Specyfika rozwoju psychospołecznego dziecka z wadą słuchu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Specyfika rozwoju psychospołecznego dziecka z wadą słuchu"

Transkrypt

1 Specyfika rozwoju psychospołecznego dziecka z wadą słuchu Magdalena Kosowska Rozwój dziecka z wadą słuchu, podobnie jak dziecka słyszącego, zależy od wielu procesów, które na ten rozwój wpływają. Czynnikami stymulującymi są: środowisko, w którym dziecko się rozwija, oraz nabywane w nim umiejętności. Już od najmłodszych lat dziecko poprzez kontakt z członkami rodziny poznaje otoczenie, a tym samym pogłębia swój rozwój w sferach: poznawczej, społecznej i emocjonalnej. Komunikacja opiera się na przekazie werbalnym oraz niewerbalnym, czyli przekazie mimiki, gestów, emocji. W przekazie werbalnym zdecydowaną rolę pełni mowa, dzięki której możliwe jest porozumiewanie się i wymiana informacji. Dźwięki, które jej towarzyszą, oraz obraz twarzy i zachowań osoby mówiącej dopełniają słowa przekazem emocjonalnym. Już małe dziecko skupia uwagę na przedmiotach w swoim otoczeniu ze względu na ich barwę oraz wydawane dźwięki, np. 4 5 miesięczne niemowlę odwraca głowę w stronę źródła dźwięku. Wraz z wystąpieniem wady słuchu następuje zawężenie zasięgu eksploracji otoczenia przez dziecko do tego, co znajduje się w zasięgu jego wzroku. Dźwięki mowy nie docierają do niego w pełni, nierzadko są zniekształcone, co wpływa ujemnie na rozumienie ich oraz przyswajanie. Dziecko z uszkodzonym słuchem, czy to w stopniu znacznym, czy też z całkowitą głuchotą, jest pozbawione jednego z elementów tworzących komunikat. Tym elementem są dźwięki mowy słowa, dzięki którym możliwy jest pełny rozwój poznawczy, emocjonalny i społeczny dziecka. Dziecko opanowuje mowę poprzez kontakt z innymi ludźmi. Początkowo objawia się to poprzez naśladowanie usłyszanych dźwięków otoczenia, a następnie pojawianie się wyrazów oraz powtarzanie ich. Posiadając określony ich zasób, dziecko tworzy pojęcia. Wzbogacając zasób słownictwa, wzbogaca proces myślenia i związane z nim zjawiska abstrahowania i uogólniania. Dziecko zaczyna myśleć na poziomie rozumowania słownologicznego. Ograniczenia w odbiorze dźwięków otoczenia oraz dźwięków mowy wpływają niekorzystnie na rozwój słownictwa dziecka z wadą słuchu 98. Posiadając głębokie uszkodzenie słuchu, dziecko nie odbiera słów do niego kierowanych na drodze słuchowej, pozostaje jednak odbiór drogą wzrokową, który jednak 98 M. Góralówna, B. Hołyńska, Rehabilitacja małych dzieci z wadą słuchu, PZWL, Warszawa 1993, s

2 nie daje pełnego obrazu rzeczywistości. Nieprawidłowy odbiór słyszanych słów wpływa na przyswajanie ich w wadliwej postaci oraz tworzenie w umyśle dziecka nieprawidłowych wzorców wyrazowych. Sprawia to, iż wypowiedzi dziecka są niegramatyczne, a nierzadko pozbawione sensu logicznego. Mowa dziecka niedosłyszącego rozwija się wyraźnie wolniej niż u dzieci słyszących i jest bardziej lub mniej zniekształcona, dziecko bowiem mówi tak jak słyszy 99. Dlatego też dziecko może robić błędy podczas pisania, czytania, i w związku z tym może nie nadążać za słyszącymi rówieśnikami w szkole. Ważna jest zatem prawidłowo prowadzona rehabilitacja oraz korzystanie z aparatury wspomagającej słyszenie. Rozwój poznawczy Rozwój poznawczy jest uwarunkowany sprawnie działającymi zmysłami. Każdy z nich dostarcza dziecku innych informacji oraz doświadczeń, które, łącząc się, tworzą obraz spostrzeżeń. W okresie niemowlęctwa na rozwój poznawczy dziecka wpływają czynniki związane z wrażliwością słuchową i wzrokową. Usunięcie bądź upośledzenie jednego ze zmysłów może zaburzać cały proces poznawczy. U dziecka słyszącego tworzenie spostrzeżeń związane jest z pozyskiwaniem informacji z mowy dźwiękowej, dzięki której obraz rzeczywistości staje się pełniejszy. Dziecko z uszkodzonym słuchem także tworzy spostrzeżenia w toku zdobywania doświadczeń, jednak pozyskiwanie ich przebiega w sposób odmienny niż u dziecka słyszącego. Fakt ten jest wynikiem zaburzonego lub niewytworzonego zmysłu, jakim jest słuch. Postrzeganie świata przez dziecko z uszkodzonym słuchem opiera się głównie na wrażeniach wzrokowych, dotykowych, wibracyjnych i smakowych 100. Dlatego też spostrzeżenia, jakie kształtują się w jego umyśle, są niepełne, gdyż ograniczone są one o bodźce słuchowe. Ten ograniczony zasób bodźców powoduje zatem, że dziecko, które nie rozwinęło jeszcze mowy, może nie rozwinąć jej w sposób naturalny czyli na drodze słuchowego powtarzania usłyszanych dźwięków. Można zatem wnioskować, iż brak wzorców mowy może wpływać na kształt spostrzeżeń w umyśle dziecka. Czerpanie informacji głównie za pomocą wzroku i z wyłączeniem bodźców słuchowych może utrudniać postrzeganie związ J. Smoleńska, Niedosłyszący, [w:] T. Gałkowski, Psychologia dziecka głuchego, PWN, Warszawa 1988, s G. Dryżałowska, Rozwój językowy dziecka z uszkodzonym słuchem a integracja edukacyjna, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007, s. 42.

3 ków, takich jak zagadnienie czasu i przestrzeni. Mimo że u dzieci słabo słyszących niedostatki w spostrzeganiu wynikające z braku wrażeń słuchowych są częściowo rekompensowane większą zdolnością do koncentracji i podzielności uwagi niż u słyszących, u słabo słyszących występują duże problemy w zakresie przyswajania wspomnianych stosunków przestrzennych i czasowych. Dzieje się tak za sprawą ubogiego słownika, który nie jest w stanie w pełni wyrazić właściwe nazwanie zachodzących stosunków czasowo-przestrzennych. To z kolei prowadzi do występowania trudności w spostrzeganiu, a te jak pokazują badania do powstania trudności w nauce czytania i pisania, które jednoznacznie przekładają się na osiągnięcia szkolne dziecka z wadą słuchu 101. Niezdolność do rozwinięcia mowy na drodze słuchowej nie jest jedynym skutkiem niedosłuchu. Dziecko słyszące swoje spostrzeżenia wzbogaca o informacje dotyczące danego zjawiska. Często jest to informacja w postaci słownej pochodząca od dorosłych. Natomiast dziecko ze znacznym upośledzeniem słuchu nie odbiera tych informacji w pełni, często ich nie rozumie, co utrudnia mu budowanie prawidłowych spostrzeżeń. Dlatego też spostrzeganie i związany z nim proces syntezy jest zaburzony, zaś u dzieci z uszkodzonym słuchem dominuje analiza spostrzeżeniowa. Kolejnym procesem poznawczym związanym z mową jest myślenie. Myślenie oparte jest na wcześniej wspomnianym uogólnianiu i abstrahowaniu. Według J. Stachyry terminem uogólnienia można nazwać odnajdywanie cechy wspólnej w różnych przedmiotach, a przez to upodabnianie ich i zaliczanie jako równoważnych do jednej klasy (pojęcia) 102. Abstrahowanie natomiast jest to wyizolowanie jakiejś cechy przedmiotu i wyodrębnienie jej z pozostałych właściwości. Oba te procesy stanowią wspólnotę i zachodzą równocześnie podczas jednego procesu myślowego. Ponieważ, aby coś uogólnić, musimy najpierw wyodrębnić cechę przedmiotu, by móc odnaleźć ją w innych przedmiotach. Z procesem uogólniania związana jest mowa i zasób pojęć. Tak więc różny poziom rozwoju mowy u dzieci słyszących i z wadą słuchu wpływa na kształt procesów uogólniania 103. U dzieci z wadą słuchu 101 T. Gałkowski,Psychologia dziecka głuchego, PWN, Warszawa, 1993, s J. Stachyra, Zdolności poznawcze i możliwości umysłowe uczniów z uszkodzonym słuchem, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2001, s. 46. Opisany tu proces poznawczy (myślenie) wynika z koncepcji intelektualnej J. Piageta, dla którego proces intelektualny związany jest z czterema pojęciami: schematu, asymilacji, akomodacji i równoważenia. Szerzej opisuje to B.J. Wadsworth, Teoria Piageta. Poznawczy i emocjonalny rozwój dziecka, WSiP, Warszawa Tamże, s

4 w wyniku zaburzenia pracy tego zmysłu trudniejsze jest budowanie pojęć w umysłach dzieci, i w związku z tym trudniej zachodzą procesy uogólniania i abstrahowania. Dlatego też według J. Stachyry warunkiem rozwoju myślenia na poziomie abstrakcyjnym jest w pełni funkcjonujący słownik pojęciowo-słowny 104. Ważny jest nie tylko bogaty zasób słownictwa, lecz umiejętność jego wykorzystania, co w przypadku dzieci z wadą słuchu jest utrudnione. Charakterystyczny jest tutaj egocentryzm myślowy uwidaczniający się w pojmowaniu rzeczywistości na własny sposób, tak jak same go rozumieją. Ponadto u dzieci z wadą słuchu charakterystyczna jest sztywność i stereotypowość myślenia, uwidaczniająca się w wykonywaniu danych zadań w ten sam podany wyuczony sposób, niekoniecznie adekwatny do sytuacji. Wpływa to na sposób myślenia konkretno-wyobrażeniowego, które u dzieci głuchych jest zaburzone, co również może wynikać z deprywacji językowej 105. Zaburzenia występują również w procesie zapamiętywania, czyli magazynowania obrazów, zdarzeń, myśli oraz ich przypominania. U dzieci z wadą słuchu dominuje pamięć wzrokowa, a nie słuchowa, ze względu na upośledzenie narządu słuchu. Dziecko tworzy pamięć obrazów wzrokowych, a nie słuchowych, i dlatego proces zapamiętywania jest o wiele trudniejszy niż w przypadku wykorzystania obu tych analizatorów. Dzieci z wadą słuchu potrafią zapamiętać wiele obserwowanych szczegółów, ale jeżeli chodzi o rozumienie i powiązanie w całość, np. podanego tekstu, nastręcza im to duże trudności. Nie potrafią powtórzyć tekstu własnymi słowami, nie rozumiejąc związków między wyrazami, odtwarzają mechanicznie podaną treść. Jak pisze M. Kupisiewicz, nauczyciele zwracają uwagę na sztywność rozumowania uczniów oraz na silną tendencję do bezpośredniego naśladowania, aż do kopiowania wzorów czynności. Podkreślają, że dzieci te zbyt często ograniczają się do pamięciowego opanowania zarówno wiadomości, jak i pewnych schematów czynności, które potem odtwarzają mechanicznie 106. Utrudnieniem są stosowane pojęcia symboliczne, które nie są zrozumiałe dla dziecka z wadą słuchu; odbierane są w sposób dosłowny. Taki stan rzeczy ma związek z małym zasobem słownictwa dzieci oraz brakiem doświadczeń językowych. Trudno jest zapamiętać słowa, których się nie słyszy lub się je nie w peł Tamże, s I. Kaiser- Grodecka, Charakterystyka wybranych procesów poznawczych u dzieci głuchych, [w:] T. Gałkowski, I. Kaiser-Grodecka, J. Smoleńska (red.), Psychologia dziecka głuchego, PWN, Warszawa 1988, s M. Kupisiewicz, Intelektualna dojrzałość do uczenia się matematyki dzieci z wadą słuchu, WSiP, Warszawa 1996, s. 5.

5 ni odbiera i nie rozumie ich znaczenia. Kiedy dziecko nie słyszy prawidłowego brzmienia wyrazów, nie potrafi ich powtórzyć, a w konsekwencji nie magazynuje ich w swojej pamięci 107. Dzieci niesłyszące łatwo zapamiętują obrazy i ich szczegóły, jednak nie tworzą związków między obserwowanymi obiektami. Niektórzy autorzy uważają, iż zapamiętywanie przez słyszących jest trudniejsze, gdyż uświadamiają sobie i werbalizują oni obserwowane obiekty oraz wyłaniają wśród nich cechy wspólne, widzą związki między nimi. Natomiast u głuchych w związku z brakiem przyswajania języka i werbalizacji zjawisko to nie zachodzi lub jest zaburzone, co skutkuje szybszym zapamiętywaniem danego obiektu, gdyż wyłączony zostaje proces zwerbalizowania danego zjawiska. Podobnie sytuacja przedstawia się, jeżeli chodzi o zapamiętywanie cech przedmiotów. Niesłyszący zapamiętają cechy najbardziej widoczne, kontrastowe, pomijają natomiast cechy przedmiotu, które są bardziej istotne, ale zawierają cechy mniej widoczne. U słyszących proces ten przebiega odmiennie. Tak więc niesłyszący mylą podobne przedmioty o wiele częściej niż ich słyszący rówieśnicy. Choć w zapamiętywaniu wzrokowym niesłyszący wykazują lepsze wyniki, to w zapamiętywaniu treści słownych sytuacja jest odwrotna. Dzieci głuche lepiej zapamiętują oznaczenia migowe niż słowa. Natomiast nie zastępują wyrazów innymi wyrazami bliskoznacznymi, jak czynią to słyszący. W związku z tym dzieci niesłyszące, odtwarzając i zapamiętując dany tekst, dokonują tego w sposób dosłowny. Dlatego pamięć osób głuchych charakteryzuje sztywność przejawiająca się w odtwarzaniu zapamiętanych treści w całości, tak jak się ich nauczyły. Nie wyodrębniają oni treści potrzebnych do rozwiązania konkretnego zadania. Taki stan rzeczy spowodowany jest małym zasobem leksykalnym i związanym z nim brakiem wiedzy pomagającej kodować otrzymane wiadomości w umyśle. Podsumowując sprawność pamięci dzieci niesłyszących zależy od zasobu leksykalnego, wiedzy oraz bogactwa doświadczeń. Przedstawione zaburzenia występujące u dzieci głuchych nie muszą być jedynie wynikiem niedostatecznego opanowania mowy. Na taki stan rzeczy mogą mieć wpływ czynniki wewnętrzne osoby głuchej, takie jak: bierność w myśleniu, brak motywacji do prowadzenia procesów intelektualnych, sztywność i schematyczność myślenia. Może być to również związane ze środowiskiem, w jakim rozwija się dziecko (rodzina i szkoła). Środowiska te, wiedząc o zaburzeniach dziecka, często wyręczają je w pokonywaniu trudności, pomagając w sytuacjach, które 107 G Dryżałowska, Rozwój językowy dziecka z uszkodzonym słuchem a integracja edukacyjna, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007, s

6 tego nie wymagają, podając gotową wiedzę. W ten sposób łatwiej dochodzi do ukształtowania się postawy roszczeniowej i bierności w myśleniu. Opisane powyżej zagadnienia w większości dotyczą dzieci głuchych, jednak warto odnieść je do dzieci słabosłyszących. Z literatury przedmiotu wynika, iż podobnie jak w przypadku dzieci głuchych, taki u niedosłyszących rozpiętość ubytku słuchu zaliczanego do niedosłuchu wpływa w zasadniczym stopniu na rozwój mowy, co z kolei rzutuje na przebieg procesów intelektualnych 108. Podsumowując, zaburzenie jednej z funkcji poznawczych prowadzi do zmian w funkcjonowaniu całego procesu poznawczego dziecka z wadą słuchu. Nawet jeśli pozostałe zmysły przejmą część funkcji uszkodzonego słuchu, dziecko z niepełnosprawnością ma mniejsze szanse na sukces edukacyjny niż jego w pełni zdrowi rówieśnicy. Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka z wadą słuchu Rozwój emocjonalny również stanowi bardzo istotny element życia i funkcjonowania każdego człowieka. Dziecko słyszące w rozwoju komunikacji zaczyna od mimowolnie wydawanych dźwięków, które to zachowanie stopniowo przeradza się w świadome modulowanie głosem. Modulacje owe świadczą o samopoczuciu dziecka, o jego chęciach i pragnieniach związanych z różnymi uczuciami, takimi jak: głód, lęk, radość. Swoje potrzeby manifestuje poprzez śmiech, płacz, a nawet krzyk. Są to informacje, jakie przekazuje matce, która rozróżnia potrzeby dziecka i potrafi je zaspokajać. Także komunikaty nadawane przez matkę: odpowiedni ton głosu, jego natężenie posiadają zabarwienie emocjonalne, które są informacją dla dziecka. Rodzina jest środowiskiem, w którym dziecko nabywa kompetencje społeczne oraz rozwija się pod względem emocjonalnym. Najczęściej dzieje się to przez naśladownictwo osób dorosłych. Prawidłowe kontakty emocjonalne wywierają pozytywny wpływ na kształtowanie się mowy. Głównym źródłem doświadczeń językowych w początkowym okresie życia dziecka jest matka, która dostarcza mu prawidłowych wzorców słownych oraz wytwarza z dzieckiem więź emocjonalną. Procesy składające się na rozwój są ze sobą ściśle powiązane, zatem prawidłowe funkcjonowanie emocjonalne związane jest z dobrym stanem zdrowia dziecka, 108 J. Smoleńska, Niedosłyszący, [w:] T. Gałkowski, I. Kaiser-Grodecka, J. Smoleńska, Psychologia dziecka głuchego, PWN, Warszawa 1988, s

7 prawidłowym rozwojem intelektualnym, a także prawidłowo funkcjonującym środowiskiem rozwoju dziecka. Biorąc pod uwagę powyższe czynniki, można stwierdzić, iż u dziecka z wadą słuchu rozwój sfery emocjonalnej może ulec zaburzeniu. Powodem tego jest brak komunikacji dziecka z jego otoczeniem. W rodzinach słyszących posiadających dziecko z wadą słuchu komunikacja rodziców z dzieckiem nie jest na tym samym poziomie, co powoduje zaburzenia w sferze emocjonalnej dzieci. Taki stan powoduje u dzieci: lęk, złość, poczucie odrzucenia i niezrozumienia. Mniej jest to widoczne w rodzinach, gdzie zarówno dzieci, jak i rodzice nie słyszą. Rodzice lepiej porozumiewają się ze swoimi dziećmi z uszkodzonym słuchem, co wpływa na wytworzenie prawidłowego klimatu uczuciowego 109. Sposób konwersacji w tych rodzinach opiera się na tym samym migowym kodzie językowym, co nie powoduje niezrozumienia, lecz wpływa pozytywnie na rozwój emocjonalny dziecka. Dziecko nieakceptowane przez rodziców nie zaakceptuje samego siebie. Będzie miało trudności i obawy przed noszeniem, np. aparatów słuchowych, gdyż będą uwidaczniały jego kalectwo. Brak akceptacji ze strony osób bliskich może rzutować także na grunt kontaktów społecznych. Dziecko nie wierzące we własne siły i mające świadomość niezrozumienia nie będzie podejmowało prób zbliżenia się do grupy rówieśniczej, gdyż możliwe, że tak jak rodzina, tak i rówieśnicy nie zaakceptują jego odmienności. Dlatego tak ważna jest prawidłowa relacja dziecka z rodzicami, a szczególnie z matką, z którą niemowlę nawiązuje specjalną więź jako osobą opiekującą się dzieckiem stale. U dziecka głuchego odbiór dźwięków i bodźców dostarczających doświadczeń jest uboższy. Dziecko głuche odbiera bardzo głośne dźwięki, dlatego odbiór mowy i jej zabarwienia emocjonalnego jest utrudniony. Matka, mówiąc do dziecka, dostarcza mu komunikatów wraz z reakcjami emocjonalnymi. Małe dziecko poprzez kontakt z osobą mówiącą doznaje uczuć: aprobaty, niechęci, radości, smutku, gniewu. Modulacje głosu związane z danymi emocjami nie są dostrzegane przez dziecko z wadą słuchu, co powoduje zaburzony rozwój emocji i uczuć. Emocje okazywane przez dziecko głuche są pozbawione ekspresji słownej. Dziecko, które nie potrafi odczytywać emocji w sposób prawidłowy, nie będzie też potrafiło ich eksponować, przez co może występować u niego poczucie frustracji. Zatem, jak twierdzi G. Dryżałowska, im dziecko niesłyszące ma mniejsze 109 J. Smoleńska, Niedosłyszący, [w:] T. Gałkowski, I. Kaiser-Grodecka, J. Smoleńska, Psychologia dziecka głuchego, PWN, Warszawa 1988, s

8 możliwości słuchowe, słabiej rozwinięty język, tym mniej tych informacji może odebrać i zrozumieć, a tym samym w mniejszym zakresie uczestniczyć w życiu społeczeństwa 110. Zaburzony kontakt słowny, niemożność okazania w ten sposób swych stanów emocjonalnych i chęć wyładowania ich mogą być postrzegane jako cechy negatywne zachowania się dziecka i źle zrozumiane przez otoczenie. Słaby lub niedostateczny stopień porozumiewania się z otoczeniem wpływa na rozwój emocjonalny, ale także na rozwój społeczny dziecka. Niemożność porozumienia się z rówieśnikami, słaby odbiór ich mowy, ale także treści komunikatów przekazywanych przez nauczyciela wpływają na kształtowanie się nieprawidłowych relacji społecznych w klasie. Z powyższych rozważań można wysnuć wniosek, iż rozwój emocjonalny, społeczny, a także poznawczy w dużej mierze uzależniony jest od rozwoju mowy, a tym samym od możliwości komunikacyjnych dziecka. W zależności od środowiska, w jakim się rozwija, czy to osób słyszących czy niesłyszących, sposób komunikacji jest odmienny. Dzieci z wadą słuchu wychowujące się w rodzinach głuchych nawiązują komunikację z rodziną w sposób naturalny za pośrednictwem języka migowego oraz sygnałów niewerbalnych mimicznych twarzy i gestów ciała. U tych dzieci nie występują zatem negatywne emocje, wynikające z niezrozumienia, odrzucenia, inności w takim stopniu, w jakim mogą wystąpić w rodzinach słyszących z dzieckiem z wadą słuchu. Trudności stają przed dzieckiem w momencie przekroczenia progu szkoły, gdzie spotka się z nowymi osobami, rówieśnikami, nauczycielami, którzy nie zawsze rozumieją mowę dziecka, jego potrzeby oraz trudności. Dlatego bardzo ważne jest rozwijanie mowy dziecka już od najmłodszych lat, najpierw w środowisku rodzinnym, potem w szkolnym. Nie chodzi tu tylko o komunikację w znaczeniu wyrazowym, ale także emocjonalnym. Dzięki otwartości i chęci ludzi otaczających dziecko do nawiązywania kontaktu z nim łatwiejsze będzie dla niego sprostanie nowym sytuacjom, w których się znajdzie. Stwarza to szansę dziecku z uszkodzonym słuchem na pełne uczestnictwo w życiu słyszących nie pomimo kalectwa, lecz wraz z kalectwem. Nie należy zapominać, iż rozwój psychospołeczny dziecka w dużej mierze zależy od stopnia niedosłuchu, poziomu rozwoju mowy, nastawienia dziecka do nowych sytuacji, a także poziomu i efektywności prowadzonej rehabilitacji. 110 G. Dryżałowska, Rozwój językowy dziecka z uszkodzonym słuchem a integracja edukacyjna, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007, s

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu Dorota Kalinowska - psycholog Zespół Aspergera vs Autyzm Podobieństwa: Nieprawidłowości w zakresie interakcji społecznych; Stereotypowy, ograniczony repertuar

Bardziej szczegółowo

Umiejętności komunikacyjne dzieci niepełnosprawnych

Umiejętności komunikacyjne dzieci niepełnosprawnych Umiejętności komunikacyjne dzieci niepełnosprawnych Aby kogoś pokochać, trzeba go poznać, by poznać, musimy zrozumieć, aby zrozumieć należy z nim się porozumieć. By wypracować u dziecka niepełnosprawnego

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

Rozwój słuchu u dzieci.

Rozwój słuchu u dzieci. ZESPÓŁ PORADNI NR 3 Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna nr 6 Specjalistyczna Poradnia Wczesnej Diagnozy i Rehabilitacji 20-863 Lublin, ul. Młodej Polski 30 tel./ fax (81) 741-09- 30; 0-501-37-00-90

Bardziej szczegółowo

Uczenie się języka obcego przez dzieci Monika Madej

Uczenie się języka obcego przez dzieci Monika Madej Uczenie się języka obcego przez dzieci Monika Madej Plan prezentacji pytania: - Jak dzieci uczą się języka obcego? - Jak rodzic może uczyć języka obcego swoje dziecko? - Jak sprawić, aby dziecko polubiło

Bardziej szczegółowo

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc?

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Prowadzenie i opracowanie: Katarzyna Siwek Węgrów, 15.11.2010r. Autyzm a funkcjonowanie językowe Zaburzenia porozumiewania

Bardziej szczegółowo

Sześciolatek w szkole. Aldona Bystrzyńska Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna nr 3 w Gdańsku

Sześciolatek w szkole. Aldona Bystrzyńska Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna nr 3 w Gdańsku Sześciolatek w szkole Aldona Bystrzyńska Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna nr 3 w Gdańsku Koncepcja gotowości szkolnej Gotowość szkolna ma wielowymiarowy charakter, wyznaczony przez zadania rozwojowe

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców Przedszkolak u progu szkoły Informacja dla rodziców Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością

Bardziej szczegółowo

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców wzrokowych a także do ich interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń. Nie jest wyłącznie zdolnością do dokładnego

Bardziej szczegółowo

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki,

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, śpiewania, a nawet tworzenia łatwych melodii oraz w jakim

Bardziej szczegółowo

Prof.dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel. Osoby z niesprawnościami czytelniczymi - adresatami biblioterapii

Prof.dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel. Osoby z niesprawnościami czytelniczymi - adresatami biblioterapii Prof.dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel Osoby z niesprawnościami czytelniczymi - adresatami biblioterapii What is Bibliotherapy? - YouTube 2:04 2:04 www.youtube.com/watch?v=yembbbd pgt8 Prezentacja "Biblioterapia

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PROGRAMOWO - METODYCZNA w Szkole Podstawowej nr 15 im. Polskich Olimpijczyków w Koninie MÓWIĄ PALUSZKI

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PROGRAMOWO - METODYCZNA w Szkole Podstawowej nr 15 im. Polskich Olimpijczyków w Koninie MÓWIĄ PALUSZKI INNOWACJA PEDAGOGICZNA PROGRAMOWO - METODYCZNA w Szkole Podstawowej nr 15 im. Polskich Olimpijczyków w Koninie MÓWIĄ PALUSZKI PROGRAM NAUCZANIA JĘZYKA MIGOWEGO DLA DZIECI W WIEKU WCZESNOSZKOLNYM Opracowała:

Bardziej szczegółowo

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Oprac. Grzegorz Kata (UMCS, SPPiTR w Lublinie) Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zdolny sześciolatek

Bardziej szczegółowo

Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r.

Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r. Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r. Kompetencje kluczowe Kompetencje kluczowe to te, których wszystkie osoby potrzebują

Bardziej szczegółowo

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel OGÓLNE Umiejętność, które wykorzystujemy we wszelkiego typu działaniach SAMOREGULACJI

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA UCZNIÓW Z DYSLEKSJĄ ROZWOJOWĄ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA UCZNIÓW Z DYSLEKSJĄ ROZWOJOWĄ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA UCZNIÓW Z DYSLEKSJĄ ROZWOJOWĄ Opracowanie: Mgr Anna Borek Mgr Barbara Jakubiec Mgr Tomasz Padyjasek Spis treści: 1. Termin dysleksja. 2. Trudności

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA W KLASACH I III. Język angielski

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA W KLASACH I III. Język angielski PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA W KLASACH I III Język angielski Nauczanie języka angielskiego w Szkole Podstawowej Nr 2 w Twardogórze odbywa się według,,program nauczania języka angielskiego do edukacji

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

ANKIETA REKRUTACYJNA

ANKIETA REKRUTACYJNA ANKIETA REKRUTACYJNA Prosimy o wypełnienie poniższej ankiety rekrutacyjnej, której celem jest zebranie informacji niezbędnych do przeprowadzenia rekrutacji uczestników projektu Wszyscy razem. 1. Imię i

Bardziej szczegółowo

Nauczanie języka obcego uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. (ze szczególnym uwzględnieniem niepełnosprawności intelektualnej)

Nauczanie języka obcego uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. (ze szczególnym uwzględnieniem niepełnosprawności intelektualnej) Nauczanie języka obcego uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (ze szczególnym uwzględnieniem niepełnosprawności intelektualnej) I. Specjalne potrzeby edukacyjne II. Uczeń z SPE na lekcji języka

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

Komunikacja dziecka niesłyszącego w przedszkolu

Komunikacja dziecka niesłyszącego w przedszkolu Opieka i wychowanie Komunikacja dziecka niesłyszącego w przedszkolu mgr Bożena Litwin pedagog specjalny, nauczyciel Publicznego Przedszkola nr 23 w Rzeszowie WPROWADZENIE Możliwość porozumiewania się w

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Talent autoprezentacji Sztuka zaprezentowania własnej osoby Katarzyna Lipska Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach 26

Bardziej szczegółowo

Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia.

Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia. 6-LATEK W SZKOLE Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia. Umysłowa Emocjonalnospołeczna GOTOWOŚĆ SZKOLNA Fizyczna Percepcyjno - motoryczna 1. Diagnozą

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne programy nauczania szansą na awans edukacyjny

Innowacyjne programy nauczania szansą na awans edukacyjny Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego CZŁOWIEK - NAJLEPSZA INWESTYCJA SignWriting Broszura informacyjna na temat projektu: Innowacyjne programy nauczania

Bardziej szczegółowo

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową.

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Metoda Krakowska Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Jest to metoda sylabowa oparta na wspomaganiu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO.

REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO. REGULAMIN OCENIANIA UCZNIÓW KLAS I-III SP nr 36 W POZNANIU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO. 1. W klasach I-III uczniowie są oceniani w sposób opisowy uwzględniający rozwój indywidualny ucznia i jest dostosowana

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRACY Z UCZNIEM/UCZENNICĄ ZAJĘĆ KOREKCYJNO-KOMPENSACYJNYCH NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH

PROGRAM PRACY Z UCZNIEM/UCZENNICĄ ZAJĘĆ KOREKCYJNO-KOMPENSACYJNYCH NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH PROGRAM PRACY Z UCZNIEM/UCZENNICĄ ZAJĘĆ KOREKCYJNO-KOMPENSACYJNYCH NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU: WYRÓWNYWANIA SZANS EDUKACYJNYCH UCZNIÓW Z GRUP O UTRUDNIONYM DOSTĘPIE

Bardziej szczegółowo

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej.

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. AAC to w skrócie komunikacja alternatywna i wspomagająca. To wszystkie sposoby porozumiewania się, które są wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

Diagnoza funkcjonalna dziecka

Diagnoza funkcjonalna dziecka Diagnoza funkcjonalna dziecka Dane dziecka: i opis środowiska wychowującego Imię i nazwisko: XX, chłopiec Wiek dziecka: 3,6 Nie uczęszcza do przedszkola Rodzice: wykształcenie mama- wyższe, ojciec średnie

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Deborah Deutsch Smith - Pedagogika specjalna. T. 2. Spis treści

Księgarnia PWN: Deborah Deutsch Smith - Pedagogika specjalna. T. 2. Spis treści Księgarnia PWN: Deborah Deutsch Smith - Pedagogika specjalna. T. 2 Spis treści Rozdział 1. Niepełnosprawności fizyczno-ruchowe oraz specjalne potrzeby zdrowotne...........................................................

Bardziej szczegółowo

LP. TEMAT TREŚĆ METODA 1 Praca w życiu człowieka.

LP. TEMAT TREŚĆ METODA 1 Praca w życiu człowieka. STRATEGIA DORADZTWA ZAWODOWEGO LP. TEMAT TREŚĆ METODA 1 Praca w życiu człowieka. 2 Czy marzenia pomagają w wyborze zawodu? 3 Poznawanie siebie. Precyzowanie własnego sukcesu. 4 Dlaczego sukces gwarantuje

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Rozwoju Edukacji

Ośrodek Rozwoju Edukacji Ośrodek Rozwoju Edukacji Karta Indywidualnych Potrzeb Ucznia Termin założenia karty 20.09.2011r. IMIĘ (IMIONA) I NAZWISKO Ucznia Kamil klasa IV Nazwa przedszkola/szkoły lub placówki zakładającej Kartę.

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność

KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność 1. ISTOTA I ZNACZENIE KOMUNIKOWANIA SIĘ 2. PROCES KOMUNIKOWANIA SIĘ 3. STYLE KOMUNIKOWANIA SIĘ 4. PRZESZKODY W KOMUNIKOWANIU SIĘ 1.ISTOTA I ZNACZENIE KOMUNIKOWANIA

Bardziej szczegółowo

Psycholog szkolny Kamila Budzyńska

Psycholog szkolny Kamila Budzyńska Psycholog szkolny Kamila Budzyńska Podjęcie przez dziecko obowiązku szkolnego wiąże się z początkiem nowego, bardzo ważnego etapu w jego życiu. Przechodząc z wieku przedszkolnego w wiek wczesnoszkolny

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNY PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNYCH DLA UCZNIA KLASY DRUGIEJ GIMNAZJUM

INDYWIDUALNY PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNYCH DLA UCZNIA KLASY DRUGIEJ GIMNAZJUM INDYWIDUALNY PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNYCH DLA UCZNIA KLASY DRUGIEJ GIMNAZJUM Uczeń klasy drugiej gimnazjum zakwalifikowany do kształcenia specjalnego ze względu na obniżenie rozwoju sprawności umysłowych

Bardziej szczegółowo

W ASPEKCIE ICH ROZWOJU FIZYCZNEGO, POZNAWCZEGO i EMOCJONALNO - SPOŁECZNEGO

W ASPEKCIE ICH ROZWOJU FIZYCZNEGO, POZNAWCZEGO i EMOCJONALNO - SPOŁECZNEGO W ASPEKCIE ICH ROZWOJU FIZYCZNEGO, POZNAWCZEGO i EMOCJONALNO - SPOŁECZNEGO TRUD ROZWOJU Od pierwszych chwil życia dziecko podejmuje wysiłek związany z rozwojem. Wyrusza w długą drogę, na której w pewnym

Bardziej szczegółowo

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół 29 maja 2014 r. Nowelizacja rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Anita Duda nauczyciel Szkoły Podstawowej Nr 47 im. Jana Klemensa Branickiego w Białymstoku Białystok, II semestr roku szkolnego 2015/2016 Wszyscy chcemy, aby

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 CZĘŚĆ I RODZINA A DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE 1. Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych Andrzej Twardowski... 18 1.1. Systemowy model funkcjonowania rodziny...

Bardziej szczegółowo

Piotr Romanowski psycholog. psycholog.romanowski@gmail.com

Piotr Romanowski psycholog. psycholog.romanowski@gmail.com Piotr Romanowski psycholog dziecko swobodnie porusza się, jest samodzielne w zakresie samoobsługi zmiany dotyczące wzrostu i wagi ciała nie są już tak intensywne jak dotychczas, jednak coraz bardziej wyraźne

Bardziej szczegółowo

kształcenie świadomości fonologicznej u dzieci 6-letnich; podnoszenie sprawności artykulacyjnej;

kształcenie świadomości fonologicznej u dzieci 6-letnich; podnoszenie sprawności artykulacyjnej; I. Wstęp Jednym z podstawowych zadań oddziaływania dydaktycznego wobec uczniów klasy 0 jest przygotowanie ich do opanowania umiejętności czytania i pisania. Istota tych procesów związana jest z przetwarzaniem

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku mającemu trudności w nauce czytania i pisania?

Jak pomóc dziecku mającemu trudności w nauce czytania i pisania? Jak pomóc dziecku mającemu trudności w nauce czytania i pisania? Stopniowe opanowanie umiejętności czytania i pisania stanowi jeden z najistotniejszych elementów nauki w zerówce jak i w pierwszych latach

Bardziej szczegółowo

Autor: Kamila Kwiecień logopeda przedszkola

Autor: Kamila Kwiecień logopeda przedszkola Autor: Kamila Kwiecień logopeda przedszkola ROZWÓJ MOWY A DOJRZAŁOŚĆ SZKOLNA Wielkim osiągnięciem człowieka jest umiejętność porozumiewania się za pomocą języka werbalnego. Znakami tego języka są słowa

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Zestaw egzaminacyjny z zakresu języka angielskiego składał się z jedenastu zadań zamkniętych,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III 1 I. Cele nauczania przedmiotu Nadrzędnym celem nauczania w klasach 1-3 jest opanowanie przez uczniów podstaw języka angielskiego w stopniu

Bardziej szczegółowo

O GŁUCHYCH SŁÓW KILKA

O GŁUCHYCH SŁÓW KILKA O GŁUCHYCH SŁÓW KILKA Głusi mogą wszystko, tylko słyszeć nie mogą te słowa głuchego rektora Uniwersytetu Gallaudeta Thomasa Hopkinsa Gallaudeta pokazują wiarę w Głuchego jako człowieka w pełnym tego słowa

Bardziej szczegółowo

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Instytut Pedagogiki Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uczelnie dla szkół Główne myśli Etap edukacji wczesnoszkolnej

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka niesłyszącego i słabosłyszącego 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

Eksperta porady. Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042)

Eksperta porady. Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042) Eksperta porady Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042) Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania to opracowanie, które jest kontynuacją pozycji pt. Diagnoza ucznia w ramach

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

W y m a g a n i a. EDUKACJA POLONISTYCZNA KLASA IIA IIB IIC IID SP r.szk.2015/2016

W y m a g a n i a. EDUKACJA POLONISTYCZNA KLASA IIA IIB IIC IID SP r.szk.2015/2016 W y m a g a n i a EDUKACJA POLONISTYCZNA KLASA IIA IIB IIC IID SP r.szk.2015/2016 wych.t.krzywicka, wych.b.niedźwiadek, wych.m.jasińska, wych.m.wojtyła Drwal EDUKACJA POLONISTYCZNA Edukacja EDUKACJA POLONISTYCZNA

Bardziej szczegółowo

Wczesna interwencja. Małgorzata Czajkowska-Kisil Bartosz Marganiec. Uniwersytet Warszawski www.plm.uw.edu.pl. Konferencja.

Wczesna interwencja. Małgorzata Czajkowska-Kisil Bartosz Marganiec. Uniwersytet Warszawski www.plm.uw.edu.pl. Konferencja. + Konferencja Edukacja Głuchych Wczesna interwencja Warszawa 20 marca 2014 r. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Małgorzata Czajkowska-Kisil Bartosz Marganiec Uniwersytet Warszawski www.plm.uw.edu.pl +

Bardziej szczegółowo

Program zajęć rewalidacyjnych dla ucznia klasy V z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim

Program zajęć rewalidacyjnych dla ucznia klasy V z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim Program zajęć rewalidacyjnych dla ucznia klasy V z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim Indywidualny program rewalidacji został opracowany dla ucznia klasy piątej szkoły podstawowej na podstawie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU OPRACOWANIE ANNA MAZUR EWA KWIATKOWSKA OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE I ICH KRYTERIA Nauka języków obcych

Bardziej szczegółowo

REFERAT STYLE UCZENIA SI WSZYSTKIEGO MO

REFERAT STYLE UCZENIA SI WSZYSTKIEGO MO REFERAT STYLE UCZENIA SIĘ. WSZYSTKIEGO MOŻESZ SZYBKO SIĘ NAUCZYĆ!!! Każde dziecko ma wrodzoną chęć poznawania świata, zdobywania wiedzy. Często spotykamy się z takimi sytuacjami, w których dziecko korzysta

Bardziej szczegółowo

MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania

MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania dr Joanna Skibska Akademia Techniczno-Humanistyczna Bielsko-Biała Wiek a zdolności uczenia się dziecka

Bardziej szczegółowo

Konstruowanie programów wspomagania rozwoju dzieci w świetle przeprowadzonej diagnozy przedszkolnej

Konstruowanie programów wspomagania rozwoju dzieci w świetle przeprowadzonej diagnozy przedszkolnej Konstruowanie programów wspomagania rozwoju dzieci w świetle przeprowadzonej diagnozy przedszkolnej Danuta Mroczyk Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Zielonej Górze I co dalej z diagnozą przedszkolną?

Bardziej szczegółowo

Psychofizyczne i społeczne uwarunkowania zachowań dzieci w ruchu drogowym. Andrzej Wojciechowski Ida leśnikowska-matusiak

Psychofizyczne i społeczne uwarunkowania zachowań dzieci w ruchu drogowym. Andrzej Wojciechowski Ida leśnikowska-matusiak Psychofizyczne i społeczne uwarunkowania zachowań dzieci w ruchu drogowym Andrzej Wojciechowski Ida leśnikowska-matusiak Do osiągnięcia 10-12 roku życia dziecko nie jest zdolne do samodzielnego dawania

Bardziej szczegółowo

Trzy kroki koncepcji Wspierania rozwoju przez Trening Globalny. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Trzy kroki koncepcji Wspierania rozwoju przez Trening Globalny. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Trzy kroki koncepcji Wspierania rozwoju przez Trening Globalny Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Dziecko jako PODMIOT INDYWIDUALIZACJA PROCESU WSPIERANIA ROZWOJU TRENINGU GLOBALNEGO Wieloletnie doświadczenia

Bardziej szczegółowo

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA NR 3

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA NR 3 PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA NR 3 GOTOWOŚĆ SZKOLNA to stopień rozwoju psychofizycznego, który pozwoli dziecku sprostać obowiązkom szkolnym. Co to jest gotowość szkolna ( )osiągnięcie przez dziecko

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI www.magazynnauczyciela.pl AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z j. angielskiego. Klasy I-III. Klasa I

Kryteria oceniania z j. angielskiego. Klasy I-III. Klasa I Kryteria oceniania z j. angielskiego Klasy I-III Klasa I W klasie I uczeń nabywa sprawności mówienia i rozumienia ze słuchu. 1) rozumienie prostych poleceń a) celujący : rozumie wszystkie polecenia używane

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym

Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym Ewa Pohorecka 08.06.2015 Kraków Rozwój emocjonalny dziecka kładzie podwaliny pod rozwój każdej innej zdolności umysłowej Na długo przed

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu AAC (ang.) Augmentive and Alternative Communication Wspomagające

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI PROGRAM AKTYWNOŚCI KNILL ÓW RUCH ROZWIJAJĄCY W.SHERBORNE Opracowała: Joanna Dolna Marianna i Christopher Knill Metoda powstała w wyniku trudności, jakie napotykali

Bardziej szczegółowo

O DOJRZAŁOŚCI SZKOLNEJ SŁÓW KILKA

O DOJRZAŁOŚCI SZKOLNEJ SŁÓW KILKA O DOJRZAŁOŚCI SZKOLNEJ SŁÓW KILKA Udany start szkolny jest bardzo istotny dla całej kariery szkolnej dziecka. Aby dziecko mogło rozpocząć naukę i sprostać wymaganiom szkolnym powinno osiągnąć tzw. DOJRZAŁOŚĆ

Bardziej szczegółowo

METODY AKTYWIZUJĄCE W PRACY Z DZIECKIEM Z AUTYZMEM I Z KLAS MŁODSZYCH

METODY AKTYWIZUJĄCE W PRACY Z DZIECKIEM Z AUTYZMEM I Z KLAS MŁODSZYCH METODY AKTYWIZUJĄCE W PRACY Z DZIECKIEM Z AUTYZMEM I Z KLAS MŁODSZYCH CZYM JEST AUTYZM? Autyzm należy do grupy całościowych zaburzeń rozwojowych, które zostały wyodrębnione spośród innych form zaburzeń

Bardziej szczegółowo

Program terapeutyczno-edukacyjny Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł - gimnastyka mózgu

Program terapeutyczno-edukacyjny Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł - gimnastyka mózgu Opracowała: Katarzyna Szydłowska Wprowadzenie Dziecko rodzi się z kompleksem naturalnych sił- odruchów i instynktów. Naturalnie dane odruchy i pierwotne ruchy w procesie ich przyswajania w okresie niemowlęcym,

Bardziej szczegółowo

PLAN WYCHOWAWCZO-DYDAKTYCZNY

PLAN WYCHOWAWCZO-DYDAKTYCZNY PLAN WYCHOWAWCZO-DYDAKTYCZNY ROK SZKOLNY 2014/2015 Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Samorządowe Przedszkole Nr 55 W co się bawić? zabawa jako najpełniejsza forma aktywności dziecka w wieku przedszkolnym

Bardziej szczegółowo

+ umiejętności/wiadomości opanowane, / umiejętność wymaga ćwiczeń/ wiadomości wymagają uzupełnienia - brak umiejętności /wiadomości.

+ umiejętności/wiadomości opanowane, / umiejętność wymaga ćwiczeń/ wiadomości wymagają uzupełnienia - brak umiejętności /wiadomości. KRYTERIA OCENY WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI UCZNIÓW Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I - III W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 1. Na lekcje uczniowie zobowiązani są przynosić: podręcznik oraz ćwiczenia. 2.W ramach

Bardziej szczegółowo

DOJRZAŁOŚĆ SZKOLNA I OBJAWY NIEDOJRZAŁOŚCI SZKOLNEJ U DZIECKA 6 LETNIEGO

DOJRZAŁOŚĆ SZKOLNA I OBJAWY NIEDOJRZAŁOŚCI SZKOLNEJ U DZIECKA 6 LETNIEGO DOJRZAŁOŚĆ SZKOLNA I OBJAWY NIEDOJRZAŁOŚCI SZKOLNEJ U DZIECKA 6 LETNIEGO DOJRZAŁOŚĆ SZKOLNA to gotowość do podjęcia przez dziecko zadań i obowiązków jakie stawia przed nim szkoła. Dojrzałość obejmuje:

Bardziej szczegółowo

Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie)

Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie) Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie) specjalizacja strukturalna i funkcjonalna ze względu na rodzaj bodźca oraz

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO PSYCHOLOGIA GŁUCHYCH

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE 1. Tytuł innowacji Z angielskim za pan brat już od najmłodszych lat 2. Typ innowacji Programowa i organizacyjna: - wprowadzenie zajęć z języka

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI INTELEKTUALNEJ

DIAGNOZA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI INTELEKTUALNEJ DIAGNOZA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI INTELEKTUALNEJ 1. Wyróżniamy dwa rodzaje diagnozy ze względu na cel: A. diagnoza dla selekcji = diagnoza negatywna (określająca defekty i dysfunkcje) jej celem jest stwierdzenie

Bardziej szczegółowo

Szkolniak7 Świąteczny czas

Szkolniak7 Świąteczny czas Szkolniak7 Świąteczny czas ORGANIZATOR PROJEKTU Publiczna Szkoła Podstawowa nr 7 11-go Listopada 16 97-500, Radomsko Numer 1 11/15 PARTNER Edukacja czytelnicza i promocja czytelnictwa to jeden z kierunków

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji programu poprawy efektywności kształcenia i wychowania w klasach I-III

Sprawozdanie z realizacji programu poprawy efektywności kształcenia i wychowania w klasach I-III Sprawozdanie z realizacji programu poprawy efektywności kształcenia i wychowania w klasach I-III W roku szkolnym 2014/15 został wprowadzony do realizacji program poprawy efektywności kształcenia i wychowania.

Bardziej szczegółowo

CECHA PRZEDMIOTU. Limit miejsc w grupach Ćwiczenia. R I / S I 21 udziału. Telefon e-mail Ćwiczenia mgr Maria Koźluk maria.koźluk@plockizoz.

CECHA PRZEDMIOTU. Limit miejsc w grupach Ćwiczenia. R I / S I 21 udziału. Telefon e-mail Ćwiczenia mgr Maria Koźluk maria.koźluk@plockizoz. CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo Profil kształcenia Praktyczny Poziom realizacji Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach Opr. Monika Wajda-Mazur Klasy integracyjne w naszej szkole. Nasza szkoła jako placówka z oddziałami integracyjnymi, nie tylko edukuje w zakresie ustalonego

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ?

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ? Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ? CELE DYDAKTYCZNO-WYCHOWAWCZE: Po przeprowadzonej lekcji uczniowie i uczennice: umieją określić pojęcie

Bardziej szczegółowo

6 latek do szkoły czyli o gotowości szkolnej

6 latek do szkoły czyli o gotowości szkolnej 6 latek do szkoły czyli o gotowości szkolnej Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna Nr 1 ul. Kościuszki 31/1, 50-011 Wrocław - Stare Miasto tel./fax (71) 344 83 35 www.ppp1.wroc.pl Skrzynka pytań: www.ppp1.wroc.pl

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO W KLASACH 4 6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 93 W KRAKOWIE

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO W KLASACH 4 6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 93 W KRAKOWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO W KLASACH 4 6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 93 W KRAKOWIE Ocenie podlegają następujące obszary aktywności ucznia: 1. Wypowiedzi ustne: - wypowiedź

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA I KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA KLAS I III. obowiązujące od roku szkolnego 2015/2016

WYMAGANIA I KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA KLAS I III. obowiązujące od roku szkolnego 2015/2016 WYMAGANIA I KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA KLAS I III obowiązujące od roku szkolnego 2015/2016 Wymagania konieczne* : - zna i rozumie najbardziej podstawowe pojęcia, - reaguje na proste komunikaty

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Komunikacja społeczna Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo