Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej"

Transkrypt

1 Rozdział i. Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej Michał Makowski 1 Streszczenie W opracowaniu przedstawiono problem wieloznacznego definiowania komunikacji niewerbalnej, zaprezentowano dorobek w zakresie badań nad problematyką komunikacji niewerbalnej. W dalszej części wskazano role współistniejących elementów niewerbalnej komunikacji wraz z przekazem werbalnym w przykładowych filmach reklamowych emitowanych w telewizji. Ponadto, podkreślając innowacyjność intencjonalnego wykorzystania przekazu niewerbalnego ukazano problematykę badania skuteczności reklamy, w której wykorzystuje się komunikację niewerbalną. Wstęp Silna konkurencja na rynku oraz dynamiczny postęp technologiczny w zakresie komunikacji sprawiają, iŝ przedsiębiorstwa coraz więcej uwagi poświęcają skuteczności podejmowanych działań komunikacyjnych. Stosowane są innowacyjne techniki wywołujące zainteresowanie odbiorców komunikatów, którzy w efekcie ich stosowania powinni być bardziej chętni do wykonywania zakomunikowanych im działań. W reklamie telewizyjnej, coraz bardziej istotne staje się odpowiednie komponowanie komunikatu, w którym intencjonalnie zakodowane zostaną treści niewerbalne, wzmacniające sugestywność treści werbalnych, ułatwiając tym samym zrealizowanie ustalonych celów reklamy. Niewerbalizmy współistniejące z 1 dr Michał Makowski, Dziekan Wydziału Zarządzania WyŜszej Szkoły Zarządzania w Kwidzynie. 1

2 2 Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej przekazem werbalnym mogą zatem implikować skuteczność działań reklamowych. Komunikacja niewerbalna pojawiająca się w przekazie reklamowym moŝe pojawić się spontanicznie jak równieŝ w sposób zamierzony. Bez względu na intencjonalność, komunikaty niewerbalne, podobnie jak werbalizmy, powinny podlegać identyfikacji oraz interpretacji ich wpływu na zachowanie się odbiorców przekazów reklamowych. Podstawowa trudność polega jednak na konieczności stosowania innowacyjnych metod badawczych, gdyŝ komunikaty niewerbalne, mimo iŝ są jawne, przenikają do świadomości człowieka w sposób niezwykle dyskretny. i.1. Wielorakość definicji komunikacji niewerbalnej Komunikacja niewerbalna (nonverbal communication NVC) często określana jest synonimicznie jako komunikacja pozasłowna, co w konsekwencji oznacza potoczne jej traktowanie jako porozumiewanie się bez uŝycia słów. Do tej grupy kolokwialnych definicji zaliczyć moŝna równieŝ stwierdzenie, iŝ komunikacja niewerbalna występuje wówczas, gdy nadawca komunikatu nie posługuje się dźwiękiem lub teŝ, gdy adresat odczytuje komunikat na podstawie zachowania się nadawcy mimiki, gestów, dotyku, etc. Kolokwialne, a zatem często intuicyjnie pojmowane komunikowanie niewerbalne sygnalizuje moŝliwość szerokiego traktowania tego zjawiska, na wiele nierzadko odmiennych sposobów. Naukowe podejście do definicji komunikacji niewerbalnej, zaleŝne od reprezentowanej dyscypliny naukowej wskazuje równieŝ wieloaspektowość tego pojęcia, inaczej bowiem definiować moŝe to zagadnienie psycholog, socjolog, językoznawca czy teŝ specjalista z zakresu marketingu. Ustalenie i przyjęcie uniwersalnej definicji komunikacji niewerbalnej jest utrudnione, jednakŝe dostrzegalne jest korzystne zjawisko zainteresowania tą problematyką, prowadzące do ewoluowania tejŝe definicji i jej konkretyzowania. Pierwsze definicje komunikacji niewerbalnej lakonicznie upraszczały komunikację niewerbalną, traktując ją jako porozumiewanie się bez wypowiadania słów. Nie oddają one jednak w pełni jej istoty. Słowa zapisane na tradycyjnym papierze, w formie listu elektronicznego czy wiadomości przesyłanej telefonicznej jako SMS równieŝ nie są wypowiadane, zatem wydawać by się mogło, Ŝe spełniony zostaje warunek komunikacji niewerbalnej zawartej w tejŝe definicji. Zdaniem W. Głodkowskiego (1999) trafniejsze jest stwierdzenie, iŝ komunikacja niewerbalna to wszelkie przekazy, które nie zawierają słowa zarówno pisanego jak i wypowiadanego, obejmujące sygnały mogące oddziaływać na adresata przekazu.

3 Michał Makowski 3 Komunikację niewerbalną, w opinii C. Matusewicza (1979), moŝna rozumieć szeroko - jako zamierzone i/bądź niezamierzone pozasłowne przekazywanie informacji, oraz wąsko - jako przekazywanie informacji za pomocą ruchów ciała, tj. gestów i mimiki. Podobnie E. Aronson, T.D. Wilson oraz R.M. Akert (1997) traktują komunikację niewerbalną jako sposób intencjonalnego lub nieintencjonalnego komunikowania za pomocą mimiki, tonu głosu, gestów, pozycji i ruchu ciała, dotyku i spoglądania. Inna grupa definicji akcentuje podobieństwo komunikacji niewerbalnej do komunikatów słownych, i zdaniem A. J. Biernacha (1997) domyślnie powinna ona posiadać swoiste reguły gramatyczne i interpunkcyjne, a kaŝdy gest winien być odpowiednikiem przynajmniej jednego słowa wypowiadanego. Dokonując przeglądu naukowych definicji komunikacji niewerbalnej moŝna znaleźć równieŝ inne określenia synonimicznie, jak przykładowo komunikowanie się pozasłowne oraz ekspresja niewerbalna. W przypadku określeń komunikowanie oraz komunikowanie się istota rozróŝnienia zdaniem P.G. Zimbardo oraz F.L. Ruch (1994) polega na tym, iŝ samo komunikowanie dotyczy emitowania stanu emocjonalnego samego nadawcy w sposób zamierzony i intencjonalny, zaś komunikowanie się oznacza istnienie odbiorcy i wymianę (zwrotne sprzęŝenie) komunikowanych treści. Natomiast określenie ekspresja niewerbalna, oznacza w szerokim ujęciu wszelkie porozumiewanie się, które nie opiera się wyłącznie na słowach lub ich symbolach. Pojęcie to naleŝy jednak rozpatrywać odrębnie ze względu na istotę określenia ekspresja, które wskazuje na wyjątkowość, wymowność, siłę wyrazu czy teŝ sugestywność komunikatu niewerbalnego. Definiując ekspresję niewerbalną w szerszym ujęciu moŝna stwierdzić, Ŝe jest to najbardziej wyrazisty bezsłowny sygnał emitowany przez nadawcę komunikatu. W węŝszym ujęciu natomiast oznacza ona dominujący 2 typ przekazu niewerbalnego, a mianowicie: mimiczny, kinezjetyczny (pozycja ciała, postawa, gesty oraz inne ruchy ciała), proksemiczny (dystans interakcyjny), parajęzykowy (tempo mówienia, zakłócenia płynności mowy, etc.). Warto jednak zauwaŝyć, iŝ ekspresja niewerbalna nie posiada jedynie charakteru nawykowego co do wzorców czy przyzwyczajeń. MoŜe bowiem stanowić istotne tło intencjonalne (kontekst) świadomego eksponowania określonych treści werbalnych, uwzględniwszy zasadę wzajemnego dopełniania się (komplementarności) obu kanałów przekazu. i.2. Badania naukowe w zakresie pragmatyzmu komunikacji niewerbalnej 2 Określenie dominujący naleŝy traktować jako najczęściej ujawniany przez nadawcę lub najbardziej eksponowany (preferowany).

4 4 Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej Zainteresowanie komunikacją niewerbalną sięga czasów staroŝytnych, kiedy istotną rolę przypisywano elementom niewerbalnym przekazu jako środkom retoryki, zwiększającym skuteczność perswazji. Naukowe podejście do studiów nad komunikacją niewerbalną rozkwitło na początku XVII wieku. Z czasem coraz większa grupa badaczy, reprezentujących róŝne dziedziny nauki wyraŝała swe zainteresowanie problematyką skuteczności komunikacji niewerbalnej. Dorobek wielu badaczy stanowi współcześnie podwaliny wielu teorii, które nadal są precyzowane i systematyzowane. Zestawienie przedstawicieli zajmujących się problematyką komunikacji niewerbalnej ujęto w tabeli 1. Tabela 1. Zakres badań nad problematyką komunikacji niewerbalnej Okres historyczny Postać badacza Zakres pracy naukowej XVII wiek Francis Bacon Krytyka działań Arystotelesa, który zaniedbywał istotę gestów w kontekście mowy retorycznej. John Bulwer Opracowania dotyczące języka migowego ludzi głuchoniemych. XVIII wiek Joshua Steele Analiza znaczenia głosu w komunikowaniu się. XIX wiek Gilbert Austin Francois Delsarte Andrea de Jorio C.B. Duchenne de Boulogne Karol Darwin Klasyfikacja gestów zbliŝona do typologii znanych współcześnie. Skodyfikował i ustalił podstawowe zasady naukowego podejścia do kultury mowy oraz języka ruchów i gestów. Zbiór quasi-werbalnych symboli gestycznych oraz mimicznych. Pionierskie prace w zakresie ekspresji mimicznej człowieka. Badania ekspresji emocjonalnej w zachowaniach niewerbalnych ludzi oraz zwierząt, mających bezpośredni wpływ na współczesne badania ekspresji mimicznej.

5 Michał Makowski 5 XX wiek David Efron Paul Ekman, Wallace Freisen Mark Knapp Klaus R. Scherer, Harald G. Wallbott Badania wpływu kultury na ruch ciała i gestykulację. Klasyfikacja semiotyczna gestów oraz zasady kodowania przekazu niewerbalnego. Klasyfikacja zachowań niewerbalnych na podstawie relacji między kanałami werbalnym i niewerbalnym. Określenie funkcji zachowań niewerbalnych. David McNeill Źródło: opracowanie własne. Typologia gestów niewerbalnych jako elementów metaforycznych. Na początku XX wieku badania nad kwestią komunikacji niewerbalnej w istotny sposób wzbogaciła praca D. Efrona (1941), w której udowodniono znaczącą rolę kultury jako czynnika kształtującego ruch ciała i gestykulację. Autor ten dokonał równieŝ istotnego podziału gestów na dwa rodzaje: gesty komunikujące znaczenia niezaleŝne od treści werbalnej (gesty deiktyczne, ilustratory oraz gesty symboliczne); gesty nabierające znaczenia jedynie w połączeniu z wypowiedzią werbalną (batuty oraz ideografy). Pod koniec lat 60-ych XX wieku P. Ekman i W. Friesen (1969) ustalili pierwszą semiotyczną klasyfikacje gestów wyróŝniając następujące ich typy: emblematy zastępują zwroty lub frazy, łatwo dając się przetransponować na słowa powszechnie wypowiadane, ilustratory oferują komentarz do wypowiadanych słów, wprowadzając dodatkowe znaczenie nie wypowiedziane werbalnie przez nadawcę przekazu, wskaźniki emocji mają na celu okazanie przeŝywanych stanów emocjonalnych, regulatory konwersacji umoŝliwiają modyfikowanie ról uczestników podczas toczącego się procesu komunikowania się, adaptatory słuŝą do osiągnięcia najbardziej komfortowej sytuacji konwersacyjnej dla nadawcy komunikatu, autoadaptatory pozwalają doprowadzić do uregulowania napięć psychicznych na poziomie poŝądanym przez stronę komunikującą.

6 6 Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej Badacze, P. Ekman i W. Friesen, ustalili równieŝ trzy zasady kodowania przekazu niewerbalnego, a więc związki zachowań niewerbalnych z komunikowanym znaczeniem. Kodowanie to moŝe więc być arbitralne, a więc zachowanie podlegające takiemu kodowaniu nie jest umotywowane i w rezultacie nie przypomina wizualnie tego, co ma oznaczać. Kodowanie moŝe mieć charakter ikoniczny, co oznacza, Ŝe zachowania są podobne do tego co oznaczają, a ich rozpoznanie opiera się na odnajdywaniu rzeczywistych podobieństw. Z kolei kodowanie wewnętrzne same w sobie są swymi znaczeniami. Pod koniec lat 70-ych XX wieku M. Knapp (1978) zaproponował inną klasyfikację zachowań niewerbalnych, skupiając uwagę na typach relacji, zachodzących pomiędzy kanałami werbalnym i niewerbalnym. W efekcie ustalone zostały następujące typy tychŝe relacji: powtarzanie przekaz zawarty w kanale słownym zostaje powielony w kanale niewerbalnym, zastąpienie zamiast wypowiadania słów moŝna wykonać odpowiednią sekwencję niewerbalną, oddającą istotę zastąpionego w ten sposób przekazu słownego, akcentowanie tekstu wypowiadanego kinezjetyka podkreśla znaczenie wypowiadanych pojedynczo słów oraz wypowiadanych fraz, regulacja konwersacji zachowania niewerbalne sygnalizują zmianę ról nadawcy i adresata w procesie komunikowania się, maskowanie zachowania niewerbalne tłumią prawdziwe przekonania i emocje. Kolejną, nieco inną klasyfikację zachowań niewerbalnych zaproponowali K.R. Scherer oraz H.G. Wallbott (1985). Stwierdzili oni, iŝ zachowania niewerbalne mogą pełnić następujące funkcje: semantyczną zachowania posiadające samodzielne znaczenie referencjalne lub modyfikujące znaczenie komunikowane w kanale werbalnym; syntaktyczną organizującą sekwencje słowne, segmentujące przekaz słowny; pragmatyczną słuŝącą oddziaływaniu na partnera przekazu jako wyróŝnik określonego statusu społecznego nadawcy lub wyznawanych wartości; regulowania konwersacji komunikaty niewerbalne pełnią rolę sygnałów zmiany tur w konwersacji. Kolejną istotną postacią współcześnie zajmującą się komunikacją niewerbalna jest D. McNeill (1992), który badając gesty dociekał moŝliwości tworzenia w ludzkim umyśle metafor na podstawie przekazywanych komunikatów niewer-

7 Michał Makowski 7 balnych. Opracowana przez niego typologia zakłada istnienie następujących gestów: gesty deiktyczne odnoszą się do tzw. deiksów, tj. elementów w abstrakcyjnej przestrzeni mentalnej komunikującego treść werbalną, który nie ma innych realnych i konkretnych elementów do wskazania; uderzenia (beats) rytmiczne gesty intonacyjne, wyraźnie podkreślające tok słowny (por. tzw. batuty w terminologii Efrona), mające równieŝ logicznie dzielić komunikowany tekst; gesty kohezywne pełnią rolę łącznika tematycznie bliskich, lecz oddalonych w czasie wątków przekazu werbalnego, a ich ponowne przywołanie stanowi spojenie toku werbalnego przekazu i wskazanie adresatowi miejsca, do którego odnosi się dalszy ciąg dyskursu; gesty ikoniczne w naturalny sposób zawierają bezpośrednie podobieństwo między strukturą komunikowaną oraz formą gestu, są zatem obrazowe i konkretne (por. tzw. ilustratory Ekmana i Friesena); gesty metaforyczne są oznaką zachodzących procesów myślowych, zatem ich obraz przedstawia abstrakcyjną ideę związaną z komunikatem werbalnym. Historia badań komunikacji niewerbalnej nie odnosi się jedynie do kwestii gestów. Badacze próbowali równieŝ zrozumieć istotę proksemiki w komunikacji niewerbalnej, a takŝe zajęli się kwestiami parajęzykowych elementów w procesie komunikacji. Podjęto takŝe szereg badań nad znaczeniem roli spojrzeń, kontaktu wzrokowego, rolą wokalnej ekspresji emocjonalnej, pauzą i wahaniem w toku wywodu, jak równieŝ zachowaniem się źrenic adresata przekazu werbalnego czy teŝ ekspresją mimiczną. Uwzględniając istotną rolę D. McNeill a, który udowodnił tezę o współtworzeniu znaczenia wypowiedzi przez znaki werbalne i niewerbalne na podstawie obserwacji gestów wykonywanych rękoma warto zauwaŝyć, iŝ współcześnie wielu badaczy w sposób analogiczny, celowo ogranicza proces badawczy do wybranych rodzajów przekazu niewerbalnego. Ograniczenia takie dają przejrzystość metodologiczną, jednakŝe ograniczają wnioskowanie, poprzez wyłączenie z analiz innych zachowań niewerbalnych, mogących w konsekwencji wpłynąć na skuteczność procesu komunikacji. i.3. Komunikat niewerbalny w przekazie reklamowym Pojęcie reklama w ujęciu etymologicznym pochodzi od łacińskiego słowa clamo ( clamare ), co tłumacząc oznacza: krzyczeć, głośno wołać, przywoływać, jak równieŝ wyraźnie wskazywać, świadczyć. W XVIII wieku upo-

8 8 Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej wszechniono pojęcie reklamy w Anglii, określając je słowem advertising (od łacińskiego słowa advertere zawiadomienie, ogłaszanie, anonsowanie) 3. Współcześnie P. Kotler, G. Armstrong, J. Saunders, oraz V. Wong (2002) proponują, by reklamę definiować jako wszelką płatną postać bezosobowej prezentacji oraz promocji idei, dóbr i usług w środkach masowego przekazu, takich jak gazety, czasopisma, telewizja lub radio, przez dającego się zidentyfikować nadawcę oraz zindywidualizowanych środkach przekazu. Biorąc pod uwagę całościowy cel komunikacji marketingowej przedsiębiorstw, reklama względem określonego audytorium docelowego spełnia określone zadania (cele) cząstkowe w danym przedziale czasowym. Przykładowe cele oraz ich szczegółowe wyznaczniki ujęto w tabeli. 2. Tabela 2. Cele działań reklamowych i ich wyznaczniki Cele reklamy Informowanie Przypominanie Perswazja Przykładowe wyznaczniki charakteryzujące cel o nowym produkcie, o nowych moŝliwościach i efektach, o zasadach funkcjonowania produktu, o błędnych wyobraŝeniach o produkcie i oferencie, o bezpieczeństwie związanym z zakupem produktu; o konieczności odnowienia zakupu (restytucji), o istnieniu oferty poza sezonem, o miejscach, w których moŝna skorzystać z oferty, o kompleksowej ofercie; wywołująca preferencję oferty, zachęcająca do skorzystania z preferowanej oferty, skłaniająca do zmiany sposobu postrzegania cech produktów, nakłaniająca do skorzystania z produktu bezzwłocznie. Źródło: P. Kotler, G. Armstrong, J. Saunders, V. Wong, op. cit., tab , s Ocena efektów reklamy dokonywana jest przez pryzmat osiąganych celów, dla których środek reklamy został przygotowany i wyemitowany. Jednym z niepodwaŝalnych wyznaczników skutecznej reklamy jest ocena przyciągania uwagi, rozpatrywana jako: podstawowe zwrócenie uwagi na środek reklamy, 3 W literaturze odnaleźć moŝna równieŝ określenie commercial (zwłaszcza w USA) odnoszące się najczęściej do reklamy radiowej, telewizyjnej oraz kinowej.

9 Michał Makowski 9 wtórne wywołanie uwagi, pozwalające na zapamiętanie emitowanego środka reklamy, marki produktu i jego cech oraz sensu głównego przekazu reklamy. Skuteczne przyciągnięcie uwagi nie jest zadaniem łatwym, poniewaŝ informacji jest tak wiele, Ŝe umysł człowieka nie jest w stanie ich wszystkich przetworzyć. Niektóre więc wiadomości są ignorowane, inne zaś w ogóle do niego nie trafiają. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest fakt, iŝ człowiek w sposób selektywny odbiera otaczające go środowisko, dokonuje selektywnego zapamiętania, a takŝe w sposób selektywny zniekształca docierający do niego przekaz. Szansę dotarcia do adresata mają tylko najsilniejsze przekazy, co w praktyce oznacza, Ŝe na jedne środki reklamy klienci zwracają większą uwagę niŝ na inne, czasem wręcz ich nie dostrzegają. Wynika to z wielu powodów, do których naleŝą m.in.: właściwości podmiotu spostrzegającego gdy klient planuje zakup określonego produktu staje się bardziej wyczulony na wszelkie informacje w mediach, dotyczące tego właśnie produktu i jego substytutów, właściwości emitowanego (spostrzeganego) przekazu im bardziej wyróŝnia się on spośród innych, tym większe ma on szanse, Ŝe zostanie zauwaŝony przez adresatów i skupi ich uwagę. Przekaz reklamowy nie zawsze prowadzi do właściwie ustalonych celów. W takich sytuacjach moŝna mówić o nieskuteczności komunikacji. Wśród czynników przyczyniających się do takiej sytuacji M. Rydel (2001) wskazuje: czynniki po stronie nadawcy komunikatu przypadkowość działań oraz brak nadzoru nad wykonywanymi czynnościami reklamowymi (np. brak badań reakcji audytorium na emitowany komunikat reklamowy); czynniki zawarte w komunikacie dotyczą głównie słabego wyróŝnienia przekazu na tle innych ze względu na posługiwanie się stereotypowymi cechami bądź mało pomysłową fabułą; czynniki wynikające z kanału komunikacji związane są z niewłaściwym doborem środków przekazu komunikatu (mediów) w stosunku do określonej grupy docelowej; czynniki po stronie odbiorcy komunikatu audytorium moŝe nie być gotowe do przyjęcia argumentów zawartych w przekazie reklamowym. Powodów nieskuteczności reklamy moŝe być wiele. WaŜne jest jednak wczesne zdiagnozowanie i wyeliminowanie bądź zminimalizowanie ich przyczyny. Brak reakcji moŝe doprowadzić do nieodwracalnych skutków finansowych i rynkowych dla reklamodawców. Przekaz reklamowy dociera do audytorium dzięki technicznym moŝliwościom mediów, które określane są jako środki przekazu. RóŜnorodność otaczających człowieka mediów powoduje w efekcie wielorakość kształtowania (for-

10 10 Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej mowania) przekazów reklamowych. Zatem zastosowany środek przekazu definiuje formę reklamy. Biorąc pod uwagę techniczne moŝliwości mediów przekaz reklamowy zapisywany jest na odpowiednim nośniku i zawiera określone treści werbalne i niewerbalne. Z tego teŝ względu moŝna powiedzieć, iŝ środek reklamy składa się z dwóch elementów materialnego (fizycznego) nośnika przekazu oraz niematerialnego przekazu werbalnego i niewerbalnego. Zagadnienie to zaprezentowano schematycznie na rysunku 1. Rysunek 1. Przykładowy schemat ekspozycji środka reklamy z przekazem słownym i niewerbalnym Źródło: opracowanie własne. Kreatywność w zakresie konfiguracji tych elementów, a takŝe róŝnorodność mediów warunkują wielorakość moŝliwych do zastosowania środków reklamy. Podstawowy zaś cel wyboru środka reklamy pozostaje niezmienny, wskazując moŝliwość przekazania adresatom określonych treści słownych i niewerbalnych, warunkujących ich zachowanie się na rynku. Kierowany do audytorium komunikat niewerbalny w reklamie moŝe być celowym, świadomym elementem przekazu, stanowiąc tym samym intencjonalne wzmocnienie komunikowanych treści kanałem werbalnym. Odgrywa w tym przypadku rolę komplementarnego przekazu, pozostając w zgodzie z reklamowym komunikatem werbalnym. Odbiorca bez trudu dokonuje interpretacji tego

11 Michał Makowski 11 typu komunikatu. Przykłady zastosowania tego typu niewerbalizmów przedstawiono na rysunku 2. Rysunek 2. Przykładowe kadry filmów reklamowych z ekspozycją komplementarnych niewerbalizmów Źródło: opracowanie własne na podstawie serwisu Macroscope OMD. Przekaz niewerbalny pojawiający się w reklamie w sposób nieintencjonalny (spontaniczny) moŝe pozostawać w zgodzie z komunikatem bądź stanowić zaprzeczenie komunikatu werbalnego. Zatem odgrywać będzie rolę wzmacniającą bądź antagonistyczną w stosunku do treści werbalnej, odkrywając w sposób emocjonalnie inne przesłanie komunikatu werbalnego zawartego w reklamie. Na rysunku 3 przedstawiono kadry z wybranych filmów reklamowych, na których wskazano niewerbalne komunikaty, sprzeczne z komunikatem werbalnym. Rysunek 3. Przykładowe kadry filmów reklamowych z ekspozycją antagonistycznych niewerbalizmów Źródło: opracowanie własne na podstawie serwisu Macroscope OMD. Fakt sprzeczności komunikacji jest jednakŝe trudny do uchwycenia, gdyŝ pojawiający się fragment (kadr lub kadry) eksponujący owe zachowanie trwa zaledwie w kilku sekundach podczas emitowanego przekazu reklamowego. Ponadto trudno równieŝ dokonać właściwej, świadomej interpretacji4. i.4. Badanie skuteczności komunikatu niewerbalnego w przekazie reklamowym 4 Interpretacja przedstawionych kadrów z filmów reklamowych w dalszej części rozdziału.

12 12 Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej Mając na uwadze intencjonalne wykorzystanie niewerbalnego komunikatu w przekazie reklamowym, konieczne staje się określenie skuteczności tego typu innowacyjnego rozwiązania w komunikacji marketingowej. Kwestia ta okazuje się dość skomplikowana, zwaŝywszy iŝ interpretacja wszelkich komunikatów odbieranych przez człowieka zachodzi w mózgu, przy większym lub mniejszym stopniu jego świadomości. Najprostsze w odbiorze, a zarazem paradoksalnie najmniej wartościowe są komunikaty werbalne. P. Renvoisé oraz Ch. Morin (2007) przytoczyli wyniki badań prowadzonych przez A. Mehrabiana, z których wynika, Ŝe zaledwie 7% wartości przekazu płynie z wypowiedzi słownych. Najistotniejsza wartość przekazu zawarta jest w obrazie mowy ciała (55%) oraz w elementach parajęzykowych (38%) 5. Nie trudno zatem dojść do wniosku, iŝ badanie skuteczności komunikacji niewerbalnej powinno w większym stopniu odnosić się do pomiaru zachodzących przemian w mózgu oraz naturalnych reakcji fizycznych człowieka, wynikających z funkcji mózgu zarówno podczas, jak i po ekspozycji środków reklamy 6. Intencjonalne zastosowanie komunikatu niewerbalnego wymaga innowacyjnego pomiaru skuteczności jego uŝycia. Biorąc pod uwagę fakt, iŝ odbierane elementy niewerbalne interpretowane są podświadomie, konieczne jest zastosowanie technik, umoŝliwiających rejestrowanie naturalnych reakcji człowieka w przypadku ich zastosowania. W tym celu konieczne wydaje się wykorzystanie instrumentów pomiarowych sztucznych mechanicznych, do których S. Kaczmarczyk (1999) zalicza przykładowo: wizometr, psychogalwanometr, tachistoskop. Z punktu widzenia badań komunikacji niewerbalnej przydatnymi instrumentami pomiarowymi mogą być równieŝ: elektroencefalogram, kamera termowizyjna, fonoskop czy teŝ wariograf. Zastosowanie tego typu instrumentów pomiarowych moŝe być utrudnione ze względu na ich ograniczoną dostępność, a takŝe wysoki koszt specjalistycznych pomiarów i interpretacji uzyskanych wyników. Prostym, a zarazem skutecznym sposobem interpretowania skuteczności komunikatów niewerbalnych moŝe być prowadzenie obserwacji ruchów gałek 5 Mając na uwadze tę zaleŝność warto wskazać potoczne określenia typu: zobacz jak to pachnie, zobacz jakie to smaczne, spójrz jakie to miękkie, popatrz co on mówi przykłady te sugerować mogą ułomność innych zmysłów w stosunku do wzroku. 6 W przypadku badania skuteczości zastosowanych elementów werbalnych najczęściej wykorzystuje się badania sondaŝowe, w których instrumentem pomiarowym jest zwykle kwestionariusz (instrument pomiarowy sztuczny konwencjonalny). Uzyskane odpowiedzi odnoszą się wówczas do cech świadomie odbranego komunikatu -np. znam markę X, podoba mi się produkt Y, kupię/spróbuje produkt Z, odraŝający jest przekaz reklamowy oferenta ABC, etc.

13 Michał Makowski 13 ocznych towarzyszących wypowiedzi werbalnej. Schemat interpretacji niewerbalnego komunikatu przedstawiono na rysunku 4. Rysunek 4. Interpretacja niewerbalizmu komunikowanego ruchem gałek ocznych Źródło: A. Biernach, op.cit., s. 32. Osoba, która podczas wypowiedzi werbalnej kieruje wzrok w stronę prawą ma tendencję do konfabulacji. Natomiast jeŝeli spogląda raczej w stronę lewą próbuje przypomnieć sobie określone wydarzenia. Nerwowe, naprzemienne spoglądanie w lewo i prawo oznacza próbę myślenia i przypomnienia sobie lub w desperacji zmyślenia określonego faktu 7. Tę prostą zasadę wykorzystać moŝna do zweryfikowania werbalnych ocen przekazu reklamowego dokonywanych przez respondentów podczas sondaŝy bezpośrednich. Wydaje się równieŝ, iŝ 7 Warto zauwaŝyć, iŝ najczęściej nerwowe, naprzemienne spoglądanie w prawą i lewą stronę odbywa się ze źrenicami skierowanymi ku górze, co ponownie potwierdza tezę przywiązywanie większej uwagi do obrazów; bez istotnego znaczenia jest tu fakt czy odnosi się do wizualizacji rzeczywistych czy tylko wyimaginowanych.

14 14 Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej schemat ten w pewnym stopniu moŝe być uŝyteczny do ujawnienia przekazów niewerbalnych zarejestrowanych i zinterpretowanych podświadomie przez człowieka 8. Przedstawiony na rysunku 4 schemat ułatwia ponadto interpretację antagonistycznych niewerbalizmów w filmach reklamowych zaprezentowanych na rysunku 3. Spoglądające postacie w prawą stronę opisują swoje odczucia wyraźnie kłamiąc, wyobraŝając sobie jedynie jak powinny zagrać zadowolenie/niezadowolenie. Kierunek spoglądania nie jest przypadkowy i wynika z określonych funkcji mózgu. Spoglądanie w stronę prawą związane jest z zaangaŝowaniem lewej półkuli, zaś spoglądanie w stronę lewą oznacza aktywizację prawej półkuli mózgu człowieka. Schematycznie zaleŝności te przedstawiono na rysunku 5. Rysunek 5. ZaleŜność widzianych obszarów od interpretacji przez półkule mózgu Źródło: opracowanie własne. Lewa półkula (racjonalna) odpowiedzialna jest za czytanie, mówienie, pisanie, zdolności obliczeniowe, konfabulację (racjonalizm) zaś prawa (emocjonalna) 8 Autor prowadzi badania w tym zakresie.

15 Michał Makowski 15 odpowiada za rozpoznawanie kształtów i struktur geometrycznych, komunikatów niewerbalnych, prostych zwrotów emocjonalnych (morałów, metafor, humoru, przekleństw) oraz kojarzenie oglądanych przedmiotów. Wiedza na temat percepcji przekazywanych treści okazuje się o tyle istotna, Ŝe łatwiej w ten sposób zaplanować treść i rodzaj komunikatu marketingowego. ZwaŜywszy, iŝ prawa półkula mózgu dokonuje emocjonalnej interpretacji niewerbalnych komunikatów, treści owe powinny być częściej zawarte w lewym polu widzialnym. Aspekt ten równieŝ powinien podlegać badaniu, w celu określenia skuteczności przekazu reklamowego, skomponowanego zarówno z elementów werbalnych jak i niewerbalnych. i.5. Zakończenie Koegzystencja komunikatu werbalnego wraz z komunikatem niewerbalnym w przekazie reklamowym jest bezsporna. Występujące treści niewerbalne, stanowią często niedoceniane tło dla eksponowanego komunikatu werbalnego. W przypadku elementów niewerbalnych odkodowanie komunikatu zawartego w przekazie reklamowym nie następuje w sposób świadomy i zamierzony, zatem jego interpretowanie przez audytorium dokonuje się podświadomie, często na podstawie osobistych zachowań lub doświadczeń Ŝyciowych. Kreatywne komponowanie przekazu reklamowego, wymaga uświadomienia sobie na ile zawarty komunikat niewerbalny stanowi treść zamierzoną, a na ile treść spontaniczną. Często bowiem komunikaty niewerbalne stanowią swoisty sprawdzian wiarygodności dla wyolbrzymianej werbalizmami oferty. Intencjonalne zastosowanie komunikatu niewerbalnego wymaga innowacyjnego pomiaru skuteczności jego zastosowania. Biorąc pod uwagę fakt, iŝ odbierane elementy niewerbalne interpretowane są podświadomie, konieczne jest zastosowanie technik, umoŝliwiających rejestrowanie naturalnych reakcji człowieka w przypadku pojawienia się niewerbalizmów. W tym celu konieczne wydaje się wykorzystanie instrumentów pomiarowych sztucznych mechanicznych. Zastosowanie tego typu instrumentów pomiarowych moŝe być utrudnione ze względu na ich ograniczoną dostępność, a takŝe wysoki koszt specjalistycznych pomiarów i interpretacji uzyskanych wyników. Zarówno intencjonalne wykorzystywanie niekonwencjonalnego przekazu niewerbalnego, jak i nowatorskie metody badania skuteczności przekazu marketingowego, stanowić mogą o konkurencyjności podmiotów gospodarczych, której źródłem są wiedza oraz innowacyjność. Bibliografia

16 16 Komunikacja niewerbalna jako innowacyjny przekaz w reklamie telewizyjnej Aronson E., Wilson T. D., Akert R.M. (1997), Psychologia społeczna. Serce i umysł, Zysk i sp-ka, Poznań. Biernach A.J. (1997), Komunikacja niewerbalna. Sztuka czytania z twarzy, Astrum, Wrocław. Efron D. (1941), Gesture and Environment, Morningside Heights, NY. Ekman P., Friesen W.V. (1969), The repertoire of nonverbal behavior: categories, origins, usage and coding, Semiotica, No. 1, ss Głodkowski W. (1999), Bez słowa. Komunikacyjne funkcje zachowań niewerbalnych, Hansa Communication, Warszawa. Kaczmarczyk S. (1999), Badania marketingowe, metody i techniki, PWE, Warszawa. Knapp M. (1978), Nonverbal Communication In Human Interaction, NY. Kotler P., Armstrong G., Saunders J., Wong V. (2002), Marketing. Podręcznik europejski, PWE, Warszawa. Matusewicz C. (1979), Komunikacja niewerbalna. Przegląd zagadnień, Przegląd Psychologiczny, nr 2, s McNeill D. (1992), Human and mind, What gestures reveal about thought, Chicago. Renvoisé P., Morin Ch. (2007), Neuromarketing, Thomas Nelson Inc., Nashville. Rydel M. (2001), Komunikacja jako element marketingu, [w:] M. Rydel (red.), Komunikacja marketingowa, ODDK, Gdańsk. Scherer K.R., Wallbott H.G. (1985), Analysis of nonverbal behavior, [w:] T.A. van Dijk, Handbook of discourse analysis, London. Zimbardo P.G., Ruch F.L. (1994), Psychologia i Ŝycie, PWN, Warszawa.

17

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA MOWA CIAŁA

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA MOWA CIAŁA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA MOWA CIAŁA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA to psychologiczny proces, dzięki któremu jednostka przekazuje i otrzymuje informacje w bezpośrednim kontakcie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Talent autoprezentacji Sztuka zaprezentowania własnej osoby Katarzyna Lipska Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach 26

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI

KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI Opublikowano w: Komunikacja wizualna w przestrzeni publicznej, red. Anna Obrębska, Łódź 2009, s. 9-19 Kategoria obserwatora

Bardziej szczegółowo

Komunikacja społeczna. Opracowanie: Aneta Stosik

Komunikacja społeczna. Opracowanie: Aneta Stosik Komunikacja społeczna Opracowanie: Aneta Stosik Proces komunikowania się Komunikowanie się to wzajemne przekazywanie informacji, umiejętności, pojęć, idei, uczuć, itp. za pomocą symboli tworzonych przez

Bardziej szczegółowo

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej.

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. AAC to w skrócie komunikacja alternatywna i wspomagająca. To wszystkie sposoby porozumiewania się, które są wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2010 Recenzent: prof. dr hab. Władysława Pilecka Redakcja wydawnicza: Zespół Fotografie: Agnieszka Lasota Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska ISBN 978-83-7587-272-9

Bardziej szczegółowo

Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci

Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci Pierwsze miesiące życia dziecka 1. interakcje twarzą w twarz z opiekunem Pierwsze miesiące życia dziecka 1. interakcje twarzą

Bardziej szczegółowo

Podstawy komunikacji personalnej. Analiza elementów komunikacji

Podstawy komunikacji personalnej. Analiza elementów komunikacji Podstawy komunikacji personalnej Analiza elementów komunikacji Etymologia terminu komunikacja Pojęcie komunikacja pochodzi z łacińskiego: - communico, communicare: uczynić wspólnym, połączyć, udzielić

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Księgarnia PWN: Dale G. Leathers - Komunikacja niewerbalna. Przedmowa... 11

Spis treści. Księgarnia PWN: Dale G. Leathers - Komunikacja niewerbalna. Przedmowa... 11 Księgarnia PWN: Dale G. Leathers - Komunikacja niewerbalna Przedmowa... 11 część I KOMUNIKACJA NIEWERBALNA... 15 Rozdział 1. Natura komunikacji niewerbalnej... 17 1.1. Funkcjonalne znaczenie komunikacji

Bardziej szczegółowo

Temat 3: Czy ciało może przekazywać informacje? Wprowadzenie do komunikacji niewerbalnej

Temat 3: Czy ciało może przekazywać informacje? Wprowadzenie do komunikacji niewerbalnej Temat 3: Czy ciało może przekazywać informacje? Wprowadzenie do komunikacji niewerbalnej Kraków, 27 listopada 2015 Warsztaty z komunikacji społecznej: Język ciała z elementami komunikacji interpersonalnej

Bardziej szczegółowo

Analiza zawartości a analiza treści jako metody badawcze. mgr Magdalena Szpunar

Analiza zawartości a analiza treści jako metody badawcze. mgr Magdalena Szpunar Analiza zawartości a analiza treści jako metody badawcze mgr Magdalena Szpunar Znaczenie analizy zawartości Najbardziej widocznym i dostępnym przejawem działania mediów są niesione przezeń przekazy Bodźcami

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

technologii informacyjnych kształtowanie , procesów informacyjnych kreowanie metod dostosowania odpowiednich do tego celu środków technicznych.

technologii informacyjnych kształtowanie , procesów informacyjnych kreowanie metod dostosowania odpowiednich do tego celu środków technicznych. Informatyka Coraz częściej informatykę utoŝsamia się z pojęciem technologii informacyjnych. Za naukową podstawę informatyki uwaŝa się teorię informacji i jej związki z naukami technicznymi, np. elektroniką,

Bardziej szczegółowo

Neuropsychologia w służbie reklamy

Neuropsychologia w służbie reklamy dr Jolanta Tkaczyk Akademia Leona Koźmińskiego Katedra Marketingu artykuł opublikowany w czasopiśmie Pro-Kreacja 4/2006 s.49 Neuropsychologia w służbie reklamy Często zdarza się, że reklamy oceniane przez

Bardziej szczegółowo

Wystąpienia publiczne i prezentacje? To lubię lub polubię!

Wystąpienia publiczne i prezentacje? To lubię lub polubię! Wystąpienia publiczne i prezentacje? To lubię lub polubię! CEL PREZENTACJI: Przekazanie wskazówek, jak przygotować się do wystąpienia publicznego PLAN PREZENTACJI: 1. Jak myślimy o wystąpieniach publicznych?

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

BARIERY W KOMUNIKACJI I SPOSOBY ICH PRZEŁAMYWANIA

BARIERY W KOMUNIKACJI I SPOSOBY ICH PRZEŁAMYWANIA BARIERY W KOMUNIKACJI I SPOSOBY ICH PRZEŁAMYWANIA Sylwia Wrona Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław, 29.05.2015 KOMUNIKACJA - proces przekazywania (wymiany) informacji między jej uczestnikami -

Bardziej szczegółowo

Metody badawcze Marta Więckowska

Metody badawcze Marta Więckowska Metody badawcze Marta Więckowska Badania wizualne pozwalają zrozumieć proces postrzegania oraz obserwować jakie czynniki wpływają na postrzeganie obrazu. Czynniki wpływające na postrzeganie obrazu to:

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 Spis treści Wstęp... 7 Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 1.1. Podejście komplementarne do interpretacji efektywności i skuteczności... 14 1.2. Efektywność jako

Bardziej szczegółowo

Rozpoznawanie kłamstwa i manipulacji w biznesie. SZKOLENIE DEDYKOWANE DLA: managerowie negocjatorzy sprzedawcy handlowcy. 2 dni. KLUCZOWE zagadnienia

Rozpoznawanie kłamstwa i manipulacji w biznesie. SZKOLENIE DEDYKOWANE DLA: managerowie negocjatorzy sprzedawcy handlowcy. 2 dni. KLUCZOWE zagadnienia Rozpoznawanie 2 dni SZKOLENIE DEDYKOWANE DLA: managerowie negocjatorzy sprzedawcy handlowcy KLUCZOWE zagadnienia Wywieranie wpływu; System Kodowania Ruchów Twarzy Dlaczego nasi partnerzy biznesowi kłamią?

Bardziej szczegółowo

REKLAMA A WYWIERANIE WPŁYWU. Opracowanie: dr Marcin Stencel

REKLAMA A WYWIERANIE WPŁYWU. Opracowanie: dr Marcin Stencel REKLAMA A WYWIERANIE WPŁYWU Opracowanie: dr Marcin Stencel Działanie mające na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług. Etapy reakcji

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ OSOBISTA. CYKL WARSZTATÓW natalis- psychoterapia dla pracowników firm

EFEKTYWNOŚĆ OSOBISTA. CYKL WARSZTATÓW natalis- psychoterapia dla pracowników firm EFEKTYWNOŚĆ OSOBISTA CYKL WARSZTATÓW natalis- psychoterapia dla pracowników firm Efektywność osobista Cele: Rozwinięcie umiejętności interpersonalnych i intrapersonalnych Odkrycie swojego potencjału i

Bardziej szczegółowo

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu Dorota Kalinowska - psycholog Zespół Aspergera vs Autyzm Podobieństwa: Nieprawidłowości w zakresie interakcji społecznych; Stereotypowy, ograniczony repertuar

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

Najwspanialsza mądrość to poznanie samego siebie

Najwspanialsza mądrość to poznanie samego siebie Podsumowanie panelu zajęć w ramach Projektu w zakresie uzyskanych rezultatów jakościowych Badaniu wstępnemu poddano 143 osoby, zaś badaniu końcowemu 96 osób. Cel badania Ocena wpływu procesu aktywizacji

Bardziej szczegółowo

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel OGÓLNE Umiejętność, które wykorzystujemy we wszelkiego typu działaniach SAMOREGULACJI

Bardziej szczegółowo

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych 2 Badania marketingowe a funkcje marketingu Analiza otoczenia Analiza klientów Planowanie produktów i usług Planowanie dystrybucji Planowanie

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klasy III d 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające poza

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Media w edukacji 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Media in Education 3. Jednostka prowadząca

Bardziej szczegółowo

Komunikacja i promocja marketingowa na rynku usług edukacyjnych. Warsztaty

Komunikacja i promocja marketingowa na rynku usług edukacyjnych. Warsztaty Komunikacja i promocja marketingowa na rynku usług edukacyjnych. Warsztaty Przyczyny potrzeby promocji szkoły Rynek usług edukacyjnych zaczyna coraz wyraźniej dawać znać o sobie takŝe na poziomie konkurowania

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl

PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl Na nic zda się nawet najlepsza kreacja, jeśli nikt jej nie zobaczy... Praca w mediach Doradzanie firmom jakie kanały

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA SPOŁECZNA

KOMUNIKACJA SPOŁECZNA KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Cel szkolenia: Komunikacja społeczna jest podstawą dla wielu innych umiejętności: zarządzania, przewodzenia, efektywnej pracy w zespole, a można jej się nauczyć jedynie w praktyce

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6 klasy - Ocena Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie z łatwością buduje spójne zdania proste i złożone, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

Rozpoznawanie kłamstwa i manipulacji w biznesie. SZKOLENIE DEDYKOWANE DLA: managerowie negocjatorzy sprzedawcy handlowcy pracownicy działów HR

Rozpoznawanie kłamstwa i manipulacji w biznesie. SZKOLENIE DEDYKOWANE DLA: managerowie negocjatorzy sprzedawcy handlowcy pracownicy działów HR Rozpoznawanie Katowice 26-27.06 SZKOLENIE DEDYKOWANE DLA: managerowie negocjatorzy sprzedawcy handlowcy pracownicy działów HR KLUCZOWE zagadnienia Wywieranie wpływu; System Kodowania Ruchów Twarzy Dlaczego

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Inżynieria mechaniczna, Inżynieria produkcji żywności, Ekoenergetyka 1.

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Inżynieria mechaniczna, Inżynieria produkcji żywności, Ekoenergetyka 1. PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU rok akademicki: 2009/2010 Instytut: Techniczny Kierunek studiów: Zarządzanie i inżynieria produkcji Kod kierunku: 06.9 Specjalność: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

Negocjacje. Komunikacja perswazyjna Negocjacje jako metoda rozwiązywania sporu vs negocjacje jako walka Bez komunikacji nie ma negocjacji

Negocjacje. Komunikacja perswazyjna Negocjacje jako metoda rozwiązywania sporu vs negocjacje jako walka Bez komunikacji nie ma negocjacji Mediacje Pozasądowa metoda rozwiązywania sporów Wypracowanie satysfakcjonującego obie strony rozwiązania przy pomocy osoby trzeciej Ugoda nie rozstrzyga o winie i karze, nie wskazuje wygranych i przegranych

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Podstawy komunikacji personalnej. Komunikacja niewerbalna

Podstawy komunikacji personalnej. Komunikacja niewerbalna Podstawy komunikacji personalnej Komunikacja niewerbalna Komunikacja niewerbalna Komunikacja niewerbalna Musi istnieć jakiś język, który obywa się bez słów. Jeśli nauczę się rozszyfrowywać ten język bez

Bardziej szczegółowo

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Marketing-mix Promocja Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) dr Grzegorz Mazurek DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Analiza rynku. Badania produktów By decyzje podejmowane na różnych etapach zarządzania produktem były trafne, trzeba

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność

KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność 1. ISTOTA I ZNACZENIE KOMUNIKOWANIA SIĘ 2. PROCES KOMUNIKOWANIA SIĘ 3. STYLE KOMUNIKOWANIA SIĘ 4. PRZESZKODY W KOMUNIKOWANIU SIĘ 1.ISTOTA I ZNACZENIE KOMUNIKOWANIA

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

CECHY EFEKTYWNEJ KOMUNIKACJI. Elżbieta Smołka www.perfumyfm.biz

CECHY EFEKTYWNEJ KOMUNIKACJI. Elżbieta Smołka www.perfumyfm.biz CECHY EFEKTYWNEJ KOMUNIKACJI Elżbieta Smołka www.perfumyfm.biz Opinie Myśli Uczucia Komunikowanie się polega na słownym lub bezsłownym przekazywaniu informacji, opinii, myśli, uczuć Skuteczne komunikowanie

Bardziej szczegółowo

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 InteractiveVision agencja interaktywna www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 WWW Agencja InteractiveVision zajmuje się tworzeniem stron internetowych oraz ich zarządzaniem dla klientów indywidualnych

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO W nauczaniu języka obcego ćwiczone są następujące sprawności: - ustna, - pisemna, -rozumienie ze słuchu, -rozumienie tekstu czytanego, Zasady oceniania - uczeń

Bardziej szczegółowo

Umiejętności psychologiczne w pracy doradcy cz 2. komunikacja interpersonalna. dr Małgorzata Artymiak

Umiejętności psychologiczne w pracy doradcy cz 2. komunikacja interpersonalna. dr Małgorzata Artymiak Umiejętności psychologiczne w pracy doradcy cz 2. komunikacja interpersonalna dr Małgorzata Artymiak Komunikacja Komunikacja jest procesem ukierunkowanym na przekazywanie informacji i/lub wywoływanie określonych

Bardziej szczegółowo

Pułapki ilościowych badań pre-testowych. Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak

Pułapki ilościowych badań pre-testowych. Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak Pułapki ilościowych badań pre-testowych Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak O czym chcemy powiedzieć? O perswazyjności, i jej ograniczeniach jako głównej miary w pre-testach O komunikacji,

Bardziej szczegółowo

Komisja Jakości Usług Szkoleniowych PREAMBUŁA

Komisja Jakości Usług Szkoleniowych PREAMBUŁA PREAMBUŁA Polski rynek szkoleń jest bardzo zróŝnicowany jeśli chodzi o poziom oferowanych usług. Promując ideę uczenia się przez całe Ŝycie chcemy teŝ dbać o ciągłe podnoszenie jakości oferowanych usług

Bardziej szczegółowo

LP. TEMAT TREŚĆ METODA 1 Praca w życiu człowieka.

LP. TEMAT TREŚĆ METODA 1 Praca w życiu człowieka. STRATEGIA DORADZTWA ZAWODOWEGO LP. TEMAT TREŚĆ METODA 1 Praca w życiu człowieka. 2 Czy marzenia pomagają w wyborze zawodu? 3 Poznawanie siebie. Precyzowanie własnego sukcesu. 4 Dlaczego sukces gwarantuje

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Wizerunek organizacji pozarządowych najważniejsze fakty 24% 16% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Kiedy Polacy słyszą organizacja pozarządowa to myślą 79% 77% zajmują się głównie pomaganiem

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Zasady redagowania pism w korespondencji biurowej

Zasady redagowania pism w korespondencji biurowej Zasady redagowania pism w korespondencji biurowej Korespondencja biurowa jest waŝną i nieodłączną częścią pracy biurowej. KaŜdy pracownik biurowy, niezaleŝnie od zajmowanego stanowiska, redaguje w czasie

Bardziej szczegółowo

Tematyka szkolenia Zakres szkolenia Forma szkolenia

Tematyka szkolenia Zakres szkolenia Forma szkolenia Lp Tematyka szkolenia Zakres szkolenia Forma szkolenia Liczba godzin lekcyjnych szkolenia Liczna dni szkoleniowych Proponowany termin szkolenia 1. Nowoczesne standardy obsługi klienta 1. Profesjonalne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Komunikacja dawniej i dziś

Komunikacja dawniej i dziś Komunikacja dawniej i dziś *Komunikowanie *Komunikacja- porozumiewanie się między ludzkie. Komunikowanie jest procesem złożonymprzekazywaniem wiadomości pomiędzy ludźmi i wśród ludzi- za pośrednictwem

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

PR to nie potwór. Po co firmie PR?

PR to nie potwór. Po co firmie PR? Oferta W swojej codziennej pracy pomagamy firmom w budowaniu dobrego wizerunku i wzmocnieniu pozycji marki. Staramy się wykorzystać jak najwięcej dostępnych form i narzędzi komunikacji, aby dotrzeć z informacją

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Sebastian Kokot XXI Krajowa Konferencja Rzeczoznawców Majątkowych, Międzyzdroje 2012 Rzetelnie wykonana analiza rynku nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny Badania marketingowe dr Grzegorz Mazurek Istota badań Podejmowanie decyzji odbywa się na bazie doświadczenia, wiedzy oraz intuicji. Podejmowanie decyzji wiąże się automatycznie z ryzykiem poniesienia porażki

Bardziej szczegółowo

ZALECANA LITERATURA:

ZALECANA LITERATURA: ZALECANA LITERATURA: Marketing. Sposób myślenia i działania. Red. J. Perenc. Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin 2002 A. Smalec, G. Rosa, L. Gracz: Marketing przewodnik do ćwiczeń. Wydawnictwo Naukowe US,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ. Szkolenie finansowane ze środków Wojewody Kujawsko - Pomorskiego

SCENARIUSZ ZAJĘĆ. Szkolenie finansowane ze środków Wojewody Kujawsko - Pomorskiego SCENARIUSZ ZAJĘĆ 1. Temat zajęć: Sztuka komunikacji i negocjacji 2. Czas trwania warsztatów/zajęć: 5godzin (2 h wykład + 2h warsztaty + 1 h dyskusja) 3. Cel główny: Zrozumienie znaczenia komunikacji 4.

Bardziej szczegółowo

Kryteria selekcji dobrych praktyk w ramach projektu Doświadczania wdraŝania Regionalnych Strategii Innowacji

Kryteria selekcji dobrych praktyk w ramach projektu Doświadczania wdraŝania Regionalnych Strategii Innowacji Kryteria selekcji dobrych praktyk w ramach projektu Doświadczania wdraŝania Regionalnych Strategii Innowacji Bogdan Piasecki Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznym (EEDRI) przy

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Wrocławskie tramwaje. 204 WrAs. 205 WrAs

Wrocławskie tramwaje. 204 WrAs. 205 WrAs Wrocławskie tramwaje 105NWr 204 WrAs 105N 205 WrAs Skoda 16T Oferujemy wykorzystanie różnych formatów i nośników reklamowych, zarówno zewnętrzne jak i wewnętrzne powierzchnie, które nawzajem uzupełniają

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO 1. Przedmiotowy System Oceniania jest zgodny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania 2. Poziom wiedzy i umiejętności oceniany

Bardziej szczegółowo

Zasady projektowania plakatów outdoorowych

Zasady projektowania plakatów outdoorowych Zasady projektowania plakatów outdoorowych Dlaczego projektowanie plakatu jest ważne Wyzwania dla kreacji Przekazać pożądane treści za pomocą przekazu, z którym odbiorca ma kontakt przeciętnie przez ok.

Bardziej szczegółowo

Marketing (dla) innowacji. Witamina czy lekarstwo? Maciej Strzębicki

Marketing (dla) innowacji. Witamina czy lekarstwo? Maciej Strzębicki Marketing (dla) innowacji. Witamina czy lekarstwo? Maciej Strzębicki Marketing (dla) innowacji Witamina czy lekarstwo? Warszawa 16 listopada 2011 Maciej Strzębicki Czym jest marketing innowacji? Cykl życia

Bardziej szczegółowo

Raport z badań. Dr GraŜyna Adamczyk

Raport z badań. Dr GraŜyna Adamczyk Raport z badań Dr GraŜyna Adamczyk Znaczenie raportu w procesie badania marketingowego Prezentacja (raport) jest faktycznym i materialnym produktem prac badawczych. Decyzje podejmowane przez kierownictwo

Bardziej szczegółowo

SHOPPER FEEDBACK. Nowoczesna metoda analizy potrzeb i satysfakcji klientów. Inquiry sp. z o.o.

SHOPPER FEEDBACK. Nowoczesna metoda analizy potrzeb i satysfakcji klientów. Inquiry sp. z o.o. SHOPPER FEEDBACK Nowoczesna metoda analizy potrzeb i satysfakcji klientów Inquiry sp. z o.o. O INQUIRY Od ponad 10 lat prowadzimy badania konsumenckie dla klientów z branży FMCG, sieci detalicznych oraz

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ D UNIEWAŻNIENIE DZIAŁ 2 PRZEPISY PRAWA MATERIALNEGO. Przepisy prawa materialnego

CZĘŚĆ D UNIEWAŻNIENIE DZIAŁ 2 PRZEPISY PRAWA MATERIALNEGO. Przepisy prawa materialnego WYTYCZNE DOTYCZĄCE ROZPATRYWANIA SPRAW ZWIĄZANYCH ZE WSPÓLNOTOWYMI ZNAKAMI TOWAROWYMI PRZEZ URZĄD HARMONIZACJI RYNKU WEWNĘTRZNEGO (ZNAKI TOWAROWE I WZORY) CZĘŚĆ D UNIEWAŻNIENIE DZIAŁ 2 PRZEPISY PRAWA MATERIALNEGO

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Wszystkie Semestr: Forma studiów: I stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

JĘZYK JAKO KOMUNIKAT WYZWANIA I PORADY Z CYKLU: PORADY DYDAKTYKA

JĘZYK JAKO KOMUNIKAT WYZWANIA I PORADY Z CYKLU: PORADY DYDAKTYKA JĘZYK JAKO KOMUNIKAT WYZWANIA I PORADY Z CYKLU: PORADY DYDAKTYKA Definicje komunikacja ruch polegający na utrzymaniu łączności między odległymi od siebie miejscami, odbywający się środkami lokomocji na

Bardziej szczegółowo

wprowadzenie do badań eyetrackingowych

wprowadzenie do badań eyetrackingowych wprowadzenie do badań eyetrackingowych prezentacja BCMM badania marketingowe sp. z o.o. 21 stycznia 2015 r. BCMM badania marketingowe sp. z o.o., 40-048 Katowice, ul. Kościuszki 23; NIP: 954-00-22-369;

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie efektywnej komunikacji marketingowej

Kształtowanie efektywnej komunikacji marketingowej Kształtowanie efektywnej komunikacji marketingowej 459 Doktorant, mgr Anzhela Shvets Katedra Ekonomiki Przedsiębiorstwa Narodowy Uniwersytet Lwowski imienia Iwana Franki we Lwowie Kształtowanie efektywnej

Bardziej szczegółowo

Zobaczcie świat oczami konsumenta! Praktyczne zastosowania eye-trackingu

Zobaczcie świat oczami konsumenta! Praktyczne zastosowania eye-trackingu Zobaczcie świat oczami konsumenta! Praktyczne zastosowania eye-trackingu Iwona Woźniak-Konopa Artur Noga-Bogomilski Eye-tracking: kolejne ogniwo w procesie ewolucji badań marketingowych Badania marketingowe

Bardziej szczegółowo

Wytyczne w sprawie informacji i promocji dla

Wytyczne w sprawie informacji i promocji dla Wytyczne w sprawie informacji i promocji dla Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Spis treści 1. Wstęp...3 2. Ogólne działania informacyjno-promocyjne Programu Współpracy...3 3. Działania informacyjno-promocyjne

Bardziej szczegółowo

Zostań absolwentem Media Academy i wejdź do realnego świata biznesu!

Zostań absolwentem Media Academy i wejdź do realnego świata biznesu! Zostań absolwentem Media Academy i wejdź do realnego świata biznesu! Szkolenie edycja 2007 Spis treści 02 3 Ramowe zestawienie etapów szkolenia 3 etap pierwszy (część teoretyczna) 1. Podstawy marketingu

Bardziej szczegółowo

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc?

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Prowadzenie i opracowanie: Katarzyna Siwek Węgrów, 15.11.2010r. Autyzm a funkcjonowanie językowe Zaburzenia porozumiewania

Bardziej szczegółowo

Pomiar i doskonalenie jakości procesów usługowych, metody oceny procesu usługowego- SERIQUAL, CIT, CSI.

Pomiar i doskonalenie jakości procesów usługowych, metody oceny procesu usługowego- SERIQUAL, CIT, CSI. Anna Jurek 133846 Izabela Sokołowska 133991 Gr. Pon. P godz. 15.15 Procesowe Zarządzanie Przedsiębiorstwem- seminarium. Pomiar i doskonalenie jakości procesów usługowych, metody oceny procesu usługowego-

Bardziej szczegółowo

Plan wystąpienia. Rola jakości w życiu konsumentów i klientów. MysteryShopping jako optymalny sposób monitoringu jakości.

Plan wystąpienia. Rola jakości w życiu konsumentów i klientów. MysteryShopping jako optymalny sposób monitoringu jakości. Zastosowanie metody Mystery Shopper w ewaluacji organizacji publicznych i pozarządowych ARKADIUSZ WÓDKOWSKI PTBRiO Plan wystąpienia Rola jakości w życiu konsumentów i klientów MysteryShopping jako optymalny

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

Atuty reklamy kinowej

Atuty reklamy kinowej Atuty reklamy kinowej Biuro Reklamy Multikino WIDOWNIA KINOWA WZRASTA TOTAL 2005 2009 (w mln) 50 Estymacje 40 30 20 32 32,6 33,8 35 23,6 10 0 9,6 9,7 3,7 5,6 6,1 2005 2006 2007 2008 2009 Multikino total

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD.

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Uczeń zna, wie, rozumie Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi Uwagi 1 Zapoznanie z programem

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI edycja I eliminacje centralne 14 maja 2015 r. 9. Strategia polegająca na zaspokajaniu potrzeb klientów mało wrażliwych na

Bardziej szczegółowo

Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06.

Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06. II TURA PROJEKTU Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06. 2006 9.15 9.30 Rozpoczęcie Konferencji MenadŜerowie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I rok/i semestr 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6.

Bardziej szczegółowo

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu AAC (ang.) Augmentive and Alternative Communication Wspomagające

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016

ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016 ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016 Nr lekcji Temat Osiągnięcia ucznia 1 Lekcja organizacyjna. Zapoznanie z programem i PZO. 2 Produkt w ujęciu marketingowym

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Rafał Gruszczyński Katedra Logiki Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2011/2012 Spis treści 1 Krótkie wprowadzenie, czyli co

Bardziej szczegółowo

Kompetencja komunikacyjna a interpretowanie obrazów

Kompetencja komunikacyjna a interpretowanie obrazów Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki Kompetencja komunikacyjna a interpretowanie obrazów Opublikowano w: Badanie i projektowanie komunikacji, red. Michał Grech i Anette Siemes, Wrocław 2013, s. 59-78 Kompetencja

Bardziej szczegółowo