Kwestionariusz Pracoholizmu (WART) adaptacja narzędzia i wstępna analiza własności psychometrycznych 1

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kwestionariusz Pracoholizmu (WART) adaptacja narzędzia i wstępna analiza własności psychometrycznych 1"

Transkrypt

1 Nowiny Psychologiczne 4, 2005 Kamila Wojdyło* Erziehungs-, Familien- und Lebensberatungsstelle des Naemi-Wilke-Stiftes Guben Niemcy Kwestionariusz Pracoholizmu (WART) adaptacja narzędzia i wstępna analiza własności psychometrycznych 1 Celem badań przedstawionych w niniejszym artykule była polska adaptacja kwestionariusza do pomiaru uzależnienia od pracy WART (Work Addiction Risk Test, Robinson, 1998; Robinson i Phillips, 1995) oraz analiza jego psychometrycznych własności. Kwestionariusz mierzy symptomy wzoru zachowania pracoholicznego. Polską wersję WART poddano psychometrycznej weryfikacji w badaniach z udziałem 218 respondentów: studentów i pracowników. Analizy obejmowały: oszacowanie rzetelności i trafności teoretycznej kwestionariusza oraz mocy dyskryminacyjnej pozycji. Współczynnik alfa Cronbacha (0,87) wskazuje na zadowalającą zgodność wewnętrzną kwestionariusza. Na podstawie wartości korelacji pozycji z wynikiem ogólnym inwentarza wnioskować można o ich wysokiej jednorodności. W celu weryfikacji teoretycznej struktury kwestionariusza przeprowadzono eksploracyjną analizę czynnikową. Wyłoniono pięć podstawowych wymiarów, które zgodnie z założeniami teoretycznymi konstytuują syndrom pracoholizmu: (1) Obsesja/Kompulsja, (2) Emocjonalne Pobudzenie/Perfekcjonizm, (3) Przeciążenie Pracą, (4) Orientacja na Wynik, (5) Poczucie Własnej Wartości. Czynniki wyjaśniały w sumie 50,61% wariancji wspólnej. Z badań wynika, że każda z 25 pozycji kwestionariusza WART wnosi znaczący wkład w różnicowanie osób badanych pod względem cechy pracoholizmu. Uzyskane wyniki dają podstawę do wnioskowania, że WART jest narzędziem pozwalającym na rzetelny i trafny pomiar pracoholizmu. * Adres do korespondencji: Erziehungs-, Familien- und Lebensberatungsstelle des Naemi- -Wilke-Stiftes, Dr. Ayrer Str. 1 4, Guben, Niemcy, web.de 1 Badania częściowo finansowane przez KBN; w ramach projektu dysertacyjnego: Pracoholizm. Niektóre wyznaczniki uporczywości działania (nr 0110/H01/2003/24), realizowanego pod kierunkiem prof. dr. hab. Wiesława Łukaszewskiego.

2 72 Kamila Wojdyło Wprowadzenie Uzależnienie od pracy, znane także pod pojęciem pracoholizm (ang. work- -aholism lub niem. Arbeitssucht), jest obsesyjno-kompulsyjną postacią zaburzeń zachowania, która przejawia się w przymusie nieustannego zaangażowania w pracę lub inną aktywność o charakterze pracy. Pracoholizm może występować w dwóch formach: chronicznego uzależnienia (pracoholizm osobowościowy) lub mniej trwałego, przejściowego uzależnienia (pracoholizm sytuacyjny, tzw. pseudopracoholizm). Pracoholizm osobowościowy związany jest z obsesyjno-kompulsyjnym typem osobowości oraz charakteryzującymi ją właściwościami psychicznymi (m.in. uporem, ambicją, perfekcjonizmem, samokontrolą, sztywnością, drobiazgowością). Pseudopracoholizm natomiast uwarunkowany jest sytuacyjnie. Ma charakter reaktywny i strategiczny, oparty jest bowiem na mechanizmach radzenia sobie ze stresującymi wydarzeniami, które wystąpiły 2. Różne, często skrajnie przeciwstawne postaci pracoholicznego zachowania od nieustannego zapracowania ( niestrudzeni pracoholicy) po unikanie pracy ( bulimiczni pracoholicy) wskazują na wielowymiarowość i złożoność problemu. Różnorodność form pracoholizmu implikuje również, że diagnoza syndromu obejmować powinna szerokie spektrum symptomów i koncentrować się przede wszystkim na specyfice stylu (a nie ilości) pracy. Pracoholiczny styl pracy charakteryzują specyficzne o charakterze przymusu ustosunkowanie jednostki do wykonywanego zajęcia i związana z nim niemożność psychicznego wyłączenia się. Należy zauważyć, że w Polsce nie podejmowano do tej pory badań nad zjawiskiem pracoholizmu. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy wydaje się być brak odpowiedniego narzędzia. Prezentowane w niniejszym artykule wyniki badań służą polskiej adaptacji do badań grupowych o charakterze selekcyjnym amerykańskiego kwestionariusza do pomiaru pracoholizmu (Work Addiction Risk Test WART), opracowanego przez Robinsona i Phillipsa (1995; Robinson, 1998). U podstaw konstrukcji narzędzia leży definicja pracoholizmu rozumianego jako uzależnienie od pracy, obsesyjno-kompulsyjne zaburzenie. Polską wersję WART opracowano z zastosowaniem procedury translacji (Drwal, 1995) jak najwierniejszego tłumaczenia z dopuszczeniem modyfikacji tam, gdzie dosłowny przekład nie był możliwy. Narzędzie składa się z 25 pozycji, mierzących reakcje behawioralne, poznawcze i emocjonalne, które uważa się za konstytuujące syndrom pracoholizmu (zob. Tabela 6). Dwadzieścia pięć stwierdzeń ocenianych jest na czteropunktowej skali częstości występowania symptomów uzależnienia od pracy: A = prawie nigdy, B = czasami, C = często, D = prawie zawsze. Arkusz kwestionariusza wymiaru A-4 opatrzony jest 2 Charakterystykę syndromu pracoholizmu wraz z kryteriami diagnozy przedstawiono w odrębnych artykułach (Wojdyło, 2003; Wojdyło, 2004), w niniejszej pracy problem ten nie będzie zatem szerzej omawiany.

3 Kwestionariusz Pracoholizmu (WART) adaptacja narzędzia tytułem Kwestionariusz WART i zawiera instrukcję z wyjaśnieniem tego, czego badanie dotyczy i jak należy udzielać odpowiedzi. Podana jest także informacja o sposobie wykorzystania wyników. Zadaniem osoby badanej jest wskazanie (poprzez zaznaczenie jednej z czterech skategoryzowanych odpowiedzi), w jakim stopniu każde ze stwierdzeń odnosi się do niej samej. Oznaczenia poszczególnych kategorii podane są raz u góry arkusza kwestionariusza, natomiast przy danej pozycji wypisane są ich literowe symbole: A, B, C, D, odpowiadające wartościom liczbowym: 1, 2, 3, 4. Rozpiętość skali wynosi od 25 do 100 punktów. Kwestionariusz mierzy w pełni ukształtowany syndrom pracoholizmu lub ryzyko uzależnienia od pracy, w zależności od wysokości wyniku. Na ukształtowany przymus pracy wskazuje wynik powyżej 56 punktów: wynik wysoki ( pkt.) jest wskaźnikiem uzależnienia w stopniu wysokim, wynik średni (57 66 pkt.) uzależnienia w stopniu umiarkowanym. Wskaźnikiem braku uzależnienia oraz stopnia ryzyka uzależnienia od pracy jest wynik niski z przedziału punktów (im wyższy wynik, tym większe prawdopodobieństwo rozwoju pracoholizmu). Prezentację i analizę wyników badań własnych poprzedzono charakterystyką parametrów psychometrycznych kwestionariusza WART w badaniach amerykańskich. Psychometryczna charakterystyka amerykańskiej wersji kwestionariusza WART Rzetelność retestowa WART w badaniach amerykańskich mierzona z dwutygodniową przerwą między kolejnymi pomiarami (N = 151 studentów college u) wynosiła 0,83 (p < 0,01; M I = 59,4; SD I = 8,28; M II = 59,5; SD II = 8,54), współczynnik zgodności wewnętrznej alfa Cronbacha wynosił 0,85 (Robinson, Post i Khakee, 1992). Rzetelność szacowana metodą połówkową (split-half method) w kolejnych badaniach także okazała się zadowalająca (współczynnik Spearmana- -Browna: 0,85) (N = 442, w badaniach uczestniczyli studenci oraz członkowie grupy Anonimowych Pracoholików Workaholics Anonymous; Robinson i Post, 1995). Względnie niska średnia wartość korelacji między pozycjami (0,26) wskazywała, że reprezentują one wyraźnie różne aspekty syndromu uzależnienia od pracy. Wykazano (Robinson i Post, 1994) ogólnie wysoką trafność fasadową (face validity) kwestionariusza w zakresie adekwatności pomiaru (zgodnie z założeniami teoretycznymi) pięciu głównych symptomów uzależnienia od pracy: Przeciążenia Pracą (Overdoing); Poczucia Własnej Wartości (Self-Worth); Kontroli/Perfekcjonizmu (Control-Perfectionism); Zaniedbywania Bliskich Związ-

4 74 Kamila Wojdyło ków (Intimacy); Umysłowego Zaabsorbowania/Odniesienia do Przyszłości (Mental Preoccupation/Future Reference) (zob. Tabela 5) 3. Kwestionariusz cechuje ogólnie wysoka trafność treściowa, którą stwierdzono metodą badania zgodności opinii ekspertów (Robinson i Phillips, 1995). Dwudziestu psychoterapeutów poprawnie zidentyfikowało średnio 89,4% symptomów pracoholizmu z listy 35 pozycji (z których 25 dotyczyło objawów pracoholizmu). Większość respondentów (90%) rozpoznała poprawnie co najmniej 72% pozycji. Pozycje 6, 7, 8, 11, 15 i 19 (zob. Tabela 6) prawidłowo zidentyfikowali wszyscy eksperci. Uzyskano również dane na temat trafności teoretycznej kwestionariusza (N = 363 studentów). Wyniki WART (M = 55,5; SD = 10,6) korelowały istotnie statystycznie z wynikami Inwentarza Stanu i Cechy Lęku (State-Trait Anxiety Inventory, STAI X-2) (r = 0,40; p < 0,05: M = 41,4; SD = 10,0) oraz Inwentarza pomiaru Wzoru zachowania A (Type A Self-Report Inventory) (r = 0,37; p < 0,05; M = 115,8; SD = 18,1) (Robinson, 1996). Znaczące korelacje odnotowano również z wynikami czterech skal aktywności Jenkinsa (Jenkins Activity Survey) (Robinson, tamże). Wartości korelacji wynosiły: r = 0,50 ze skalą do pomiaru Wzoru zachowania A (Type A scale, M = 229,2; SD = 72,7); r = 0,50 ze skalą do pomiaru cech przyspieszenia aktywności i zniecierpliwienia (the Speed and Impatience scale, M = 172,8; SD = 61,8); r = 0,39 ze skalą mierzącą cechę rywalizacyjności (Hard-driving and Competitive scale, M = 115,9; SD = 29,9) oraz r = 0,20 ze skalą mierzącą poziom zaangażowania w pracę (Job Involvement scale, M = 206,0; SD = 46,2). Wyniki badań amerykańskich pozwalają uznać WART za rzetelne i trafne narzędzie do pomiaru wzoru pracoholicznego zachowania. Rzetelność i trafność (teoretyczna) polskiej wersji WART, jak również moc dyskryminacyjna pozycji były przedmiotem weryfikacji w badaniach własnych. Psychometryczne własności kwestionariusza WART w badaniach własnych Metoda Psychometryczne opracowanie polskiej wersji kwestionariusza WART do badań grupowych obejmowało: (a) oszacowanie rzetelności inwentarza, (b) analizę jego struktury wewnętrznej, (c) oszacowanie struktury czynnikowej kwestionariusza, (d) analizę mocy dyskryminacyjnej pozycji. Badania przeprowadzono w czerwcu 2003 roku. Udział w badaniach był dobrowolny i anonimowy. Obliczenia statystyczne wykonano przy użyciu pakietu STATISTICA Osoby badane (N = 50) kategoryzowały 25 pozycji inwentarza według przynależności do pięciu głównych symptomów uzależnienia od pracy. Poprawne kategoryzacje dla poszczególnych pozycji zawierały się w przedziale od 40% do 96%.

5 Kwestionariusz Pracoholizmu (WART) adaptacja narzędzia Osoby badane Badania przeprowadzono na grupie 218 osób: studentów (Uniwersytetu Opolskiego: Instytutu Prawa i Administracji; Politechniki Opolskiej: Wydziału Zarządzania i Inżynierii Produkcji; Uniwersytetu Zielonogórskiego: Instytutu Politologii, Instytutu Filologii Germańskiej) oraz pracowników Zakładów Energetycznych Opole. Z uwagi na niekompletne dane w analizach statystycznych wykorzystano wyniki 211 badanych: 75 studentów i 136 pracowników, w tym 147 kobiet i 62 mężczyzn (dwie osoby nie podały informacji na temat płci), w wieku lat (M = 27,63; SD = 8,39, jedna osoba nie podała informacji na temat wieku). W celu zapewnienia jak największej rzetelności wyników, respondentów nie informowano o rzeczywistym celu badania. Wyniki Rzetelność Rzetelność kwestionariusza WART oszacowano metodą zgodności wewnętrznej (braki danych usuwano przypadkami, N ważnych = 187). Wartość wpółczynnika alfa Cronbacha wyniosła 0,87 (M = 57,72; SD = 10,62; średnia korelacja między pozycjami: 0,21). Współczynnik rzetelności oraz wartości statystyk opisowych były bardzo zbliżone do tych, które otrzymano w badaniach amerykańskich (Robinson i in., 1992; Robinson i Post, 1995) (zob. Tabela 1). Wyniki dotyczące rzetelności wskazują, że polską wersję kwestionariusza WART cechuje wysoka rzetelność pomiaru i nie odbiega on pod tym względem od amerykańskiego pierwowzoru. Tabela 1 Zestawienie porównawcze parametrów statystycznych kwestionariusza WART w badaniach polskich i amerykańskich Parametry statystyczne Badania amerykańskie (dane pochodzące z różnych źródeł) Badania własne M 59,4 1 / 59,5 2 57,72 3 SD 8,28 1 / 8, ,62 α Cronbacha 0,85 4 0,87 Średnia korelacja między pozycjami 0,26 5 0,21 1, 2 Wartości otrzymane w badaniu techniką rzetelności testu-retestu w I i II pomiarze, N = 151 (źródło: Robinson i in.,1992). 3 Wartość uzyskana metodą badania zgodności wewnętrznej (α Cronbacha), N = N = 151 (źródło: Robinson i in., 1992). 5 Źródło: Robinson i Post, 1995.

6 76 Kamila Wojdyło Analiza struktury wewnętrznej kwestionariusza Wyniki analizy struktury wewnętrznej kwestionariusza wskazują na jego zadowalającą zgodność wewnętrzną ze względu na pomiar zmiennej pracoholizmu. Wartości korelacji poszczególnych pozycji WART z wynikiem ogólnym inwentarza (bez pozycji) wahały się w granicach od + 0,19 do + 0,62 (dla większości pozycji przekraczały wartość 0,39). Najniższy współczynnik korelacji jednej z pozycji (1) z wynikiem ogólnym (0,19) sugerował zasadność jej usunięcia. Ponieważ jednak pozycja ta była użyteczna w projekcie skali rzetelnej (wyeliminowanie jej nie wpływało na podwyższenie rzetelności testu: alfa Cronbacha po wyeliminowaniu pozycji wynosiło 0,87), została zachowana w skali. Analiza czynnikowa W celu weryfikacji teoretycznej struktury polskiej wersji WART zastosowano metodę eksploracyjnej analizy czynnikowej (EFA). Oczekiwano ujawnienia się pięciu czynników, które odpowiadałyby wymiarom teoretycznym pięciu głównym symptomom pracoholizmu, będących podstawą konstrukcji narzędzia (Robinson i Post, 1994; zob. wyżej: trafność fasadowa wersji amerykańskiej WART). Czynniki do rotacji wyodrębniano zredukowaną metodą składowych głównych, następnie rotowano ukośnie z zastosowaniem modułu analizy hierarchicznej czynników ukośnych w programie STATISTICA 6.0 (por. Zakrzewska, 1994). Decyzję o liczbie czynników (składowych) do rotacji podjęto, posługując się testem scree Cattella (N ważnych = 187, do wyznaczenia liczby czynników przyjęto maksymalną możliwą ich liczbę 25 wyznaczoną przez liczbę pozycji kwestionariusza). Wyodrębniono pięć składowych o wartościach własnych powyżej linii testu osypiska. Liczba uzyskanych techniką osypiska czynników była zgodna z leżącą u podstaw konstrukcji WART koncepcją pięciu głównych wymiarów pracoholizmu (Robinson i Post, 1994). Założono, że czynniki (które reprezentowałyby pięć swoistych wymiarów pracoholizmu) powinny być skorelowane i tworzyć superczynnik czynnik wspólny (pracoholizm), w związku z czym osie czynników rotowano do prostej struktury ukośnie, techniką hierarchicznej analizy czynnikowej. Rotację skośną zastosowano również ze względu na to, że nie wymusza ortogonalności skupień zmiennych, tj. dopuszcza możliwość skorelowania czynników, nie wykluczając otrzymania struktury prostej. Rezultaty hierarchicznej analizy czynnikowej przedstawiono w tabelach 2 4. Z analizy macierzy korelacji czynników wynikało, że są one ze sobą powiązane (nieortogonalne) i może istnieć latentny czynnik wspólny (Tabela 3).

7 Kwestionariusz Pracoholizmu (WART) adaptacja narzędzia Skupienia ładunków, określające czynniki skośne dla analizy hierarchicznej Tabela 2 Pozycje WART Czynnik 1 Czynnik 2 Czynnik 3 Czynnik 4 Czynnik 5 1 0, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,383 Wartość własna 6,275 2,321 1,508 1,372 1,177 % ogółu wariancji 25,099 9,282 6,034 5,490 4,709 Zakres wyjaśnionej wariancji wynosi 50,615%. Korelacje między czynnikami skośnymi Czynniki , ,528 0, ,099 0,142 0, ,640 0,494 0,482 0,051 Tabela 3

8 78 Kamila Wojdyło Czynnik ogólny (wtórny) i czynniki swoiste (pierwotne) WART Tabela 4 Pozycje WART Czynnik ogólny Czynnik 1 Czynnik 2 Czynnik 3 Czynnik 4 Czynnik 5 1 0, ,360 0, ,515 0, ,362 0, ,435 0, ,383 0, ,575 0, , , , ,418 0, ,467 0, , ,327 0, , ,428 0, ,525 0, , ,536 0, ,497 0, ,355 0, ,641 0, ,569 0, ,500 0, ,399 0,392 Uwaga: Kursywą oznaczono pozycje, które nie weszły w obszar czynników swoistych lub do obszaru czynnika ogólnego z uwagi na wartości ładunków czynnikowych < 0,30. Wyłoniono jeden ogólny czynnik pracoholizmu, który agregował większość z 25 pozycji WART (zob. Tabela 4). Zgodnie z przyjętym kryterium wartości ładunków czynnikowych wynoszących 0,30 i mniej jako zbyt słabo reprezentujących dany czynnik (por. Frankfort-Nachmias i Nachmias, 2001) można stwierdzić, że pięć pozycji WART (1, 9, 10, 13, 15) uzyskało niski poziom nasycenia na czynniku ogólnym. Ponadto dwie pozycje (8, 18) były nieznacząco nasycone czynnikiem swoistym. Rezultat ten można tłumaczyć efektem przesunięcia w wyniku rotacji ukośnej do struktury hierarchicznej wartości ładunków czynnikowych tych pozycji ze swoistego obszaru pracoholizmu do obszaru ogólnego czynnika pracoholizmu. Generalnie, relatywnie słabsze ładunki pięcioczynnikowej struktury modelu hierarchicznego WART (Tabela 4) w porównaniu ze strukturą ukośną (Tabela 2) wskazywały, że ortogonalność struktury hierarchicznej jest bardziej wymuszona. W związku z niejasnością co do natury

9 Kwestionariusz Pracoholizmu (WART) adaptacja narzędzia zestawu czynników modelu hierarchicznego, w interpretacji posłużono się modelem ukośnym, w którym czynniki agregowały wszystkie pozycje i przez to lepiej wyjaśniały jego strukturę, poddając się jednoznacznej interpretacji (Tabela 2). Poza tym skośną strukturę charakteryzował wysoki stopień nasycenia pozycji danym czynnikiem dla większości pozycji przekraczał wartość 0,5. Wyodrębniono pięć wymiarów pracoholizmu, które najlepiej daje się opisać jako: Czynnik 1: Obsesja Pracy/Kompulsja (obsesyjno-kompulsyjne zaangażowanie w pracę); Czynnik 2: Emocjonalne Pobudzenie/Perfekcjonizm; Czynnik 3: Przeciążenie Pracą; Czynnik 4: Orientacja na Wynik (efekty pracy); Czynnik 5: Poczucie Własnej Wartości (znaczenie pracy dla poczucia własnej wartości). Czynniki te wyjaśniały w sumie 50,61% wariancji wspólnej (zob. Tabela 2). Zdecydowanie dominujący siedmiopozycyjny czynnik pierwszy (o wartości własnej 6,27) wyjaśniał bilsko połowę (25,10%) wariancji wspólnej. Wynik ten można traktować jako empiryczne potwierdzenie założenia o decydującym znaczeniu właściwości obsesji-kompulsji w syndromie uzależnienia od pracy. Drugi, również siedmiopozycyjny czynnik Emocjonalne Pobudzenie/ /Perfekcjonizm (o wartości własnej 2,32) wyjaśniał 9,28% wariancji. Trzy pozostałe czynniki miały znacznie słabsze wartości własne (zawierające się w przedziale od 1,18 do 1,51) i wyjaśniały stosunkowo mniej wariancji. Czynniki skorelowane były ze sobą na poziomie przeciętnym i wysokim, wartości korelacji zawierały się w przedziale od 0,42 do 0,64 (z wyjątkiem czynnika czwartego) (Tabela 3) 4. Względnie niskie korelacje wymiaru Orientacja na Wynik z pozostałymi czynnikami wskazywały na jego niezależność. Można przypuszczać, że cecha orientacji na wynik nie jest specyficzna dla wzoru zachowania pracoholicznego, lecz charakterystyczna również dla niego. Innymi słowy, cecha ta nie różnicuje pracoholików od innych osób jest także związana, na przykład, ze Wzorem zachowania A. Powyższe rozumowanie potwierdzają wyniki hierarchicznej analizy czynnikowej oraz analizy struktury wewnętrznej inwentarza. Pozycje 9 i 10 (wchodzące w skład czynnika czwartego) w najniższym stopniu nasycone były ogólnym czynnikiem pracoholizmu (wartości ładunków odpowiednio: 0,21; 0,20) oraz korelowały relatywnie nisko z ogólnym wynikiem kwestionariusza (odpowiednio: 0,24; 0,26). To wskazuje, że orientacja na wynik ma przypuszczalnie niewiele wspólnego z syndromem uzależnienia od pracy. Pięcioczynnikowa struktura WART uzyskana w próbie polskiej nie replikowała całkowicie wyników badań amerykańskich (Robinson i Post, 1994) zarówno pod względem nazw symptomów pracoholizmu (wymiarów), jak i ich struktury (pozycji). Poszczególne wymiary w badaniach amerykańskich i ich składowe przedstawiały się następująco: (1) Przeciążenie Pracą (pozycje: 3, 5, 6, 7, 4 Interpretacji wartości korelacji dokonano na podstawie zaproponowanej przez Stanisza (1998, s. 205) skali, wyznaczającej poziom przeciętny korelacji w zakresie 0,3 r xy < 0,5, natomiast poziom wysoki korelacji w zakresie: 0,5 r xy < 0,7.

10 80 Kamila Wojdyło 15); (2) Poczucie Własnej Wartości (8, 9, 10, 19, 20); (3) Kontrola/Perfekcjonizm (1, 2, 4, 11, 12, 16, 17, 18, 21, 22, 25); (4) Zaniedbywanie Bliskich Związków (23, 24); (5) Umysłowe Zaabsorbowanie/Odniesienie do Przyszłości (13, 14). W tabeli 5 przedstawiono porównawcze zestawienie wymiarów kwestionariusza WART i ich składowych w badaniach polskich i amerykańskich. Tabela 5 Strukturalna charakterystyka porównawcza wymiarów WART w badaniach własnych i amerykańskich Pozycje Badania własne Badania amerykańskie O/K EP/P PP OW PWW PP PWW K/P ZBZ UZ Objaśnienia skrótów: O/K Obsesja/Kompulsja; EP/P Emocjonalne Pobudzenie/Perfekcjonizm; PP Przeciążenie Pracą; OW Orientacja na Wynik; PWW Poczucie Własnej Wartości, K/P Kontrola/ /Perfekcjonizm; ZBZ Zaniedbywanie Bliskich Związków; UZ Umysłowe Zaabsorbowanie. Kolorem szarym oznaczono pozycje składowe wchodzące w skład wymiarów tożsamych w obu badaniach. Dziesięć pozycji wyjaśniało tożsame wymiary w badaniach polskich i amerykańskich (Robinson i Post, 1994). Pięć pozycji (2, 4, 12, 16 i 17) określono zgodnie jako symptomy perfekcjonizmu (w badaniach polskich był to czynnik Emocjonalne Pobudzenie/Perfekcjonizm; w badaniach amerykańskich Kontrola/Perfekcjonizm). Cztery inne pozycje weszły w skład czynnika Przeciążenie Pracą (3, 5, 6, 7). Pozycja 8 określała (zarówno w badaniach amerykańskich, jak i polskich) wymiar Poczucie Własnej Wartości.

11 Kwestionariusz Pracoholizmu (WART) adaptacja narzędzia Moc dyskryminacyjna Do oszacowania mocy dyskryminacyjnej pozycji kwestionariusza WART wykorzystano metodę analizy różnic między grupami skrajnymi (Hornowska, 2001, s. 182). Wskaźnikiem mocy dyskryminacyjnej danej pozycji WART była istotność statystycznej różnicy między średnim wynikiem dla danej pozycji, jaki uzyskały osoby w grupie górnej, i średnim wynikiem dla pozycji, uzyskanym przez osoby w grupie dolnej. Grupy skrajne wyróżniono na podstawie wartości kwartylowych (rozstęp obserwowany wyników zawierał się w przedziale 35 86, M = 57,41; SD = 10,44, N ważnych 211; wartości kwartyla dolnego i górnego wynosiły odpowiednio: 50 i 64). Górna grupa obejmowała 25% osób z najwyższymi wynikami w kwestionariuszu, zawierającymi się w przedziale od 64 do 86 (N = 54; M = 71,41; SD = 6,13). Grupę dolną tworzyło 25% osób z wynikami najniższymi, zawierającymi się w przedziale od 35 do 50 (N = 58; M = 45,59; SD = 3,94). Do grupy środkowej (drugi i trzeci kwartyl) weszło 99 osób z wynikami z przedziału (M = 56,70 i SD = 3,59). Do analizy różnic międzygrupowych zastosowano jednoczynnikową analizę wariancji ANOVA 5. Rezultaty analizy wariancji wraz ze wskaźnikami siły związku między daną pozycją kwestionariusza a cechą pracoholizmu dla próby h 2 oraz populacji (ω 2 ) przedstawiono w Tabeli 6. Dla oszacowania wartości omega kwadrat korzystano ze wzoru: ω 2 = (SS EFEKT (p 1) MS BŁĄD SS CAŁA + MS BŁĄD wartość eta kwadrat obliczono ze wzoru: 100% h 2 = SS EFEKT 100% SS CAŁAMMMMM Z analizy wskaźników zróżnicowania międzygrupowego (ω 2 ) wynika, że więcej niż połowa (56%) pozycji kwestionariusza WART wyjaśnia zróżnicowanie ze względu na cechę pracoholizmu w około 30% i wyżej (8 pozycji różnicowało na poziomie około 40% i więcej; 6 pozycji nieco mniej lub nieco więcej niż 30%). Takie rezultaty pozwalają wnioskować o zadowalającej mocy dyskryminacyjnej pozycji WART. 5 Współczynniki W testu Shapiro-Wilka wskazywały, że rozkład wyników dla wszystkich pozycji WART w porównywanych grupach istotnie statystycznie (p < 0,001) odbiegał od rozkładu normalnego, w przypadku 12 (z 25 pozycji) stwierdzono również brak jednorodności wariancji (wartości testu F [1,95] Levene a wahały się w granicach od 4,97 do 38,65; p < 0,03). Przyjmuje się, że statystyka F jest w znacznym stopniu odporna na odchylenia rozkładów od normalności oraz naruszenie założenia o jednorodności wariancji w próbie, z wyjątkiem sytuacji, w której wartości średnich i wariancji (lub odchyleń standardowych) w obrębie grup byłyby ze sobą skorelowane (im wyższa średnia, tym większa wariancja) (Ferguson i Takane, 2003; Lindman, 1974). Analiza relacji odchyleń wyników do średnich w obrębie grup dla 12 pozycji WART, które nie spełniały założeń o równości wariancji wykazała brak odstających obserwacji (wartość r = 0 dla wszystkich pozycji, obliczenia wykonano pakietem STATISTICA 5.1, wersja 97).

12 82 Kamila Wojdyło Tabela 6 Rezultaty jednoczynnikowej analizy wariancji wraz ze wskaźnikami całkowitej wariancji zmiennej pracoholizmu (eta (η) 2 dla próby i omega (ω) 2 dla populacji) wyjaśnianej przez 25 pozycji kwestionariusza WART Treść pozycji kwestionariusza F (1,110) 1. Wolę większość rzeczy wykonywać samodzielnie, niż prosić o pomoc. 10,67 8,84 7,94 2. Niecierpliwię się, gdy muszę czekać na kogoś innego lub na coś, co trwa zbyt długo. η 2 (%) ω 2 (%) 39,69 26,51 25,67 3. Wydaje się, że spieszę się i ścigam z czasem. 71,85 b 40,17 39,39 4. Irytuję się, gdy ktoś przerywa mi w chwili, kiedy jestem czymś zajęta/y. 61,03 a 36,54 35,72 5. Jestem stale zajęta/y i zbyt wiele rzeczy wykonuję natychmiast. 78,30 d 41,80 41,05 6. Równocześnie robię dwie lub trzy rzeczy, np. jem i zapisuję sprawy istotne w chwili, gdy rozmawiam przez telefon. 7. Zbytnio angażuję się, biorąc na swoje barki więcej, niż jestem w stanie udźwignąć 55,04 d 33,55 32,74 74,26 d 40,52 39,76 8. Mam poczucie winy, gdy nie jestem czymś zajęta/y. 29,53 21,17 20,30 9. Ważnym jest dla mnie, abym widziała/widział konkretne rezultaty mojej pracy. 10,79 8,94 8, Bardziej interesuje mnie wynik mojej pracy niż sam proces. 27,74 20,14 19, Jak dla mnie, wszystko porusza się i dzieje zbyt wolno. 33,91 d 23,73 22, Tracę panowanie nad sobą, jeśli sprawy nie idą po mojej myśli. 102,41 48,21 47, Nie zdając sobie z tego sprawy, zadaję ponownie to samo pytanie, chociaż już dawno otrzymałam/em na nie odpowiedź. 14. Wiele czasu spędzam planując i myśląc o przyszłych zdarzeniach, ignorując to, co dzieje się tu i teraz. 32,74 22,94 22,08 35,07 24,17 23, Kontynuuję pracę nawet wtedy, gdy współpracownicy ogłosili jej koniec. 17,25 d 13,66 12, Złoszczę się, gdy ludzie nie są w stanie sprostać moim wymaganiom. 49,95 c 31,62 30, Denerwuję się, gdy jestem w sytuacji, której nie mogę kontrolować. 88,90 c 45,15 44, Wywieram na siebie nacisk, narzucając sobie nieprzekraczalne terminy pracy. 115,11 c 51,59 50, Trudno jest mi odprężyć się, gdy nie pracuję. 43,87 c 28,89 28, Poświęcam więcej czasu na pracę niż na spotkania z przyjaciółmi, zainteresowania czy też inne formy spędzania czasu wolnego. 21. Zagłębiam się w projekcie przed zakończeniem poszczególnych faz jedynie po to, aby zacząć jako pierwsza/y. 47,39 30,11 29,29 32,35 d 22,89 22, Denerwuję się na siebie, gdy popełniam nawet najmniejszy błąd. 110,36 50,08 49, Poświęcam więcej myśli, czasu i energii pracy niż związkom z przyjaciółmi czy osobami, które kocham. 24. Zapominam, ignoruję lub lekceważę urodziny, zjazdy, rocznice czy wakacje. 25. Podejmuję ważne decyzje, zanim poznam wszystkie fakty i dokładnie je przemyślę. p < 0,001 (dla pozycji 1 i 9 p < 0,002) Objaśnienia: a (1,106); b (1,107); c (1,108); d (1,109). 75,32 40,64 39,89 28,48 20,57 19,70 42,73 27,98 27,14

13 Kwestionariusz Pracoholizmu (WART) adaptacja narzędzia Wnioski Podsumowując: badanie kwestionariuszem WART wykazało zadowalającą (porównywalną do wersji amerykańskiej) rzetelność i trafność teoretyczną pomiaru oraz moc dyskryminacyjną pozycji narzędzia. Na podstawie współczynników korelacji pozycji z ogólnym wynikiem inwentarza wnioskować można, że polska wersja WART jest narzędziem jednorodnym. Pięcioczynnikowa struktura kwestionariusza jest zgodna z teoretyczną wiedzą o pracoholizmie. Wszystkie pozycje istotnie statystycznie różnicowały badane osoby. Uzyskane rezultaty pozwalają przyjąć, że polska wersja kwestionariusza WART jest rzetelnym i trafnym narzędziem i może być wykorzystywana w badaniach naukowych do różnicowania osób pod względem cechy pracoholizmu. W odniesieniu do trafności inwentarza należy jednak zauważyć, że uzyskane dane mają charakter wstępny i wymagają uzupełnienia wynikami badań dotyczącymi związku konstruktu z innymi zmiennymi, jak również skuteczności narzędzia w diagnozowaniu i prognozowaniu uzależnienia od pracy. Poza tym niezbędne jest także opracowanie norm dla populacji polskiej, umożliwiających dokonywanie indywidualnej diagnozy poziomu uzależnienia od pracy. Bibliografia Drwal, R. Ł. (1995). Adaptacja kwestionariuszy osobowości. Wybrane zagadnienia i techniki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Ferguson, G. A., Takane, Y. (2003). Analiza statystyczna w psychologii i pedagogice. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Frankfort-Nachmias, Ch., Nachmias, D. (2001). Metody badawcze w naukach społecznych. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka. Hornowska, E. (2001). Testy psychologiczne. Teoria i praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. Lindman, H. R. (1974). Analysis of variance in complex experimental designs. San Francisco: W. H. Freeman and Co. Robinson, B. E. (1996). Concurrent validity of the Work Addiction Risk Test as a measure of workaholism. Psychological Reports, 79, Robinson, B. E. (1998). Chained to the desk. New York and London: New York University Press. Robinson, B. E., Phillips, B. (1995). Measuring workaholism: Content validity of the work addiction risk test. Psychological Reports, 77, Robinson, B. E., Post, P. (1994). Validity of the work addiction risk test. Perceptual and Motor Skills, 78, Robinson, B. E., Post, P. (1995). Split-half reliability of the Work Addiction Risk Test: Development of a measure of workaholism. Psychological Reports, 76, Robinson, B. E., Post, P., Khakee, J. (1992). Test-retest reliability of the work addiction risk test. Perceptual and Motor Skills, 74, 926. Stanisz, A. (1998). Przystępny kurs statystyki w oparciu o program STATISTICA PL na przykładach z medycyny. Kraków: Statsoft Polska.

14 84 Kamila Wojdyło Wojdyło, K. (2003). Charakterystyka problemu uzależnienia od pracy w świetle dotychczasowych badań. Nowiny Psychologiczne, 3, Wojdyło, K. (2004). Pracoholizm rozważania nad osobowościowymi wyznacznikami obsesji pracy. Nowiny Psychologiczne, 2, Zakrzewska, M. (1994). Analiza czynnikowa w budowaniu i sprawdzaniu modeli psychologicznych. Seria Psychologia i Pedagogika Nr 95. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM. Kamila Wojdyło Erziehungs-, Familien- und Lebensberatungsstelle des Naemi-Wilke-Stiftes Guben Germany The Work Addiction Risk Test (WART) Polish adaptation and preliminary analysis of its psychometric properties The aim of the presented study was the Polish adaptation of the Work Addiction Risk Test (WART, Robinson, 1998; Robinson and Phillips, 1995) and investigating its psychometric characteristics. The questionnaire measures addictive work patterns. The psychometric properties of the Polish version of the inventory were verified in a study with students and workers (N = 218). Statistical analyses of the questionnaire included assessment of the inventory s reliability, construct validity and discriminative power. The Cronbach alpha coefficient (0.87) indicated satisfactory internal consistency. Correlations between the items and the global score on the Work Addiction Risk Test indicated satisfactory homogeneity. Exploratory factor analysis was applied to verify the theoretical structure of the questionnaire. Five basic dimensions were identified which, according to the theory, constitute the workaholism construct: (1) Obsession/Compulsion (2) Emotional Arousal/Perfectionism (3) Overdoing (4) Outcome Orientation and (5) Self-Worth. The factors accounted for 50.61% of the total variance. Each of the 25 items discriminated significantly between respondents with regard to addictive work patterns. These findings support the conclusion, that the WART is a valid and reliable questionnaire of addictive work patterns.

Statystyka i Analiza Danych

Statystyka i Analiza Danych Warsztaty Statystyka i Analiza Danych Gdańsk, 20-22 lutego 2014 Zastosowania analizy wariancji w opracowywaniu wyników badań empirycznych Janusz Wątroba StatSoft Polska Centrum Zastosowań Matematyki -

Bardziej szczegółowo

WALIDACJA SKALI OCENY NADMIERNEGO KORZYSTANIA Z SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH (SONKSS)

WALIDACJA SKALI OCENY NADMIERNEGO KORZYSTANIA Z SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH (SONKSS) WALIDACJA SKALI OCENY NADMIERNEGO KORZYSTANIA Z SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH (SONKSS) dr hab. Paweł Izdebski prof. nadzw. mgr Martyna Kotyśko Instytut Psychologii Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Grant: Osobowościowe

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu

EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu ZAWARTOŚĆ PREZENTACJI 1. Kilka wyników z badania ankietowego Instytutu

Bardziej szczegółowo

XXII Konferencja Psychologii Rozwojowej Uniwersytet Gdański, 27-29 V 2013. Polska adaptacja

XXII Konferencja Psychologii Rozwojowej Uniwersytet Gdański, 27-29 V 2013. Polska adaptacja XXII Konferencja Psychologii Rozwojowej Uniwersytet Gdański, 27-29 V 2013 Polska adaptacja Reasons Kwestionariusza behind motivation Motywów Rodzicielskich to have a child: Is a second child wanted Warrena

Bardziej szczegółowo

Psychometria. Psychologia potoczna. Psychometria (z gr. psyche dusza, metria miara) Plan wykładów. Plan wykładów. Wprowadzenie w problematykę zajęć

Psychometria. Psychologia potoczna. Psychometria (z gr. psyche dusza, metria miara) Plan wykładów. Plan wykładów. Wprowadzenie w problematykę zajęć Psychometria Wprowadzenie w problematykę zajęć W 1 Psychologia potoczna potoczne przekonanie dotyczące natury ludzkiego zachowania wyrażające się w zdroworozsądkowych, intuicyjnych twierdzeniach. dr Łukasz

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji.

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. W statystyce stopień zależności między cechami można wyrazić wg następującej skali: Skala Guillforda Przedział Zależność Współczynnik [0,00±0,20)

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

Kolejna z analiz wielozmiennowych Jej celem jest eksploracja danych, poszukiwanie pewnych struktur, które mogą utworzyć wskaźniki

Kolejna z analiz wielozmiennowych Jej celem jest eksploracja danych, poszukiwanie pewnych struktur, które mogą utworzyć wskaźniki Analiza czynnikowa Kolejna z analiz wielozmiennowych Jej celem jest eksploracja danych, poszukiwanie pewnych struktur, które mogą utworzyć wskaźniki Budowa wskaźnika Indeks był banalny I miał wady: o Czy

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS

KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS Załącznik nr 5b do Uchwały nr 21/2013 Senatu KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Profil kształcenia Nazwa jednostki realizującej moduł/przedmiot: Kontakt (tel./email): Osoba odpowiedzialna

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości. dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska

Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości. dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska Plan wystąpienia istotne pytania 1. Jakie metody są używane w Polsce do selekcji

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. Metody opisu danych (statystyki opisowe, tabele liczności, wykresy ramkowe i histogramy)

Wykład 3. Metody opisu danych (statystyki opisowe, tabele liczności, wykresy ramkowe i histogramy) Wykład 3. Metody opisu danych (statystyki opisowe, tabele liczności, wykresy ramkowe i histogramy) Co na dzisiejszym wykładzie: definicje, sposoby wyznaczania i interpretacja STATYSTYK OPISOWYCH prezentacja

Bardziej szczegółowo

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład 2) Dariusz Gozdowski

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład 2) Dariusz Gozdowski Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład ) Dariusz Gozdowski Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW Weryfikacja (testowanie) hipotez statystycznych

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski (red.) - Inteligencja emocjonalna. Spis treści

Księgarnia PWN: Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski (red.) - Inteligencja emocjonalna. Spis treści Księgarnia PWN: Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski (red.) - Inteligencja emocjonalna Spis treści Wprowadzenie (Magdalena Śmieja, Jarosław Orzechowski)....... 11 Część I. Teoria 1. Inteligencja emocjonalna:

Bardziej szczegółowo

Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski

Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski Zadanie 1 Eksploracja (EXAMINE) Informacja o analizowanych danych Obserwacje Uwzględnione Wykluczone Ogółem

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom drugi Sylabus modułu: Metody statystyczne w naukach przyrodniczych

Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom drugi Sylabus modułu: Metody statystyczne w naukach przyrodniczych Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biologia, poziom drugi Sylabus modułu: Metody statystyczne w naukach przyrodniczych kod modułu: 2BL_02 1. Informacje ogólne koordynator

Bardziej szczegółowo

Katedra Genetyki i Podstaw Hodowli Zwierząt Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt, UTP w Bydgoszczy

Katedra Genetyki i Podstaw Hodowli Zwierząt Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt, UTP w Bydgoszczy Ćwiczenie: Analiza zmienności prosta Przykład w MS EXCEL Sprawdź czy genotyp jagniąt wpływa statystycznie na cechy użytkowości rzeźnej? Obliczenia wykonaj za pomocą modułu Analizy danych (jaganova.xls).

Bardziej szczegółowo

K wartość kapitału zaangażowanego w proces produkcji, w tys. jp.

K wartość kapitału zaangażowanego w proces produkcji, w tys. jp. Sprawdzian 2. Zadanie 1. Za pomocą KMNK oszacowano następującą funkcję produkcji: Gdzie: P wartość produkcji, w tys. jp (jednostek pieniężnych) K wartość kapitału zaangażowanego w proces produkcji, w tys.

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 1: Terminologia badań statystycznych dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka (1) Statystyka to nauka zajmująca się zbieraniem, badaniem

Bardziej szczegółowo

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski Sterowanie procesem i jego zdolność Zbigniew Wiśniewski Wybór cech do kart kontrolnych Zaleca się aby w pierwszej kolejności były brane pod uwagę cechy dotyczące funkcjonowania wyrobu lub świadczenia usługi

Bardziej szczegółowo

DOROTA BIŁYJ Wrocław IWONA BOGUSZ Olsztyn AGATA BRONIKOWSKA Warszawa MAŁGORZATA GAŁKIEWICZ Bydgoszcz PAWEŁ HOROWSKI Bełchatów CZESŁAW JAROSZ Łomża

DOROTA BIŁYJ Wrocław IWONA BOGUSZ Olsztyn AGATA BRONIKOWSKA Warszawa MAŁGORZATA GAŁKIEWICZ Bydgoszcz PAWEŁ HOROWSKI Bełchatów CZESŁAW JAROSZ Łomża DOROTA BIŁYJ Wrocław IWONA BOGUSZ Olsztyn AGATA BRONIKOWSKA Warszawa MAŁGORZATA GAŁKIEWICZ Bydgoszcz PAWEŁ HOROWSKI Bełchatów CZESŁAW JAROSZ Łomża BARBARA JUNAK-BŁĘDOWSKA Radom DARIA KUDOSZ Zielona Góra

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

( x) Równanie regresji liniowej ma postać. By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : Gdzie:

( x) Równanie regresji liniowej ma postać. By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : Gdzie: ma postać y = ax + b Równanie regresji liniowej By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : xy b = a = b lub x Gdzie: xy = też a = x = ( b ) i to dane empiryczne, a ilość

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie kompetencji personalnych i społecznych w szkole zawodowej drogą do sukcesu na rynku pracy

Kształtowanie kompetencji personalnych i społecznych w szkole zawodowej drogą do sukcesu na rynku pracy Wyniki cząstkowe testów ex ante z uczniami. We wszystkich pięciu uczestniczących w tym etapie projektu szkołach ponadgimnazjalnych rozpoczęły się zajęcia Innowacyjnego Programu Szkolnego Doradztwa Zawodowego.

Bardziej szczegółowo

Narzędzia statystyczne i ekonometryczne. Wykład 1. dr Paweł Baranowski

Narzędzia statystyczne i ekonometryczne. Wykład 1. dr Paweł Baranowski Narzędzia statystyczne i ekonometryczne Wykład 1 dr Paweł Baranowski Informacje organizacyjne Wydział Ek-Soc, pok. B-109 pawel@baranowski.edu.pl Strona: baranowski.edu.pl (w tym materiały) Konsultacje:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW IV ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW IV ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW IV ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : BIOSTATYSTYKA 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

Podstawowe definicje statystyczne

Podstawowe definicje statystyczne Podstawowe definicje statystyczne 1. Definicje podstawowych wskaźników statystycznych Do opisu wyników surowych (w punktach, w skali procentowej) stosuje się następujące wskaźniki statystyczne: wynik minimalny

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000, 2008

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000, 2008 Redaktor: Alicja Zagrodzka Korekta: Krystyna Chludzińska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000, 2008 ISBN 978-83-7383-296-1 Wydawnictwo Naukowe Scholar

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16 Spis treści Przedmowa.......................... XI Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar................. 1 1.1. Wielkości fizyczne i pozafizyczne.................. 1 1.2. Spójne układy miar. Układ SI i jego

Bardziej szczegółowo

WSPOMAGANIE ANALIZY DANYCH ZA POMOCĄ NARZĘDZI STATISTICA

WSPOMAGANIE ANALIZY DANYCH ZA POMOCĄ NARZĘDZI STATISTICA WSPOMAGANIE ANALIZY DANYCH ZA POMOCĄ NARZĘDZI STATISTICA Janusz Wątroba i Grzegorz Harańczyk, StatSoft Polska Sp. z o.o. Zakres zastosowań analizy danych w różnych dziedzinach działalności biznesowej i

Bardziej szczegółowo

Regresja wielokrotna. PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

Regresja wielokrotna. PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Regresja wielokrotna Model dla zależności liniowej: Y=a+b 1 X 1 +b 2 X 2 +...+b n X n Cząstkowe współczynniki regresji wielokrotnej: b 1,..., b n Zmienne niezależne (przyczynowe): X 1,..., X n Zmienna

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. a) Przeprowadzono test RESET. Czy model ma poprawną formę funkcyjną? 1

Zadanie 1. a) Przeprowadzono test RESET. Czy model ma poprawną formę funkcyjną? 1 Zadanie 1 a) Przeprowadzono test RESET. Czy model ma poprawną formę funkcyjną? 1 b) W naszym przypadku populacja są inżynierowie w Tajlandii. Czy można jednak przypuszczać, że na zarobki kobiet-inżynierów

Bardziej szczegółowo

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński Analiza wariancji dr Janusz Górczyński Wprowadzenie Powiedzmy, że badamy pewną populację π, w której cecha Y ma rozkład N o średniej m i odchyleniu standardowym σ. Powiedzmy dalej, że istnieje pewien czynnik

Bardziej szczegółowo

Testy nieparametryczne

Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne możemy stosować, gdy nie są spełnione założenia wymagane dla testów parametrycznych. Stosujemy je również, gdy dane można uporządkować według określonych kryteriów

Bardziej szczegółowo

2008-03-18 wolne wolne 2008-03-25 wolne wolne

2008-03-18 wolne wolne 2008-03-25 wolne wolne PLAN SPOTKAŃ ĆWICZEŃ: Data Grupa 2a Grupa 4a Grupa 2b Grupa 4b 2008-02-19 Zajęcia 1 Zajęcia 1 2008-02-26 Zajęcia 1 Zajęcia 1 2008-03-04 Zajęcia 2 Zajęcia 2 2008-03-11 Zajęcia 2 Zajęcia 2 2008-03-18 wolne

Bardziej szczegółowo

Liczba zadań a rzetelność testu na przykładzie testów biegłości językowej z języka angielskiego

Liczba zadań a rzetelność testu na przykładzie testów biegłości językowej z języka angielskiego Ewaluacja biegłości językowej Od pomiaru do sztuki pomiaru Liczba zadań a rzetelność testu na przykładzie testów biegłości językowej z języka angielskiego Tomasz Żółtak Instytut Badań Edukacyjnych oraz

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Redaktorzy naukowi serii: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska prof. dr hab. Elżbieta Hornowska Recenzja: dr hab. Maria

Bardziej szczegółowo

Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3

Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3 Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3 21.06.2005 r. 4. Planowanie eksperymentów symulacyjnych Podczas tego etapu ważne jest określenie typu rozkładu badanej charakterystyki. Dzięki tej informacji

Bardziej szczegółowo

Oszacowanie i rozkład t

Oszacowanie i rozkład t Oszacowanie i rozkład t Marcin Zajenkowski Marcin Zajenkowski () Oszacowanie i rozkład t 1 / 31 Oszacowanie 1 Na podstawie danych z próby szacuje się wiele wartości w populacji, np.: jakie jest poparcie

Bardziej szczegółowo

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA 7.1 PL (wykład 3) Dariusz Gozdowski

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA 7.1 PL (wykład 3) Dariusz Gozdowski Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA 7.1 PL (wykład 3) Dariusz Gozdowski Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW Dwuczynnikowa analiza wariancji (2-way

Bardziej szczegółowo

Właściwości psychometryczne Kwestionariusza. do Badania Zaburzeń Odżywiania u Kobiet.

Właściwości psychometryczne Kwestionariusza. do Badania Zaburzeń Odżywiania u Kobiet. ORIGINAL PAPER Właściwości psychometryczne Kwestionariusza do Badania Zaburzeń Odżywiania u Kobiet (KBZOK) Psychometric properties of the Women's Eating Disorder Questionnaire Beata Pawłowska 1 A,B,D,F,G,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7 SPIS TREŚCI Do Czytelnika.................................................. 7 Rozdział I. Wprowadzenie do analizy statystycznej.............. 11 1.1. Informacje ogólne..........................................

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Laboratorium III: Testy statystyczne. Inżynieria biomedyczna, I rok, semestr letni 2013/2014 Analiza danych pomiarowych

Spis treści. Laboratorium III: Testy statystyczne. Inżynieria biomedyczna, I rok, semestr letni 2013/2014 Analiza danych pomiarowych 1 Laboratorium III: Testy statystyczne Spis treści Laboratorium III: Testy statystyczne... 1 Wiadomości ogólne... 2 1. Krótkie przypomnienie wiadomości na temat testów statystycznych... 2 1.1. Weryfikacja

Bardziej szczegółowo

Badanie opinii Warsaw Watch. Oferta badawcza

Badanie opinii Warsaw Watch. Oferta badawcza Badanie opinii Warsaw Watch Oferta badawcza Kim jesteśmy? SW Research Agencja badań rynku i opinii Rok założenia 2011 Wizerunek Firma oferująca profesjonalne rozwiązania badawcze, usługi analityczne i

Bardziej szczegółowo

Właściwości psychometryczne Kwestionariusza do Badania Zaburzeń Odżywiania oraz Obrazu Własnego Ciała u Mężczyzn (KBZOM II)

Właściwości psychometryczne Kwestionariusza do Badania Zaburzeń Odżywiania oraz Obrazu Własnego Ciała u Mężczyzn (KBZOM II) ORIGINAL PAPER Właściwości psychometryczne Kwestionariusza do Badania Zaburzeń Odżywiania oraz Obrazu Własnego Ciała u Mężczyzn (KBZOM II) Psychometric Properties of Eating Disorders and Body Image Questionnaire

Bardziej szczegółowo

Podstawy statystyki dla psychologów. Podręcznik akademicki. Wydanie drugie poprawione. Wiesław Szymczak

Podstawy statystyki dla psychologów. Podręcznik akademicki. Wydanie drugie poprawione. Wiesław Szymczak Podstawy statystyki dla psychologów. Podręcznik akademicki. Wydanie drugie poprawione. Wiesław Szymczak Autor prezentuje spójny obraz najczęściej stosowanych metod statystycznych, dodatkowo omawiając takie

Bardziej szczegółowo

7. Estymacja parametrów w modelu normalnym(14.04.2008) Pojęcie losowej próby prostej

7. Estymacja parametrów w modelu normalnym(14.04.2008) Pojęcie losowej próby prostej 7. Estymacja parametrów w modelu normalnym(14.04.2008) Pojęcie losowej próby prostej Definicja 1 n-elementowa losowa próba prosta nazywamy ciag n niezależnych zmiennych losowych o jednakowych rozkładach

Bardziej szczegółowo

ODRZUCANIE WYNIKÓW POJEDYNCZYCH POMIARÓW

ODRZUCANIE WYNIKÓW POJEDYNCZYCH POMIARÓW ODRZUCANIE WYNIKÓW OJEDYNCZYCH OMIARÓW W praktyce pomiarowej zdarzają się sytuacje gdy jeden z pomiarów odstaje od pozostałych. Jeżeli wykorzystamy fakt, że wyniki pomiarów są zmienną losową opisywaną

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Małgorzata Szerszunowicz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Wprowadzenie Statystyczna kontrola jakości ma na celu doskonalenie procesu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO. Wykład 2

STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO. Wykład 2 STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO Wykład Parametry przedziałowe rozkładów ciągłych określane na podstawie próby (przedziały ufności) Przedział ufności dla średniej s X t( α;n 1),X + t( α;n 1) n s n t (α;

Bardziej szczegółowo

Własności estymatora parametru lambda transformacji potęgowej. Janusz Górczyński, Andrzej Zieliński, Wojciech Zieliński

Własności estymatora parametru lambda transformacji potęgowej. Janusz Górczyński, Andrzej Zieliński, Wojciech Zieliński Własności estymatora parametru lambda transformacji potęgowej Janusz Górczyński, Andrzej Zieliński, Wojciech Zieliński 1. Wstęp Najczęstszym powodem transformowania zmiennej losowej jest jej normalizacja,

Bardziej szczegółowo

Copyright 2014 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Copyright 2014 by Grażyna Wąsowicz & Małgorzata Styśko-Kunkowska

Copyright 2014 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Copyright 2014 by Grażyna Wąsowicz & Małgorzata Styśko-Kunkowska Recenzja: Prof. dr hab. Barbara Bokus Redaktor prowadząca: Lidia Męzińska Redakcja i korekta: Magdalena Pluta Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2014 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA wykład 5-6

STATYSTYKA wykład 5-6 TATYTYKA wykład 5-6 Twierdzenia graniczne Rozkłady statystyk z próby Wanda Olech Twierdzenia graniczne Jeżeli rozpatrujemy ciąg zmiennych losowych {X ; X ;...; X n }, to zdarza się, że ich rozkłady przy

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Terapeuta zajęciowy 322[12]

I.1.1. Terapeuta zajęciowy 322[12] I.1.1. Terapeuta zajęciowy 322[12] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 1451 Przystąpiło łącznie: 2182 przystąpiło: 1390 przystąpiło: 1387 ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 1375 (98,9%) zdało: 1135 (81,8%)

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY

PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY Joanna Chrabołowska Joanicjusz Nazarko PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY NA PRZYKŁADZIE PRZEDSIĘBIORSTWA HANDLOWEGO TYPU CASH & CARRY Wprowadzenie Wśród wielu prognoz szczególną rolę w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja z życia rodziców dzieci niepełnosprawnych intelektualnie

Satysfakcja z życia rodziców dzieci niepełnosprawnych intelektualnie Satysfakcja z życia rodziców dzieci niepełnosprawnych intelektualnie Zadanie Zbadano satysfakcję z życia w skali 1 do 10 w dwóch grupach rodziców: a) Rodzice dzieci zdrowych oraz b) Rodzice dzieci z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Publikacja wydana staraniem Instytutu Psychologii WNHiP Uniwersytetu Wrocławskiego

Publikacja wydana staraniem Instytutu Psychologii WNHiP Uniwersytetu Wrocławskiego Recenzent: prof. dr hab. Zygfryd Juczyński Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar

Bardziej szczegółowo

Piotr Brzyski, Tomasz Knurowski, Beata Tobiasz-Adamczyk

Piotr Brzyski, Tomasz Knurowski, Beata Tobiasz-Adamczyk PRZEGL EPIDEMIOL 2003;57:693 702 Piotr Brzyski, Tomasz Knurowski, Beata Tobiasz-Adamczyk TRAFNOŚĆ I RZETELNOŚĆ KWESTIONARIUSZA OCENY OGÓLNEGO STANU ZDROWIA SF-20 W POPULACJI OSÓB W PODESZŁYM WIEKU Zakład

Bardziej szczegółowo

PRACOHOLIZM ADNOTOWANE ZESTAWIENIE BIBLIOGRAFICZNE W WYBORZE MATERIAŁY DOSTĘPNE W PUBLICZNEJ BIBLIOTECE PEDAGOGICZNEJ W TURKU. TUREK, 2009 r.

PRACOHOLIZM ADNOTOWANE ZESTAWIENIE BIBLIOGRAFICZNE W WYBORZE MATERIAŁY DOSTĘPNE W PUBLICZNEJ BIBLIOTECE PEDAGOGICZNEJ W TURKU. TUREK, 2009 r. PRACOHOLIZM ADNOTOWANE ZESTAWIENIE BIBLIOGRAFICZNE W WYBORZE MATERIAŁY DOSTĘPNE W PUBLICZNEJ BIBLIOTECE PEDAGOGICZNEJ W TURKU TUREK, 2009 r. 1 WYDAWNICTWA ZWARTE 1. HAMER H.: Zgoda w rodzinie, czyli dobre

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych Struktura wysokości emerytur i rent wypłacanych przez ZUS po waloryzacji w marcu 2015 roku. Warszawa 2015 Opracowała: Ewa Karczewicz

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA MATEMATYCZNA ZESTAW 0 (POWT. RACH. PRAWDOPODOBIEŃSTWA) ZADANIA

STATYSTYKA MATEMATYCZNA ZESTAW 0 (POWT. RACH. PRAWDOPODOBIEŃSTWA) ZADANIA STATYSTYKA MATEMATYCZNA ZESTAW 0 (POWT. RACH. PRAWDOPODOBIEŃSTWA) ZADANIA Zadanie 0.1 Zmienna losowa X ma rozkład określony funkcją prawdopodobieństwa: x k 0 4 p k 1/3 1/6 1/ obliczyć EX, D X. (odp. 4/3;

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WARIANCJI - KLASYFIKACJA JEDNOCZYNNIKOWA

ANALIZA WARIANCJI - KLASYFIKACJA JEDNOCZYNNIKOWA ANALIZA WARIANCJI - KLASYFIKACJA JEDNOCZYNNIKOWA Na poprzednich zajęciach omawialiśmy testy dla weryfikacji hipotez, że dwie populacje o rozkładach normalnych mają jednakowe wartości średnie. Co jednak

Bardziej szczegółowo

LINIOWOŚĆ METODY OZNACZANIA ZAWARTOŚCI SUBSTANCJI NA PRZYKŁADZIE CHROMATOGRAFU

LINIOWOŚĆ METODY OZNACZANIA ZAWARTOŚCI SUBSTANCJI NA PRZYKŁADZIE CHROMATOGRAFU LINIOWOŚĆ METODY OZNACZANIA ZAWARTOŚCI SUBSTANCJI NA PRZYKŁADZIE CHROMATOGRAFU Tomasz Demski, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wprowadzenie Jednym z elementów walidacji metod pomiarowych jest sprawdzenie liniowości

Bardziej szczegółowo

kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2

kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2 kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2 Kierunek Turystyka i Rekreacja Poziom kształcenia II stopień Rok/Semestr 1/2 Typ przedmiotu (obowiązkowy/fakultatywny) obowiązkowy y/ ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Asystent osoby niepełnosprawnej 346[02]

I.1.1. Asystent osoby niepełnosprawnej 346[02] I.1.1. Asystent osoby niepełnosprawnej 346[02] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 1214 Przystąpiło łącznie: 1027 przystąpiło: 1013 przystąpiło: 1019 ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 992 (97,9%) zdało:

Bardziej szczegółowo

Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wilczej Woli ANALIZA EGZAMINU GIMNAZJALNEGO 2013 Z UWZGLĘDNIENIEM EWD

Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wilczej Woli ANALIZA EGZAMINU GIMNAZJALNEGO 2013 Z UWZGLĘDNIENIEM EWD Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wilczej Woli ANALIZA EGZAMINU GIMNAZJALNEGO 2013 Z UWZGLĘDNIENIEM EWD EDUKACYJNA WARTOŚĆ DODANA JAKO JEDNA Z MIAR JAKOŚCI NAUCZANIA Zasoby na wejściu Szkoła Jakość

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Metody i narzędzia doskonalenia jakości Methods and Techniques of Quality Management Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy dla studentów kierunku mechatronika Rodzaj zajęć:

Bardziej szczegółowo

X SPOTKANIE EKSPERCKIE. System ocen pracowniczych metodą 360 stopni

X SPOTKANIE EKSPERCKIE. System ocen pracowniczych metodą 360 stopni X SPOTKANIE EKSPERCKIE System ocen pracowniczych metodą 360 stopni Warszawa, 16.09.2011 Ocena wieloźródłowa od koncepcji do rezultatów badania dr Anna Bugalska Najlepsze praktyki Instytutu Rozwoju Biznesu

Bardziej szczegółowo

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Wykład-26.02.07. Przedmiot statystyki

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Wykład-26.02.07. Przedmiot statystyki Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Wykład-26.02.07 Statystyka dzieli się na trzy części: Przedmiot statystyki -zbieranie danych; -opracowanie i kondensacja danych (analiza danych);

Bardziej szczegółowo

WIELKA SGH-OWA POWTÓRKA ZE STATYSTYKI ROZKŁAD EMPIRYCZNY

WIELKA SGH-OWA POWTÓRKA ZE STATYSTYKI ROZKŁAD EMPIRYCZNY WIELKA SGH-OWA POWTÓRKA ZE STATYSTYKI ROZKŁAD EMPIRYCZNY Liczebności i częstości Liczebność liczba osób/respondentów/badanych, którzy udzielili tej konkretnej odpowiedzi. Podawana w osobach. Częstość odsetek,

Bardziej szczegółowo

Testowanie hipotez statystycznych

Testowanie hipotez statystycznych Testowanie hipotez statystycznych Hipotezą statystyczną jest dowolne przypuszczenie co do rozkładu populacji generalnej (jego postaci funkcyjnej lub wartości parametrów). Prawdziwość tego przypuszczenia

Bardziej szczegółowo

Badanie opinii Omniwatch. Oferta badawcza

Badanie opinii Omniwatch. Oferta badawcza Badanie opinii Omniwatch Oferta badawcza Kim jesteśmy? SW Research Agencja badań rynku i opinii Rok założenia 2011 Wizerunek Firma oferująca profesjonalne rozwiązania badawcze, usługi analityczne i doradcze.

Bardziej szczegółowo

(x j x)(y j ȳ) r xy =

(x j x)(y j ȳ) r xy = KORELACJA. WSPÓŁCZYNNIKI KORELACJI Gdy w badaniu mamy kilka cech, często interesujemy się stopniem powiązania tych cech między sobą. Pod słowem korelacja rozumiemy współzależność. Mówimy np. o korelacji

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Regresja liniowa

Szkolenie Regresja liniowa Szkolenie Regresja liniowa program i cennik Łukasz Deryło Analizy statystyczne, szkolenia www.statystyka.c0.pl Szkolenie Regresja liniowa Co to jest regresja liniowa? Regresja liniowa jest podstawową metodą

Bardziej szczegółowo

Metrologia: powtarzalność i odtwarzalność pomiarów. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: powtarzalność i odtwarzalność pomiarów. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: powtarzalność i odtwarzalność pomiarów dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Definicje: Pojęciami związanymi z metodami diagnozowania procesów i oceny ich bezpieczeństwa oraz

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

1 Agresja Katarzyna Wilkos

1 Agresja Katarzyna Wilkos 1 2 Spis treści Wstęp 6 Rozdział I: Ujęcie wiktymologiczne przestępstw z użyciem przemocy 9 1. Rodzaje przestępstw z użyciem przemocy 9 Podział według J. Bafii 12 2. Psychospołeczne funkcjonowanie ofiar

Bardziej szczegółowo

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych dr Piotr Sulewski POMORSKA AKADEMIA PEDAGOGICZNA W SŁUPSKU KATEDRA INFORMATYKI I STATYSTYKI Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych Wprowadzenie Obecnie bardzo

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Statystyka w medycynie

Szkolenie Statystyka w medycynie Szkolenie Statystyka w medycynie program i cennik Łukasz Deryło Analizy statystyczne, szkolenia www.statystyka.c0.pl Szkolenie Statystyka w medycynie Co obejmuje? Szkolenie obejmuje metody statystyczne

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ DO POMIARU PRACOHOLIZMU: WART-R. ANALIZA TRAFNOŚCI TEORETYCZNEJ I RZETELNOŚCI NARZĘDZIA 1

KWESTIONARIUSZ DO POMIARU PRACOHOLIZMU: WART-R. ANALIZA TRAFNOŚCI TEORETYCZNEJ I RZETELNOŚCI NARZĘDZIA 1 Studia Psychologiczne. t. 49 (2010), z. 1, s. 67 80 PL ISSN 0081-685X Kamila Wojdyło Instytut Psychologii Uniwersytet Gdański Jacek Buczny Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej Wydział Zamiejscowy w Sopocie

Bardziej szczegółowo

Warsztaty diagnostyczne Zastosowanie psychologii w zarządzaniu dr B.Bajcar

Warsztaty diagnostyczne Zastosowanie psychologii w zarządzaniu dr B.Bajcar Warsztaty diagnostyczne Zastosowanie psychologii w zarządzaniu dr B.Bajcar Nr zajęć Termin 1 16.02 2 23.02 Organizacja zajęć 3 1.03. 4 8.03 5 15.03 6 22.03 7 29.03 8 5.04 9 12.04 10 19.04 11 26.04 12 10.05

Bardziej szczegółowo

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych.

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. dr Mariusz Grządziel 23 lutego 2009 Przedmiot statystyki Statystyka dzieli się na trzy części: -zbieranie danych; -opracowanie i kondensacja danych

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych

Weryfikacja hipotez statystycznych Weryfikacja hipotez statystycznych Przykład. Producent pewnych detali twierdzi, że wadliwość jego produkcji nie przekracza 2%. Odbiorca pewnej partii tego produktu chce sprawdzić, czy może wierzyć producentowi.

Bardziej szczegółowo

FACES IV David H. Olson, Ph.D.

FACES IV David H. Olson, Ph.D. FACES IV ANALIZA DANYCH Z UśYCIEM WYNIKÓW FACES IV David H. Olson, Ph.D. 2010 Life Innovations P.O. Box 190 Minneapolis, MN 55440 www.facesiv.com ANALIZA DANYCH Z UśYCIEM WYNIKÓW FACES IV Główne hipotezy

Bardziej szczegółowo

MODEL STRUKTURALNY RELACJI MIĘDZY SATYSFAKCJĄ

MODEL STRUKTURALNY RELACJI MIĘDZY SATYSFAKCJĄ MODEL STRUKTURALNY RELACJI MIĘDZY SATYSFAKCJĄ I LOJALNOŚCIĄ WOBEC MARKI Adam Sagan Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Katedra Analizy Rynku i Badań Marketingowych Wstęp Modelowanie strukturalne ma wielorakie

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS. wersja 9.2 i 9.3. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS. wersja 9.2 i 9.3. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS wersja 9.2 i 9.3 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Spis treści Wprowadzenie... 6 1. Podstawowe informacje o systemie SAS... 9 1.1. Informacje ogólne... 9 1.2. Analityka...

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium CS-17 SJ CS-17 SJ to program wspomagający sterowanie jakością badań i walidację metod badawczych. Może działać niezależnie od innych składników

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Warszawa

Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Warszawa Warszawa 2015 Recenzje: prof. dr hab. Anna Matczak prof. dr hab. Bogdan Zawadzki Opracowanie naukowo-techniczne: Martyna Mikulska Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Magdalena Pluta Korekta:

Bardziej szczegółowo

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Istota i przedmiot statystyki oraz demografii. Prezentacja danych statystycznych Znaczenia słowa statystyka Znaczenie I - nazwa zbioru danych liczbowych prezentujących

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (2) Racjonalny vs empiryczny sposób konstrukcji testu

Kognitywistyka II r. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (2) Racjonalny vs empiryczny sposób konstrukcji testu Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (2) Racjonalny vs empiryczny sposób konstrukcji testu Strategie konstruowania testów Strategia teoretyczna Celem strategii teoretycznej jest

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Technik mechanik 311[20]

I.1.1. Technik mechanik 311[20] I.1.1. Technik mechanik 311[20] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 14 668 Przystąpiło łącznie: 13 042 przystąpiło: 12 472 przystąpiło: ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 10 323 (82,8%) zdało: 3 109 (24,8%)

Bardziej szczegółowo

Ekonometria. Modele regresji wielorakiej - dobór zmiennych, szacowanie. Paweł Cibis pawel@cibis.pl. 1 kwietnia 2007

Ekonometria. Modele regresji wielorakiej - dobór zmiennych, szacowanie. Paweł Cibis pawel@cibis.pl. 1 kwietnia 2007 Modele regresji wielorakiej - dobór zmiennych, szacowanie Paweł Cibis pawel@cibis.pl 1 kwietnia 2007 1 Współczynnik zmienności Współczynnik zmienności wzory Współczynnik zmienności funkcje 2 Korelacja

Bardziej szczegółowo