza moczowego. W jakim celu jest wykonywane? Za pomocą

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Terapia zaburzeń czynności struktur dna miednicy

Terapia zaburzeń czynności struktur dna miednicy Terapia zaburzeń czynności struktur dna miednicy WERSJA 2015 Dno miednicy to anatomiczny kompleks struktur mięśniowych, powięziowych, więzadłowych, kostnych, stawowych oraz nerwowych i narządowych, który

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie trzeciego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego.

Zaawansowany. Zaliczenie trzeciego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego. Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Finaster, 5 mg, tabletki powlekane (Finasteridum) <[logo podmiotu odpowiedzialnego]>

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Finaster, 5 mg, tabletki powlekane (Finasteridum) <[logo podmiotu odpowiedzialnego]> ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Finaster, 5 mg, tabletki powlekane (Finasteridum) Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem leku. - Należy zachować

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Cukrzyca grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynikającą

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo