NTM pod kontrolą. czyli co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu. praktyczne informacje i porady

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "NTM pod kontrolą. czyli co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu. praktyczne informacje i porady"

Transkrypt

1 NTM pod kontrolą czyli co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu praktyczne informacje i porady

2 SPIS TREŚCI WSTĘP NIETRZYMANIE MOCZU (NTM) NTM POD KONTROLĄ PIELĘGNACJA SKÓRY W NTM POSŁOWIE

3 Konsultacja merytoryczna: Lek. med. ginekolog położnik, Joanna Gąszczyk-Łukasik Wydanie I, listopad 2013 r.

4 WSTĘP Nietrzymanie moczu (NTM) uważane jest przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) jako jeden z ważniejszych problemów zdrowotnych XXI wieku. Według statystyk problem ten dotyka ok. 15% populacji, co w Polsce stanowi ponad 5 milionów osób. NTM dotyczy obojga płci, choć zdecydowanie częściej dotyczy kobiet, co głównie spowodowane jest wpływem wielokrotnych naturalnych porodów i menopauzy. Przedstawiciele WHO zwracają uwagę, że w związku ze starzeniem się populacji częstość występowania choroby będzie się zwiększać, wywierając coraz większy wpływ na jakość życia społeczeństw. i opiekunów (np. w przypadku osób starszych i niepełnosprawnych ruchowo). Niniejszy poradnik poświęcony jest problematyce nietrzymania moczu i mamy nadzieję, okaże się pomocny w codziennych zmaganiach z chorobą. Omówione zagadnienia dotyczą wielu istotnych kwestii, jak np.: ryzyko i przyczyny występowania NTM, profilaktyka oraz pielęgnacja skóry narażonej na częsty kontakt z moczem. W poradniku znajdą Państwo praktyczne wskazówki mające na celu zwiększenie komfortu życia pacjentów z NTM oraz ich opiekunów. Główny Urząd Statystyczny (GUS) szacuje, że w 2030 roku liczba Polaków obniży się do ok , w tym osoby powyżej 65. roku życia będą stanowić ponad 22% populacji. Oznacza to, że odsetek ludzi starszych wzrośnie niemal dwukrotnie. Biorąc pod uwagę fakt, że procent chorych na NTM wzrasta wraz z wiekiem, można założyć, że liczba chorych podwoi się. Warto podkreślić, że niedogodności związane z nietrzymaniem moczu dotyczą nie tylko osób dotkniętych tą dolegliwością, ale także ich rodzin

5 I NIETRZYMANIE MOCZU Według Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organisation - WHO) i Międzynarodowego Towarzystwa Kontynencji (International Continence Society - ICS) nietrzymanie moczu (NTM) to niezależny od woli wyciek moczu przez cewkę moczową, który w efekcie stanowi problem socjologiczny i higieniczny. Grupy szczególnie narażone to kobiety po porodach i w okresie okołomenopauzalnym oraz osoby w podeszłym wieku. O występowaniu NTM, zwanego również inkontynencją, mówimy gdy: dochodzi do nieświadomego oddawania moczu, oddawanie moczu jest niekontrolowane (moczenie), oddawanie moczu jest nieefektywne. NTM - fakty i statystyki Według WHO - NTM, na które cierpi minimum 5% społeczeństwa, ma status choroby społecznej. Zgodnie z definicją, choroba społeczna to schorzenie przewlekłe, szeroko rozpowszechnione, które ogranicza możliwość wykonywania podstawowych zadań życiowych wymaga regularnej opieki lekarskiej, jest trudne w leczeniu, stanowi problem dla całego społeczeństwa. NTM jest chorobą społeczną. Inkontynencja dotyczy osób w każdym wieku, nasila się jednak z wiekiem. Na NTM cierpi dwa razy więcej kobiet niż mężczyzn (predysponują do tego porody naturalne, menopauza, anatomia układu moczowego). Z NTM zmaga się na świecie średnio co trzecia/czwarta kobieta - około 30% przed okresem menopauzy i do 60% po tym okresie*. Blisko 90% osób przebywających w domach pomocy społecznej i domach późnej starości cierpi na nietrzymanie moczu*. *Źródło: Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)

6 Kilka słów o budowie układu moczowego Układ moczowy jest zespołem narządów, którego zadaniem jest usuwanie zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii oraz regulacja ilości wody w organizmie. Układ moczowy składa się z dwóch nerek, pęcherza moczowego, dwóch długich moczowodów, łączących nerki z pęcherzem oraz z cewki moczowej, przez którą mocz jest wydalany. Przebieg pracy układu moczowego: Nerki filtrują krew i wytwarzają mocz. Mocz płynie moczowodami do pęcherza, w którym się gromadzi. Mocz w pęcherzu może być zatrzymywany dzięki mięśniom dna miednicy, które otaczają cewkę moczową i ją zaciskają. Gdy pęcherz jest pełny, do mózgu dociera odpowiedni sygnał (pojawia się odczucie potrzeby oddania moczu). A B D E A B C F Następnie mózg wysyła sygnał do mięśni miednicy, które ulegają rozluźnieniu (nie zamykają już cewki moczowej), a mięśnie pęcherza ulegają skurczowi, co prowadzi do wydalenia moczu z pęcherza. Nieprawidłowości na którymś z etapów prowadzą do zaburzeń w oddawaniu moczu. Warto wiedzieć: Obydwie nerki nieustannie filtrują krew, usuwając z niej zbędne substancje, które tworzą mocz. A. B. C. nerki moczowody pęcherz moczowy D. E. F. ujście pęcherza cewka moczowa mięśnie dna miednicy Nerki codziennie przesączają ok. 180 litrów płynu, z czego tylko 1,5 litra zostaje wydalone w postaci moczu.

7 Rodzaje NTM Najbardziej powszechny podział inkontynencji moczowej, ze względu na jej formę, opracowany i przyjęty został przez Międzynarodowe Towarzystwo Kontynencji (International Continence Society ICS): wysiłkowe nietrzymanie moczu - polega na mimowolnym wycieku moczu podczas wysiłku fizycznego, kichania, kaszlu, czyli wykonywaniu czynności, które powodują wzrost ciśnienia w jamie brzusznej. Początkowo mocz gubiony jest tylko przy dużym wysiłku fizycznym, stopniowo jednak objawy nasilają się i mogą pojawiać się nawet podczas śmiechu oraz snu; jest to najczęściej dotykający kobiety typ NTM, często występujący po naturalnym porodzie jako dysfunkcja przejściowa, nietrzymanie moczu mieszane - schorzenie łączące wcześniej opisane rodzaje NTM, nietrzymanie moczu z przepełnienia - zwężenie cewki moczowej (występujące głównie u mężczyzn w wyniku przerostu prostaty) powoduje częste, niekontrolowane wydalanie moczu w niewielkiej ilości, odruchowe nietrzymanie moczu - wywołane dysfunkcją układu nerwowego; pacjent nie odczuwa parcia na pęcherz, który opróżnia się samoistnie, pozacewkowe nietrzymanie moczu - objawia się stałą utratą moczu, który może bezpośrednio dostawać się do jamy brzusznej; przyczyną jest wadliwe, wrodzone połączenie przewodów moczowych. nietrzymanie moczu naglące - polega na występowaniu częstomoczu, kiedy to nawet niewielka ilość moczu w pęcherzu powoduje uczucie parcia i popuszczanie moczu. Dolegliwość związana jest z niekontrolowanymi skurczami pęcherza moczowego lub nadmierną pobudliwością mięśnia wypieracza, co często spowodowane jest nadreaktywnością pęcherza moczowego, Do najczęściej występujących rodzajów inkontynencji należą: wysiłkowe NTM, nietrzymanie moczu z parcia oraz mieszane NTM.

8 Klasyfikacja NTM w zależności od nasilenia Zgodnie z przyjętą przez ICS (International Continence Society) klasyfikacją wyróżniamy trzy główne stopnie nietrzymania moczu: Stopień 1 Sporadyczne, mimowolne popuszczanie moczu w niewielkich ilościach, np. u kobiet przy wysiłku fizycznym, a u mężczyzn np. w przypadku niestabilności wypieracza spowodowanej przerostem gruczołu krokowego. Średnia wartość moczu wydalonego w ciągu 4 godzin <100 ml. Stopień 2 Mimowolne oddawanie moczu, średnio nasilone, np. u kobiet przy wysiłkach fizycznych, ale także spowodowane kaszlem, kichnięciem. U mężczyzn nietrzymanie moczu spowodowane przepełnieniem uciskanego pęcherza np. poprzez guza prostaty. Średnia wartość moczu wydalonego w ciągu 4 godzin to ml. Stopień 3 U kobiet spoczynkowe nietrzymanie moczu, czyli stały wyciek moczu nawet w pozycji leżącej, a u mężczyzn całkowite nietrzymanie moczu. Średnia wartość moczu wydalonego w ciągu 4 godzin >200 ml. Czynniki ryzyka powstania NTM Istnieje wiele czynników mogących prowadzić do zaburzeń pracy mięśni dna miednicy i pęcherza moczowego. Wśród kobiet najczęstsze to: wielokrotne naturalne porody, menopauza, zabiegi chirurgiczne. U mężczyzn: przerost gruczołu prostaty. Poza tym, choroby neurologiczne, takie jak np.: stwardnienie rozsiane, udar mózgu, choroba Parkinsona i Alzheimera mogą być przyczyną inkontynencji, zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn.

9 NTM po porodzie Problem nietrzymania moczu po porodzie dotyka ponad 3/4 kobiet po porodzie naturalnym, może się również zdarzyć u kobiet po cięciu cesarskim. Incydenty z nietrzymaniem moczu u kobiet po porodzie występują często w chwili podnoszenia dziecka, czy wykonywania prostych domowych czynności co oznacza, że w tym przypadku możemy mówić o wysiłkowym nietrzymaniu moczu. Problem ten występuje częściej, jeżeli poród naturalny był ciężki, a masa urodzeniowa dziecka była wysoka (ponad 4 kg) oraz w przypadku kilku porodów. Ciąża a NTM Każda kolejna ciąża i poród osłabia mięśnie dna miednicy sprawiając, że powrót do formy staje się trudniejszy, ale nie niemożliwy. Osłabienie mięśni dna miednicy Przyczyną nietrzymania moczu u kobiet po porodzie jest osłabienie mięśni dna miednicy odpowiadających za kontrolę nad pęcherzem moczowym. Podczas ciąży i porodu następuje rozluźnienie mięśni dna miednicy (mięśni Kegla) oraz zwiotczenie wiązadeł, podtrzymujących końcowy odcinek układu moczowego i płciowego, które odpowiadają za zamykanie cewki moczowej. Urazy krocza w trakcie porodu oraz uszkodzenia mięśni dna miednicy prowadzą w następstwie do późniejszego występowania incydentów wysiłkowego nietrzymania moczu u młodych mam. Ćwiczenia mięśni Kegla pozytywnie wpływają na stan mięśni krocza, dna miednicy oraz przepony moczowo-płciowej, poprawiając jednocześnie skuteczność systemu zamknięcia cewki moczowej. Codzienne powtarzanie ćwiczeń mięśni Kegla (patrz str. 16) przynosi niebywałe rezultaty i najczęściej prowadzi do całkowitego wyeliminowania problemu.

10 NTM w okresie menopauzalnym Nietrzymanie moczu jest częstym schorzeniem kobiet w wieku okołomenopauzalnym. Niski poziom estrogenów pojawiający się w tym okresie jest odpowiedzialny za wystąpienie szeregu zmian w narządach moczowo-płciowych, co skutkuje upośledzeniem mechanizmów trzymania moczu. Z tego powodu za najważniejsze czynniki etiologiczne nietrzymania moczu związane z okresem okołomenopauzalnym uznaje się: procesy starzenia się tkanek, obniżony poziom estrogenów, zmniejszenie grubości błony śluzowej cewki moczowej, usztywnienie cewki moczowej, infekcje dolnych dróg moczowych. Menopauza to naturalny stan, jednak niektóre jej objawy - jak właśnie NTM - mogą wymagać leczenia poprzedzonego odpowiednią diagnostyką medyczną. Istnieje wiele metod leczenia: rehabilitacyjne (np. elektrostymulacja, ćwiczenia mięśni Kegla), operacyjne (np. korekta położenia pęcherza moczowego), farmakologiczne - czasami pomocna jest hormonalna terapia zastępcza (HTZ) lub naturalne preparaty zawierające fitoestrogeny, np. izoflawony sojowe, czyli roślinne odpowiedniki hormonów kobiecych. Femestra Beauty to najwyższa zawartość fitoestrogenów - aż 50 mg/ tabl., dodatkowo zawiera wit. D i wapń oraz wit. E zwaną witaminą młodości.

11 NTM u mężczyzn Najczęściej występującą przyczyną NTM u mężczyzn jest przerost prostaty, czyli powiększenie gruczołu krokowego. Gruczoł ten, w wielkości i w kształcie podobnym do kasztana, nie boli pod naciskiem, jest sprężysty, a jego powierzchnia jest gładka. Z NTM mężczyzn można walczyć, skuteczniej i mniej inwazyjnie w początkowej fazie choroby (rehabilitacja, farmakologia). Później często jedynym wyjściem są zabiegi chirurgiczne, polegające na usunięciu przeszkody, spowodowanej przerośniętym gruczołem. Pod wpływem wzrostu ilości komórek gruczołowych prostata zwiększa swoją objętość i zaczyna uciskać cewkę moczową, zwężając jej światło. W wyniku tego zwężenia pojawiają się problemy z oddawaniem moczu. Pęcherz nie może się całkowicie opróżnić, jego ściana zaczyna chorobowo zmieniać swoją strukturę. Zalegający mocz sprzyja powstawaniu zakażeń układu moczowego, czy powstaniu kamieni w pęcherzu, może również dojść do takiego osłabienia mięśni pęcherza, że mocz stale będzie z niego wyciekał. 10 Ważnym etapem w diagnostyce jest badanie urodynamiczne mające na celu kompleksową ocenę dolnych dróg moczowych. Na badanie składają się trzy testy: uroflowmetria - pomiar ilości i szybkości oddawanego moczu, profilometria - określenie ciśnienia w cewce moczowej oraz jej długości, cystometria - pomiar ciśnienia w pęcherzu oraz ocena ścian pęcherza i jego pojemności.

12 NTM u osób starszych i unieruchomionych Jesień życia to czas częstych problemów zdrowotnych, mogących u niektórych osób prowadzić do czasowego lub trwałego ograniczenia sprawności, czy unieruchomienia. Do częstych dolegliwości zdrowotnych pojawiających się lub nasilających w tym okresie zaliczyć należy nietrzymanie moczu. Do występowania zaburzeń predysponują: zmniejszenie pojemności pęcherza moczowego, wzrost objętości moczu zalegającego po mikcji, zwolniony wypływ moczu, słabe mięśnie dna miednicy, choroby współistniejące, stosowane leki. Najczęściej u mężczyzn dochodzi do przerostu gruczołu krokowego, u kobiet obniża się ciśnienie zamykania cewki i skraca jej długość. Wszelkie choroby współistniejące, jak np.: udar, choroba Parkinsona i Alzheimera, stwardnienie rozsiane, mają również wpływ na pojawienie się problemu NTM u kobiet, jak i u mężczyzn. Leczenie NTM Skuteczne leczenie należy rozpocząć od diagnostyki - określenia przyczyny nietrzymania moczu. Niestety przyczyn może być kilka i wymagane może być kompleksowe leczenie specjalistyczne i zachowawcze. Warto wiedzieć: Osoby unieruchomione trwale, a nawet czasowo szczególnie narażone są na pojawienie się skórnych kłopotów w wyniku NTM. Skóra poddana długotrwałemu kontaktowi z moczem łatwiej ulega odparzeniom i odleżynom, a te z kolei łatwo ulegają zakażeniom bakteryjnym oraz grzybiczym. Skuteczny w pielęgnacji skóry narażonej na odparzenie czy odleżyny jest krem barierowo-ochronny Sudocrem, zapewniający profilaktykę oraz leczenie odparzeń i odleżyn. 11

13 NTM w wyniku zabiegów operacyjnych Nietrzymanie moczu u kobiet jest częstym powikłaniem operacji ginekologiczno - położniczych, które w dużym stopniu zaburzają statykę dna miednicy. Wszelkie ingerencje chirurgiczne w obrębie brzucha niosą ze sobą ryzyko powikłań w konsekwencji, których może dojść do NTM. Najwięcej powikłań związanych jest z operacją histerektomii (usunięcie macicy) z przydatkami, cięciem cesarskim i plastyką ścian pochwy*. Zabiegiem operacyjnym u mężczyzn, który niesie ze sobą największe ryzyko wystąpienia powikłań w postaci NTM jest prostatektomia (resekcja prostaty). W okresie pooperacyjnym pojawia się praktycznie u wszystkich pacjentów i jest konsekwencją zaburzeń funkcji zwieracza wewnętrznego cewki moczowej. Najczęściej ma jednak charakter przemijający. *Jędrzejczyk S., Lau K., Rutkowska B., Rżanek A., Bobeff A., Wieczorek M.: Nietrzymanie moczu po operacjach ginekologicznopołożniczych w świetle badań urodynamicznych. Warto wiedzieć: Każda operacja chirurgiczna związana jest z ryzykiem powikłań pooperacyjnych. Są to sytuacje występujące rzadko i nie należy się ich nadmiernie obawiać przed przystąpieniem do leczenia. Inne powody występowania NTM Nietrzymanie moczu może być spowodowane wieloma czynnikami: schorzeniami układu moczowo-płciowego (np.: przewlekłe stany zapalne, pęcherz nadreaktywny, choroby gruczołu krokowego - prostaty, zaburzenia statyki narządu rodnego - wypadanie macicy, kamica nerkowa, wady wrodzone), schorzeniami układu nerwowego (np.: stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, Alzheimera, udar, uraz rdzenia kręgowego, guzy mózgu), chorobami metabolicznymi (np. cukrzyca), chorobami zakaźnymi (np. AIDS), problemami natury psychicznej (np.: demencja, depresja), innymi: menopauza, radioterapia, porody. 12

14 II NTM pod kontrolą NTM jest chorobą, która w przypadku braku leczenia lub niewłaściwego leczenia oraz nieodpowiedniej pielęgnacji powoduje szereg powikłań wtórnych, zarówno somatycznych jak i psychicznych. NTM ma charakter progresywny (postępujący), dlatego tak ważne jest, aby nie bagatelizować symptomów choroby. Niestety, jak wskazują statystyki, od pojawienia się pierwszych objawów NTM do pójścia po poradę medyczną mija średnio kilka lat. Prawdopodobnie dzieje się tak dlatego, że nietrzymanie moczu to nie tylko problem medyczny, ale także psychiczny. Pamiętajmy o pięlegnacji skóry narażonej na kontakt z moczem. Polecany i sprawdzony krem do pielęgnacji podrażnionej przy NTM skóry to zawierający aż pięć składników aktywnych Sudocrem. Krem posiada właściwości: ochronne, antybakteryjne, antygrzybicze, przeciwzapalne, regeneracyjne. Dyskomfort, bezradność, obniżenie poczucia własnej godności oraz poczucie niepełnej wartości społecznej - to uczucia, które często towarzyszą osobom dotkniętym NTM. Pogorszeniu ulega ich jakość życia - zarówno osobistego, jak i zawodowego. Wiele osób ogranicza wychodzenie z domu, rezygnuje z pracy i kontaktów towarzyskich, co w skrajnych przypadkach prowadzi do zupełnej izolacji społecznej, a nawet depresji. Nietrzymanie moczu niejednokrotnie jest też przyczyną zaburzeń seksualnych, a w rezultacie zaniechania życia płciowego. 13

15 Profilaktyka NTM - praktyczne porady zaleca się wzmacnianie mięśni dna miednicy poprzez systematyczne wykonywanie ćwiczeń mięśni Kegla (patrz str. 16), zaraz po nocnym wypoczynku należy całkowicie opróżnić pęcherz, warto zaplanować i przestrzegać oddawania moczu w godzinach, na które przypada moczenie bezwiedne (wyprzedzając czas mimowolnego moczenia), nie należy ograniczać ilości wypijanych płynów - zmniejszenie ilości płynów zagęszcza mocz, co ułatwia infekcje układu moczowego oraz podrażnia tkanki wyściełające cewkę moczową i pęcherz, należy unikać infekcji pęcherza moczowego - infekcje, na jakie szczególnie narażone są kobiety, mogą w znacznym stopniu osłabiać siłę mięśni oplatających cewkę, co w efekcie prowadzi do NTM, zaleca się wypicie ostatniej, wieczornej porcji płynu 2-4 godziny przed położeniem się do łóżka, jest to szczególnie ważne w przypadku osób, które doświadczają epizodów nietrzymania moczu w czasie snu, warto kontrolować masę ciała - dzięki odpowiedniej diecie w połączeniu z umiarkowanym wysiłkiem fizycznym, łatwiej będzie pozbyć się zaparć oraz zbędnych kilogramów, a przy tym nie dopuścić do przeciążenia mięśni dna miednicy, należy unikać płynów, które mają działanie moczopędne i mogą podrażniać pęcherz moczowy np.: alkohol, napoje gazowane oraz zawierające kofeinę (kawa i herbata), należy rozstać się z nałogiem nikotynowym - dym papierosowy drażni drogi oddechowe przez co wywołuje częsty, silny i uporczywy kaszel, który u chorych prowadzi do niekontrolowanego wycieku moczu, szczególnie należy dbać o higienę okolic intymnych - w trosce o komfort i higienę pomocne będą specjalistyczne produkty i preparaty farmaceutyczne np.: wkładki i podpaski urologiczne, podkłady higieniczne, delikatne mydła do higieny intymnej, specjalne kremy barierowoochronne np. Sudocrem. 14

16 Mięśnie dna miednicy Mięśnie dna miednicy (tzw. mięśnie Kegla) należą do wewnętrznej grupy mięśni miednicy tworzących jej dno stąd nazwa. Łączą one kości łonowe z podstawą kręgosłupa. U kobiet są one rozpięte między kością łonową a guziczną i otaczają ujście cewki moczowej, pochwy i odbytnicy. U mężczyzn mięsień Kegla, to mięsień położony dookoła kości łonowej i prostaty. Gdzie są mięśnie Kegla? Aby odnaleźć odpowiednie mięśnie, można spróbować zatrzymać strumień moczu podczas opróżniania pęcherza. Jeśli strumień się zatrzyma, znaczy to, że właśnie zostały użyte wszystkie mięśnie Kegla. Nie jest to jednak najlepszy moment na ich ćwiczenie. Częste wstrzymywanie moczu osłabia mięśnie, zamiast je wzmacniać. Ćwiczenie mięśni Kegla Ćwiczenia mięśni Kegla opracował w latach 40. XX wieku amerykański lekarz Arnold Kegel. Mają one na celu wzmocnienie i naukę kontrolowania mięśni dna miednicy. Polegają na zaciskaniu mięśni pochwy i odbytu oraz ich rozluźnianiu. Czynność tę należy powtarzać w krótkich odstępach czasu. Ćwiczenia są dość proste i bardzo skuteczne, pod warunkiem, że są wykonywane systematycznie i prawidłowo. Mięśnie dna miednicy działają jako wsparcie dla wielu wewnętrznych organów. Podtrzymują cewkę moczową, pęcherz, macicę i odbyt oraz stawiają opór wzmożonemu ciśnieniu brzusznemu np. podczas wysiłku fizycznego. Jeśli mięśnie są osłabione, może dochodzić do przeciekania moczu np. przy kaszlu, kichaniu, czy wysiłku fizycznym. Przed przystąpieniem do ćwiczeń należy opróżnić pęcherz. Podczas ćwiczeń ważne jest normalne oddychanie oraz pilnowanie, aby podczas skurczów napięte były tylko mięśnie Kegla. Pośladki i brzuch muszą być rozluźnione. 15

17 Przykładowe ćwiczenia Ćwiczenia należy wykonywać trzy razy w ciągu dnia. Z każdym kolejnym tygodniem zwiększamy ilość skurczów w serii oraz czas napinania mięśni. Początkowo wykonujemy po 5 powtórzeń, z czasem należy zwiększyć ich ilość (aż do 25) oraz wydłużyć czas napięcia i relaksu mięśni. Ćwiczenie 1 W pozycji stojącej w rozkroku, leżącej lub na plecach napnij mięśnie i wytrzymaj około 5 sekund. Rozluźnij mięśnie na chwilę. Ćwiczenie 2 Połóż się na plecach, oprzyj o ścianę nogi ugięte w kolanach pod kątem 90 stopni. Z wydechem wciskaj w ścianę raz jedną, raz drugą nogę, następnie obie naraz, delikatnie napinając mięśnie dna miednicy. Ćwiczenie 4 Połóż się na plecach, ugnij kolana. Nogi i stopy trzymaj złączone razem, ręce wzdłuż ciała. Unieś w górę miednicę, pamiętając aby górna część kręgosłupa przylegała do podłogi. Przytrzymaj kilka sekund, rozluźnij i opuść miednicę. Ćwiczenie 5 (dla mężczyzn) W dowolnej pozycji zaciśnij mocno mięsień zwieracza odbytu i utrzymaj napięcie ok. 5 sekund. Rozluźnij mięśnie. Ćwiczenie 3 Siedząc na krześle, włóż między kolana piłkę lub zwinięty ręcznik i ściśnij kolana - policz do pięciu - rozluźnij. Pamiętaj! przed rozpoczęciem ćwiczeń opróżnij pęcherz, ćwiczenia wykonuj systematycznie, podczas ćwiczeń pośladki i brzuch muszą być rozluźnione. 16

18 Nietrzymanie moczu można leczyć - nie zwlekaj, odwiedź lekarza! W każdym przypadku pojawienia się początkowych objawów NTM, pacjent powinien zasięgnąć porady urologa i neurologa, a kobiety również ginekologa. Dokładnie zebrany wywiad, badanie lekarskie oraz wyniki badań dodatkowych (np.: badanie ogólne i posiew moczu, stężenie kreatyniny i mocznika w surowicy krwi, USG oraz badanie urodynamiczne i radiologiczne) pozwalają niemal u wszystkich ustalić przyczynę nietrzymania moczu i zastosować właściwą terapię. Leczenie zachowawcze Pierwszym krokiem leczenia zachowawczego, gdy choroba nie jest bardzo zaawansowana, jest fizykoterapia. Należą do niej: ćwiczenia mięśni dna miednicy - szczególnie ważne u kobiet (patrz str. 16), elektrostymulacja mięśni dna miednicy (pobudzanie do skurczu mięśni dna miednicy poprzez zastosowanie prądu elektrycznego o określonych parametrach), biofeedback (kontrolowane zarówno przez lekarza, jak i pacjentkę ćwiczenie skurczów dna miednicy przy zastosowaniu specjalnej aparatury). Farmakoterapia Kolejnym krokiem jest farmakoterapia. Leki (m.in. fezoterodyna, oksybutynina, solifenacyna, tolterodyna i trospium) stosuje się w sytuacji, gdy fizykoterapia okazała się niedostatecznie skuteczna. W przypadku pęcherza nadreaktywnego stosowane są leki, których działanie polega na zahamowaniu czynności skurczowej pęcherza, co eliminuje parcia naglące, popuszczanie moczu oraz częste chodzenia do toalety. Przy wysiłkowym NTM u kobiet w okresie okołomenopauzalnym stosuje się doustną hormonalną terapię zastępczą (HTZ) lub miejscową (dopochwową) terapię estrogenową - co powoduje regres zmian zanikowych w obrębie pochwy. 17

19 Leczenie operacyjne Istnieje wiele technik operacyjnego leczenia NTM. Zdecydowanie najczęściej leczenie chirurgiczne dotyczy wysiłkowego NTM. O wyborze właściwej techniki decyduje lekarz, który bierze pod uwagę wiek, ogólny stan zdrowia, styl życia i przebyte operacje brzuszne. Skierowanie wystawia internista, urolog lub ginekolog. Skuteczność najlepszych metod operacyjnych sięga prawie 100% bezpośrednio po zabiegu, jednak z upływem czasu NTM może nawrócić. Ideą operacji wykonywanych w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu jest podparcie cewki moczowej i ewentualnie szyi pęcherza moczowego oraz usunięcie wszelkich przeszkód utrudniających prawidłowe wydalanie moczu (np. guzy). Za najbardziej uniwersalną uważa się obecnie małoinwazyjną technikę laparoskopową. Przeprowadzane zabiegi polegają na korygowaniu zmian powstałych w obrębie układu moczowego (np.: podwieszenie szyi pęcherza specjalną taśmą z materiału syntetycznego). Dzięki temu możliwy jest szybki powrót do zdrowia chorego. Do leczenia operacyjnego kwalifikowane są określone grupy pacjentów: kobiety z wysiłkowym lub mieszanym NTM w przypadku dużego nasilenia choroby, kobiety z wysiłkowym i mieszanym NTM po niepowodzeniu leczenia zachowawczego, osoby z nietrzymaniem moczu, któremu towarzyszy choroba neurologiczna, chorzy na nietrzymanie moczu z parć, po niepowodzeniu leczenia zachowawczego, mężczyźni z wysiłkowym NTM po zabiegach na gruczole krokowym. Warto wiedzieć: Aktualnie przeprowadzane małoinwazyjne zabiegi leczenia NTM często wykonywane są w znieczuleniu miejscowym lub dokręgowym, a pobyt w szpitalu ogranicza się do 1-3 dni. Po jego opuszczeniu można wrócić do codziennych zajęć - choć należy unikać większego wysiłku fizycznego oraz dźwigania. Niekiedy przez ok. tydzień trzeba przyjmować antybiotyk. 18

20 III Pielęgnacja skóry w NTM Przedłużający się kontakt skóry z moczem prowadzi do: zmiany ph na bardziej zasadowe (sprzyjające zakażeniom), większej wrażliwości skóry na tarcie, powstawania odparzeń czy odleżyn skóry, zwiększonego ryzyka nadkażeń bakteryjnych i grzybiczych. Jak dbać o skórę? Nietrzymanie moczu może prowadzić do podrażnień skóry oraz infekcji okolic intymnych, dlatego istotne jest utrzymanie skóry w czystości. Właściwa pielęgnacja - praktyczne porady po każdym epizodzie inkontynencji należy umyć okolice narządów płciowych letnią wodą (nie należy energicznie pocierać skóry), do mycia należy używać płynów o łagodnym odczynie ph (właściwy przedział ph od 4 do 7), które nie naruszają naturalnej, ochronnej powłoki białkowo-lipidowej, osobom unieruchomionym należy często zmieniać jednorazowe środki higieniczne (wkładki, pieluchomajtki, podkłady), w celu zmniejszenia natężenia zapachu moczu warto wypijać większe ilości wody, w skutecznej pielęgnacji skóry narażonej na podrażnienia lub odparzenia pomocny jest krem barierowo-ochronny o kompleksowym działaniu, np. Sudocrem. 19

21 Sudocrem działa kompleksowo: chroni skórę przed drażniącymi substancjami jak mocz czy kał (hipoalergiczna lanolina), zapewnia utrzymanie właściwej wilgotności i miękkości skóry (hipoalergiczna lanolina), łagodzi podrażnienia, wykazuje właściwości odkażające (alkohol benzylowy), działa ściągająco (tlenek cynku), pozwala na regenerację skóry (benzoesan benzylu, cynamonian benzylu). Jak stosować Sudocrem Sudocrem powinien być stosowany po uprzednim umyciu skóry i dokładnym jej osuszeniu. Ważne, by nakładać tylko cienką warstwę kremu, ponieważ nałożenie większej ilości preparatu nie zwiększa jego skuteczności. Skład kremu Sudocrem Sudocrem należy wmasowywać małymi, kolistymi ruchami do czasu, gdy na skórze pozostanie cienka, przezroczysta warstwa. Jeżeli skóra jest biaława, oznacza to, że nałożono go zbyt dużo. Składniki te powodują, że Sudocrem sprawdza się nie tylko w profilaktyce, ale również w łagodzeniu objawów odparzeń - zmniejsza dyskomfort i podrażnienie skóry. Warto wiedzieć: Odparzenia to zmiany skórne, pojawiające się w przypadku współistnienia nadmiernej wilgoci z tarciem o siebie dwóch powierzchni skóry lub skóry o ubranie, czy pieluchomajtki. Odleżyny to uszkodzenia skóry i leżącej pod nią tkanki (aż do kości). Powstają w wyniku długotrwałego ucisku na skutek siedzenia lub leżenia w jednej pozycji. Zbyt mały dopływ krwi do tkanek prowadzi do ich obumierania, czyli martwicy. 20

22

23 Pacjenci unieruchomieni - skóra wymagająca szczególnej troski Prawidłowa pielęgnacja skóry jest szczególnie istotna dla chorych, którzy są unieruchomieni. Są oni bowiem w większym stopniu narażeni na wystąpienie odparzeń, a w dłuższym czasie nawet odleżyn. Nawet u osób czasowo unieruchomionych z powodu choroby lub urazu, może dojść do pojawienia się odleżyn. Niektóre choroby przewlekłe takie, jak: cukrzyca, czy miażdżyca naczyń krwionośnych, sprawiają, że rany odleżynowe trudno się goją z powodu złego krążenia krwi. Dzięki codziennej higienie miejsc intymnych oraz specjalistycznym preparatom (np. z tlenkiem cynku) można znacząco zmniejszyć ryzyko problemów skórnych, a także złagodzić już istniejące. Pacjenci hospitalizowani, pacjenci z grupy ryzyka powstania odleżyn, bądź pacjenci z powstałymi już zmianami odleżynowymi, powinni być bezwzględnie zaopatrzeni w środki do miejscowego stosowania na skórę o działaniu*: WAŻNE INFORMACJE Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pielęgniarstwa w sprawie prowadzenia profilaktyki odleżyn. pielęgnacyjnym, antybakteryjnym, nawilżającym i natłuszczającym, regenerującym w sytuacji np. maceracji naskórka, łagodzącym podrażnienia, przywracającym prawidłowe ph skóry. *Zalecenia dostępne na stronie Ministerstwa Zdrowia: 22

24 Czy to NTM? Nic nie zastąpi wizyty u lekarza specjalisty i w przypadku objawów inkontynencji należy niezwłocznie udać się lekarza. Ale czy to właśnie te objawy? Pomocny może okazać się poniższy test, który pozwala wstępnie ocenić czy mamy do czynienia z NTM. 1. Czy w ciągu ostatnich 3 miesięcy zauważyła Pani/Pan wyciek moczu, nawet niewielki? (jeśli pada odpowiedź nie, test się na tym kończy). TAK NIE 2. Czy korzysta Pani/Pan z toalety częściej niż zwykle? TAK NIE 3. Czy korzysta Pani/Pan z toalety kilka razy w nocy? TAK NIE Czy zdarza się Pani/Panu poczucie nagłej potrzeby oddania moczu? Czy zdarza się Pani/Panu popuścić mocz, przed dotarciem do toalety? TAK TAK NIE NIE WYNIKI: Przynajmniej 1 odpowiedź TAK Warto dokładnie obserwować organizm i zadbać o profilaktykę NTM - zwłaszcza o mięśnie dna miednicy (mięśnie Kegla). 6. Czy w ostatnim czasie zdarzyło się Pani/Panu popuścić mocz w trakcie kichania, kaszlu, śmiechu lub wysiłku fizycznego? TAK NIE 2 lub więcej odpowiedzi TAK To może być NTM. Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza specjalisty - ginekologa lub urologa. 23

25 IV Posłowie Nietrzymanie moczu tak, jak każda choroba społeczna, wymaga stworzenia kompleksowego systemu działań obejmującego profilaktykę, leczenie i edukację. Działania te mają na celu poprawę zdrowia i samopoczucia chorych. Niestety nadal zdarza się, że pacjenci z NTM nie chcą o swoich kłopotach rozmawiać, ukrywając dolegliwość nie tylko przed bliskimi, ale także przed lekarzami. Pokutują bowiem od lat dwa mity: po pierwsze, że nietrzymanie moczu to fizjologia, a nie choroba; to zwykły efekt starzenia się, a na starość lekarstwa nie ma, więc pozostaje cierpieć w milczeniu, po drugie, leczenie nietrzymania moczu zapewne jest nieskuteczne, dlatego wizyta u lekarza mija się z celem. Z NTM można walczyć i skutecznie je leczyć. Ważne, aby szybko doszło do postawienia diagnozy i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Dlatego też, pamiętajmy że pierwsze objawy NTM są sygnałem do niezwłocznego odwiedzenia lekarza specjalisty. 24

26 Genexo Sp. z o.o., ul. Gen. Zajączka 26, Warszawa

27 SPIS TREŚCI WSTĘP NIETRZYMANIE MOCZU (NTM) NTM POD KONTROLĄ PIELĘGNACJA SKÓRY W NTM POSŁOWIE

28 Konsultacja merytoryczna: Lek. med. ginekolog położnik, Joanna Gąszczyk-Łukasik Wydanie I, listopad 2013 r.

29 WSTĘP Nietrzymanie moczu (NTM) uważane jest przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) jako jeden z ważniejszych problemów zdrowotnych XXI wieku. Według statystyk problem ten dotyka ok. 15% populacji, co w Polsce stanowi ponad 5 milionów osób. NTM dotyczy obojga płci, choć zdecydowanie częściej dotyczy kobiet, co głównie spowodowane jest wpływem wielokrotnych naturalnych porodów i menopauzy. Przedstawiciele WHO zwracają uwagę, że w związku ze starzeniem się populacji częstość występowania choroby będzie się zwiększać, wywierając coraz większy wpływ na jakość życia społeczeństw. i opiekunów (np. w przypadku osób starszych i niepełnosprawnych ruchowo). Niniejszy poradnik poświęcony jest problematyce nietrzymania moczu i mamy nadzieję, okaże się pomocny w codziennych zmaganiach z chorobą. Omówione zagadnienia dotyczą wielu istotnych kwestii, jak np.: ryzyko i przyczyny występowania NTM, profilaktyka oraz pielęgnacja skóry narażonej na częsty kontakt z moczem. W poradniku znajdą Państwo praktyczne wskazówki mające na celu zwiększenie komfortu życia pacjentów z NTM oraz ich opiekunów. Główny Urząd Statystyczny (GUS) szacuje, że w 2030 roku liczba Polaków obniży się do ok , w tym osoby powyżej 65. roku życia będą stanowić ponad 22% populacji. Oznacza to, że odsetek ludzi starszych wzrośnie niemal dwukrotnie. Biorąc pod uwagę fakt, że procent chorych na NTM wzrasta wraz z wiekiem, można założyć, że liczba chorych podwoi się. Warto podkreślić, że niedogodności związane z nietrzymaniem moczu dotyczą nie tylko osób dotkniętych tą dolegliwością, ale także ich rodzin

30 I NIETRZYMANIE MOCZU Według Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organisation - WHO) i Międzynarodowego Towarzystwa Kontynencji (International Continence Society - ICS) nietrzymanie moczu (NTM) to niezależny od woli wyciek moczu przez cewkę moczową, który w efekcie stanowi problem socjologiczny i higieniczny. Grupy szczególnie narażone to kobiety po porodach i w okresie okołomenopauzalnym oraz osoby w podeszłym wieku. O występowaniu NTM, zwanego również inkontynencją, mówimy gdy: dochodzi do nieświadomego oddawania moczu, oddawanie moczu jest niekontrolowane (moczenie), oddawanie moczu jest nieefektywne. NTM - fakty i statystyki Według WHO - NTM, na które cierpi minimum 5% społeczeństwa, ma status choroby społecznej. Zgodnie z definicją, choroba społeczna to schorzenie przewlekłe, szeroko rozpowszechnione, które ogranicza możliwość wykonywania podstawowych zadań życiowych wymaga regularnej opieki lekarskiej, jest trudne w leczeniu, stanowi problem dla całego społeczeństwa. NTM jest chorobą społeczną. Inkontynencja dotyczy osób w każdym wieku, nasila się jednak z wiekiem. Na NTM cierpi dwa razy więcej kobiet niż mężczyzn (predysponują do tego porody naturalne, menopauza, anatomia układu moczowego). Z NTM zmaga się na świecie średnio co trzecia/czwarta kobieta - około 30% przed okresem menopauzy i do 60% po tym okresie*. Blisko 90% osób przebywających w domach pomocy społecznej i domach późnej starości cierpi na nietrzymanie moczu*. *Źródło: Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)

31 Kilka słów o budowie układu moczowego Układ moczowy jest zespołem narządów, którego zadaniem jest usuwanie zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii oraz regulacja ilości wody w organizmie. Układ moczowy składa się z dwóch nerek, pęcherza moczowego, dwóch długich moczowodów, łączących nerki z pęcherzem oraz z cewki moczowej, przez którą mocz jest wydalany. Przebieg pracy układu moczowego: Nerki filtrują krew i wytwarzają mocz. Mocz płynie moczowodami do pęcherza, w którym się gromadzi. Mocz w pęcherzu może być zatrzymywany dzięki mięśniom dna miednicy, które otaczają cewkę moczową i ją zaciskają. Gdy pęcherz jest pełny, do mózgu dociera odpowiedni sygnał (pojawia się odczucie potrzeby oddania moczu). A B D E A B C F Następnie mózg wysyła sygnał do mięśni miednicy, które ulegają rozluźnieniu (nie zamykają już cewki moczowej), a mięśnie pęcherza ulegają skurczowi, co prowadzi do wydalenia moczu z pęcherza. Nieprawidłowości na którymś z etapów prowadzą do zaburzeń w oddawaniu moczu. Warto wiedzieć: Obydwie nerki nieustannie filtrują krew, usuwając z niej zbędne substancje, które tworzą mocz. A. B. C. nerki moczowody pęcherz moczowy D. E. F. ujście pęcherza cewka moczowa mięśnie dna miednicy Nerki codziennie przesączają ok. 180 litrów płynu, z czego tylko 1,5 litra zostaje wydalone w postaci moczu.

32 Rodzaje NTM Najbardziej powszechny podział inkontynencji moczowej, ze względu na jej formę, opracowany i przyjęty został przez Międzynarodowe Towarzystwo Kontynencji (International Continence Society ICS): wysiłkowe nietrzymanie moczu - polega na mimowolnym wycieku moczu podczas wysiłku fizycznego, kichania, kaszlu, czyli wykonywaniu czynności, które powodują wzrost ciśnienia w jamie brzusznej. Początkowo mocz gubiony jest tylko przy dużym wysiłku fizycznym, stopniowo jednak objawy nasilają się i mogą pojawiać się nawet podczas śmiechu oraz snu; jest to najczęściej dotykający kobiety typ NTM, często występujący po naturalnym porodzie jako dysfunkcja przejściowa, nietrzymanie moczu mieszane - schorzenie łączące wcześniej opisane rodzaje NTM, nietrzymanie moczu z przepełnienia - zwężenie cewki moczowej (występujące głównie u mężczyzn w wyniku przerostu prostaty) powoduje częste, niekontrolowane wydalanie moczu w niewielkiej ilości, odruchowe nietrzymanie moczu - wywołane dysfunkcją układu nerwowego; pacjent nie odczuwa parcia na pęcherz, który opróżnia się samoistnie, pozacewkowe nietrzymanie moczu - objawia się stałą utratą moczu, który może bezpośrednio dostawać się do jamy brzusznej; przyczyną jest wadliwe, wrodzone połączenie przewodów moczowych. nietrzymanie moczu naglące - polega na występowaniu częstomoczu, kiedy to nawet niewielka ilość moczu w pęcherzu powoduje uczucie parcia i popuszczanie moczu. Dolegliwość związana jest z niekontrolowanymi skurczami pęcherza moczowego lub nadmierną pobudliwością mięśnia wypieracza, co często spowodowane jest nadreaktywnością pęcherza moczowego, Do najczęściej występujących rodzajów inkontynencji należą: wysiłkowe NTM, nietrzymanie moczu z parcia oraz mieszane NTM.

33 Klasyfikacja NTM w zależności od nasilenia Zgodnie z przyjętą przez ICS (International Continence Society) klasyfikacją wyróżniamy trzy główne stopnie nietrzymania moczu: Stopień 1 Sporadyczne, mimowolne popuszczanie moczu w niewielkich ilościach, np. u kobiet przy wysiłku fizycznym, a u mężczyzn np. w przypadku niestabilności wypieracza spowodowanej przerostem gruczołu krokowego. Średnia wartość moczu wydalonego w ciągu 4 godzin <100 ml. Stopień 2 Mimowolne oddawanie moczu, średnio nasilone, np. u kobiet przy wysiłkach fizycznych, ale także spowodowane kaszlem, kichnięciem. U mężczyzn nietrzymanie moczu spowodowane przepełnieniem uciskanego pęcherza np. poprzez guza prostaty. Średnia wartość moczu wydalonego w ciągu 4 godzin to ml. Stopień 3 U kobiet spoczynkowe nietrzymanie moczu, czyli stały wyciek moczu nawet w pozycji leżącej, a u mężczyzn całkowite nietrzymanie moczu. Średnia wartość moczu wydalonego w ciągu 4 godzin >200 ml. Czynniki ryzyka powstania NTM Istnieje wiele czynników mogących prowadzić do zaburzeń pracy mięśni dna miednicy i pęcherza moczowego. Wśród kobiet najczęstsze to: wielokrotne naturalne porody, menopauza, zabiegi chirurgiczne. U mężczyzn: przerost gruczołu prostaty. Poza tym, choroby neurologiczne, takie jak np.: stwardnienie rozsiane, udar mózgu, choroba Parkinsona i Alzheimera mogą być przyczyną inkontynencji, zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn.

34 NTM po porodzie Problem nietrzymania moczu po porodzie dotyka ponad 3/4 kobiet po porodzie naturalnym, może się również zdarzyć u kobiet po cięciu cesarskim. Incydenty z nietrzymaniem moczu u kobiet po porodzie występują często w chwili podnoszenia dziecka, czy wykonywania prostych domowych czynności co oznacza, że w tym przypadku możemy mówić o wysiłkowym nietrzymaniu moczu. Problem ten występuje częściej, jeżeli poród naturalny był ciężki, a masa urodzeniowa dziecka była wysoka (ponad 4 kg) oraz w przypadku kilku porodów. Ciąża a NTM Każda kolejna ciąża i poród osłabia mięśnie dna miednicy sprawiając, że powrót do formy staje się trudniejszy, ale nie niemożliwy. Osłabienie mięśni dna miednicy Przyczyną nietrzymania moczu u kobiet po porodzie jest osłabienie mięśni dna miednicy odpowiadających za kontrolę nad pęcherzem moczowym. Podczas ciąży i porodu następuje rozluźnienie mięśni dna miednicy (mięśni Kegla) oraz zwiotczenie wiązadeł, podtrzymujących końcowy odcinek układu moczowego i płciowego, które odpowiadają za zamykanie cewki moczowej. Urazy krocza w trakcie porodu oraz uszkodzenia mięśni dna miednicy prowadzą w następstwie do późniejszego występowania incydentów wysiłkowego nietrzymania moczu u młodych mam. Ćwiczenia mięśni Kegla pozytywnie wpływają na stan mięśni krocza, dna miednicy oraz przepony moczowo-płciowej, poprawiając jednocześnie skuteczność systemu zamknięcia cewki moczowej. Codzienne powtarzanie ćwiczeń mięśni Kegla (patrz str. 16) przynosi niebywałe rezultaty i najczęściej prowadzi do całkowitego wyeliminowania problemu.

35 NTM w okresie menopauzalnym Nietrzymanie moczu jest częstym schorzeniem kobiet w wieku okołomenopauzalnym. Niski poziom estrogenów pojawiający się w tym okresie jest odpowiedzialny za wystąpienie szeregu zmian w narządach moczowo-płciowych, co skutkuje upośledzeniem mechanizmów trzymania moczu. Z tego powodu za najważniejsze czynniki etiologiczne nietrzymania moczu związane z okresem okołomenopauzalnym uznaje się: procesy starzenia się tkanek, obniżony poziom estrogenów, zmniejszenie grubości błony śluzowej cewki moczowej, usztywnienie cewki moczowej, infekcje dolnych dróg moczowych. Menopauza to naturalny stan, jednak niektóre jej objawy - jak właśnie NTM - mogą wymagać leczenia poprzedzonego odpowiednią diagnostyką medyczną. Istnieje wiele metod leczenia: rehabilitacyjne (np. elektrostymulacja, ćwiczenia mięśni Kegla), operacyjne (np. korekta położenia pęcherza moczowego), farmakologiczne - czasami pomocna jest hormonalna terapia zastępcza (HTZ) lub naturalne preparaty zawierające fitoestrogeny, np. izoflawony sojowe, czyli roślinne odpowiedniki hormonów kobiecych. Femestra Beauty to najwyższa zawartość fitoestrogenów - aż 50 mg/ tabl., dodatkowo zawiera wit. D i wapń oraz wit. E zwaną witaminą młodości.

36 NTM u mężczyzn Najczęściej występującą przyczyną NTM u mężczyzn jest przerost prostaty, czyli powiększenie gruczołu krokowego. Gruczoł ten, w wielkości i w kształcie podobnym do kasztana, nie boli pod naciskiem, jest sprężysty, a jego powierzchnia jest gładka. Z NTM mężczyzn można walczyć, skuteczniej i mniej inwazyjnie w początkowej fazie choroby (rehabilitacja, farmakologia). Później często jedynym wyjściem są zabiegi chirurgiczne, polegające na usunięciu przeszkody, spowodowanej przerośniętym gruczołem. Pod wpływem wzrostu ilości komórek gruczołowych prostata zwiększa swoją objętość i zaczyna uciskać cewkę moczową, zwężając jej światło. W wyniku tego zwężenia pojawiają się problemy z oddawaniem moczu. Pęcherz nie może się całkowicie opróżnić, jego ściana zaczyna chorobowo zmieniać swoją strukturę. Zalegający mocz sprzyja powstawaniu zakażeń układu moczowego, czy powstaniu kamieni w pęcherzu, może również dojść do takiego osłabienia mięśni pęcherza, że mocz stale będzie z niego wyciekał. 10 Ważnym etapem w diagnostyce jest badanie urodynamiczne mające na celu kompleksową ocenę dolnych dróg moczowych. Na badanie składają się trzy testy: uroflowmetria - pomiar ilości i szybkości oddawanego moczu, profilometria - określenie ciśnienia w cewce moczowej oraz jej długości, cystometria - pomiar ciśnienia w pęcherzu oraz ocena ścian pęcherza i jego pojemności.

37 NTM u osób starszych i unieruchomionych Jesień życia to czas częstych problemów zdrowotnych, mogących u niektórych osób prowadzić do czasowego lub trwałego ograniczenia sprawności, czy unieruchomienia. Do częstych dolegliwości zdrowotnych pojawiających się lub nasilających w tym okresie zaliczyć należy nietrzymanie moczu. Do występowania zaburzeń predysponują: zmniejszenie pojemności pęcherza moczowego, wzrost objętości moczu zalegającego po mikcji, zwolniony wypływ moczu, słabe mięśnie dna miednicy, choroby współistniejące, stosowane leki. Najczęściej u mężczyzn dochodzi do przerostu gruczołu krokowego, u kobiet obniża się ciśnienie zamykania cewki i skraca jej długość. Wszelkie choroby współistniejące, jak np.: udar, choroba Parkinsona i Alzheimera, stwardnienie rozsiane, mają również wpływ na pojawienie się problemu NTM u kobiet, jak i u mężczyzn. Leczenie NTM Skuteczne leczenie należy rozpocząć od diagnostyki - określenia przyczyny nietrzymania moczu. Niestety przyczyn może być kilka i wymagane może być kompleksowe leczenie specjalistyczne i zachowawcze. Warto wiedzieć: Osoby unieruchomione trwale, a nawet czasowo szczególnie narażone są na pojawienie się skórnych kłopotów w wyniku NTM. Skóra poddana długotrwałemu kontaktowi z moczem łatwiej ulega odparzeniom i odleżynom, a te z kolei łatwo ulegają zakażeniom bakteryjnym oraz grzybiczym. Skuteczny w pielęgnacji skóry narażonej na odparzenie czy odleżyny jest krem barierowo-ochronny Sudocrem, zapewniający profilaktykę oraz leczenie odparzeń i odleżyn. 11

38 NTM w wyniku zabiegów operacyjnych Nietrzymanie moczu u kobiet jest częstym powikłaniem operacji ginekologiczno - położniczych, które w dużym stopniu zaburzają statykę dna miednicy. Wszelkie ingerencje chirurgiczne w obrębie brzucha niosą ze sobą ryzyko powikłań w konsekwencji, których może dojść do NTM. Najwięcej powikłań związanych jest z operacją histerektomii (usunięcie macicy) z przydatkami, cięciem cesarskim i plastyką ścian pochwy*. Zabiegiem operacyjnym u mężczyzn, który niesie ze sobą największe ryzyko wystąpienia powikłań w postaci NTM jest prostatektomia (resekcja prostaty). W okresie pooperacyjnym pojawia się praktycznie u wszystkich pacjentów i jest konsekwencją zaburzeń funkcji zwieracza wewnętrznego cewki moczowej. Najczęściej ma jednak charakter przemijający. *Jędrzejczyk S., Lau K., Rutkowska B., Rżanek A., Bobeff A., Wieczorek M.: Nietrzymanie moczu po operacjach ginekologicznopołożniczych w świetle badań urodynamicznych. Warto wiedzieć: Każda operacja chirurgiczna związana jest z ryzykiem powikłań pooperacyjnych. Są to sytuacje występujące rzadko i nie należy się ich nadmiernie obawiać przed przystąpieniem do leczenia. Inne powody występowania NTM Nietrzymanie moczu może być spowodowane wieloma czynnikami: schorzeniami układu moczowo-płciowego (np.: przewlekłe stany zapalne, pęcherz nadreaktywny, choroby gruczołu krokowego - prostaty, zaburzenia statyki narządu rodnego - wypadanie macicy, kamica nerkowa, wady wrodzone), schorzeniami układu nerwowego (np.: stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, Alzheimera, udar, uraz rdzenia kręgowego, guzy mózgu), chorobami metabolicznymi (np. cukrzyca), chorobami zakaźnymi (np. AIDS), problemami natury psychicznej (np.: demencja, depresja), innymi: menopauza, radioterapia, porody. 12

39 II NTM pod kontrolą NTM jest chorobą, która w przypadku braku leczenia lub niewłaściwego leczenia oraz nieodpowiedniej pielęgnacji powoduje szereg powikłań wtórnych, zarówno somatycznych jak i psychicznych. NTM ma charakter progresywny (postępujący), dlatego tak ważne jest, aby nie bagatelizować symptomów choroby. Niestety, jak wskazują statystyki, od pojawienia się pierwszych objawów NTM do pójścia po poradę medyczną mija średnio kilka lat. Prawdopodobnie dzieje się tak dlatego, że nietrzymanie moczu to nie tylko problem medyczny, ale także psychiczny. Pamiętajmy o pięlegnacji skóry narażonej na kontakt z moczem. Polecany i sprawdzony krem do pielęgnacji podrażnionej przy NTM skóry to zawierający aż pięć składników aktywnych Sudocrem. Krem posiada właściwości: ochronne, antybakteryjne, antygrzybicze, przeciwzapalne, regeneracyjne. Dyskomfort, bezradność, obniżenie poczucia własnej godności oraz poczucie niepełnej wartości społecznej - to uczucia, które często towarzyszą osobom dotkniętym NTM. Pogorszeniu ulega ich jakość życia - zarówno osobistego, jak i zawodowego. Wiele osób ogranicza wychodzenie z domu, rezygnuje z pracy i kontaktów towarzyskich, co w skrajnych przypadkach prowadzi do zupełnej izolacji społecznej, a nawet depresji. Nietrzymanie moczu niejednokrotnie jest też przyczyną zaburzeń seksualnych, a w rezultacie zaniechania życia płciowego. 13

40 Profilaktyka NTM - praktyczne porady zaleca się wzmacnianie mięśni dna miednicy poprzez systematyczne wykonywanie ćwiczeń mięśni Kegla (patrz str. 16), zaraz po nocnym wypoczynku należy całkowicie opróżnić pęcherz, warto zaplanować i przestrzegać oddawania moczu w godzinach, na które przypada moczenie bezwiedne (wyprzedzając czas mimowolnego moczenia), nie należy ograniczać ilości wypijanych płynów - zmniejszenie ilości płynów zagęszcza mocz, co ułatwia infekcje układu moczowego oraz podrażnia tkanki wyściełające cewkę moczową i pęcherz, należy unikać infekcji pęcherza moczowego - infekcje, na jakie szczególnie narażone są kobiety, mogą w znacznym stopniu osłabiać siłę mięśni oplatających cewkę, co w efekcie prowadzi do NTM, zaleca się wypicie ostatniej, wieczornej porcji płynu 2-4 godziny przed położeniem się do łóżka, jest to szczególnie ważne w przypadku osób, które doświadczają epizodów nietrzymania moczu w czasie snu, warto kontrolować masę ciała - dzięki odpowiedniej diecie w połączeniu z umiarkowanym wysiłkiem fizycznym, łatwiej będzie pozbyć się zaparć oraz zbędnych kilogramów, a przy tym nie dopuścić do przeciążenia mięśni dna miednicy, należy unikać płynów, które mają działanie moczopędne i mogą podrażniać pęcherz moczowy np.: alkohol, napoje gazowane oraz zawierające kofeinę (kawa i herbata), należy rozstać się z nałogiem nikotynowym - dym papierosowy drażni drogi oddechowe przez co wywołuje częsty, silny i uporczywy kaszel, który u chorych prowadzi do niekontrolowanego wycieku moczu, szczególnie należy dbać o higienę okolic intymnych - w trosce o komfort i higienę pomocne będą specjalistyczne produkty i preparaty farmaceutyczne np.: wkładki i podpaski urologiczne, podkłady higieniczne, delikatne mydła do higieny intymnej, specjalne kremy barierowoochronne np. Sudocrem. 14

41 Mięśnie dna miednicy Mięśnie dna miednicy (tzw. mięśnie Kegla) należą do wewnętrznej grupy mięśni miednicy tworzących jej dno stąd nazwa. Łączą one kości łonowe z podstawą kręgosłupa. U kobiet są one rozpięte między kością łonową a guziczną i otaczają ujście cewki moczowej, pochwy i odbytnicy. U mężczyzn mięsień Kegla, to mięsień położony dookoła kości łonowej i prostaty. Gdzie są mięśnie Kegla? Aby odnaleźć odpowiednie mięśnie, można spróbować zatrzymać strumień moczu podczas opróżniania pęcherza. Jeśli strumień się zatrzyma, znaczy to, że właśnie zostały użyte wszystkie mięśnie Kegla. Nie jest to jednak najlepszy moment na ich ćwiczenie. Częste wstrzymywanie moczu osłabia mięśnie, zamiast je wzmacniać. Ćwiczenie mięśni Kegla Ćwiczenia mięśni Kegla opracował w latach 40. XX wieku amerykański lekarz Arnold Kegel. Mają one na celu wzmocnienie i naukę kontrolowania mięśni dna miednicy. Polegają na zaciskaniu mięśni pochwy i odbytu oraz ich rozluźnianiu. Czynność tę należy powtarzać w krótkich odstępach czasu. Ćwiczenia są dość proste i bardzo skuteczne, pod warunkiem, że są wykonywane systematycznie i prawidłowo. Mięśnie dna miednicy działają jako wsparcie dla wielu wewnętrznych organów. Podtrzymują cewkę moczową, pęcherz, macicę i odbyt oraz stawiają opór wzmożonemu ciśnieniu brzusznemu np. podczas wysiłku fizycznego. Jeśli mięśnie są osłabione, może dochodzić do przeciekania moczu np. przy kaszlu, kichaniu, czy wysiłku fizycznym. Przed przystąpieniem do ćwiczeń należy opróżnić pęcherz. Podczas ćwiczeń ważne jest normalne oddychanie oraz pilnowanie, aby podczas skurczów napięte były tylko mięśnie Kegla. Pośladki i brzuch muszą być rozluźnione. 15

Ćwiczenia lekarstwem na jesienną chandrę

Ćwiczenia lekarstwem na jesienną chandrę Ćwiczenia lekarstwem na jesienną chandrę Jesienna pogoda sprzyja pogorszeniu samopoczucia. Wiele osób rezygnuje z aktywności fizycznej z powodu zmiennej pogody i chłodu. Tymczasem ruch na świeżym powietrzu

Bardziej szczegółowo

Materiał Przeznaczony Dla Osób, Które Chcą Wiedzieć Więcej O Problemach Nietrzymania Moczu I Stolca

Materiał Przeznaczony Dla Osób, Które Chcą Wiedzieć Więcej O Problemach Nietrzymania Moczu I Stolca Materiał Przeznaczony Dla Osób, Które Chcą Wiedzieć Więcej O Problemach Nietrzymania Moczu I Stolca Tekst: Centrum Inkontynencji w Västra Götaland Fotografie: Kajsa Lundberg Układ graficzny: Svensk Information

Bardziej szczegółowo

Leczenie pęcherza nadreaktywnego

Leczenie pęcherza nadreaktywnego Leczenie pęcherza nadreaktywnego Trening pęcherza Leczenie zachowawcze stosowane w przypadku pęcherza nadreaktywnego cieszy się uznaniem lekarzy i pacjentów i stanowi zarówno alternatywę, jak i uzupełnienie

Bardziej szczegółowo

UROLOGIA. broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr hab. n. med. Piotra Radziszewskiego.

UROLOGIA. broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr hab. n. med. Piotra Radziszewskiego. UROLOGIA broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr hab. n. med. Piotra Radziszewskiego. Łagodny rozrost gruczołu krokowego i objawy z nim związane Powiększenie gruczołu krokowego znajduje się na 4

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

Zarys budowy układu moczowego... 7. Budowa i funkcje pęcherza moczowego... 13

Zarys budowy układu moczowego... 7. Budowa i funkcje pęcherza moczowego... 13 Zarys budowy układu moczowego... 7 Budowa i funkcje pęcherza moczowego... 13 Choroby pęcherza moczowego... 19 Zapalenie pęcherza moczowego i dróg moczowych... 20 Inne infekcje układu moczowego... 26 Kamica

Bardziej szczegółowo

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników.

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Sytuacja hormonalna przed i po menopauzie Względny hyperestrogenizm - zmiany przerostowe (polipy, mięśniaki, przerost śluzówki macicy, mastopatia) Hypoestrogenizm

Bardziej szczegółowo

Informacja do Formularza Kontroli Jakości Nr 1

Informacja do Formularza Kontroli Jakości Nr 1 Formularz Kontroli Jakości Nr Informacja do Formularza Kontroli Jakości Nr Droga Koleżanko, drogi Kolego. Formularz Kontroli Jakości Nr (formularz w kolorze pomarańcowym) zawiera pytania dotyczące anamnezy,

Bardziej szczegółowo

Zakażenia układu moczowego

Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego SPIS TREŚCI CO TO JEST UKŁAD MOCZOWY? nerka moczowód pęcherz moczowy cewka moczowa zobacz więcej NA CZYM POLEGA ZAKAŻENIE UKŁADU MOCZOWEGO? pałeczka

Bardziej szczegółowo

icberry Rewolucyjne podejście w profilaktyce zdrowia intymnego kobiety. www.vision.sklep.pl

icberry Rewolucyjne podejście w profilaktyce zdrowia intymnego kobiety. www.vision.sklep.pl icberry Rewolucyjne podejście w profilaktyce zdrowia intymnego kobiety. www.vision.sklep.pl Aktualność. Problematyka Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, na zapalenie pęcherza moczowego cierpi

Bardziej szczegółowo

Kliniczny Oddział Urologiczny IV Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu

Kliniczny Oddział Urologiczny IV Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu Kliniczny Oddział Urologiczny IV Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu Operacyjne sposoby leczenia nietrzymania moczu Dr n. med. Tomasz Tuchendler Kliniczny Oddział Urologiczny, IV Wojskowy Szpital Kliniczny

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW

ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej im. Dr. Janusza Daaba w Piekarach Śląskich ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW Projekt Edukacji

Bardziej szczegółowo

NIETRZYMANIE MOCZU I STOLCA

NIETRZYMANIE MOCZU I STOLCA Interdyscyplinarne Spotkania Geriatryczne NIETRZYMANIE MOCZU I STOLCA mgr Teresa Niechwiadowicz-Czapka Instytut Pielęgniarstwa Zakład Podstaw Opieki Pielęgniarskiej Nietrzymanie moczu - Wielki Problem

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia w oddawaniu moczu wstydliwy temat polskiego społeczeństwa

Zaburzenia w oddawaniu moczu wstydliwy temat polskiego społeczeństwa Zaburzenia w oddawaniu moczu wstydliwy temat polskiego społeczeństwa W naszym kraju jest tak, że o pewnych rzeczach się nie mówi. Panuje ogólne zacofanie świadomości społeczeństwa oraz głębokie przekonanie,

Bardziej szczegółowo

Pozycja wyjściowa: leżenie tyłem z piłką lub poduszką pomiędzy kolanami, dłonie ułożone na dolnej części brzucha pod pępkiem. Aby dobrze zrozumieć

Pozycja wyjściowa: leżenie tyłem z piłką lub poduszką pomiędzy kolanami, dłonie ułożone na dolnej części brzucha pod pępkiem. Aby dobrze zrozumieć Pozycja wyjściowa: leżenie tyłem z piłką lub poduszką pomiędzy kolanami, dłonie ułożone na dolnej części brzucha pod pępkiem. Aby dobrze zrozumieć działanie mięśni dna miednicy zaciśnij pośladki i wszystkie

Bardziej szczegółowo

Copyright for the text by Jadwiga Górnicka, Warszawa 2013 Copyright by Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, 2013

Copyright for the text by Jadwiga Górnicka, Warszawa 2013 Copyright by Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, 2013 Copyright for the text by Jadwiga Górnicka, Warszawa 2013 Copyright by Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, 2013 Zdjęcia na okładce freshidea Fotolia.com pixelplot Fotolia.com Redakcja Monika Marczyk Koordynacja

Bardziej szczegółowo

broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr. hab. n. med. Piotra Radziszewskiego oraz dr Barbarę Jacennik www.zdrowydialog.pl

broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr. hab. n. med. Piotra Radziszewskiego oraz dr Barbarę Jacennik www.zdrowydialog.pl U R O L O G I A broszura edukacyjna opracowana przez Prof. dr. hab. n. med. Piotra Radziszewskiego oraz dr Barbarę Jacennik Jeśli trzymasz w ręku tę broszurę, to jesteś po odbytej wizycie u lekarza-urologa.

Bardziej szczegółowo

Krwotoki okołoporodowe. Dotyczą 5 do15%rodzących

Krwotoki okołoporodowe. Dotyczą 5 do15%rodzących Krwotoki okołoporodowe Dotyczą 5 do15%rodzących Najczęstsze przyczyny Urazy Nieprawidłowe oddzielanie i wydalanie łożyska Niedowład macicy - atonia Zaburzenia krzepliwości krwi Urazy okołoporodowe W trzonie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich

Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich dr n. med. Agata Korzeniecka - Kozerska Założenia TRUDNOŚCI Z USTALENIEM CZY

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Ćwicz mięśnie dna miednicy, to proste!

Ćwicz mięśnie dna miednicy, to proste! Ćwicz mięśnie dna miednicy, to proste! Wprowadzenie Z myślą o Twoim zdrowiu, komforcie i dobrym samopoczuciu przygotowaliśmy poradnik na temat ćwiczeń mięśni dna miednicy. Powinna je ćwiczyć każda kobieta.

Bardziej szczegółowo

Leczenie operacyjne wysiłkowego nietrzymania moczu

Leczenie operacyjne wysiłkowego nietrzymania moczu Andrzej Skręt, Tomasz Kluz Leczenie operacyjne wysiłkowego nietrzymania moczu Oddział Ginekologii i Położnictwa Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Rzeszowie Ordynator Oddziału: prof. dr hab. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty

Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty Człowiek najlepsza inwestycja Projekt pn. Opracowanie i wdrożenie programu profilaktycznego w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka nietrzymania moczu u kobiet

Diagnostyka nietrzymania moczu u kobiet Diagnostyka nietrzymania moczu u kobiet W badaniach, oceniających przydatność wywiadu w diagnostyce nietrzymania moczu stwierdzono, że dla wysiłkowego nietrzymania moczu czułość wywiadu wynosi 91%, ale

Bardziej szczegółowo

Urologia i nefrologia

Urologia i nefrologia Encyklopedia Pytania Forum Produkty i usługi Wpisz czego szukasz Szukaj Start Zdrowie Choroby i dolegliwości Urologia i nefrologia Urologia i nefrologia Osoby, które cierpią na dolegliwości ze strony układu

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR DLA PACJENTKI na temat SAKROKOLPOPEKSJI LAPAROSKOPOWEJ

INFORMATOR DLA PACJENTKI na temat SAKROKOLPOPEKSJI LAPAROSKOPOWEJ INFORMATOR DLA PACJENTKI na temat SAKROKOLPOPEKSJI LAPAROSKOPOWEJ WSKAZANIA DO OPERACJI Obniżenie lub wypadanie ścian pochwy i macicy jest jednym z najbardziej dolegliwych schorzeń współczesnych kobiet.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH Student w ramach realizacji praktyki klinicznej w danej specjalizacji dostępnej w wybranej placówce medycznej, powinien odbywać ją w

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk (spondylolisteza) - jest to zsunięcie się kręgu do przodu (w kierunku brzucha) w stosunku do kręgu położonego poniżej. Dotyczy to

Bardziej szczegółowo

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo,

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo, Centrum Medyczne Ostrołęka dr Piotr Pierzyński Szanowni Państwo, Proszę o wydrukowanie i wypełnienie załączonego poniżej formularza wizyty oraz zabranie go ze sobą na konsultację. Proszę też pamiętać o

Bardziej szczegółowo

Trzymaj się prosto! program profilaktyki wad postawy

Trzymaj się prosto! program profilaktyki wad postawy Trzymaj się prosto! program profilaktyki wad postawy Przesłanki do realizacji programu: Wady postawy to coraz większy problem zdrowotny naszego społeczeństwa. W ostatnich latach znacząco wzrosła ilość

Bardziej szczegółowo

Opieka pielęgniarska nad pacjentem w oddziale chirurgii ogólnej, po zabiegu operacyjnym, w wybranych jednostkach chorobowych.

Opieka pielęgniarska nad pacjentem w oddziale chirurgii ogólnej, po zabiegu operacyjnym, w wybranych jednostkach chorobowych. Opieka pielęgniarska nad pacjentem w oddziale chirurgii ogólnej, po zabiegu operacyjnym, w wybranych jednostkach chorobowych. Aby ujednolicić opis opieki pielęgniarskiej nad pacjentem po zabiegu operacyjnym

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

BADANIA KLINICZNE Smart X ide 2 V 2 LR. Zastosowanie leczenia laserem CO2 w atrofii pochwy, rozluźnieniu pochwy oraz nietrzymaniu moczu

BADANIA KLINICZNE Smart X ide 2 V 2 LR. Zastosowanie leczenia laserem CO2 w atrofii pochwy, rozluźnieniu pochwy oraz nietrzymaniu moczu BADANIA KLINICZNE Smart X ide 2 V 2 LR Zastosowanie laserem CO2 w atrofii, rozluźnieniu oraz nietrzymaniu moczu Zastosowanie laserem CO2 w atrofii, rozluźnieniu oraz nietrzymaniu moczu. Dr. Stefano Salvatore

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz

Spis treści. 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz Spis treści 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz 1.1. Wstęp.... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej 1.2. Znaczenie rehabilitacji w chirurgii...

Bardziej szczegółowo

Arkusz1. Strona 1. CENNIK DIAGNOSTYKI OBRAZOWEJ Gdynia, dnia 16.06.2015r.

Arkusz1. Strona 1. CENNIK DIAGNOSTYKI OBRAZOWEJ Gdynia, dnia 16.06.2015r. CENNIK DIAGNOSTYKI OBRAZOWEJ Gdynia, dnia 16.06.2015r. L.P. USŁUGA: CENA: Ultrasonografia - pracownia USG 1 USG metodą Dopplera 2 USG metodą Dopplera tarczycy 3 USG metodą Dopplera aorty 4 USG metodą Dopplera

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Kombinacja podstawowa dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy)

Kombinacja podstawowa dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy) dla rejonu ogrzewacza dolnego (układ moczowo-płciowy) Ogrzewacz dolny jest odpowiedzialny za funkcje rozrodcze i wydalanie. Obejmuje podbrzusze i rejon narządów płciowych. Objawy: utrata energii, łatwa

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA. (Dz. U. Nr 210, poz. 1540)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA. (Dz. U. Nr 210, poz. 1540) ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 7 listopada 2007 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

ZABURZENIA STATYKI NARZĄDU RODNEGO NIETRZYMANIE MOCZU U KOBIET

ZABURZENIA STATYKI NARZĄDU RODNEGO NIETRZYMANIE MOCZU U KOBIET ZABURZENIA STATYKI NARZĄDU RODNEGO NIETRZYMANIE MOCZU U KOBIET APARAT ZAWIESZAJĄCY WIĘZADŁA Szerokie macicy Odbytniczo-maciczne Pęcherzowo-maciczne Obłe macicy Właściwe i wieszadłowe jajnika APARAT PODTRZYMUJĄCY

Bardziej szczegółowo

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Pieczęć zakładu opieki zdrowotnej albo lekarza wykonującego indywidualną praktykę lekarską lub indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Nazwisko i imię osoby ubiegającej się

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka upadków i aktywność fizyczna seniora Debata w Oświęcimiu www.seniorizdrowie.pl

Profilaktyka upadków i aktywność fizyczna seniora Debata w Oświęcimiu www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Profilaktyka upadków i aktywność fizyczna

Bardziej szczegółowo

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA rok III semestr V PIELĘGNIARSTWO GERIATRYCZNE (80 godzin) (Oddział geriatrii) 1. Zasady i specyfika komunikowania się z osobą

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA Jest to dowolna forma ruchu ciała lub jego części, spowodowana przez mięsień szkieletowy,

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o.

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Oferujemy leczenie bólu bez względu na jego pochodzenie i przyczyny AZ MED Informacje ogólne W zakresie działaności AZ MED Sp. z o.o. działają poradnie: leczenia bólu (neurologia,ortopedia

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

JAK CHRONIĆ SWÓJ KRĘGOSŁUP

JAK CHRONIĆ SWÓJ KRĘGOSŁUP JERZY STODOLNY JOANNA STODOLNA-TUKENDORF JAK CHRONIĆ SWÓJ KRĘGOSŁUP ------------------------ PORADNIK DLA K A Ż D E G O --------- sk NATURA WYDAWNICTWO NATURA POPULARNEGO PORADNIKA dr n. med. Jerzy Stodolny

Bardziej szczegółowo

Arkusz1. Strona 1. CENNIK DIAGNOSTYKI OBRAZOWEJ Gdynia, dnia 01.02.2016r.

Arkusz1. Strona 1. CENNIK DIAGNOSTYKI OBRAZOWEJ Gdynia, dnia 01.02.2016r. CENNIK DIAGNOSTYKI OBRAZOWEJ Gdynia, dnia 01.02.2016r. L.P. USŁUGA: CENA: Ultrasonografia - pracownia USG 1 USG metodą Dopplera 2 USG metodą Dopplera tarczycy 3 USG metodą Dopplera aorty 4 USG metodą Dopplera

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

"Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci  Urszula Grzybowska-Chlebowczyk "Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: Evidence Based Recommendations

Bardziej szczegółowo

Najczęściej zadawane pytania nt. łagodnego. powiększenia gruczołu krokowego

Najczęściej zadawane pytania nt. łagodnego. powiększenia gruczołu krokowego Informacje dla pacjentów Język polski 37 Najczęściej zadawane pytania nt. łagodnego Podkreślone słowa znajdują się w słowniczku. Poniżej znajduje się lista najczęściej zadawanych pytań dotyczących łagodnego

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia na mięśnie dna miednicy. Informacje dla pacjentów i opiekunów

Ćwiczenia na mięśnie dna miednicy. Informacje dla pacjentów i opiekunów Ćwiczenia na mięśnie dna miednicy Informacje dla pacjentów i opiekunów Dno miednicy W niniejszej ulotce zawarte są informacje jak ćwiczyć i wzmacniać mięśnie dna miednicy. Mięśnie te wyścielają dno miednicy

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Etyczne i systemowe uwarunkowania koncepcji pielęgnowania w praktyce opiekuna medycznego

Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Etyczne i systemowe uwarunkowania koncepcji pielęgnowania w praktyce opiekuna medycznego Spis treści 1. Wprowadzenie Elżbieta Szwałkiewicz... 13 1.1. Co zawiera przewodnik zawodowy?... 13 1.2. Opiekun medyczny charakterystyka zawodu... 15 1.3. Zakres kompetencji zawodowych opiekuna medycznego...

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Podziękowania...V

Spis treści. Podziękowania...V Spis treści Podziękowania...V O autorze... VI Dorobek naukowy Robina McKenziego... VIII Wstęp: Przypadkowe odkrycie... XIII Wstęp do wydania polskiego... XVII Rozdział 1: Kark, czyli szyjny odcinek kręgosłupa...

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Anestezjologia i reanimacja

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Anestezjologia i reanimacja Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu I nforma cje ogólne Anestezjologia i reanimacja Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Lek. Marcin Polok Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych w zakresie medycyny

Bardziej szczegółowo

1. Gruczoł krokowy... 2. 3. Łagodny rozrost gruczołu krokowego.. 3. 3.1. Leczenie łagodnego rozrostu gruczołu krokowego... 5

1. Gruczoł krokowy... 2. 3. Łagodny rozrost gruczołu krokowego.. 3. 3.1. Leczenie łagodnego rozrostu gruczołu krokowego... 5 Spis treści 1. Gruczoł krokowy... 2 2. Przepona moczowo-płciowa... 3 3. Łagodny rozrost gruczołu krokowego.. 3 3.1. Leczenie łagodnego rozrostu gruczołu krokowego... 5 3.1.1. Leczenie farmakologiczne...

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Kody niepełnosprawności i ich znaczenie

Kody niepełnosprawności i ich znaczenie Kody niepełnosprawności i ich znaczenie Kody niepełnosprawności, będące w istocie symbolami rodzaju schorzenia, mają decydujący wpływ na to, do jakich prac osoba niepełnosprawna może być kierowana, a do

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH Co mam zrobić gdy podopieczny skarży się na boleści? Co zrobić gdy zachoruje? Jak opiekować się osobą z Alzheimerem, Demencją czy inna chorobą? Jakie problemy mogą

Bardziej szczegółowo

Ken Sinervo, MD, Center for Endometriosis Care tłum. Ewa Dankowska

Ken Sinervo, MD, Center for Endometriosis Care tłum. Ewa Dankowska Ken Sinervo, MD, Center for Endometriosis Care tłum. Ewa Dankowska Wiele z pacjentek odwiedzających Centrum Leczenia Endometriozy zostało wcześniej poinformowanych, iż cierpią na zespół drażliwego jelita

Bardziej szczegółowo

Nietrzymanie moczu - możliwości leczenia chirurgicznego

Nietrzymanie moczu - możliwości leczenia chirurgicznego Nietrzymanie moczu - możliwości leczenia chirurgicznego Nietrzymanie moczu stanowi ważny problem kliniczny, socjalny i psychologiczny. W ciągu całego życia kobieta ma 50% szansę na wystąpienie u niej w

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu wiedzy kobiet na temat nietrzymania moczu

Ocena stanu wiedzy kobiet na temat nietrzymania moczu ROZDZIAŁ III ZDROWIE DOBROSTAN 4/2013 DOBROSTAN I SPOŁECZEŃSTWO Wyższa Szkoła Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim Wydział Pedagogiki i Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo College

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Województwo kujawsko-pomorskie 43 Województwo lubelskie 43. Województwo śląskie 47

Województwo kujawsko-pomorskie 43 Województwo lubelskie 43. Województwo śląskie 47 SPIS TREŚCI Dolne drogi moczowe, czyli jak jest kontrolowane oddawanie moczu 11 Budowa dolnych dróg moczowych 11 Dno i ściany pęcherza 12 Szyja pęcherza 13 Cewka moczowa 13 Kontrola oddawania moczu czy

Bardziej szczegółowo

Już dziś rozpocznij bieg po zdrowie!

Już dziś rozpocznij bieg po zdrowie! Abonamentowa opieka medyczna Już dziś rozpocznij bieg po zdrowie! 24-h INFOLINIA MEDYCZNA Całodobowy dostęp do infolinii umożliwia: uzyskanie informacji na temat zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych,

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA PACJENTÓW Z ZESPOŁEM PĘCHERZA NADREAKTYWNEGO (OAB)

PORADNIK DLA PACJENTÓW Z ZESPOŁEM PĘCHERZA NADREAKTYWNEGO (OAB) PORADNIK DLA PACJENTÓW Z ZESPOŁEM PĘCHERZA NADREAKTYWNEGO (OAB) Broszura edukacyjna Wydanie 2016 Konsultacja medyczna: dr n. med. Mariusz Blewniewski Modelowy schemat leczenia OAB Szanowni Państwo, Szacuje

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo