e-finanse : finansowy kwartalnik internetowy Nr 4/2005

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "e-finanse : finansowy kwartalnik internetowy Nr 4/2005"

Transkrypt

1 e-finanse : finansowy kwartalnik internetowy Nr 4/2005

2 dr Jan Szczepanik Katedra Finansów i Rachunkowości Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach Zarządzanie kosztami działania banku komercyjnego w w w. e - f i n a n s e. c o m 1

3 Wstęp Przedmiotem pracy jest rola i znaczenie kosztów działania banku komercyjnego jako podstawowego czynnika decydującego o poziomie efektywności gospodarowania. Obniżenie kosztów działania banku to jeden z głównych celów strategicznych, którego realizacja ma zapewnić istnienie i rozwój banku. Dla zarządu banku informacje dotyczące poziomu efektywności wykorzystania zasobów banku w porównaniu z konkurencją są istotne w procesie zarządzania strategicznego. Dają jednocześnie możliwość dokonania oceny podjętych decyzji i ich skutków w zakresie efektywnego sposobu wykorzystania zasobów osobowych i rzeczowych. Zagadnienie to jest szczególnie ważne obecnie w Polsce. Tempo wzrostu aktywów banków jest bardzo duże, a jednocześnie kraj jest członkiem Unii Europejskiej, gdzie dokonują się fuzje grup bankowych, przekładające się na sytuacje sektora bankowego w Polsce. Przy malejącej inflacji i spadku stóp procentowych zmniejsza się marża odsetkowa na działalności depozytowej-kredytowej. W tej sytuacji jednym z najważniejszych wskaźników ekonomicznych oceny banku staje się wskaźnik kosztów działania, tj. relacja kosztów działania do wyniku na działalności bankowej. Celem pracy jest przedstawienie metod analizy kosztów działania banku, ustalania wniosków dotyczących zmian ich wielkości i struktury oraz wykorzystania tych informacji do zwiększenia efektywności gospodarowania poprzez zarządzanie kosztami. W pracy przyjęto hipotezę, że prowadzenie właściwej merytorycznie i metodycznie analizy kosztów funkcjonowania banku oraz prawidłowa ocena otrzymanych wyników warunkuje nowoczesne zarządzanie kosztami w ramach zarządzania strategicznego bankiem. Banki, które decydują się na uzyskanie przewagi konkurencyjnej dzięki najniższym kosztom, mogą oferować najniższą cenę i uzyskiwać wysoką rentowność w długim okresie. 1. Istota, zadania i zakres analizy kosztów działania Dla analizy kosztów działania podstawą jest zdefiniowanie pojęcia tych kosztów i ich klasyfikacja oraz wskazanie, jakie podstawowe czynniki oddziałują na kształtowanie tych kosztów. Koszty działania związane są z funkcjonowaniem banku i powinny być powiązane ze skalą działalności. Rozwój banku, tworzenie nowych oddziałów, wzrost zatrudnienia, wdrażanie systemów informatycznych powodują najczęściej wzrost kosztów działania. Koszty związane z funkcjonowaniem banku to koszty działania oraz amortyzacja. Koszty działania obejmują grupy wyodrębnione w rachunku zysków i strat, tj. koszty osobowe wraz z pochodnymi i ubezpieczenia oraz koszty rzeczowe (eksploatacyjne). Największą pozycją tych kosztów są z reguły koszty wynagrodzeń z pochodnymi i na ogół wynoszą ponad połowę kosztów działania. Dobrą ilustracją tej sytuacji są koszty funkcjonowania ING Bank Śląski SA, przedstawione w tab.1. Podstawowym zadaniem banku jest kształtowanie struktury aktywów i pasywów oraz prowadzenie polityki cenowej w taki sposób, by marża odsetkowa pokryła koszty funkcjonowania banku i pozwoliła na osiągnięcie zaplanowanej rentowności kapitału. Najczęściej zakłada się przy tym pokrycie kosztów osobowych dochodami z prowizji i opłat. Przy malejącym strumieniu dochodów odsetkowych rośnie więc znaczenie ponoszonych kosztów. Analiza kosztów funkcjonowania, będąca źródłem przetworzonej informacji, jest instrumentem zarządzania i oceny funkcjonowania banku. Celami tej analizy są m.in. okresowa ocena działalności banku, określenie przyczyn i skutków odchyleń od planu, zbadanie wpływu czynników zewnętrznych, porównanie z innymi bankami, określenie obszarów działań korygujących. Na przestrzeni ostatnich kilku lat banki konkurują także ponoszonymi kosztami funkcjonowania. Stąd konieczność prowadzenia analizy tych kosztów oraz zarządzania nimi. Podstawowym celem w zarządzaniu kosztami działania jest ich utrzymanie na zaplanowanym poziomie, w kontekście całego planu realizowanych zadań. W konsekwencji celami szczegółowymi są optymalizacja kosztów określonych rodzajów oraz maksymalizacja efektywności kosztów banku. w w w. e - f i n a n s e. c o m 2

4 Tab. 1 Koszty działania i amortyzacja w banku komercyjnym (w tys. zł). Nazwa 1999 r r r. 1. Wynagrodzenia Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia Razem wynagrodzenia i świadczenia na rzecz pracowników 3. Koszty rzeczowe Podatki i opłaty Składka i wpłaty na Bankowy Fundusz Gwarancyjny 6. Pozostałe (z tytułu): koszty utrzymania i wynajmu budynków usługi łączności usługi leasingowe usługi remontowe licencje i patenty pozostałe usługi obce Koszty działania banku razem Amortyzacja środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych Źródło: Sprawozdania roczne ING Bank Śląski S.A. Od osiągnięcia tych celów zależy efektywność całego banku, konkurencyjność oraz zdolność do rozwoju. Realizacja tak pojętych zadań analizy kosztów pozwala wskazać na istniejące w banku rezerwy i wykorzystać je, a przez to poprawić wynik finansowy, zwiększyć efektywność gospodarowania i wartość banku. Jest to szczególnie ważne wtedy, gdy dynamika rozwoju sektora bankowego jest niska. Wtedy o wynikach decydują koszty tworzonych rezerw i koszty działania (wraz z amortyzacją). Na wagę analizy i efektywnego zarządzania kosztami wskazuje porównanie tych kosztów (rys. 1) ze skalą działania banku (w postaci aktywów). Rys. 1 Aktywa i koszty działania banku w 2003 r. (w mld zł). Źródło: Sprawozdania roczne banków. Ł.Wilkowicz: Rok pod znakiem księgowych i obligacji, Gazeta Bankowa 2004, nr 10. w w w. e - f i n a n s e. c o m 3

5 Koszty działania np. ING Banku Śląskiego, niewiele przekraczają 800 mln zł. Podobne koszty ponosi Bank Millennium, którego aktywa są około 30% mniejsze. W bankach mniejszych pod względem poziomu aktywów jak BZ WBK, Kredyt Bank koszty działania przekraczają miliard złotych, tj. są wyższe o około 1/4. Relacja kosztów do aktywów jest także korzystna w BRE Banku, w przeciwieństwie do Banku Handlowego. Analiza kosztów działania obejmuje kształtowanie się tych kosztów w różnych układach i różnych okresach (przeszłych, bieżących, przyszłych), w stosunku do kosztów planowanych i w porównaniu z kosztami innych banków. W praktyce szczególne znaczenie ma ustalanie wpływu różnych czynników na poziom tych kosztów i wynik finansowy banku. Z punktu widzenia zakresu wyróżnić możemy analizę pełną i fragmentaryczną. Pełna analiza kosztów funkcjonowania obejmuje całość tych kosztów. Badanie rozpoczyna się od oceny syntetycznych wskaźników kosztów i przechodzi do wskaźników szczegółowych, by ustalić przyczyny kształtowania się kosztów rzeczywistych 1. W zakres pełnej analizy powinny wejść następujące zagadnienia: - analiza dynamiki i struktury kosztów funkcjonowania banku w układzie rodzajowym, - ocena kosztów banku oraz poszczególnych jednostek odpowiedzialności (centrum zysku, centrum kosztów), - poziom kosztów zakupu, wynajmu itp., - całościowe badanie kosztów funkcjonowania w czasie, w stosunku do planu i konkurencji. Celem analizy fragmentarycznej jest zbadanie wybranych grup kosztów 2. Mając na uwadze zakres przedmiotowy i czasowy, można wyróżnić analizy: - operatywne (najczęściej miesięczne, kwartalne, np. wykonanie zadań w zakresie kosztów materiałowych), - problemowe (np. porównawcza analiza kosztów centrów zysku), - roczne, będące podstawą do oceny ogólnej wykonania zadań. Wykorzystując kryterium materiału źródłowego, wyróżnia się analizę: - ogólną, opartą na danych obowiązującej sprawozdawczości, - szczegółową, wykorzystującą wszystkie dostępne materiały z zakresu kosztów. Główną uwagę przywiązuje się w analizie do tych pozycji i czynników, które istotnie mogą wpłynąć na zmniejszenie kosztów. 2. Metody analizy kosztów działania Analiza kosztów działania jest częścią analizy finansowej, dlatego możliwe jest wykorzystanie w niej wielu szczegółowych metod analizy finansowej. Do ważniejszych z nich należą: 1) metody statystyczne, w tym analiza wskaźnikowa, 2) metoda porównań, 3) metody badania związku funkcyjnego między czynnikami i kosztami, 4) metody ekonometryczne. Podstawową metodą analizy finansowej banku, w tym kosztów działania, jest analiza wskaźnikowa. Wskaźniki umożliwiają w sposób syntetyczny przedstawienie najistotniejszych informacji ze sprawozdań finansowych, dokonywanie porównań w sektorze bankowym, wskazanie banku wzorcowego w danej analizie. Są wreszcie narzędziem zarządzania kosztami działania banku. Istotny jest zatem dobór odpowiednich wskaźników wykorzystywanych w analizie. Wielkości z bilansu i rachunku wyników przedstawiają przede wszystkim potencjał banku i możliwości generowania zysku. Bardziej wnikliwą ocenę daje analiza wskaźnikowa. Dlatego analiza kosztów działania banku powinna być połączeniem analizy poziomu i struktury wielkości oraz analizy wskaźnikowej. W pierwszych latach po utworzeniu w 1989 r. sektora banków komercyjnych w Polsce najbardziej w ocenach banków liczyła się dynamika i szybki rozwój banków. W kolejnych latach, gdy 1 K. Sawicki, Analiza kosztów firmy, PWE, Warszawa 2000, s Ibidem, s. 21. w w w. e - f i n a n s e. c o m 4

6 szereg (głównie mniejszych) banków upadło, uwaga koncentrowała się na jakości portfela. Od kilku lat priorytetem jest efektywność, w tym efektywność kosztów. Ważnym wskaźnikiem (należącym do grupy wskaźników rentowności sprzedaży) jest: 1) wskaźnik poziomu kosztów = koszty działania + amortyzacja średni stan aktywów Wskaźnikami efektywności wykorzystania zasobów (wskaźniki produktywności) są: 2) wskaźnik poziomu kosztów osobowych = koszty osobowe średni stan aktywów 3) produktywność majątku = wynik finansowy przeciętny stan majątku Jednym z najważniejszych wskaźników efektywności banku jest: 4) wskaźnik kosztów do dochodów = (koszty działania + amortyzacja)*100% wynik na działalności bankowej oraz : koszty działania 5) współczynnik kosztów działania = zysk brutto Poziom kosztów działania powinien być skorelowany z wielkością pasywów. Pozyskiwanie depozytów powoduje na ogół zwiększenie pracochłonności i kosztów działania. Przyjmuje się, że koszty działania nie powinny przekroczyć 2,5% sumy aktywów 3. Banki uniwersalne (o dużej sieci oddziałów) mają wyższe koszty działania, ale i dochody. Stąd relacja tych wielkości jest niższa ze względu na efekt skali działalności. Jednak mniejsze banki specjalistyczne (np. tylko kredytujące zakup samochodów ustalonych marek) mogą osiągnąć wyższą dynamikę wzrostu i niższe wskaźniki kosztów do dochodów. Odchylenia od przyjętych wyników banku wzorcowego (mogą to być wyniki najlepszych banków lub średnich w określonym sektorze bankowym) określają miejsce banku pod względem efektywności. Porównanie współczynnika kosztów działania sektorów banków komercyjnych w krajach, które 1 maja 2004 r. wstąpiły do Unii Europejskiej, pozwala stwierdzić niską efektywność działania w zakresie zarządzania kosztami działania (wykres 1). Polski sektor bankowy, będąc największym pod względem bilansowym wśród nowych krajów Unii Europejskiej, charakteryzował się jednocześnie najwyższym poziomem współczynnika kosztów działania. Przekraczały one prawie 3,5-krotnie osiągnięty zysk brutto (rok 2003). Zróżnicowanie tego współczynnika jest przy tym duże w poszczególnych sektorach bankowych nowych członków Unii. Od rozpoczęcia działalności przez banki komercyjne w Polsce koszty działania rosły. Pierwszy spadek kosztów działania banków komercyjnych nastąpił w 2003 r. (o 1,9%, tj. 275 mln zł) 4. Należy oceniać, że są to efekty restrukturyzacji banków i efektywniejszych procedur zarządzania kosztami. W każdym dużym banku redukcja kosztów działania o 1% daje efekt od kilku do kilkudziesięciu milionów złotych rocznie. 3 W. Wąsowski, Ekonomika i finanse banku komercyjnego, Difin, Warszawa 2004, s Sytuacja finansowa banków w 2003 r. synteza, NBP GINB, Warszawa 2004, s. 20. w w w. e - f i n a n s e. c o m 5

7 Wykres 1 Współczynnik kosztów działania sektora banków komercyjnych (koniec 2003 r.). 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 3,44 2,90 2,42 1,66 1,64 1,20 1,14 Polska Słow enia Litw a Malta Łotw a Estonia Czechy Źródło: M. Zaleska, E. Ślązak, Analiza sektorów bankowych w nowych krajach członkowskich Unii Europejskiej wybrane zagadnienia, Bank i Kredyt 2004, nr 9. Celem poniższej części artykułu jest porównanie niektórych wielkości i wskaźników finansowych w sektorze bankowym w Polsce, w latach Analiza porównawcza dotyczy dziesięciu największych banków komercyjnych (w kolejności wielkości sumy bilansowej, tab. 2). Porównanie wyników największych banków komercyjnych na podstawie wielkości pozycji bilansowych i wynikowych oraz wskaźników efektywności umożliwia określenie stopnia rozwoju tych banków oraz wpływu wybranych czynników (ustalone wskaźniki) na ich pozycję na rynku. Można stwierdzić, że w okresie lat : - w zdecydowanej większości wskaźniki wykazują poprawę, - istnieje znaczne zróżnicowanie osiąganych wyników, - najlepsze banki osiągają relacje kosztów działania do dochodów poniżej 60%, - analiza kosztów działania i efektywny sposób zarządzania nimi pozwala na uzyskanie przez bank przewagi konkurencyjnej. Tab. 2 Wyniki i efektywność banków komercyjnych (w mln zł). Lp. Nazwa banku Suma bilansowa Wynik z tytułu prowizji Wynik na działalności bankowej Koszty działania banku PKO Bank Polski , , , , , ,7 2 Bank Pekao , , , , , ,0 3 Bank BPH ,5 762, , , , ,2 4 ING Bank Śląski ,7 520, , ,0 828,7 905,3 5 Bank Handlowy ,4 632, , , , ,2 w Warszawie 6 BRE Bank ,5 308,3 804, ,9 667,4 738,7 7 Bank Zachodni ,0 569, , , ,3 943,2 WBK 8 Kredyt Bank ,2 507, , , ,9 888,7 9 Bank Millennium ,3 243,2 952, ,0 781,0 721,6 10 Raiffeisen Bank Polska ,6 131,0 496,4 630,3 331,3 339,5 w w w. e - f i n a n s e. c o m 6

8 Lp. Nazwa banku Wynik finansowy brutto Współczynnik kosztów działania (koszty działania/zysk brutto) Wskaźnik kosztów do dochodów (koszty działania do wyniku na działalności bankowej *100%) Wskaźnik pokrycia kosztów działania dochodami z prowizji (%) PKO Bank Polski 1 626, ,4 1,95 1,74 58,88 58,47 41,96 49,34 2 Bank Pekao 1 276, ,4 1,58 1,31 51,85 51,72 69,70 78,03 3 Bank BPH 603, ,9 2,34 1,26 54,69 44,43 51,36 59,27 4 ING Bank Śląski 99,3 417,3 8,34 2,17 54,53 53,79 63,44 57,52 5 Bank Handlowy 459,1 499,4 2,48 2,57 57,75 65,42 48,07 49,41 w Warszawie 6 BRE Bank 63,5-216,9 10,5-82,96 69,11 37,38 41,73 7 Bank Zachodni 260,4 569,9 3,92 1,65 62,32 51,55 52,09 60,35 WBK 8 Kredyt Bank ,0 194,1-4,58 72,41 66,89 50,42 57,06 9 Bank Millennium -52,3 351,9-2,05 81,99 49,29 27,95 33,70 10 Raiffeisen Bank 103,0 204,9 3,22 1,66 66,74 53,86 32,78 38,59 Polska Źródło: Sprawozdania roczne banków, Gazeta Bankowa 2005, nr 27, s i obliczenia własne. Odmiennie przedstawiają się wyniki i efektywność banku na przestrzeni lat Do analizy wybrano ING Bank Śląski, mieszczący się w pierwszej piątce banków w Polsce pod względem wielkości. Obliczone wskaźniki potwierdzają trudne warunki funkcjonowania banków w latach , wynikające z sytuacji makroekonomicznej. W roku 2002 po raz pierwszy w najnowszej historii polskiej bankowości skurczyły się aktywa sektora, a jego wynik netto był o około 40% niższy niż w poprzednim roku. Pozytywne zmiany są widoczne stopniowo dopiero w latach (tab. 3). Tab. 3 Analiza kosztów działania ING Bank Śląski SA (w mln zł). Rok Suma Wynik z Wynik na Koszty Amortyzacja bilansowa tytułu prowizji działalności bankowej działania banku ,6 320, ,9 591,4 117, ,1 372, ,0 671,8 110, ,7 428, ,8 807,5 119, ,8 480, ,6 898,1 133, ,6 494, ,2 812,7 127, ,9 483, ,5 895,2 116,1 Rok Wynik finansowy brutto Współczynnik kosztów działania (koszty działania/zysk brutto) Wskaźnik kosztów do dochodów (koszty działania do wyniku na działalności bankowej *100%) Wskaźnik pokrycia kosztów działania dochodami z prowizji (%) ,6 1,76 50,42 54, ,7 5,18 50,78 55, ,2 6,77 55,51 53, ,7 3,88 53,73 53, ,4 5,55 53,11 60, ,1 2,53 56,53 54,05 Źródło: Sprawozdania roczne banku i obliczenia własne. w w w. e - f i n a n s e. c o m 7

9 3. Controlling operacyjny jako instrument zarządzania kosztami działania Controlling bankowy ma zapewnić stałe analizy wyników finansowych banku, w tym również w zakresie kosztów działania. Zadaniem controllingu jest wskazywanie możliwości poprawy wyników działalności banku. Zarządzanie wynikiem finansowym w banku oznacza sterowanie przychodami i kosztami, a to narzuca potrzebę systematyzacji kosztów w różnych przekrojach, w szczególności w układzie rodzajowym i przekroju podmiotowym. Ze względu na specyfikę kosztów funkcjonowania oraz ich znaczenie w banku controlling ma głównie na celu poprawę przejrzystości kosztów powstających w obszarze funkcjonowania banku. W tym celu należy wdrożyć system budżetowania kosztów i instrumenty umożliwiające analizy i zarządzanie kosztami działań i struktur. W banku komercyjnym tworzone są dwa typy ośrodków odpowiedzialności: centra kosztów i centra zysków. Koszty działania są określone w budżecie banku dla zapewnienia materialnych i osobowych warunków funkcjonowania banku, w podziale na ośrodki odpowiedzialności. Budżetowanie obejmuje także samodzielne przedsięwzięcia (projekty) banku. Podział na centra zysków i centra kosztów umożliwia planowanie i kontrolę ponoszonych kosztów działania według ośrodków odpowiedzialności. Najczęściej będą to: - centrala banku i jej departamenty (centra kosztów i centra zysków) oraz jednostki wyodrębnione, - oddziały regionalne i podległe w sieci banku (centra zysków). Controlling przypisuje odpowiedzialność za koszty ośrodkom kosztów i zysku, które podporządkowane są osobom kierującym działalnością jednostki czy projektem. Osoba odpowiedzialna (szefowie centrum zysku i kosztów, tj. dyrektorzy departamentów i oddziałów) powinna być w stanie operatywnie kontrolować i kształtować koszty. Ta odpowiedzialność jest związana z wykonaniem przydzielonego budżetu i polega na utrzymywaniu kosztów w ramach planu. Ośrodek odpowiedzialności jest oceniany m.in. na podstawie mierników kosztowych, np.: - poziomu kosztów działania w porównaniu z limitem, - kosztów działania/zatrudnienie. Uzasadnione przekroczenie kosztów działania może być związane tylko ze wzrostem sprzedaży ośrodka i jest pokrywane z rezerwy budżetowej całego banku. Odpowiednią decyzję podejmuje zwykle wiceprezes zarządu odpowiedzialny za pion ekonomiczno-finansowy. Dla utrzymania się w zaplanowanym limicie kosztów ważna jest ciągła ocena potrzeby wydatków ponoszonych kosztów na etapie podejmowanych decyzji (zawieranie umów, podpisywanie zamówień itp.). Ważne jest ujmowanie kosztów według rodzajów, jako szczególnie przydatne w zarządzaniu kosztami pod kątem racjonalizacji i obniżania ogólnego poziomu. Ewidencja tych kosztów uwypukla znaczenie różnych rodzajów kosztów i przedstawia tendencje zmian ich wielkości, co pozwala na trafne działania w kierunku ich obniżania. Istotne jest więc określenie tego: - jakie mamy rodzaje kosztów, - czy poszczególne rodzaje są konieczne i ich poziom jest dostosowany do skali działania, - jakie metody wykorzystać dla zmniejszenia lub zlikwidowania określonych kosztów. Zarządzanie kosztami działania w układzie rodzajowym polega na stworzeniu elastycznego rachunku kosztów oraz przyjęciu odpowiednich wielkości odniesienia, które mogą być podstawą do obliczania wskaźników, np. określone koszty na jednego pracownika, jeden metr kwadratowy lokalu bankowego itp. Takie wielkości odniesienia mogą być z kolei podstawą procesu planowania i kontroli kosztów oraz propozycji systemowego obniżania kosztów. Dominującą pozycję w kosztach działania stanowią koszty osobowe, dlatego też zarządzanie tymi kosztami powinno być oparte na nowoczesnym systemie zarządzania zasobami ludzkimi. Zarządzanie kolejnym obszarem kosztów działania, tj. kosztami rzeczowymi (eksploatacyjnymi) wymaga stworzenia ram organizacyjnych i personalnych, które umożliwiałyby efektywne kształtowanie działań podejmowanych w tym obszarze. Banki komercyjne stopniowo scentralizowały zadania w tym zakresie, opierając się na pionowej strukturze organizacyjnej, np. pion w w w. e - f i n a n s e. c o m 8

10 sieci sprzedaży i administracji wykonuje zadania i odpowiada za koszty administracyjne i nakłady inwestycyjne 5. W konsekwencji wszystkie rodzaje zadań i ponoszonych kosztów są związane z konkretnym departamentem i pionem banku. Skutkiem tego jest personalna odpowiedzialność za ponoszone koszty w całym banku i możliwość systemowego obniżania kosztów jednostkowych. Odpowiedzialni pracownicy mogą koncentrować się głównie na sprawach decydujących o poziomie kosztów danego rodzaju, eliminować koszty oceniane za zbędne, podejmować decyzje ograniczające pewne rodzaje kosztów, poprawiać świadomość kosztową wśród pracowników i tworzyć zasady zarządzania daną pozycją kosztów. Oszczędne, operatywne gospodarowanie wydatkami powinno wiązać się z długofalowymi planami racjonalizacji kosztów w ramach controllingu strategicznego banku. 4. Zarządzanie kosztami działań Przedsiębiorstwa przechodzą stopniowo od zarządzania funkcyjnego do zarządzania procesami od koncentracji na pionach organizacyjnych do skupiania się na procesach i działaniach składających się na te procesy. Zarządzanie kosztami działań (ABM) jest nową koncepcją zarządzania, która ma poprawić działania mało efektywne i wyeliminować działania zbędne, które nie przyczyniają się do zwiększenia wartości i jakości efektów ekonomicznych 6. Podstawowym narzędziem zarządzania kosztami działań jest system rachunku kosztów działań (ABC). Trwająca od kilku lat restrukturyzacja sektora bankowego spowodowała dobre wyniki banków w 2004 r., w tym niższe koszty funkcjonowania banków. Obejmowała ona: - restrukturyzację sieci oddziałów, - regionalizację zadań z zaplecza oddziałów operacyjnych (tzw. back-office), - centralizację tych zadań w oparciu o zintegrowany system informatyczny (w szczególności zagadnienia kadrowo-płacowe, szkoleniowe, zaopatrzeniowe, remontowo-inwestycyjne, skarbcowe i zarządzania gotówką itd.), Nawet tak proste działania, jak druk wyciągów rachunków osobistych i ich wysyłka, przy ich ogromnej ilości (np. w ING Bank Śląski SA to ponad 1 mln miesięcznie), druk książeczek wpłat ratalnych, księgowanie tych wpłat, księgowanie wpłat poleceń przelewów na zestandaryzowanych drukach wykonywane na specjalizowanych liniach urządzeń informatycznych, dają bardzo duże oszczędności osobowe i rzeczowe. - standaryzację nowo otwieranych oddziałów i ich wyposażenia, - upraszczanie procedur wykonywania zadań (np. hasło ROR w 5 minut w oparciu o radykalnie oszczędny algorytm postępowania i uproszczony program informatyczny), - wykorzystywanie firm consultingowych przy realizacji niektórych projektów, - outsourcing niektórych zadań. W rezultacie tych działań banki mogły istotnie zmniejszyć koszty osobowe, np. zatrudnienie w jednym z typowych oddziałów dużego banku komercyjnego zmieniało się w latach następująco: pracowników. Pokazuje to skalę drogi, którą przechodzą banki komercyjne w ostatnich latach. Jakościową przemianę w bankach spowodowała informatyka, w szczególności wdrażanie scentralizowanych systemów informatycznych. Umożliwiają one wprowadzanie nowych kanałów dystrybucji i bankowości elektronicznej. Jest to proces bardzo kapitałochłonny, rozłożony w czasie na przestrzeni kilku lat, rzutujący na koszty amortyzacji. Daje przede wszystkim możliwość wzrostu sprzedaży. Banki rekompensowały sobie te koszty zbyt szybkim zmniejszaniem zatrudnienia, powodując kolejki i niezadowolenie klientów. Z tym procesem związana jest automatyzacja niektórych, bardzo pracochłonnych czynności, np. automatyczne księgowanie zestandaryzowanych druków wpłat ratalnych i przelewów. Równolegle z tymi działaniami w celu zmniejszenia kosztów osobowych i maksymalnego wykorzystania urządzeń przeorientowane są opłaty i prowizje. Mają zachęcić klienta do rezygnacji z 5 A. Brodzki: Inżynieria kosztów, Gazeta Bankowa z 26 stycznia 2004 r. 6 E. Nowak: Rachunkowość zarządcza, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 2001, s w w w. e - f i n a n s e. c o m 9

11 obrotu gotówkowego w oddziale na rzecz zleceń elektronicznych, korzystania z bankomatów, operacji bezgotówkowych, poleceń zapłaty, stałych zleceń itp. Efektywne zarządzanie kosztami funkcjonowania banku komercyjnego to ważny czynnik uzyskanych wyników banków, zysku netto i zwrotu na kapitale. Literatura 1. Brodzki A., Inżynieria kosztów, Gazeta Bankowa z 26 stycznia Nowak E., Rachunkowość zarządcza, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków Rogowski G., Metody analizy i oceny działalności banku na potrzeby zarządzania strategicznego, Wydawnictwo WSB Poznań, Sawicki K., Analiza kosztów firmy, PWE, Warszawa Sytuacja finansowa banków w 2003 roku synteza, NBP GINB, Warszawa Wąsowski W., Ekonomika i finanse banku komercyjnego, Difin., Warszawa Zaleska M., Ślązak E., Analiza sektorów bankowych w nowych krajach członkowskich Unii Europejskiej wybrane zagadnienia, Bank i Kredyt 2004, nr 9. w w w. e - f i n a n s e. c o m 10

12 mgr Adrianna Szopa Studium Doktoranckie Akademii Ekonomicznej im. Karola Adamieckiego w Katowicach promotor rozprawy doktorskiej: prof. dr hab. Irena Pyka Bariery rozwoju rynku kredytów hipotecznych udzielanych na cele mieszkaniowe w Polsce Wprowadzenie Kredyty hipoteczne stanowią jedną z najpopularniejszych form finansowania potrzeb mieszkaniowych osób fizycznych. Rozwój rynku kredytów hipotecznych w Polsce został zapoczątkowany w latach 90. XX w. i utrzymuje tendencję wzrostową zarówno pod względem liczby, jak i wartości udzielanych kredytów hipotecznych. Obecnie polska gospodarka charakteryzuje się o wiele większą stabilnością, niż kilkanaście lat temu. Jedną z przyczyn takiej sytuacji jest przystąpienie Polski do Unii Europejskiej, które poprzedzone zostało procesem dostosowawczym polskiego sektora bankowego do wymogów stawianych przez regulacje unijne. Konsekwencją tych działań jest utrzymujący się od 5 lat, spadkowy trend stóp procentowych, który znacząco wpłynął na atrakcyjność kredytu hipotecznego. Jednak w początkowym okresie funkcjonowania rynku kredytów hipotecznych warunki ekonomiczne i prawne w Polsce nie były wystarczająco atrakcyjne, aby sprzyjać jego systematycznemu rozwojowi. Mimo obserwowanego, znacznego wzrostu udziału wartości udzielonych kredytów hipotecznych, zarówno w aktywach banków, jak i w PKB, nadal funkcjonują niektóre bariery dynamicznego i prawidłowego rozwoju rynku kredytów hipotecznych. Celem niniejszego opracowania, skoncentrowanego na specyfice polskiego rynku kredytów hipotecznych udzielanych na cele mieszkaniowe, będzie przedstawienie istniejących i pokonanych już przeszkód jego rozwoju. Struktura rynku kredytów hipotecznych w Polsce Charakterystyka rynku kredytów hipotecznych powinna zostać rozpoczęta od zdefiniowania pojęcia kredytu hipotecznego. Podczas, gdy wąska definicja kredytu hipotecznego opiera się głównie na rodzaju ustanawianego zabezpieczenia jego spłaty, jakim jest hipoteka, to w szerokim ujęciu definicji tego kredytu brany jest pod uwagę cel kredytowania, okres kredytowania oraz sposób jego amortyzacji. Zatem mając na uwadze rozbudowane znaczenie kredytu hipotecznego, można wskazać, iż: - finansuje on inwestycje w nieruchomości mieszkaniowe, a także niemieszkaniowe dopuszczalne jest również finansowanie kredytem hipotecznym ruchomości, - spłacany jest przez długi okres (do kilkudziesięciu lat) zaliczany jest więc do kredytów długoterminowych, - uwzględnia możliwość tożsamości przedmiotu zabezpieczenia z przedmiotem kredytowania, gdyż kredytowana nieruchomość w większości przypadków stanowi jednocześnie przedmiot zabezpieczenia spłaty tego kredytu od wartości nieruchomości oszacowanej przy analizie możliwości udzielenia kredytu zależy jego wysokość obecnie wskaźnik określający stosunek kwoty kredytu do wartości nieruchomości będącej przedmiotem kredytowania (angielska nazwa tego wskaźnika to loan to value, od której pochodzi skrót LTV) wynosi nawet 100%, - jest obciążany relatywnie niskim ryzykiem ze względu na niewielką zmienność wartości nieruchomości w długim okresie czasu w celu ochrony interesu wierzycieli stosuje się jednakże klauzulę ochrony wartości, według której w przypadku znacznego obniżenia wartości nieruchomości koniecznym jest dokonanie wcześniejszej częściowej spłaty kredytu w celu przywrócenia właściwego poziomu wskaźnika LTV, - może być zbyty bezpośrednio na rynku kapitałowym albo stanowić podstawę do emisji listów zastawnych 1. Klasyfikując kredyty hipoteczne według kryterium celu ich przeznaczenia, można wyodrębnić kredyty na cele mieszkaniowe, rozumiane jako budowa bądź zakup nieruchomości mieszkalnej 2. 1 R. Papież, Bankowość hipoteczna w Polsce, TEXT, Kraków 2004, s w w w. e - f i n a n s e. c o m 1

13 Kredytobiorcą może być zarówno osoba fizyczna, jak i prawna. Finansowanie obiektów przemysłowych czy biurowych odbywa się za pomocą środków pochodzących z drugiej grupy kredytów hipotecznych kredytów komercyjnych. Zarówno pierwsza, jak i druga grupa kredytów hipotecznych może być udzielana przez banki uniwersalne i hipoteczne. Prawne umocowanie do tego typu działalności nadaje bankom uniwersalnym ustawa Prawo bankowe z 29 sierpnia 1997 r., natomiast bankom hipotecznym Ustawa o listach zastawnych i bankach hipotecznych z 29 sierpnia 1997 r. Główną różnicą pomiędzy kredytami udzielanymi przez banki uniwersalne i banki hipoteczne, oprócz m.in. sposobów szacowania wartości rynkowej nieruchomości, jest sposób ich refinansowania. Podczas gdy banki uniwersalne finansują udzielanie kredytów hipotecznych przyjmowanymi depozytami, banki hipoteczne w Polsce znajdują źródło refinansowania kredytów hipotecznych poprzez emisję listów zastawnych. Obecnie działają na polskim rynku cztery banki hipoteczne, a ich łączne zadłużenie w 2004 r. z tytułu wyemitowanych listów zastawnych wynosiło 230 mln euro. Banki uniwersalne pod względem liczebności stanowią zdecydowaną przewagę na rynku kredytów hipotecznych w stosunku do banków hipotecznych. Także wolumen udzielonych kredytów hipotecznych przez banki uniwersalne jest zdecydowanie wyższy od wartości udzielonych kredytów przez banki hipoteczne. Nie można jednak nie zauważyć, iż udział banków hipotecznych w rynku kredytów hipotecznych wzrasta, co obrazuje wykres 1. Wykres 1. Udział banków hipotecznych w kredytach na finansowanie rynku nieruchomości w latach % 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0, Źródło: Opracowanie na podstawie danych NBP. Wzrasta także udział banków hipotecznych w finansowaniu nieruchomości mieszkaniowych, choć większą rolę na rynku odgrywają w ramach finansowania nieruchomości niemieszkaniowych (zob. wykres 2). Ocena rynku kredytów hipotecznych udzielanych na cele komercyjne, zarówno przez banki hipoteczne, jak i uniwersalne, jest jednak utrudniona. Ograniczone są możliwości wyodrębnienia tych kredytów w ramach sprawozdań finansowych banków. Powodem tej sytuacji jest możliwość klasyfikowania tych kredytów jako kredytów na nieruchomości niemieszkaniowe, kredytów dla przedsiębiorców lub jako inwestycje kapitałowe. Nie istnieje bowiem rozróżnienie pomiędzy 2 Kredytem hipotecznym można również sfinansować zakup lub budowę spółdzielczego, własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub domu w spółdzielni mieszkaniowej. Jest to forma prawa własności, określona w Ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych z 15 grudnia 200 r. i należy ona do kategorii ograniczonych praw rzeczowych. w w w. e - f i n a n s e. c o m 2

14 kredytem na realizację projektu, a kredytowaniem fazy długoterminowej 3. O wiele łatwiej jest ocenić rynek kredytów hipotecznych o przeznaczeniu na cele mieszkaniowe. Powodem tego jest nałożona przez Narodowy Bank Polski precyzyjność sprawozdawczości w tej kategorii. Dlatego też ten typ kredytu będzie przedmiotem analizy w niniejszym opracowaniu. Wykres 2. Udział banków hipotecznych w rynku kredytów hipotecznych na nieruchomości mieszkaniowe i niemieszkaniowe w latach % Kredyty na cele mieszkaniowe Kredyty na cele niemieszkaniowe Źródło: Opracowanie na podstawie danych NBP. Od 1991 r. obserwowany jest zdecydowany wzrost wartości portfela kredytów hipotecznych udzielanych na cele mieszkaniowe. Do 2002 r. wartość portfela tych kredytów wzrosła około 12 razy. Najszybciej rozwijał się rynek kredytów hipotecznych na cele mieszkaniowe, udzielanych osobom prywatnym. Wartość kredytów hipotecznych na cele mieszkaniowe w latach obrazuje tab. 1. Tab. 1. Struktura kredytów hipotecznych na cele mieszkaniowe w latach Rok Kredyty na cele mieszkaniowe dla osób fizycznych Kredyty na cele mieszkaniowe dla podmiotów gospodarczych Kredyty mieszkaniowe razem mld zł mld zł mld zł ,1 2,7 2, ,2 3,3 3, ,4 4,0 4, ,5 4,7 5, ,6 5,5 6, ,0 5,8 6, ,8 5,8 7, ,0 5,8 8, ,8 5,7 11, ,5 6,3 15, ,8 7,3 21, ,2 9,0 32,2 Źródło: Opracowanie na podstawie danych NBP. 3 Ryzyko związane z kredytowaniem nieruchomości komercyjnych, red. M. Lea, The Urban Institute Consortuim /USAID, Warszawa 1998, s. 39. w w w. e - f i n a n s e. c o m 3

15 Mimo wzrostu wartości wolumenu kredytów w latach zauważalny był jednocześnie spadek dynamiki wzrostu kredytów w latach Powodem takiej sytuacji był wzrost inflacji, w konsekwencji czego nastąpiło podwyższenie stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej. Efektem takich działań był wzrost oprocentowania kredytów. Cena kredytów w polskiej walucie stała się o wiele mniej atrakcyjna, niż cena kredytów denominowanych w walutach obcych. Rozpoczął się wówczas systematyczny wzrost udziału kredytów w walutach obcych w ogólnym wolumenie kredytów hipotecznych udzielanych na cele mieszkaniowe (zob. wykres 4). Wykres 4. Udział kredytów walutowych w rynku kredytów hipotecznych udzielnych na cele mieszkaniowe w latach % Źródło: Opracowanie na podstawie danych NBP. Mimo ryzyka kursowego kredyty te nadal spotykają się z szerokim zainteresowaniem klientów szczególnie osób fizycznych, gdyż ich oprocentowanie pozostaje nadal niskie w porównaniu z kredytami złotowymi, mimo iż stopy procentowe kredytów złotowych znajdują się na o wiele niższym poziomie, niż ten, na jakim kształtowały się kilka lat temu. Udzielanie kredytów hipotecznych na cele mieszkaniowe dla osób fizycznych skoncentrowane jest w pięciu bankach uniwersalnych. Są to Bank PKO BP SA, Pekao SA, Bank BPH, Bank Millenium oraz BZ WBK. Nie należy zapominać, iż prawie wszystkie banki uniwersalne mają w ofercie kredyty hipoteczne na cele mieszkaniowe. Choć udział w rynku kredytów hipotecznych na cele mieszkaniowe, podobnie jak w przypadku banków hipotecznych, jest niewielki, nie rezygnują one z konkurowania z najbardziej aktywnymi bankami uniwersalnymi, gdyż kredyty hipoteczne zaliczają się do najbezpieczniejszych i najbardziej dochodowych produktów bankowych. Rozwój rynku nieruchomości mieszkaniowych a popyt na kredyty hipoteczne w Polsce W gospodarce rynkowej kredyty hipoteczne stanowią istotne narzędzie wspierania stabilnego rozwoju rynku nieruchomości. Istnieje wiele definicji określających rynek nieruchomości. Można go przedstawić jako m.in. działalność gospodarczą, w wyniku której dochodzi do wymiany towarów nieruchomości lub też zbiór mechanizmów, przy pomocy których przekazywane są prawa i udziały w nieruchomościach, ustalane są ceny oraz przemieszczane są różne sposoby ich użytkowania. Za jedną z definicji najpełniej oddających istotę rynku nieruchomości można uznać stwierdzenie, iż rynek nieruchomości to ogół warunków, w których odbywa się transfer praw do nieruchomości i są zawierane umowy stwarzające wzajemne prawa i obowiązki połączone z nieruchomościami. Należy pamiętać, iż rynek ten nie ma stałej siedziby i statutu, jak np. giełda. Jest więc to rynek nieformalny, do którego określenia można także użyć terminu abstrakcyjny, obejmującego wszystkie transakcje w w w. e - f i n a n s e. c o m 4

16 nieruchomościami na danym obszarze 4. Rynek nieruchomości posiada niejednolity charakter. Oznacza to, iż w zależności od przyjętego kryterium wyróżnić można różne jego rodzaje. Rynek nieruchomości mieszkaniowych wyłaniany jest z rynku nieruchomości według kryterium przedmiotowego. Kryterium to klasyfikuje rynek nieruchomości według ich rodzaju lub funkcji pełnionych przez nieruchomość. Konsekwentnie więc do rynku nieruchomości mieszkaniowych zaliczane są domy jednorodzinne i pojedyncze lokale mieszkalne 5. Podaż na rynku nieruchomości mieszkaniowych stanowią dwie grupy nieruchomości: nieruchomości istniejące oferowane ponownie do sprzedaży, oraz nieruchomości będące w ofercie sprzedaży po raz pierwszy. Aby rynek nieruchomości mieszkaniowych mógł spełniać swoje podstawowe funkcje, wśród których najważniejszą jest funkcja wymiany, umożliwiająca przede wszystkim realokację praw majątkowych, co w konsekwencji stanowi zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych społeczeństwa, muszą zostać spełnione określone warunki. Prawidłowe funkcjonowanie rynku nieruchomości wymaga obecności dużej liczby sprzedających i kupujących, a także swobody w kształtowaniu cen, które zapewnią powstanie konkurencji. Konieczne jest stworzenie prawnych, instytucjonalnych oraz ekonomiczno- finansowych ram funkcjonowania rynku. W 1993 r. Wschodnioeuropejska Fundacja Nieruchomości przygotowała zestawienie kwestii, jakie należało skorygować w celu umożliwienia prawidłowego rozwoju rynku nieruchomości, w tym nieruchomości mieszkaniowych w Polsce. Do najważniejszych problemów wskazanych przez Fundację można zaliczyć: 1. niewystarczający system prawny i ustawodawczy, np. brak ustawy reprywatyzacyjnej, oraz powolne wdrażanie ustaw dotyczących nieruchomości, 2. brak strategicznej polityki państwa w dziedzinie nieruchomości, 3. brak porozumienia pomiędzy bliskimi (pokrewnymi) sektorami, instytucjami oraz między badaniami i źródłami danych, 4. ogólna kondycja nieruchomości w Polsce: nieodpowiednie nimi zarządzanie oraz błędny sposób ich widzenia nie jako atrakcyjnej formy kapitału, 5. deficyt kapitałowy brak regulacji dotyczących wierzytelności, wysoka stopa procentowa, 6. niewłaściwe postrzeganie przez społeczeństwo wartości nieruchomości oraz praw działania wolnego rynku, brak ogólnego zrozumienia prawa i zasad, jakie rządzą transakcjami dotyczącymi nieruchomości, 7. brak infrastruktury zapewniającej gromadzenie, opracowanie obieg danych, 8. nieprofesjonalne podejście osób prywatnych oraz przedsiębiorstw i instytucji do problemu nieruchomości, 9. brak ubezpieczeń od odpowiedzialności zawodowej, 10. brak zachęty do inwestowania w nieruchomości, takiej jak np. ulga w podatku dochodowym, 11. brak odpowiedniej ochrony prawnej klienta na rynku handlu nieruchomościami, 12. problemy w funkcjonowaniu zarządzeń administracyjnych i podejmowaniu decyzji 6. Większość z tych barier w rozwoju rynku nieruchomości została już wyeliminowana, m.in. uregulowane zostały zasady gospodarki przestrzennej, stworzono podstawy profesjonalnej obsługi rynku nieruchomości, wprowadzono standardy zawodowe rzeczoznawcy majątkowego. Rozpoczęły się na szeroką skalę inwestycje w nieruchomości mieszkaniowe. W 2000 r. na 1000 mieszkańców przypadało w Polsce 306 mieszkań, natomiast w 2003 r. na tę samą liczbę mieszkańców przypadało już 329,8 mieszkania 7. Jednakże wynik ten nie jest zadawalający, gdyż we Francji, Niemczech czy na Węgrzech na 1000 mieszkańców przypada znacznie więcej mieszkań. Mając na uwadze obecne zasoby mieszkaniowe w Polsce oraz prognozowany wzrost liczby ludności do 2010 r. do około 41 mln 8, można stwierdzić, iż popyt na nie będzie wykazywał tendencję wzrostową. Jednakże wysokie ceny zakupu nieruchomości, a także koszty inwestycji budowlanej powodują konieczność wspierania finansowania inwestycji mieszkaniowej kredytem hipotecznym. Popyt na rynku nieruchomości mieszkaniowych 4 E. Kucharska-Stasiak, Nieruchomość a rynek, PWN, Warszawa 1999, s Ibidem, s Sesja planowania strategicznego, Świat Nieruchomości 1993, nr 4, s Dane GUS. 8 Prognoza ludności Polski według województw na lata , GUS, Warszawa w w w. e - f i n a n s e. c o m 5

17 stwarza więc możliwości rozwoju rynku kredytów hipotecznych. O jego dynamice oraz wielkości decyduje wiele innych czynników, spośród których najważniejsze to: - wysokość dochodów społeczeństwa oraz stabilność zatrudnienia, - poziom realnych stóp procentowych. Wysokość dochodów stanowi jednocześnie o popycie na nieruchomości mieszkaniowe oraz kredyty hipoteczne. Według wskaźnika dostępności mieszkań, obrazującego, ile metrów kwadratowym mieszkania można kupić za przeciętne wynagrodzenie, w 2000 r. w Polsce za przeciętne wynagrodzenie można było nabyć 0,65 m² mieszkania, podczas gdy w krajach Europy Zachodniej wskaźnik ten kształtował się na poziomie 2 4 m² 9. Niski poziom wskaźnika dostępności mieszkań wskazuje na konieczność korzystania z kredytu hipotecznego przy finansowaniu inwestycji, co stanowi czynnik rozwoju rynku kredytów hipotecznych. Kolejnym czynnikiem wpływającym bezpośrednio na popyt na rynku kredytów hipotecznych jest cena. Popyt na kredyt hipoteczny jest tym wyższy, im niższe jest jego oprocentowanie. Zależność tę odzwierciedla wzrost udziału zadłużenia z tytułu kredytów hipotecznych na cele mieszkaniowe w PKB. W 2000 r. saldo tych kredytów stanowiło 2,3% PKB, w 2001 r. ok. 2,35%, natomiast już w roku 2003 udział kształtował się na poziomie 3,5%, a w 2004 r. wynosił około 4%. Trend spadkowy stóp procentowych obrazuje wykres 5. Wykres 5. Oprocentowanie kredytów hipotecznych na cele mieszkaniowe w Polsce w latach Źródło: J. Łaszek, Bankowy system finansowania nieruchomości mieszkaniowych dla indywidualnych nabywców, Finansowanie Nieruchomości 2004, nr 1. Sytuacja w mieszkalnictwie ma także bezpośrednie przełożenie na rozwój rynku kredytów hipotecznych na cele mieszkaniowe. W początkowym okresie transformacji zmiana dotacji dla spółdzielni mieszkaniowych na dług przyczyniła się do zmiany w strukturze finansowania inwestycji mieszkaniowych. Na początku lat 90. zaangażowanie środków kredytowych w ramach nowych inwestycji mieszkaniowych, prowadzonych przez spółdzielnie mieszkaniowe, stanowiło 60%. Natomiast w połowie lat 90. wynosiło ono zaledwie 10% 10. Zauważalny wzrost liczby inwestycji budowlanych, szczególnie w większych aglomeracjach miejskich, sprzyja wzrostowi popytu na kredyty hipoteczne na cele mieszkaniowe, zarówno osób fizycznych, jak i przedsiębiorców. W ośrodkach, takich jak Warszawa, Trójmiasto, Poznań, Kraków czy Wrocław, gdzie jest lepsza sytuacja na rynku pracy, niż w pozostałych miastach, realizowane są 9 Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa w Warszawie. 10 M. Bryx, Finansowanie inwestycji mieszkaniowych, Poltext, Warszawa 2001, s. 72. w w w. e - f i n a n s e. c o m 6

18 nowe inwestycje, oddawanych jest do użytku najwięcej nowych jednostek mieszkalnych. Tam też panuje największe zainteresowanie kredytami hipotecznymi. Ekonomiczno-prawne bariery w rozwoju rynku kredytów hipotecznych w Polsce Do rozwoju rynku kredytów hipotecznych konieczne jest spełnienie określonych warunków. Do najważniejszych można zaliczyć: - stabilizację makroekonomiczną oraz niskie nominalne i realne stopy procentowe, jako wymóg szerokiej dostępności kredytów, - realne stopy procentowe na depozytach jako warunek gromadzenia oszczędności w systemie bankowym, - konkurencję pomiędzy bankami wymuszającą rozszerzenie oferty kredytów hipotecznych, - sprawny system rejestracji prawnej nieruchomości i zastawu na nieruchomości wspierany przez sprawny system rejestracji geodezyjnej nieruchomości, - sprawny system windykacji należności jako podstawa bezpieczeństwa kredytodawcy. Na początku lat 90. żaden z tych warunków nie był spełniony. W chwili obecnej rynek kredytów hipotecznych rozwija się pomyślnie. Do czynników, które przyczyniły się do takiej sytuacji, można zaliczyć m.in.: - szybką komercjalizację sektora bankowego oraz dużą konkurencję wśród banków, - udział instytucji zagranicznych, np. Banku Światowego, Amerykańskiej Agencji Rozwoju Międzynarodowego czy Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, - odczuwalną, postępującą stabilizację i optymizm konsumentów w dużych miastach 11. Droga do obecnego stanu rynków kredytów hipotecznych udzielanych na cele mieszkaniowe nie była prosta. Znacznym utrudnieniem rozwoju rynku kredytów hipotecznych dla osób fizycznych była wysoka inflacja. Przyczyniała się ona do koncentracji spłat realnych długoterminowego kredytu w pierwszych latach jego spłaty, likwidując możliwości udzielania na większą skalę długoletnich kredytów hipotecznych. Rozwiązaniem tego problemu stały się kredyty indeksowane zarówno kursem waluty, jak i wysokością dochodów ludności. Kredyty te, szczególnie w konstrukcji indeksacji dochodami, były bardzo skomplikowane i niewielu klientów potrafiło zrozumieć ich założenia. Ich udzielanie czy zaciąganie narażało banki i kredytobiorców na inne ryzyka, dotyczące m.in. wysokości dochodów czy realnej stopy procentowej. Zaniepokojenie kredytodawców i kredytobiorców spowodował znaczny wzrost wartości nominalnej długu w ramach właśnie kredytów indeksowanych. Gdy pod koniec dekady inflacja spadła, nastąpił wzrost stóp procentowych (zob. wykres 5). Wówczas podstawowym instrumentem finansowania popytu na rynku nieruchomości mieszkaniowych stały się wspominane już w niniejszym opracowaniu kredyty denominowane, które charakteryzowały się niskimi stopami procentowymi, ale jednocześnie były narażone na ryzyko kursowe 12. Obecnie poziom stóp procentowych kształtuje się na niskim poziomie, podobnie jak i poziom inflacji. Czynniki te stanowią jedną z przyczyn wzrostu akcji kredytowej w ciągu ostatnich kilku lat. Możliwe jest dalsze obniżenie stóp procentowych, co może przyczynić się do dalszego wzrostu wolumenu sprzedaży kredytów hipotecznych. Prognozy przewidują, że w 2009 r. kwota udzielonych kredytów osiągnie 96 mld zł 13. Kolejną barierą szybkiego rozwoju rynku kredytów hipotecznych, jak również samego rynku nieruchomości mieszkaniowych, było zjawisko traktowania mieszkania jako dobra socjalnego. Często nadużywano go jako elementu gry politycznej. Sektor mieszkaniowy absorbował szoki społeczne związane z transformacją, co odzwierciedlała polityka niskich czynszów, a także brak restrykcji przy zaleganiu z opłatami czynszowymi czy łagodne podejście do eksmisji hipotecznych. Zauważalna była niechęć oraz brak tradycji do obciążania mieszkania długiem. Mieszkanie dalej w świadomości społecznej traktowane było jako dobro, a nie jako towar rynkowy czy też inwestycja o dużej wartości. Jednocześnie sektor bankowy narażony był na ryzyko związane z przyzwoleniem społecznym oraz 11 J. Łaszek, Bankowy system finansowania nieruchomości mieszkaniowych dla indywidualnych nabywców, Finansowanie Nieruchomości, op.cit. 12 J. Łaszek, Bariery rozwoju rynku nieruchomości mieszkaniowych w Polsce, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2004, s Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego (2005 r.). w w w. e - f i n a n s e. c o m 7

19 milczącą aprobatą władzy na niespłacanie kredytów. Przykładem złych doświadczeń związanych z tego typu zjawiskiem jest stary portfel kredytów hipotecznych, udzielanych na cele mieszkaniowe Banku PKO BP. W chwili obecnej, wnioskując np. z wielkości wolumenu kredytów hipotecznych w ostatnich latach, nie istnieje już problem oporu przeciwko obciążaniu nieruchomości mieszkalnych. W Warszawie, w II poł. lat 90. zaobserwowano nawet nadmierną skłonność do zaciągania kredytów pod zastaw mieszkania czy domu, natomiast pod koniec ubiegłej dekady pojawił się niepokój co do utrzymania pracy niezbędnej do obsługi zaciągniętych zobowiązań. Obecnie obawy w stosunku do zaciągania zobowiązań występują już tylko w mniejszych ośrodkach, choć nie charakteryzuje ich tak duża powszechność, jak w latach 90. Koszty wprowadzenia kredytów hipotecznych do polskiego sektora finansowego były kolejną barierą w ich rozwoju. Kredyty hipoteczne na cele mieszkaniowe, a w szczególności kredyty na realizacje inwestycji budowlanych, nie są proste w swej konstrukcji. Konieczne więc było szczegółowe przeszkolenie, a następnie doszkalanie personelu bankowego oraz stworzenie odpowiedniego zaplecza do udzielania i administrowania tymi kredytami. W chwili obecnej, gdy nakłady na rozwój tych kredytów już poniesiono, stanowią one kluczowe produkty uniwersalnych banków detalicznych. Rozwój pierwotnego rynku nieruchomości w Polsce był od samego początku finansowany głównie systemem zaliczkowym, co stanowiło niemały problem zarówno dla banków, jak i ich klientów. Banki z wielką obawą udzielały osobom fizycznym kredyty na budowę mieszkań przez deweloperów, nie miały bowiem kontroli nad przebiegiem inwestycji. Deweloperzy, prowadząc kilka inwestycji budowlanych, nie mają obowiązku przeznaczenia środków finansowych, otrzymanych od danej osoby, na finansowanie budowy tej nieruchomości, w której ta osoba miała zamiar nabyć mieszkanie. Prawo pozwala na przekazanie otrzymanych środków finansowych od nabywców mieszkań na dowolną inwestycję prowadzoną przez inwestora. W przypadkach upadłości deweloperów okazywało się często, iż np. blok, w którym miało się znajdować mieszkanie, budowę którego sfinansowano kredytem hipotecznym dla osoby fizycznej, jeszcze nie zaczął być budowany. Oznaczało to, że klienci banków, którzy zaciągnęli takie kredyty, pozostawali z niespłaconym długiem bez mieszkania. Sytuacje tego typu osłabiały wiarygodność innych deweloperów, ludzie tracili chęć zakupu nieruchomości na rynku pierwotnym. Z dużą rezerwą podchodzono do finansowania inwestycji budowlanej kredytami dla przyszłych jej nabywców. Także ostrożniej podchodzono do udzielania kredytów hipotecznych deweloperom. Mogło to wpłynąć na spowolnienie procesu powstawania pierwotnego rynku nieruchomości, gdyż nie wszyscy deweloperzy mogli realizować inwestycje, finansując je z własnych środków. W celu uniknięcia wspomnianych sytuacji oraz zapewnienia bezpieczeństwa klientów banków, kredytodawców i samych przedsiębiorców budowlanych stworzono instrumenty mające za zadanie administrowanie środkami finansowymi w ten sposób, aby finansowały one powstawanie konkretnej inwestycji. Są to rachunki powiernicze, dzięki którym pierwotny rynek nieruchomości staje się coraz bardziej godny zaufania klientów. Jeszcze do niedawna istotną przeszkodę w prawidłowym, bezpiecznym rozwoju rynków kredytów hipotecznych na cele mieszkaniowe, stanowił brak informacji dotyczącej wiarygodności kredytowej klientów. Nie istniała baza gromadząca takie informacje z możliwie największej liczby banków oraz innych instytucji świadczącej usługi na rzecz ludności. Sektor bankowy narażony był m.in. na ryzyko związane z niesolidnością klientów w obsłudze długu, jak również ryzyko oszustw związanych m.in. z ubieganiem się o kilka kredytów jednocześnie pod zastaw jednej nieruchomości. Dzięki staraniom Związku Banków Polskich powstało Biuro Informacji Kredytowej, któremu dane udostępniają banki i inne instytucje. Choć jeszcze nie wszystkie instytucje współpracują z BIK-iem, to bariera braku historii kredytowej konsumentów chcących zaciągnąć kredyt hipoteczny w znacznym stopniu została zlikwidowana. W polskim systemie bankowym brak jest środków długoterminowych na zapewnienie finansowania w długim okresie czasu. W przypadku dużych banków nie stanowi to jeszcze większego problemu. Zaniepokojenie może nastąpić w przypadku szybkiego rozwoju rynku kredytów hipotecznych. W krajach Europy Zachodniej, gdzie kredyty hipoteczne stanowią około 40% PKB, dużą rolę na rynku kredytów hipotecznych odgrywa sekurytyzacja. Podobne rozwiązanie będzie musiało być zastosowane w Polsce. w w w. e - f i n a n s e. c o m 8

20 Istotną przeszkodą w szybkim tempie rozwoju zarówno rynków kredytów hipotecznych i rynku nieruchomości mieszkaniowych jest niesprawność sądów rejonowych, prowadzących wydziały ksiąg wieczystych. Terminy dokonywania wpisów w księgach wieczystych są bardzo odległe od tych, w jakich składane są wnioski o ich dokonanie. Szybkość załatwiania spraw w wydziałach ksiąg wieczystych w Polsce oraz w dwóch okręgach: szczecińskim oraz warszawskim przedstawiają, wykresy 6 i 7. Wykres 6. Średnia szybkość obsługi wniosków w wydziałach ksiąg wieczystych w Polsce w latach (w miesiącach). 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0, Źródło: Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego. Wykres nr 7. Szybkość obsługi wniosków w wydziałach ksiąg wieczystych w okręgu szczecińskim i warszawskim w latach (w miesiącach) Szczecin Warszawa Źródło: Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego. Choć zauważalny jest znaczny wzrost szybkości dokonywania zmian w księgach wieczystych mimo ich ciągłego przyrostu rocznie zakładanych jest nowych ksiąg wieczystych, to nie jest to jednak stan oczekiwany. Szybsza praca sądów przyczyniłaby się bezpośrednio do spadku kosztów w w w. e - f i n a n s e. c o m 9

Zarządzanie kosztami działania banku komercyjnego

Zarządzanie kosztami działania banku komercyjnego dr Jan Szczepanik Katedra Finansów i Rachunkowości Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach Zarządzanie kosztami działania banku komercyjnego w w w. e - f i n a n s e. c o

Bardziej szczegółowo

Bariery rozwoju rynku kredytów hipotecznych udzielanych na cele mieszkaniowe w Polsce

Bariery rozwoju rynku kredytów hipotecznych udzielanych na cele mieszkaniowe w Polsce mgr Adrianna Szopa Studium Doktoranckie Akademii Ekonomicznej im. Karola Adamieckiego w Katowicach promotor rozprawy doktorskiej: prof. dr hab. Irena Pyka Bariery rozwoju rynku kredytów hipotecznych udzielanych

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w 2014 r.

Wyniki finansowe banków w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 2.4.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w 214 r. W 214 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 16,2, o 7,1% więcej niż w poprzednim roku. Suma

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r.

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 19.6.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w I kwartale 215 r. W I kwartale 215 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 4,, o 1,6% więcej niż

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A.

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Warszawa, dnia 13 sierpnia 2015 r. Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Podstawa prawna: Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Wyniki Grupy Banku Pocztowego za 2012 rok. Warszawa, 28 lutego 2013 r.

Wyniki Grupy Banku Pocztowego za 2012 rok. Warszawa, 28 lutego 2013 r. Najwyższy zysk w historii Wyniki Grupy Banku Pocztowego za 2012 rok Warszawa, 28 lutego 2013 r. Najważniejsze osiągnięcia 2012 roku Rekordowe dochody i zysk netto: odpowiednio 298,3 mln zł (+ 15% r/r),

Bardziej szczegółowo

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt Wyniki finansowe banków w 2008 r. [1] Warszawa, 2009.05.08 W końcu 2008 r. działalność prowadziło 70 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 60 z przewagą kapitału zagranicznego lub całkowicie

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r.

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. INFORMACJA PRASOWA strona: 1 Warszawa, 25 kwietnia 2013 r. Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. (Warszawa, 25 kwietnia 2013 r.) Zysk skonsolidowany Grupy Banku

Bardziej szczegółowo

Kredyty inwestycyjne. Sposoby zabezpieczania przed ryzykiem stopy procentowej i ryzykiem walutowym

Kredyty inwestycyjne. Sposoby zabezpieczania przed ryzykiem stopy procentowej i ryzykiem walutowym Jeśli wystarcza nam kapitału, aby wybrać spłatę w ratach malejących, to koszt obsługi kredytu będzie niższy niż w przypadku spłaty kredytu w ratach równych. 8.1. Kredyt - definicja Jak stanowi art. 69

Bardziej szczegółowo

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce Warszawa, lipiec 2013 Departament Slajd 2 mieszkaniowych w Polsce charakterystyka portfela mieszkaniowych Ryzyko z portfelem Finansowanie akcji kredytowej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r.

Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r. Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r. Webcast r. 1 1 kw. 2015 r. najważniejsze informacje Zyskowność Zysk netto na poziomie 12 mln zł, a zysk brutto 22 mln zł Wyniki Wartość udzielonych kredytów detalicznych

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA I I. Szczegółowy zakres wartości grup rodzajowych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz inwestycji długoterminowych, zawierających stan tych aktywów na początek

Bardziej szczegółowo

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r.

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych IIMieszkań kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. str. 02 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: możliwe wzrosty cen w największych polskich miastach, szczególnie

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R.

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego (DBK 1) Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, W dniu 9 kwietnia r.

Bardziej szczegółowo

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań.

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Analiza struktury budżetów jednostek samorządu terytorialnego pozwala na stwierdzenie, iż sfinansowanie

Bardziej szczegółowo

NAJLEPSZE KREDYTY W SIERPNIU 2014

NAJLEPSZE KREDYTY W SIERPNIU 2014 NAJLEPSZE KREDYTY W SIERPNIU 2014 KRYTERIA RANKINGU Podstawą oceny ofert była suma kosztów, jakie klient musi zapłacić w ciągu pierwszych 5 lat od czasu zakupu mieszkania. W przypadku kilku wariantów kredytu

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego za 2007 rok. Jeleniogórskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Jeleniej Górze

Dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego za 2007 rok. Jeleniogórskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Jeleniej Górze Dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego za 2007 Jeleniogórskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Jeleniej Górze 1. Wyjaśnienia do bilansu. 1.1. Szczegółowy zakres zmian wartości grup

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce

Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce Jacek Łaszek Kraków, maj 211 r. 2 Stabilizacja cen na rynku mieszkaniowym, ale na wysokim poziomie Ofertowe ceny mieszkań wprowadzonych pierwszy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA ZGIERZA. z dnia... 2010 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2038

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA ZGIERZA. z dnia... 2010 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2038 Projekt z dnia..., zgłoszony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIASTA ZGIERZA z dnia... 2010 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2038 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Wstęp 1. do zarządzania finansami firmy 1.1. Zarządzanie firmą a budowanie jej wartości Obszary zarządzania przedsiębiorstwem Proces

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU /tekst jednolity obejmujący wprowadzone zmiany/ Reszel, 2014 r. SPIS TREŚCI Ogólne zasady oprocentowania kredytów i pożyczek...3

Bardziej szczegółowo

TARYFA PROWIZJI I OPŁAT POBIERANYCH PRZEZ PBS LUBACZÓW ZA CZYNNOŚCI BANKOWE I USŁUGI O CHARAKTERZE NIEBANKOWYM

TARYFA PROWIZJI I OPŁAT POBIERANYCH PRZEZ PBS LUBACZÓW ZA CZYNNOŚCI BANKOWE I USŁUGI O CHARAKTERZE NIEBANKOWYM Załącznik nr 1 do Uchwały nr 10/2013 Zarządu Powiatowego Banku Spółdzielczego w Lubaczowie z dnia 28.03.2013 r. TARYFA PROWIZJI I OPŁAT POBIERANYCH PRZEZ PBS LUBACZÓW ZA CZYNNOŚCI BANKOWE I USŁUGI O CHARAKTERZE

Bardziej szczegółowo

FIN 402: Nieruchomość jako inwestycja narzędzia finansowe

FIN 402: Nieruchomość jako inwestycja narzędzia finansowe FIN 402: Nieruchomość jako inwestycja narzędzia finansowe Szczegółowy program kursu 1. Budżetowanie i analiza Budżety stanowią dla zarządców jedno z głównych źródeł informacji przy podejmowaniu decyzji

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku

Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 10 września 2014 r. Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku Badaniem objęte zostały 123 przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Rynek mieszkaniowy w głównych miastach Polski. II kwartał 2008

Rynek mieszkaniowy w głównych miastach Polski. II kwartał 2008 Rynek mieszkaniowy w głównych miastach Polski II kwartał 28 Podaż 2 W pierwszej połowie bieżącego roku na rynku mieszkaniowym w Polsce nastąpiła zmiana w relacji popytu względem podaży. Popyt na mieszkania,

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka

Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka Załącznik nr 2 Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka 1. Profil ryzyka Banku Profil ryzyka Banku determinowany jest przez wskaźniki określające

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030 Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030 1. Założenia wstępne Wieloletnia Prognoza Finansowa Miasta i Gminy przygotowana została na lata 2012

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy BOŚ S.A. Warszawa, dn. 30.06.2010 r.

Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy BOŚ S.A. Warszawa, dn. 30.06.2010 r. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy BOŚ S.A. Warszawa, dn. 30.06.2010 r. Wyniki BOŚ S.A. na tle konkurencji Zmiana 2009/2008 Wynik odsetkowy Wynik prowizyjny Suma bilansowa Zysk netto -18% -26% -16% -2% -32%

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2014 roku

Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 31.08.2015 r. Opracowanie sygnalne Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2014 roku Badaniem objętych zostało 116 przedsiębiorstw prowadzących w 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE I kwartał 2015 r.

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE I kwartał 2015 r. BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE I kwartał 2015 r. 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski sektor banków spółdzielczych WYNIKI FINANSOWE DYNAMICZNY WZROST DEPOZYTÓW WZROST NALEŻNOŚCI OD PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Banku BPH w II kw. 2015 r.

Wyniki finansowe Banku BPH w II kw. 2015 r. Wyniki finansowe Banku BPH w II kw. 2015 r. wideokonferencja 13 sierpnia 2015 r. 1 2 kw. 2015 r. najważniejsze informacje Zyskowność Zysk netto 5 mln zł, zysk brutto 15 mln zł Wyniki Koszty Jakość Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

WERSJA ZAKTUALIZOWANA 10.09.2004

WERSJA ZAKTUALIZOWANA 10.09.2004 WERSJA ZAKTUALIZOWANA 10.09.2004 DODATKOWE KOSZTY I PROWIZJE ZWIĄZANE Z ZACIĄGNIĘCIEM KREDYTU HIPOTECZNEGO (finansowanie kredytem hipotecznym zakupu mieszkania stanowiącego odrębną własność na rynku pierwotnym)

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. 58-500 Jelenia Góra ul. 1 Maja 27 ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI (PEŁNA KSIĘGOWOŚĆ) 1 Dokumenty wymagane przy składaniu wniosku o pożyczkę: Dokumenty

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO NOTATKA DOTYCZĄCA SYTUACJI FINANSOWEJ DOMÓW MAKLERSKICH W 2012 ROKU URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, KWIECIEŃ 2013 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 WSTĘP... 3 I. PODSTAWOWE INFORMACJE O RYNKU DOMÓW

Bardziej szczegółowo

Wyniki Grupy Kapitałowej GETIN Holding za I kwartał 2009 roku

Wyniki Grupy Kapitałowej GETIN Holding za I kwartał 2009 roku Wyniki Grupy Kapitałowej GETIN Holding za I kwartał 2009 roku Prezentacja dla inwestorów i analityków niezaudytowanych wyników finansowych Warszawa, 15 maja 2009r. GETIN Holding w I kwartale 2009 roku

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023 Załącznik Nr 3 do uchwały Rady Gminy Kwilcz z dnia... 2012 r. Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023 1. Założenia wstępne Wieloletnia Prognoza Finansowa

Bardziej szczegółowo

TARYFA PROWIZJI I OPŁAT POBIERANYCH PRZEZ PBS LUBACZÓW ZA CZYNNOŚCI BANKOWE I USŁUGI O CHARAKTERZE NIEBANKOWYM

TARYFA PROWIZJI I OPŁAT POBIERANYCH PRZEZ PBS LUBACZÓW ZA CZYNNOŚCI BANKOWE I USŁUGI O CHARAKTERZE NIEBANKOWYM AZałącznik nr 12 do Uchwały nr 34/2012 Zarządu Powiatowego Banku Spółdzielczego w Lubaczowie z dnia 23.10.2012 r. TARYFA PROWIZJI I OPŁAT POBIERANYCH PRZEZ PBS LUBACZÓW ZA CZYNNOŚCI BANKOWE I USŁUGI O

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych w wybranych krajach

Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych w wybranych krajach Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych CHORWACJA Wobec kredytów we franku szwajcarskim władze zamroziły na jeden rok kurs kuny do franka (na poziomie 6,39, czyli sprzed decyzji SNB o uwolnieniu

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi Perspektywy rynku nieruchomości ci i branży y deweloperskiej w 2009 roku Spragnieni krwi Warszawa, 29 Kwietnia 2009 Polski rynek nieruchomości ci oczekiwany scenariusz rynkowy W 2009 roku oczekujemy spadku

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. IV kwartał 2010r. (dane za okres 01-10-2010r. do 31-12-2010r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. IV kwartał 2010r. (dane za okres 01-10-2010r. do 31-12-2010r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. IV kwartał 2010r. (dane za okres 01-10-2010r. do 31-12-2010r.) Mikołów, dnia 31 stycznia 2011 r. RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE DANE FINANSOWE

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Banku BPH w III kw. 2015 r.

Wyniki finansowe Banku BPH w III kw. 2015 r. Wyniki finansowe Banku BPH w III kw. 2015 r. wideokonferencja 1 3 kw. 2015 r. najważniejsze informacje Zyskowność Zysk netto 5 mln zł, zysk brutto 11 mln zł Wyniki Wartość udzielonych kredytów detalicznych

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Głogówku

Bank Spółdzielczy w Głogówku Bank Spółdzielczy w Głogówku Grupa BPS Załącznik do Uchwały Nr 61/2015/Z Zarządu Banku Spółdzielczego w Głogówku z dnia 19.06.2015r. obowiązuje od dnia 01-07-2015r. Tabela oprocentowania kredytów w Banku

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA EKONOMICZNO-FINANSOWA SPÓŁDZIELNI

SYTUACJA EKONOMICZNO-FINANSOWA SPÓŁDZIELNI SYTUACJA EKONOMICZNOFINANSOWA SPÓŁDZIELNI Ocena struktury bilansu i jego zmian Suma bilansowa uległa zmniejszeniu o 21.376 tys. złotych, tj. o 12 procent, w tym: aktywa trwałe uległy zmniejszeniu o 25.272

Bardziej szczegółowo

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Warszawa, 27 lipca 2005 r. Informacja prasowa BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Skonsolidowane wyniki finansowe Banku BPH po II kwartałach 2005 roku według MSSF osiągnięcie w I półroczu 578 mln zł

Bardziej szczegółowo

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Regulacje i literatura RozpWyc 6-14 Powszechne Krajowe Zasady Wyceny (PKZW) Nota Interpretacyjna nr 2 Zastosowanie podejścia dochodowego w wycenie nieruchomości

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Finansowe Subfunduszu SKOK Fundusz Funduszy za okres od 1 stycznia 2010 do 13 lipca 2010 roku. Noty objaśniające

Sprawozdanie Finansowe Subfunduszu SKOK Fundusz Funduszy za okres od 1 stycznia 2010 do 13 lipca 2010 roku. Noty objaśniające Noty objaśniające Nota-1 Polityka Rachunkowości Subfunduszu Sprawozdanie finansowe Subfunduszu na dzień 13 lipca 2010 roku zostało sporządzone na podstawie przepisów ustawy o rachunkowości z dnia 29 września

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Głogówku

Bank Spółdzielczy w Głogówku Bank Spółdzielczy w Głogówku Grupa BPS Załącznik nr 2 do Uchwały Nr 48/2015/Z Zarządu Banku Spółdzielczego w Głogówku z dnia 16.04.2015r. Obowiązuje od dnia 20.04.2015r. Tabela oprocentowania kredytów

Bardziej szczegółowo

WYNIKI FINANSOWE PO 1 PÓŁROCZU 2009 R.

WYNIKI FINANSOWE PO 1 PÓŁROCZU 2009 R. WYNIKI FINANSOWE PO 1 PÓŁROCZU 20 R. POTWIERDZENIE SIŁY RYNKOWEJ Warszawa, 4 sierpnia 20 r. WYNIKI FINANSOWE PO 1 PÓŁROCZU 20 R. Działalność kontynuowana (*) ZYSK NETTO (mln zł) ROE (%) 1H 20 1H 20 Zmiana

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Finanse i Rachunkowość pytania podstawowe 1. Miernik dobrobytu alternatywne

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

Grupa Kredyt Banku S.A.

Grupa Kredyt Banku S.A. Grupa Kredyt Banku S.A. Wyniki finansowe po 2 kwartale 2008 Warszawa, 7 Sierpnia 2008 1 Najważniejsze wydarzenia Wyniki finansowe, Grupa Segmenty działalności, Bank Aneks 2 Czynniki kluczowe dla 2 kwartału

Bardziej szczegółowo

Bank Gospodarstwa Krajowego 2015-06-03 17:07:32

Bank Gospodarstwa Krajowego 2015-06-03 17:07:32 Bank Gospodarstwa Krajowego 2015-06-03 17:07:32 2 Bank Gospodarstwa Krajowego jako państwowa instytucja finansowa o dużej wiarygodności specjalizuje się w obsłudze sektora finansów publicznych. Zapewnia

Bardziej szczegółowo

WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01)

WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01) Dziennik Ustaw Nr 25 2164 Poz. 129 WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01) Załącznik nr 3 Dziennik Ustaw Nr 25 2165 Poz. 129 Dziennik Ustaw Nr 25 2166 Poz. 129 Dziennik Ustaw Nr 25 2167 Poz. 129 Dziennik

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Głogówku

Bank Spółdzielczy w Głogówku Bank Spółdzielczy w Głogówku Grupa BPS Załącznik do Uchwały Nr 30/2015/Z Zarządu Banku Spółdzielczego w Głogówku z dnia 05.03.2015r. Tabela oprocentowania kredytów w Banku Spółdzielczym w Głogówku Głogówek,

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Głogówku

Bank Spółdzielczy w Głogówku Bank Spółdzielczy w Głogówku Grupa BPS Załącznik do Uchwały Nr 134/2014/Z Zarządu Banku z dnia 19.11.2014r. Tabela oprocentowania kredytów w Banku Spółdzielczym w Głogówku Głogówek, listopad 2014 1 Spis

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK) za I półrocze 2009 r. 1

Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK) za I półrocze 2009 r. 1 Warszawa, dnia 23 września 2009 r. Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK) za I półrocze 2009 r. 1 Badaniem objęte zostały 63 spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe

Bardziej szczegółowo

Rola banków w finansowaniu służby zdrowia na przykładzie Banku Gospodarstwa Krajowego

Rola banków w finansowaniu służby zdrowia na przykładzie Banku Gospodarstwa Krajowego Rola banków w finansowaniu służby zdrowia na przykładzie Banku Gospodarstwa Krajowego VII Ogólnopolska Konferencja Banku Gospodarstwa Krajowego Przyszłość finansów samorządów terytorialnych dochody, inwestycje,

Bardziej szczegółowo

Forum Akcjonariat Prezentacja

Forum Akcjonariat Prezentacja Forum Akcjonariat Prezentacja 1 Zastrzeżenie Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów i akcjonariuszy PKO BP SA oraz analityków rynku i nie może być

Bardziej szczegółowo

REALIZOWANE TEMATY SZKOLEŃ

REALIZOWANE TEMATY SZKOLEŃ REALIZOWANE TEMATY SZKOLEŃ Zakres tematyczny: Finanse księgowość Prawo zarządzanie Podatki Sprzedaż Kwalifikacje interpersonalne Pozyskiwanie funduszy unijnych Audyt Przykłady realizowanych tematów szkoleniowych:

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 10 września 2013 r. Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2012 roku W badaniu uczestniczyło 125 przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Przejęcie 60% Santander Consumer Bank S.A. (Polska) 10 kwietnia 2014

Przejęcie 60% Santander Consumer Bank S.A. (Polska) 10 kwietnia 2014 Przejęcie 60% Santander Consumer Bank S.A. (Polska) 10 kwietnia 2014 1 Bank Zachodni WBK S.A. (dalej BZ WBK ) informuje, że niniejsza prezentacja w wielu miejscach zawiera twierdzenia dotyczące przyszłości,

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY)

KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY) KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY) SPIS TREŚCI WSTĘP...11 CZĘŚĆ PIERWSZA. STRUKTURA ŹRÓDEŁ KAPITAŁU PRZEDSIĘBIORSTWA...13 Rozdział I. PRZEDSIĘBIORSTWO JAKO ORGANIZACJA

Bardziej szczegółowo

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12.

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12. Załącznik do Uchwały Nr 49/2014 Zarządu Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie z dnia 10.07.2014r. Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r.

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r. BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 213 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo - Kredytowych Warszawa, kwiecień 213 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski banki spółdzielcze

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 1 z dnia 20 listopada 2012 r.

Aneks nr 1 z dnia 20 listopada 2012 r. Aneks nr 1 z dnia 20 listopada r. do prospektu emisyjnego Marvipol S.A. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 9 listopada r. Terminy pisane wielką literą w niniejszym dokumencie mają

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 125/Z/2009 Zarządu Łużyckiego Banku Spółdzielczego w Lubaniu z dnia 17.12.2009r. REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Lubań 2009 SPIS TREŚCI: ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

29 sierpnia 2014 r. Wyniki Banku BPH w II kw. 2014 r.

29 sierpnia 2014 r. Wyniki Banku BPH w II kw. 2014 r. Wyniki Banku BPH w II kw. 2014 r. 29 sierpnia 2014 r. Zastrzeżenie Niniejsza prezentacja nie jest częścią jakiejkolwiek oferty, zaproszenia, zachęty lub formy nakłaniania do sprzedaży lub składania zapisów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 8 marca 2012 r.

Warszawa, 8 marca 2012 r. Kondycja banków w Europie i Polsce. Czy problemy finansowe inwestorów strategicznych wpłyną na zaostrzenie polityki kredytowej w spółkach-córkach w Polsce Warszawa, 8 marca 2012 r. Samodzielność w ramach

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, wrzesień 2014 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

Propozycja sektora bankowego w zakresie rozwiązania kwestii kredytów w CHF

Propozycja sektora bankowego w zakresie rozwiązania kwestii kredytów w CHF Propozycja sektora bankowego w zakresie rozwiązania kwestii kredytów w CHF 11 marca 2015 Rozwiązanie wypracowane w ramach grupy roboczej: Związek Banków Polskich, przedstawiciele banków (BGŻ, BNP Paribas,

Bardziej szczegółowo

Informacja o wynikach Grupy Kapitałowej Banku Millennium

Informacja o wynikach Grupy Kapitałowej Banku Millennium INFORMACJA PRASOWA strona: 1 Warszawa, 28 października r. Informacja o wynikach Grupy Kapitałowej Banku Millennium po trzech kwartałach roku (Warszawa, 28 października roku) Skonsolidowany zysk netto Grupy

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport został opracowany w oparciu o dane finansowe kas przekazane do UKNF na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo