Projektowanie strategii produktu na rynku międzynarodowym - między standaryzacją a adaptacją

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Projektowanie strategii produktu na rynku międzynarodowym - między standaryzacją a adaptacją"

Transkrypt

1 Danuta Babińska Katedra Badań Rynkowych i Marketingowych Akademia Ekonomiczna w Katowicach Projektowanie strategii produktu na rynku międzynarodowym - między standaryzacją a adaptacją Tradycyjnie problematyka małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) rozpatrywana jest przede wszystkim w odniesieniu do rynku lokalnego. Wydaje się jednak, że obecnie w warunkach integracji i globalizacji gospodarki światowej, kiedy to rynki krajowe stają się rynkami międzynarodowymi, zasadne jest poruszenie problematyki budowy strategii produktu na rynku międzynarodowym przez małe i średnie przedsiębiorstwa, szczególnie w kontekście możliwej do zdobycia przez nie przewagi konkurencyjnej. Właściwie trudno byłoby wskazać przedsiębiorstwo, które nie ma żadnego typu odniesienia międzynarodowego, czy też nie jest zaangażowane w określoną formę relacji międzynarodowej. Nawet na rynku wewnętrznym, który był tradycyjnie domeną działania MSP, oprócz krajowych konkurentów pojawiają się zagraniczni dostawcy, którzy przyczyniając się do nasycenia tego rynku, zmuszają przedsiębiorstwo do wychodzenia ze swoją ofertą na rynki zagraniczne 1. Zasadniczy wpływ na efekty działalności firmy na rynkach zagranicznych, na budowanie jej globalnego wizerunku i reputacji mają decyzje w odniesieniu do produktu, podejmowane w poszczególnych fazach ekspansji zagranicznej firmy. Pozostałe elementy marketingu-mix muszą być zaprojektowane i opracowane na podstawie decyzji dotyczących produktu, gdyż to produkty firmy w zasadniczym stopniu definiują jej działalność, określają klientów i konkurentów firmy. Strategia produktu stanowi rdzeń aktywności przedsiębiorstwa we wszystkich sferach jego funkcjonowania, a wytwarzane produkty można postrzegać jako swoiste wyjście firmy, stanowiące łącznik pomiędzy wewnętrzną konfiguracją zasobów przedsiębiorstwa, a jego ciągle zmieniającym się otoczeniem. Z punktu widzenia marketingu pojęcie produktu znacznie odbiega od potocznego rozumienia tego słowa. Przykładowo W. J. Keegan definiuje produkt jako zbiór fizycznych, psychologicznych, usługowych i symbolicznych atrybutów, które wspólnie dostarczają satysfakcji lub korzyści nabywcy bądź użytkownikowi 2. W rozumieniu marketingowym produkt nie jest więc jedynie fizycznym obiektem ani podstawową funkcją, jaką ten obiekt 1 J. Bednarz, E. Gostomski: Działalność małych i średnich przedsiębiorstw na rynkach zagranicznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2009, s W. J. Keegan: Global Marketing Management, Prentice Hall, 1999, s

2 spełnia; należy go raczej postrzegać kompleksowo, jako wiązkę korzyści (użyteczności), którą otrzymuje kupujący. Obejmuje ona oprócz cech fizycznych, jak forma, smak, kolor, zapach, konsystencja, również to, jak produkt funkcjonuje w praktyce, jego opakowanie, etykietę, gwarancję, serwis świadczony przez wykonawcę lub sprzedawcę, prestiż marki, reputację producenta, kraj pochodzenia oraz wiele innych pożytków (w tym o znaczeniu symbolicznym) wynikających z faktu posiadania, czy używania produktu. Tak więc taki sam zestaw kina domowego zakupiony na raty w supermarkecie, w specjalistycznym sklepie ze sprzętem RTV, czy też za pomocą katalogu wysyłkowego (drogą sprzedaży wysyłkowej) to trzy zupełnie różne produkty. Poza produktami materialnymi wyróżnia się jeszcze usługi, osoby, miejsca, organizacje i idee 3. W marketingu pojęcie produktu rozszerzone jest więc na wszystko, co może znaleźć się na rynku, zyskać uwagę, zostać nabyte, użyte lub skonsumowane, zaspokajając czyjeś pragnienie lub potrzebę. Pojęciem kluczowym jest tutaj wartość, która jest wprost proporcjonalna do możliwości rozwiązywania problemów lub zaspakajania potrzeb w opinii klientów 4. Leksykon marketingu definiuje strategię produktu jako formułowanie długofalowych celów i koncepcji działań dotyczących produktu na podstawie przewidywanych zmian oczekiwanych w otoczeniu przedsiębiorstwa 5. Odnosząc tę definicję do działań związanych z produktem, które przedsiębiorstwo podejmuje w związku z ich sprzedażą na rynku międzynarodowym pamiętać należy, że zarówno makrootoczenie przedsiębiorstwa, jak i jego otoczenie konkurencyjne może skrajnie różnić się od krajowego. Strategię produktu można również rozumieć jako proces dostosowywania produktu do obecnych oraz przyszłych potrzeb i wymagań odbiorców 6 lub po prostu jako sposób postępowania przedsiębiorstwa z produktem i jego wyposażeniem (opakowaniem, oznakowaniem). 7 W literaturze przedmiotu można również spotkać się z - wydaje się zbliżonym pojęciem - polityki produktu, które obejmuje kształtowanie właściwości produktu pożądanych z punktu widzenia potrzeb konsumenta oraz kompleks procesów związanych z wyborem i celowym kształtowaniem w danych warunkach zintegrowanego programu działań dotyczących produktu i jego zmian w ujęciu dynamicznym. 3 P. Kotler: Marketing management. Analysis, planning, implementation and control, Prentice Hall International 1997, s P. Doyle: Marketing wartości, Felberg SJA, Warszawa 2003, s Leksykon marketingu, pod red. J. Altkorna i T. Kramera, PWE, Warszawa, 1998, s H. Mruk, I. P. Rutkowski: Strategia produktu, PWE, Warszawa 1999, s L. Garbarski, I. Rutkowski, W. Wrzosek: Marketing. Punkt zwrotny nowoczesnej firmy, PWE, Warszawa 2000, s

3 Kwestią kluczową w budowaniu strategii produktu na rynku międzynarodowym jest podjęcie decyzji: z jednej strony - o zakresie standaryzacji tej strategii i osiągnięciu z tego tytułu maksimum korzyści (takich jak m.in. obniżka kosztów produkcyjnych, wydatków na badania i rozwój, kształtowanie jednolitego wizerunku firmy, poprawa jakości i innych), a z drugiej - zadecydowanie o zakresie niezbędnych dostosowań do lokalnych warunków działania. Jednakże w warunkach globalizacji konkurencji, szybko rosnących kosztów rozwoju produktów, przy jednoczesnym skracaniu się cyklu ich życia i związanym z tym brakiem szans eksploatacji wszystkich możliwości wprowadzenia nowego produktu na rynek, ten proces podejmowania decyzji komplikuje się. Możliwość zastosowania opcji pośrednich pomiędzy całkowitą standaryzacją a pełnym dostosowaniem strategii produktu do warunków rynków zagranicznych może oznaczać przykładowo oferowanie tego samego produktu w sensie cech fizycznych, marki i opakowania, ale odmienne jego pozycjonowanie (np. takie same meble, sprzedawane przez firmę Ikea w krajach Europy Zachodniej są pozycjonowane w niższych segmentach rynkowych niż w Europie Środkowej i Wschodniej, ze względu na występujące różnice w sile nabywczej konsumentów). Inna z kolei możliwość to modyfikowanie cech fizycznych produktu, na przykład poprzez dostosowanie ich do warunków klimatycznych różnych krajów, ale stosowanie tego samego globalnego komunikatu promocyjnego (proszki do prania, benzyna). Przedsiębiorstwo może wprowadzić zróżnicowany asortyment produktów na różnych rynkach, przy jednoczesnej standaryzacji poszczególnych modeli produktów. Dostosowanie strategii produktu do warunków rynku zagranicznego może polegać jedynie na wprowadzeniu bardzo drobnych zmian np. w opakowaniu produktu (logo i grafika opakowania pozostają takie same, ale kolorystyka zostaje zmieniona ze względu na odmienności w symbolice kolorów występujące w różnych kulturach). Przedsiębiorstwo może różnicować sposób kształtowania cyklu życia produktu w skali międzynarodowej przy utrzymaniu globalnej marki (np. marki światowych koncernów samochodowych wprowadzane z zamierzonym opóźnieniem na rynek polski). Wciąż otwartą kwestią pozostaje to, co należy uznać za elementy strategii produktu. Wydaje się, że zaliczenie do elementów tej strategii samego produktu, jego marki oraz opakowania jest nieco zawężone. W literaturze można znaleźć wiele propozycji dotyczących tego jakiego typu decyzje wiążą się z kształtowaniem strategii produktu 8. Na tej podstawie 8 Zob. m. in.: L. Garbarski, I. Rutkowski, W. Wrzosek: Marketing...op. cit., s , Zarządzanie produktem, pr. zbior. pod red. B. Sojkina, PWE, Warszawa 2003, s , T. Gołębiowski: Decyzje dotyczące produktu w przedsiębiorstwie eksportującym. Aspekty marketingowe, Monografie i Opracowania nr 159, SGPiS, Warszawa 1984, s

4 można przyjąć, że opracowanie strategii produktu na rynku międzynarodowym obejmuje przede wszystkim: - ustalanie i dobór (lub spowodowanie nadania) cech materialnych wyrobu lub cech usługi, - ustalanie cech opakowania, - kształtowanie znaku firmowego (marki), - pozycjonowanie produktu w skali międzynarodowej, - określenie zakresu gwarancji dla danego produktu oraz związanych z nim usług przyi posprzedażowych, - kształtowanie struktury asortymentowej produktów oferowanych na rynkach zagranicznych, - wprowadzanie produktów na dany rynek zagraniczny oraz ich wycofywanie z tego rynku, - zarządzanie międzynarodowym cyklem życia produktu. Wśród elementów strategii produktu na rynku międzynarodowym można zatem wyodrębnić te, które wchodzą w skład struktury samego produktu, jak jego cechy materialne, marka, opakowanie, gwarancje, usługi dodatkowe itd. oraz pewne działania podejmowane w odniesieniu do ukształtowanych produktów, jak decydowanie o ich wprowadzeniu na poszczególne rynki zagraniczne, kolejności ich wprowadzania, wybór określonej opcji ich pozycjonowania, decydowanie o wydłużeniu określonych faz życia i wiele innych. Oczywiście należy przy tym pamiętać o wzajemnym przenikaniu się tych elementów, na przykład wydłużanie fazy dojrzałości może polegać na wprowadzaniu zmian do produktu poszerzonego. Przykładowe decyzje w odniesieniu do poszczególnych elementów strategii produktu na rynku międzynarodowym zawiera tabela 1. Tabela 1. Przykłady decyzji odnoszących się do elementów strategii produktu na rynku międzynarodowym Elementy strategii produktu Przykładowe decyzje w obrębie danego elementu Postać fizyczna produktu - kształtowanie jakości technicznej produktu poprzez dobór określonych surowców, materiałów, komponentów - decyzje w odniesieniu do technologii wytwarzania produktów Marka produktu - decyzja o oznaczeniu produktu marką bądź o sprzedaży produktu anonimowego - sprzedaż pod marką własną producenta lub marką dystrybutora - stosowanie marki globalnej lub marek lokalnych - decyzje dotyczące logotypu Opakowanie - decyzje dotyczące wielkości, kształtu i kolorystyki opakowania, a także jego trwałości i możliwości powtórnego użycia - decyzje w odniesieniu do zawartości informacji na opakowaniu Gwarancje - zawężanie lub rozszerzanie okresu gwarancji na poszczególnych rynkach Usługi związane z produktem - samodzielne oferowanie usług bądź zlecenie niezależnej firmie 4

5 - decydowanie o zakresie oferowanych usług na poszczególnych rynkach zagranicznych Struktura asortymentu - decyzje dotyczące rozszerzania linii różnych typów produktów w zakresie danej klasy produktów - decyzje o wprowadzeniu nowych bądź wycofaniu określonych linii produktów Pozycjonowanie produktu - wybór określonego kryterium pozycjonowania produktu Źródło: Opracowanie własne Omawiając problematykę strategii produktu nie sposób pominąć roli designu, która jest szczególnie istotna w przypadku trzech pierwszych elementów strategii produktu, tj. cech fizycznych, marki oraz opakowania. Nowoczesne, oryginalne wzornictwo wychodzi naprzeciw coraz bardziej rozwiniętym potrzebom estetycznym odbiorców i pomaga wyróżnić produkt na rynku. Należy jednak pamiętać o różnicach w zakresie potrzeb estetycznych odbiorców na poszczególnych rynkach. Ciekawych informacji o upodobaniach konsumentów z poszczególnych krajów w zakresie wyglądu zewnętrznego i wzornictwa takich produktów jak sprzęt AGD, meble, domki letniskowe, obuwie i odzież dostarczyły wywiady pogłębione przeprowadzone z menedżerami polskich firm eksportujących 9. I tak na przykład Skandynawowie preferują w meblarstwie styl kubistyczny, charakteryzujący się maksymalnie uproszczoną linią, również jeśli chodzi o sprzęt AGD gustują w prostej formie, w przeciwieństwie do Rosjan, w przypadku których im więcej jest obłości w wyrobach, tym są one atrakcyjniejsze. Klienci z krajów arabskich poszukują mebli obficie zdobionych, chętnie zawierających elementy pozłacane. W USA najlepiej sprzedają się meble o dużych rozmiarach i stosunkowo miękkich siedziskach, z kolei w Japonii wymagane są mniejsze rozmiary, np. w przypadku krzeseł. Konserwatywni Brytyjczycy najlepiej czują się w wiktoriańskich wnętrzach, wypełnionych stylizowanymi, ciężkimi meblami. Niemcy, podobnie jak Skandynawowie, preferują proste, niemal minimalistyczne kształty, jeśli chodzi o meble i sprzęt AGD; te upodobania przekładają się również na wyroby porcelanowe, które powinny mieć proste dekoracje. Z kolei bogate, wielokolorowe zdobnictwo porcelany projektuje się na życzenie klienta włoskiego. Działania związane z doborem cech materialnym produktu determinują jego wartość użytkową (użyteczność). W procesie projektowania produktu podstawowe znaczenia ma takie ukształtowanie jego cech materialnych, aby ich zbiór zapewniał w możliwie najwyższym 9 Bezpośrednie badania jakościowe zrealizowane zostały w drugiej połowie 2002 roku na ogólnokrajowej próbie 20 dużych polskich eksporterów. Przeprowadzono indywidualne wywiady pogłębione z menedżerami przedsiębiorstw odpowiedzialnymi za formułowanie i wdrażanie strategii produktu na rynkach międzynarodowych. 5

6 stopniu zaspokojenie potrzeb określonych grup odbiorców 10. W miarę internacjonalizacji działań przedsiębiorstwa nie tylko potrzeby i preferencje potencjalnych odbiorców mogą znacznie odbiegać od tych, z którymi firma ma do czynienia na rynku krajowym. Firmy muszą też liczyć się z odmiennością norm technicznych, bezpieczeństwa, ochrony środowiska i standardów jakościowych, różne mogą być też warunki użytkowania produktów w poszczególnych krajach. W wielu sytuacjach dostosowanie cech fizycznych produktu do warunków rynków zagranicznych ma charakter obligatoryjny i warunkuje tym samym wejście przedsiębiorstwa na dany rynek (jest to tzw. adaptacja przymusowa). Dotyczy to przede wszystkim spełnienia przepisów prawnych, w tym norm jakościowych i technicznych, czy dostosowania systemów metrycznych. W innych przypadkach przedsiębiorstwo samo podejmuje decyzję o potencjalnym dostosowaniu cech fizycznych produktu, np. w sytuacji różnic w gustach i preferencjach odbiorców lokalnych, odmiennych warunków klimatycznych (ten rodzaj dostosowań można określić mianem adaptacji niewymuszonej). Na tym tle niezwykle istotna wydaje się identyfikacja uwarunkowań i czynników otoczenia, zarówno stwarzających szansę standaryzacji strategii produktu, jak i generujących potrzebę dostosowania elementów tej strategii. Na rysunku 1 wyróżniono cztery podstawowe grupy determinant zakresu standaryzacji strategii produktu: czynniki otoczenia (w podziale na czynniki makrootoczenia i otoczenia konkurencyjnego), czynniki związane z przedsiębiorstwem oraz czynniki związane z samym produktem. Uzasadnieniem dla podziału czynników otoczenia na dwie grupy jest fakt, że czynniki makrootoczenia mogą w niektórych przypadkach wymuszać dostosowanie strategii produktu, tzn. bez ich uwzględnienia przedsiębiorstwo nie miałoby możliwości wejścia na dany rynek. Dotyczy to przede wszystkim przepisów prawnych obowiązujących w danym państwie np.: wymogi dotyczące opakowań (m. in. zakaz wprowadzania napojów w opakowaniach z plastyku w niektórych krajach skandynawskich), przepisy ruchu drogowego, standardy jakościowe i wiele innych. Takie obiektywne przeszkody dla standaryzacji jak różnice klimatyczne, czy różnice w dochodach na ogół również prowadzą do adaptacji w zakresie poszczególnych elementów strategii produktu. Czynniki otoczenia konkurencyjnego - przynajmniej teoretycznie - adaptacji nie wymuszają, a więc decyzja: standaryzować, czy adaptować i w jakim zakresie, należy każdorazowo do przedsiębiorstwa. Ponadto, jak już wspomniano, przedsiębiorstwo może starać się wywierać wpływ np. na istniejące różnice w upodobaniach nabywców i ich 10 T. Gołębiowski: Decyzje dotyczące produktu w przedsiębiorstwie eksportującym... op. cit., s

7 zachowania. Swoiste ramy dla standaryzacji strategii produktu stanowią również warunki wewnętrzne przedsiębiorstwa, jak również czynniki związane z samym produktem. Rysunek 1. Determinanty zakresu standaryzacji strategii produktu na rynku międzynarodowym Czynniki makrootoczenia: - otoczenie fizyczne - zmienne demograficzne - czynniki ekonomiczne - uwarunkowania polityczno-prawne - czynniki technologiczne - uwarunkowania społeczno-kulturowe Czynniki otoczenia konkurencyjnego: - czynniki konkurencji (praktyka konkurencji w zakresie standaryzacji - adaptacji, pozycja firmy w stosunku do konkurencji, konkurenci globalni versus konkurenci lokalni) - czynniki związane z konsumentem (wzorce konsumpcji, gusty i preferencje, stosunek do produktów zagranicznych) - infrastruktura marketingowa (dostawcy, kooperanci, pośrednicy, kanały dystrybucji) Zakres standaryzacji strategii produktu na rynku międzynarodowym Uwarunkowania wewnętrzne przedsiębiorstwa: - orientacja strategiczna (geocentryczna, regiocentryczna, etnocentryczna, policentryczna) - doświadczenia w działalności międzynarodowej - relacje centrum - filie - zakres delegowania uprawnień - zasoby przedsiębiorstwa (finansowe, rzeczowe, ludzkie) Czynniki związane z produktem: - typ produktu (dobra konsumpcyjne trwałego użytku, nietrwałe lub produkty przemysłowe) - faza cyklu życia produktu - znaczenie korzyści skali - pozycjonowanie produktu Źródło: Opracowanie własne W tym miejscu należy jednak zauważyć, że pewnym nadrzędnym czynnikiem wpływającym na skłonność przedsiębiorstwa do świadomego wykorzystania możliwości standaryzacji jest punkt odniesienia dla formułowania strategii marketingowej, w tym strategii 7

8 produktu (rynek macierzysty, pojedyncze rynki zagraniczne, rynek światowy jako całość). Zgodnie z koncepcją P. R. Cateory i J. L. Grahama 11 można wyróżnić trzy podstawowe podejścia do działań marketingowych na rynkach zagranicznych: - rozszerzanie rynku krajowego 12 (domestic market extension concept), - koncepcja działania na rynkach wielonarodowych (multidomestic market concept), - koncepcja działania na rynku globalnym (global marketing concept). W pierwszym przypadku międzynarodowa działalność przedsiębiorstwa postrzegana jest jako drugorzędna i traktuje się ją jedynie jako swoiste przedłużenie działań podejmowanych na rynku krajowym. Rynek macierzysty stanowi w tym przypadku priorytet dla przedsiębiorstwa, a głównym motywem prowadzenia sprzedaży na rynkach zagranicznych jest ulokowanie z zyskiem nadwyżki produkcji krajowej (tzw. lukowo-nadwyżkowe podejście do eksportu charakterystyczne dla początkowego etapu internacjonalizacji przedsiębiorstwa). Przekłada się to na minimalizowanie wysiłków i nakładów związanych z dostosowaniem strategii marketingowej do warunków rynków zagranicznych. Mamy wtedy do czynienia ze specyficzną formą standaryzacji strategii marketingowej, której podstawowym założeniem jest oferowanie za granicą dokładnie tego samego, co firma sprzedaje na rynku krajowym i w podobny sposób. W konsekwencji podejście to może być stosowane z powodzeniem jedynie w odniesieniu do rynków zbliżonych pod względem takich czynników jak m. in.: poziom rozwoju ekonomicznego, uwarunkowania prawne i kulturowe, zwyczaje konsumpcyjne, czy położenie geograficzne. W literaturze w związku z takim podejściem pojawia się określenie quasi-standaryzacja 13. Firmy stosujące to podejście klasyfikowane są jako etnocentryczne w schemacie strategicznej orientacji międzynarodowej przedsiębiorstwa, tzw. EPRG 14. Podstawą orientacji etnocentrycznej jest założenie, że praktyka i doświadczenie z rynku krajowego mają znaczenie uniwersalne i można je bez przeszkód transferować za granicę, a rodzimi specjaliści są bardziej godni zaufania niż obcokrajowcy, zaś krajowa kultura i normy postępowania mają wyższość nad zagranicznymi. Orientacja etnocentryczna 11 P. R Cateora., J. L Graham: International marketing, Irwin McGraw-Hill, 1999, s W odniesieniu do tego podejścia w literaturze polskiej można również spotkać określenie <rozciąganie rynku krajowego>, por. M. Strzyżewska: Marketing na rynkach zagranicznych, w: Biznes międzynarodowy - obszary decyzji strategicznych, pr. zbior. pod red. M. K. Nowakowskiego, Key Text, Warszawa 2000, s Tamże, s Schemat strategicznej orientacji międzynarodowej uwzględniający cztery typy orientacji (etnocentryczną, policentryczną, regiocentryczną oraz geocentryczną), związanych z ewolucją międzynarodowej działalności przedsiębiorstwa został zaprezentowany w pozycji: Y. Wind, S. P. Douglas, H. V. Perlmutter: Guidelines for developing international marketing strategies, Journal of Marketing, Vol. 37, April 1973, s , jako modyfikacja propozycji autorstwa H. Perlmuttera: The tortuous evolution of the multinational corporation (Columbia Journal of World Business, Vol. IV, Jan-Feb 1969). Wyodrębnione w obu pozycjach orientacje mają odzwierciedlać główne cele i filozofię działania firm w odniesieniu do rynków międzynarodowych. Przyjęcie określonej orientacji prowadzi do odmiennych strategii zarządzania i procedur planowania na tych rynkach. 8

9 charakteryzuje firmy o znikomym doświadczeniu w zakresie marketingu międzynarodowego, które dopiero rozpoczynają eksport i prowadzą go w sposób doraźny, gdyż w ich działalności dominuje produkcja i sprzedaż na rynek krajowy. Przedsiębiorstwa realizujące podejście wielonarodowe (co odpowiada orientacji policentrycznej) koncentrują się na różnicach pomiędzy uwarunkowaniami poszczególnych rynków zagranicznych, a także pomiędzy rynkiem macierzystym a danym rynkiem zagranicznym. Firmy te budują całkowicie odmienne strategie marketingowe, osobno dla każdego rynku zagranicznego, każdorazowo dostosowując ich elementy do lokalnych uwarunkowań. Zarówno produkty, jak i kampanie promocyjne są całkowicie adaptowane do warunków lokalnych, nie występuje również koordynacja pomiędzy podejmowaniem decyzji na temat cen i dystrybucji na poszczególnych rynkach. Oddziały przedsiębiorstwa działają niezależnie od siebie ustalając cele i plany marketingowe. Występuje decentralizacja kontroli marketingowej, zgodnie z założeniem, że wyjątkowość i niepowtarzalność charakterystyk poszczególnych rynków wymusza zindywidualizowane podejście marketingowe. Wreszcie firmy realizujące koncepcję działania na rynku globalnym postrzegają cały świat jako potencjalny rynek (orientacja geocentryczna). Oznacza to, że kierują swoją ofertę do wyodrębnionych segmentów globalnych, składających się z nabywców o zbliżonych potrzebach i preferencjach. Stwarza to podstawy do standaryzacji działań marketingowych w skali globalnej. Decyzja o standaryzacji strategii marketingowej zostaje jednak podjęta na podstawie szczegółowych badań uwarunkowań otoczenia przedsiębiorstwa na rynku międzynarodowym. Jest ona możliwa w takim zakresie, w jakim możliwe jest wykorzystanie podobieństw między danymi rynkami. Jednakże dostrzegając podobieństwa między rynkami przedsiębiorstwo nie traci z pola widzenia specyficznych warunków działania w poszczególnych krajach. Generalnie jednak cała istota stosowania orientacji geocentrycznej leży w globalnym nastawieniu przedsiębiorstwa, które przede wszystkim poszukuje cech wspólnych i analogii pomiędzy rynkami, standaryzując poszczególne elementy strategii marketingowej w stopniu, w jakim ujawnione podobieństwa na to pozwalają. Jednakże w odpowiednim momencie przedsiębiorstwo geocentryczne potrafi włączyć pewne zróżnicowanie do globalnej strategii oraz w określonym stopniu uwzględnić lokalne potrzeby. Międzynarodową działalność małych i średnich przedsiębiorstw zazwyczaj klasyfikuje się jako rozszerzenie rynku krajowego, jednak wydaje się, że ze względu na dużą elastyczność tych firm i ich potencjał w zakresie szybkiej reakcji na zmieniające się potrzeby odbiorców, MSP powinny również poszukiwać możliwości zdobywania przewagi konkurencyjnej poprzez stosowanie podejścia wielonarodowego. Nie sposób również nie 9

10 wspomnieć w tym miejscu o internacjonalizacji małych i średnich przedsiębiorstw zaawansowanych technologii, która przebiega znacznie szybciej niż wskazują tradycyjne modele. Przedsiębiorstwa te rozpoczynają ekspansję zagraniczną od samego początku funkcjonowania lub wkrótce po rozpoczęciu działalności, a swoją ofertę kierują do niszowych, wyspecjalizowanych rynków 15. Często popyt na wytwarzane przez nie produkty na rynku macierzystym jest zbyt mały, więc wyjście poza granice rynku krajowego jest niezbędne do utrzymania opłacalności sprzedaży. 15 Ł. Małys: Proces internacjonalizacji małych i średnich przedsiębiorstw zaawansowanych technologii, w: Marketing międzynarodowy. Uwarunkowania i kierunki rozwoju, pod red. naukową J. W. Wiktora i A. Żbikowskiej, PWE, Warszawa 2010, s

Projektowanie strategii produktu na rynku międzynarodowym między standaryzacją a adaptacją. Danuta Babińska

Projektowanie strategii produktu na rynku międzynarodowym między standaryzacją a adaptacją. Danuta Babińska Projektowanie strategii produktu na rynku międzynarodowym między standaryzacją a adaptacją Danuta Babińska Katowice, czerwiec 2010 Projektowanie strategii produktu na rynku międzynarodowym między standaryzacją

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Do niedawna uwaga przedsiębiorców (funkcjonujących na rynkach zagranicznych lub zamierzających na nie wejść) skupiała się głównie na czynnikach

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Ekspansja firm na rynki zagraniczne Strategie umiędzynarodowienia przedsiębiorstw Magdalena Grochal-Brejdak Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 22 października 2012 1 2 1 Czym

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną dr Izabela Michalska-Dudek MARKETING Program zajęć Konsultacje: piątki

Bardziej szczegółowo

ZACHOWANIA NABYWCÓW NA RYNKU

ZACHOWANIA NABYWCÓW NA RYNKU ZACHOWANIA NABYWCÓW NA RYNKU PODSTAWOWE POJĘCIA (1) KLIENT osoba fizyczna lub instytucja występująca w charakterze partnera sprzedawcy w transakcjach kupna-sprzedaży; termin ten może być utożsamiany z

Bardziej szczegółowo

SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15. Na drodze do nauki marketingu str. 17

SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15. Na drodze do nauki marketingu str. 17 Spis treści SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15 WPROWADZENIE str. 17 Na drodze do nauki marketingu str. 17 Podróż marketingowa: tworzenie wartości dla klienta i pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe

Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe Strategiczne planowanie marketingowe jest częścią ogólnego strategicznego planowania w. Istnieje ścisły związek między procesem planowania strategicznego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

ZALECANA LITERATURA:

ZALECANA LITERATURA: ZALECANA LITERATURA: Marketing. Sposób myślenia i działania. Red. J. Perenc. Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin 2002 A. Smalec, G. Rosa, L. Gracz: Marketing przewodnik do ćwiczeń. Wydawnictwo Naukowe US,

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk Wprowadzenie do marketingu mgr Jolanta Tkaczyk Czym marketing nie jest...czyli dwa błędne spojrzenia na marketing marketing to sprzedaż marketing to dział firmy Czym jest rynek? Rynek (ang. market) - ogół

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Analiza rynku. Badania produktów By decyzje podejmowane na różnych etapach zarządzania produktem były trafne, trzeba

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne

Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne Psychologiczne podstawy marketingu.02.06.2014 Małgorzata Badowska Katarzyna Maleńczyk Aleksandra Tomala Spis treści 1. Definicje 2. Istota pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr / 3 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015 XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych Marketing relacji w usługach finansowych Etap szkolny Rok szkolny 2014/2015 Część I: Test Poniższy test składa się z 20 pytań zamkniętych zawierających cztery

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19 Spis treści Wstęp...13 CZĘŚĆ I. MODEL FUNKCJONOWANIA MARKETINGU Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie....19 1.1. Koncepcja modelu funkcjonowania marketingu........ 19 1.2.

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Zarządzanie pytania podstawowe 1. Funkcje zarządzania 2. Otoczenie organizacji

Bardziej szczegółowo

Otoczenie organizacji

Otoczenie organizacji Otoczenie organizacji Rodzaje otoczenia przedsiębiorstwa: makrootoczenie mezootoczenie otoczenie konkurencyjne Makrootoczenie jest to zespół warunków funkcjonowania przedsiębiorstwa wynikający z tego,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Zwycięskie strategie przedsiębiorstw dr Grzegorz Głód Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 23 marca 2015 r. Być konkurencyjnym??? Najlepszym sposobem przewidywania przyszłości

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 11. mgr Jolanta Tkaczyk

Ćwiczenia nr 11. mgr Jolanta Tkaczyk Ćwiczenia nr 11 mgr Jolanta Tkaczyk Segmentacja Segmentacja to podział rynku na jednorodne grupy z punktu widzenia reakcji konsumentów na produkt marketingowy Segmentacja umożliwia dostosowanie oferty

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Produkt w marketingu dr Grzegorz Mazurek Wybór orientacji działania przedsiębiorstwa Orientacja przedsiębiorstwa Produktowa Na produkt Sprzedażowa Marketingowa Przedsiębiorstwo działające wg orientacji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Życie produktu Od narodzin do starzenia się produktu dr Mirosława Malinowska Akademia Ekonomiczna w Katowicach 22 marca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy W jaki sposób firmy tworzą strategie? Prof. nadzw. dr hab. Justyna Światowiec-Szczepańska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 listopada 2015 r. Dr Tomaszie Projektami

Bardziej szczegółowo

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne Zagadnienia na egzamin dyplomowy na Wydziale Zarządzania Społecznej Akademii nauk Studia pierwszego stopnia kierunek zarządzanie w roku akademickim 2012/2013 Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Zarządzanie marką Metkyzacja świata biznesu Marek Kruk Uniwersytet w Białymstoku 10 listopada 2011 r. Jakie to marki? 1 Istota marki Marka nazwa, pojęcie, znak, symbol, forma

Bardziej szczegółowo

Czy chcą Państwo odnosić sukcesy na rynkach niemieckojęzycznych? Oferujemy Państwu efektywne rozwiązania prowadzące do sukcesu.

Czy chcą Państwo odnosić sukcesy na rynkach niemieckojęzycznych? Oferujemy Państwu efektywne rozwiązania prowadzące do sukcesu. Czy chcą Państwo odnosić sukcesy na rynkach niemieckojęzycznych? Oferujemy Państwu efektywne rozwiązania prowadzące do sukcesu. Nasz pomysł Państwa szansa Czy chcą aby Państwa firma odniosła sukces na

Bardziej szczegółowo

Relacje cen i dochodów

Relacje cen i dochodów Cena - określona wartość wyrażona w pieniądzu, przy której sprzedający i kupujący gotowi są do wymiany towaru, - jedyny instrument marketingu związany bezpośrednio z zyskiem przedsiębiorstwa, - ekwiwalent

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Wszystkie Semestr: Forma studiów: I stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena to pieniądze lub inne środki wymienialne na własność lub użytkowanie produktu lub usługi Dla konsumenta cena to wyznacznik wartości

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingowe

Zarządzanie marketingowe Zarządzanie marketingowe 1. Pojęcie i wymiary zarządzania. 2. Struktura zarządzania przedsiębiorstwem (rys.). 3. Przedmiot i funkcje marketingu. 4. Naczelne zasady i główne zadanie marketingu. 5. Proces

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marką Metkyzacja świata biznesu dr Marek Kruk

Zarządzanie marką Metkyzacja świata biznesu dr Marek Kruk Akademia Młodego Ekonomisty Zarządzanie marką Metkyzacja świata biznesu dr Marek Kruk Uniwersytet w Białymstoku 24 października 2013 r. Jakie to marki? 1 Istota marki Marka nazwa, pojęcie, znak, symbol,

Bardziej szczegółowo

Rynek Budowlany-J.Deszcz 2013-03-02

Rynek Budowlany-J.Deszcz 2013-03-02 Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych Badania i analizy rynku w działalności przedsiębiorstwa budowlanego. Potrzeby badań rynku na etapie planowania biznesu Kim

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA PRODUKTU PRODUKT POSZERZONY PRODUKT RZECZYWISTY RDZEŃ PRODUKTU. - Kształt

STRUKTURA PRODUKTU PRODUKT POSZERZONY PRODUKT RZECZYWISTY RDZEŃ PRODUKTU. - Kształt PRODUKT PRODUKT......PRODUKTEM jest wszystko, co jest oferowane na rynku, aby zaspokoić potrzeby i pragnienia konsumentów; Produktem może być dobro materialne, usługa, miejsce, osoba, organizacja, idea

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix

Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix Psychologiczne podstawy marketingu Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix Zarządzanie, rok III Magda Andrzejczyk Joanna Bielecka Izabela Grabowska Warszawa 18.03.2014r. Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02 Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych RYNEK BUDOWLANY Przedsiębiorstwo na rynku budowlanym Orientacja rynkowa przedsiębiorstwa 1 - Dostosowanie działalności do

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów. Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ

Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów. Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ Plan prezentacji Znaczenie bezpieczeństwa produktów w zjednoczonej Europie Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Działania marketingowe

Działania marketingowe Działania marketingowe Czyli jak sprzedać produkt Urszula Kazalska 1 Marketing Nazwa- od słowa market- rynek. Czyli marketing związany jest z wszelkiego rodzaju interakcjami jakie zachodzą pomiędzy kupującymi

Bardziej szczegółowo

Strategie wejścia na rynki zagraniczne

Strategie wejścia na rynki zagraniczne lasyfikacja strategii wejścia trategie wejścia na rynki zagraniczne Handlowe ooperacyjne bezkapitałowe ooperacyjne kapitałowe Hierarchiczne Eksport przerobowy Eksport pośredni Eksport kooperacyjny Eksport

Bardziej szczegółowo

Budowanie przewagi konkurencyjnej Istota, metody, techniki

Budowanie przewagi konkurencyjnej Istota, metody, techniki Budowanie przewagi konkurencyjnej Istota, metody, techniki Opracowanie: Aneta Stosik Nowoczesna organizacja Elastyczna (zdolna do przystosowania się do potrzeb) wg P. Druckera Dynamiczna (Mająca umiejętność

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek Zapisy pok. 309 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl BIZNESPLAN Każda działalność gospodarcza, nawet najmniejsza, musi zostać skrupulatnie zaplanowana. Plan przedsięwzięcia gospodarczego konstruuje się zazwyczaj w formie biznesplanu. Biznesplan 1 (ang. business

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

group Brief Marketingowy

group Brief Marketingowy 2 1. Sytuacja 1.1 Wyzwanie 1.1.1. Na czym polega wyzwanie dla marki/oferty Firmy w Polsce? 1.1.2. Z czego wynika? wg Firmy 1.1.3. Na jakiej podstawie zostało zdefiniowane? badania; doświadczenie; wyniki

Bardziej szczegółowo

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek.

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek. Marketing Wykład V dr Grzegorz Mazurek Marketing-mix Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel,

Bardziej szczegółowo

MARKETING BANKOWY NA SERWISACH SPOŁECZNOŚCIOWYCH MEDIA DLA CZŁOWIEKA CZY CZŁOWIEK DLA MEDIÓW

MARKETING BANKOWY NA SERWISACH SPOŁECZNOŚCIOWYCH MEDIA DLA CZŁOWIEKA CZY CZŁOWIEK DLA MEDIÓW MARKETING BANKOWY NA SERWISACH SPOŁECZNOŚCIOWYCH MEDIA DLA CZŁOWIEKA CZY CZŁOWIEK DLA MEDIÓW Autorzy mgr Natalia Sławińska mgr inż. Jarosław Świdyński Doktoranci Uniwersytetu Warmińsko- Mazurskiego w Olsztynie.

Bardziej szczegółowo

Pojęcie i istota marki

Pojęcie i istota marki Pojęcie i istota marki Marka to nazwa, symbol (znak graficzny) lub ich kombinacja stworzona w celu identyfikacji dóbr i usług sprzedawcy i wyróżnienia ich spośród produktów konkurencyjnych Znaczenie marki

Bardziej szczegółowo

Definicja i podstawowe pojęcia marketingu. Podstwawy marketingu

Definicja i podstawowe pojęcia marketingu. Podstwawy marketingu Definicja i podstawowe pojęcia marketingu Podstwawy marketingu Założenie naczelne marketingu firma utrzymuje się z klienta Nieco historii Ujęcie klasyczne Ujęcie nowoczesne odpowiednie planowanie, koordynacja

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. dr n biol Henryk Różański dr inż. Małgorzata Źródło-Loda. moduł kształcenia specjalnościowego ograniczonego wyboru

KARTA PRZEDMIOTU. dr n biol Henryk Różański dr inż. Małgorzata Źródło-Loda. moduł kształcenia specjalnościowego ograniczonego wyboru KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod: Kierunek studiów: Specjalność: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Obszar kształcenia: Koordynator przedmiotu: Prowadzący

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Logistyka Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 3 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Międzyorganizacyjne relacje logistyczne

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD.

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Uczeń zna, wie, rozumie Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi Uwagi 1 Zapoznanie z programem

Bardziej szczegółowo

Marketing nowych technologii

Marketing nowych technologii Marketing nowych technologii dr Bartłomiej Kurzyk dr Bartłomiej Kurzyk Uniwersytet Łódzki Wydział Zarządzania e-mail: kurzyk@kurzyk.pl WWW: www.kurzyk.pl 1 Cele Będziecie czuć i rozumieć rolę marketingu

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI WSTĘP Aleksander Panasiuk... 11 CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY MARKETINGU USŁUG Aleksander Panasiuk. 17 1.1. Istota, zasady i cele marketingu... 17 1.2. Obszary badawcze marketingu

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Ćwiczenia z Podstaw Marketingu III rok studia niestacjonarne I stopnia na kierunku Zarządzanie Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Efektywne kształtowanie relacji B2B w kanałach dystrybucji

Efektywne kształtowanie relacji B2B w kanałach dystrybucji Efektywne kształtowanie relacji B2B w kanałach dystrybucji Nowy Sącz, 3 grudnia 2010 dr Marek Rutkowski Relacje to stosunki zachodzące między dwoma (lub więcej) osobami, organizacjami, przedmiotami, zdarzeniami;

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego OŚ PRIORYTETOWA II RPO WO 2014-2020 KONKURENCYJNA

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

Marketing Internetowy (cz. 3) - Badania marketingowe - wzorce i procedury segmentacji rynku cz. I

Marketing Internetowy (cz. 3) - Badania marketingowe - wzorce i procedury segmentacji rynku cz. I Marketing Internetowy (cz. 3) - Badania marketingowe - wzorce i procedury segmentacji rynku cz. I Wzorce i procedury segmentacji rynku - wstęp Bez względu na posiadane towary czy usługi należy liczyć się

Bardziej szczegółowo

Marcin Drela Krzysztof Frączek Dorota Frej Ewelina Godos

Marcin Drela Krzysztof Frączek Dorota Frej Ewelina Godos Marcin Drela Krzysztof Frączek Dorota Frej Ewelina Godos Spis Treści 1. Strategia marketingowa 2. Rodzaje strategii marketingowych 3. Uwarunkowania wewnętrzne zachowań konsumentów 4. Psychologiczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Strategia globalna firmy a strategia logistyczna

Strategia globalna firmy a strategia logistyczna Zarządzanie logistyką Dr Mariusz Maciejczak Strategia globalna firmy a strategia logistyczna www.maciejczak.pl STRATEGIA SZTUKA WOJNY W BIZNESIE Strategia polega na przeanalizowaniu obecnej sytuacji i

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

Z-ZIP-028z Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing. Podstawowy Obowiązkowy Polski Semestr piąty

Z-ZIP-028z Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing. Podstawowy Obowiązkowy Polski Semestr piąty KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-ZIP-028z Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing A. USYTUOWANIE

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

Marketing mix. Marketing mix. Semestr letni 2013 r.

Marketing mix. Marketing mix. Semestr letni 2013 r. Marketing mix Wrocław 2013 Marketing mix Zbiór dających się sterować taktycznych instrumentów marketingowych produkt, cena, dystrybucja i promocja których kompozycję firma ustala w taki sposób, aby wywołać

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN ASPEKTY MARKETINGOWE

BIZNES PLAN ASPEKTY MARKETINGOWE BIZNES PLAN ASPEKTY MARKETINGOWE Czym się zajmiemy? I II III IV pomysły na własną firmę przedmiot przedsięwzięcia budowanie oferty dla klienta podmiot przedsięwzięcia rynek planowanej działalności aspekty

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE TEMATY ZAGADNIEŃ DO PRAC DYPLOMOWYCH. Kierunek ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA na rok akademicki 2013/14 Studia stacjonarne

PROPONOWANE TEMATY ZAGADNIEŃ DO PRAC DYPLOMOWYCH. Kierunek ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA na rok akademicki 2013/14 Studia stacjonarne PROPONOWANE TEMATY ZAGADNIEŃ DO PRAC DYPLOMOWYCH Kierunek ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA na rok akademicki 2013/14 Studia stacjonarne Przykładowe zakresy tematyczne: Dr Małgorzata Budzanowska-Drzewiecka

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iv semestr 5. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Marketing międzynarodowy Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Agenda Analiza szans na rynkach międzynarodowych 3 sposoby wchodzenia na rynek międzynarodowy Marketing mix standaryzacja czy adaptacja 3 sposoby

Bardziej szczegółowo

Czynniki sukcesu w e-biznesie. dr Mirosław Moroz

Czynniki sukcesu w e-biznesie. dr Mirosław Moroz Czynniki sukcesu w e-biznesie dr Mirosław Moroz Plan wystąpienia Sukces niejedno ma imię Czynniki sukcesu w e-biznesie ujęcie modelowe Składowe modelu Podsumowanie Sukces niejedno ma imię Tym, co wiąże

Bardziej szczegółowo

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing http://www.varbak.com/fotografia/olbrzym-zdj%c4%99%c4%87-sie%c4%87-paj%c4%85ka; 15.10.2012 Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing dr Anna Jęczmyk Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Dystrybucja. - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją

Dystrybucja. - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją Dystrybucja - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją Funkcje dystrybucji: Koordynacyjne polegające na: określeniu długości,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania projektami

Wprowadzenie do zarządzania projektami Wprowadzenie do zarządzania projektami Project Management dr Marek Wąsowicz Katedra Projektowania Systemów Zarządzania, UE Wrocław Wrocław, 23 października 2012 r. Zawartość modułu (4h): wskazanie możliwości

Bardziej szczegółowo

faza cyklu życia rodziny

faza cyklu życia rodziny Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek Wybór rynku docelowego Istota segmentacji Do rzadkości należy sytuacja, w której jedno przedsiębiorstwo odnosi znaczne sukcesy w sprzedaży wszystkiego dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

OTOCZENIE MARKETINGOWE

OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE PRZEDSIĘBIORSTWA......to zespół warunków i czynników zewnętrznych, które decydują o powodzeniu lub niepowodzeniu w osiąganiu celów przedsiębiorstwa STRUKTURA UKŁADU RYNKOWEGO

Bardziej szczegółowo

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek pok. 1018 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27 CZĘŚĆ I Spis treści Zarządzanie zasobami ludzkimi w dobie kryzysu Rozdział 1 STYMULOWANIE I ZARZĄDZANIE WITALNYM POTENCJAŁEM ZASOBÓW LUDZKICH W ORGANIZACJI Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17 1. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA WYZWANIA DLA POLSKIEGO POŚREDNIKA I ZARZĄDCY NIERUCHOMOŚCI W DOBIE GLOBALIZACJI I PRZEMIAN GOSPODARCZYCH Warszawa, 19 marzec 2012 1 Przesłanki wyboru tematu: Rynek nieruchomości jest rynkiem lokalnym ale

Bardziej szczegółowo

Metody sprzedaży. dr Beata Bajcar

Metody sprzedaży. dr Beata Bajcar Metody sprzedaży dr Beata Bajcar Metody sprzedaży Wykład 1 Literatura Solomon, M.R. (2006) Zachowania i zwyczaje konsumentów, Gliwice: Wydawnictwo Helion. Antonides, G., Van Raaij, W.F. (2003). Zachowanie

Bardziej szczegółowo