Selektywne chłodzenie mózgu noworodka przy niedotlenieniu okołoporodowym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Selektywne chłodzenie mózgu noworodka przy niedotlenieniu okołoporodowym"

Transkrypt

1 ROZDZIAŁ III ZDROWIE DOBROSTAN 2/2013 DOBROSTAN I PRZYRODA 1 Zakład Propedeutyki Położnictwa Katedry Zdrowia Kobiety Wydział Nauk o Zdrowiu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach Institute of Obstetric Propaedeuties Department of Women s Health School of Health Sciences Medical University of Silesia 2 Zakład Profilaktyki Chorób Kobiecych i Seksuologii Katedry Zdrowia Kobiety Wydział Nauk o Zdrowiu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach Department of Women s Disease Prevention and Sexuology School of Health Sciences Medical University of Silesia Katowice 3 Zakład Promocji Zdrowia i Pielęgniarstwa Środowiskowego Wydział Nauk o Zdrowiu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach Department of Health Promotion and Community Nursing School of Health Sciences Medical University of Silesia 4 Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Medical University of Silesia in Katowice 5 Śląskie Centrum Chorób Serca, Zabrze Silesian Center of Heart Diseases, Zabrze CELINA GOGOLA 1, JUSTYNA SULIGA 4, MAZUREK MONIKA 1, MARIOLA BARTUSEK 3, IZABELA MĘŻYK 2, BOGUSŁAWA SERZYSKO 5, AGNIESZKA KOBIOŁKA 2, BEATA NAWORSKA 1 Selektywne chłodzenie mózgu noworodka przy niedotlenieniu okołoporodowym Selective brain cooling with perinatal hypoxia Niedotlenienie okołoporodowe jest najczęstszym etiologicznym czynnikiem zachorowalności i umieralności wśród noworodków [3]. Zgodnie z definicją niedotlenienie okołoporodowe określane jest również mianem: asfiksji lub zamartwicy okołoporodowej. Powstaje w wyniku hipoksemii, czyli zmniejszonego stężenia tlenu we

2 ZDROWIE I DOBROSTAN NR 2/2013 Dobrostan i przyroda krwi lub ischemii, czyli niedostatecznego dopływu krwi do tkanki mózgowej w czasie pierwszego lub drugiego okresu porodu, a także w ciągu 24 godzin po porodzie [15]. Niedotlenienie mózgu prowadzi w konsekwencji do rozwoju zespołu encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej, której częstość występowania szacuje się na około 0,2-0,6% żywo urodzonych noworodków. Rozległe zmiany zachodzące w okresie reperfuzji stały się najczęstszą przyczyną śmierci noworodka i głównym powodem rozwijającej się niepełnosprawności w postaci: mózgowego porażenia dziecięcego, padaczek, niedosłuchu czy też zaburzeń w rozwoju psychomotorycznym. Obecnie postęp w rozwoju techniki, medycyny i opieki neonatologicznej umożliwił ograniczenie powstawania niekorzystnych skutków niedotlenienia. W 2006 roku do oddziałów intensywnej opieki noworodka, została wprowadzona metoda selektywnego chłodzenia mózgu, oparta na neuroprotekcyjnych właściwościach hipotermii leczniczej. Dzięki zastosowaniu specjalnej czapki chłodniczej stało się możliwe wprowadzenie mózgu niedotlenionego noworodka w stan umiarkowanej hipotermii bez konieczności ochładzania całego ciała [2, 3, 7]. 58 PRZYCZYNY NIEDOTLENIENIA Niedotlenienie płodu może być wynikiem działania różnorodnych czynników. Wśród których możemy wyróżnić cztery zasadnicze grupy czynników: matczyne, płodowe, łożyskowe oraz naczyniowe [13]. Do przyczyn matczynych powodujących niedotlenienie płodu, należą najczęściej te czynniki, które zaburzają prawidłową wymianę gazową matki (niewydolność oddechowa, wady serca, schorzenia układu krążenia, niedokrwistość) a także niskie ciśnienie cząsteczkowe tlenu w atmosferze. Przyczyną wystąpienia niedotlenienia u płodu mogą stać się choroby metaboliczne ciężarnej na przykład cukrzyca ciążowa, nadciśnienie a także zatrucia ciążowe, rzucawka, stan przedrzucawkowy. Dodatkowo do tej grupy zaliczymy czynniki niespecyficzne dla ciężarnych takie jak wstrząs: hipowolemiczny, kardiogenny czy septyczny [13, 15, 16]. Do czynników płodowych powodujących niedotlenienie płodu zaliczymy: długotrwały ucisk główki płodu na dno mięśni miednicy podczas pierwszego i drugiego okresu porodu, powodujący zastój krążenia krwi, zakażenie wewnątrzmaciczne płodu (szczególnie zakażenie wewnątrzowodniowe), stany wstrząsu oraz chorobę hemolityczną płodu [15, 16]. Do przyczyn naczyniowych powodujących niedotlenienie zaliczymy: uciśnięcie naczyń pępowinowych (powstałe w wyniku owinięcia się płodu wokół pępowiny lub w sytuacji porodu płodu z położenia podłużnego miednicowego), wypadnięcie pępowiny, krótką pępowinę (mierzącą mniej niż 40 cm), niedrożność naczyń pępowinowych (powodującą upośledzony przepływ między łożyskiem a płodem), nieprawidłową budowę naczyń (pępowina dwu- lub jednonaczyniowa) [16]. Patologie łożyskowe zaburzają dyfuzję tlenu w wyniku zmniejszenia powierzchni czynnej, będącej wynikiem: przedwczesnego oddzielenia się łożyska prawidłowo usadowionego lub w przypadku anomalii samego łożyska (na przykład łożysko starcze w ciąży przenoszonej, w którym występują zmiany wsteczne takie jak zwały, złogi wapniowe). Prawdopodobieństwo wystąpienia niedotlenienia okołoporodowe-

3 Celina Gogola, Justyna Suliga, Mazurek Monika, Mariola Bartusek, Izabela Mężyk, Bogusława Serzysko, Agnieszka Kobiołka, Beata Naworska Selektywne chłodzenie mózgu noworodka przy niedotlenieniu okołoporodowym go zwiększa się w przypadku wystąpienia anomalii położenia łożyska (łożysko przodujące centralnie lub brzeżnie), jak również w sytuacji wystąpienia ograniczenia krążenia maciczno-łożyskowego i łożyskowo-płodowego na skutek nadmiernych skurczy mięśnia macicy [16]. ZABURZENIE HOMEOSTAZY OŚRODKOWEGO UKŁADU NERWOWEGO CHARAKTERYSTYKA URAZU NIEDOTLENIENIOWO-NIEDOKRWIENNEGO Niedobór tlenu już w ciągu kilku (15-90) sekund powoduje zakłócenie harmonii środowiska ośrodkowego układu nerwowego, prowadząc do śmierci komórek nerwowych. Brak podaży dostatecznej ilości tlenu zaburza proces spalania glukozy. W związku z tym, destabilizacji ulega wysokoenergetyczny metabolizm produkujący 38 cząsteczek ATP (z jednej cząsteczki glukozy) do 2 cząsteczek ATP powstałych w wyniku beztlenowej glikolizy. W wyniku glikolizy beztlenowej rozwija się kwasica, która jest następstwem wzrostu poziomów: jonów H + i stężenia mleczanów. W konsekwencji spadku stężenia substancji wysokoenergetycznych, komórka traci zdolność do utrzymania prawidłowej homeostazy jonowej i neuroprzekaźnikowej. Mniejsza wydajność energetyczna prowadzi do obniżonej dynamiczności transportu dokomórkowego i wewnątrzkomórkowego [1, 6]. Zaburzenie aktywnego działania Na + /K + ATPazy powoduje nagromadzenie się jonów K + w środowisku zewnątrzkomórkowym oraz niekontrolowaną akumulację jonów Na +, Ca 2+, Cl - we wnętrzu komórki. Takie nieprawidłowe rozmieszczenie jonów, po obu stronach błony komórkowej, doprowadza w czasie 3-5 minut do całkowitej jej depolaryzacji. Gromadzące się w przestrzeni wewnątrzkomórkowej jony Na + prowadzą do zatrzymania wody, co powoduje powstanie cytotoksycznego obrzęku neuronów. W wyniku depolaryzacji błony komórkowej i wzrostu wewnątrzkomórkowego stężenia jonów Ca 2+ dochodzi do uwolnienia neuroprzekaźników: adrenaliny, dopaminy oraz glutaminianu [4, 14]. Neurotransmiter procesu ekscytotoksyczności (glutaminian) łącząc się z receptorami NMDA i AMPA powoduje zwiększony napływ jonów Ca 2+ do mitochondriów. Przeładowanie organelli mitochondrialnej jonami Ca 2+ powoduje otwarcie MTP (tak zwanych megakanałów ) przez które wnikają jony i niskocząsteczkowe substancje, wywołujące nieodwracalne uszkodzenia struktury organelli oraz zapoczątkowuje aktywację enzymów katabolicznych (proteolitycznych, lipolitycznych i endonukleaz), prowadzących do degradacji komórki. Nadmierna aktywność kinazy białkowej i lipolizy prowadzi odpowiednio do zniszczenia białek szkieletu komórki (mikrotubuli), oraz do uszkodzenia błony komórkowej, wzrostu stężenia wolnych kwasów tłuszczowych, fosfolipidów i utworzenia wolnych rodników tlenowych. Po powrocie ukrwienia (podczas fazy reperfuzji) pod wpływem energii i bodźców apoptycznych (Ca 2+, NO, wolnych rodników) dochodzi do uwolnienia cytochromu c do cytozolu. Cytochrom c wraz z czynnikiem Apaf-1 łączy się z cząsteczkami prokaspazy-9 tworząc kompleks zwany apoptosomem, którego rolą jest aktywacja kaspazy-9. Kaspaza-9 aktywuje prokaspazy -3 i -7 co zapoczątkowu- 59

4 ZDROWIE I DOBROSTAN NR 2/2013 Dobrostan i przyroda je kaskadę kaspaz doprowadzającą do śmierci komórki w wyniku apoptozy czyli tak zwanej programowej, opóźnionej śmierci komórki [ 1, 4, 11, 13]. NASTĘPSTWA NIEDOTLENIENIA OKOŁOPORODOWEGO Encefalopatia niedotlenieniowo-niedokrwienna manifestuje się w postaci zmian neuropatologicznych. Do których zaliczamy: martwicę uogólnioną i korową, leukomalację okołokomorową, zmiany na granicy stref ukrwienia, zmiany na obszarze ukrwienia danej tętnicy, stan marmurkowaty. Każdy incydent niedotlenienia mózgu płodu lub noworodka pozostawia po sobie ślad w postaci uszkodzeń struktur mózgu. Typy zmian patomorfologicznych są zależne od ciężkości niedotlenienia, czasu jego trwania oraz od dojrzałości tkanki nerwowej. U noworodków urodzonych przed 32 tygodniem ciąży, charakterystyczne jest wybiórcze uszkodzenie istoty białej, w wyniku umiarkowanego lub łagodnego niedotlenienia mózgu, natomiast w przypadku przedłużającego się, ciężkiego niedotlenienia zostaje uszkodzona istota szara. U noworodków dojrzałych, w przeciwieństwie do zmian patomorfologicznych jakie występują u skrajnych wcześniaków, w wyniku łagodnego lub umiarkowanego niedotlenienia mózgu uszkodzona zostaje struktura istoty szarej. W tym jako pierwsze uszkodzeniu ulegają struktury jądra podstawy i wzgórza mózgu a następnie, pogłębiające się niedotlenienie prowadzi do martwicy wielotorbielowatej, czyli do rozległego uszkodzenia istoty białej. Zmiany neuropatologiczne neuronów kory mózgu i móżdżku charakterystyczne dla martwicy uogólnionej i korowej, powstają w wyniku powolnego i długotrwałego obniżenia ciśnienia tętniczego. Ten rodzaj zmiany występuje najczęściej u noworodków donoszonych, a w przyszłości koreluje z upośledzeniem umysłowym, porażeniem mózgowym i padaczką. U noworodków przedwcześnie urodzonych z masą urodzeniową poniżej 1500 g, najczęściej obserwuje się okołokomorowe rozmiękanie istoty białej, czyli leukomalację okołokomorową, która wyraża się klinicznie poprzez diplegię spastyczną. Powstaje w skutek występowania licznych, symetrycznie umiejscowionych wokół komór obszarów martwicy istoty białej. Innym rodzajem zmian, są zmiany na granicy strefy ukrwienia, które powstają w rejonie obszarów zaopatrywanych przez duże tętnice mózgu i móżdżku, w wyniku nagłego spadku systemowego ciśnienia tętniczego. Zmiany na obszarze ukrwienia danej tętnicy, w połowie przypadków, obserwowane są na obszarze zaopatrywanym przez tętnicę środkową mózgu. Do zawału o charakterze krwotocznym dochodzi w czasie reperfuzji naczyń włosowatych a objawy kliniczne zależą od umiejscowienia uszkodzenia. Zaburzenia te będące wynikiem periodycznego ograniczenia przepływu krwi przez tętnice, prowadzą do powstania porencefalii, czyli jam martwiczych w obszarze zaopatrywanym przez tę tętnice. Najrzadszą postacią zmian patologicznych w przebiegu encefalopatii hipoksemicznoischemicznej, jest stan marmurkowaty, spowodowany przede wszystkim utratą neuronów, rozplemem komórek glejowych i hipermielinizacją w rejonie wzgórza, jądra ogoniastego, skorupy i gałki bladej. W obrazie klinicznym upośledzenie umysłowe oraz czterokończynowe porażenie spastyczne cechuje ten rodzaj zmian [5,10]. 60

5 Celina Gogola, Justyna Suliga, Mazurek Monika, Mariola Bartusek, Izabela Mężyk, Bogusława Serzysko, Agnieszka Kobiołka, Beata Naworska Selektywne chłodzenie mózgu noworodka przy niedotlenieniu okołoporodowym HIPOTERMIA LECZNICZA Hipotermia lecznicza jest procesem prowadzącym do obniżenia (wewnętrznej i zewnętrznej) temperatury organizmu, poniżej wartości fizjologicznych, podczas procesu leczniczego. W warunkach hipotermii, temperatura ciała ulega ochłodzeniu o co najmniej 1,5 K. Ze względu na wartość radiantu ciepła wnętrza organizmu, możemy wyróżnić jej trzy stopnie: hipotermię łagodną ( C), umiarkowaną ( C) i głęboką ( C) [17]. Hipotermia jako czynnik neuroprotektyczny wywiera wyraźny, długotrwały efekt neuroprotekcyjny na niedotlenione tkanki mózgu. Jej ochronne działanie jest zależne od długości czasu trwania i momentu wprowadzenia hipotermii. Zastosowanie krótko trwającej hipotermii (0,5 3 godzin) jest skuteczne tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy zostanie wprowadzone bezpośrednio po niewielkim urazie niedotlenieniowo - niedokrwiennego. W przypadku braku możliwości bezpośredniego zastosowania hipotermii, należy niedotleniony organizm poddać dłuższemu (72 godzinnemu) procesowi chłodzenia. Protekcyjny wpływ hipotermii na komórki tkanki nerwowej, związany jest ze zwolnieniem przepływu krwi w czasie reperfuzji. W czasie trwania niedotlenienia, tylko nieduży procent komórek nerwowych ulega procesowi nekrozy/apoptozy, podczas gdy znaczny ich odsetek ginie w przeciągu kolejnych godzin, dni i tygodni po przywróceniu prawidłowej perfuzji. Zwolnienie szybkości przepływu krwi powoduje ograniczenie gwałtownego powstawania wolnych reaktywnych form tlenu, które z kolei mogą prowadzić do peroksydacji kwasów tłuszczowych oraz uszkodzenia struktury błony komórkowej. Obniżenie temperatury mózgu o 1 0 C redukuje metabolizm o około 5%, co powoduje zmniejszenie utraty przez niedotlenioną komórkę nerwową rezerw energetycznych. A zatem wywiera korzystny wpływ, z jednej strony prowadząc do zwolnienia procesu depolaryzacji błony komórkowej, a z drugiej strony hamuje zwiększoną produkcję wolnych rodników i ogranicza syntezę tlenku azotu. Poza korzystnymi zmianami w metabolizmie, obniżenie temperatury tkanki mózgowej wpływa korzystnie na wewnątrzkomórkowe mechanizmy transportu jonów. Następuje poprawa działania Na + /K + ATPazy oraz ograniczenie wnikania jonów Ca 2+ do przestrzeni wewnątrzkomórkowej, co powoduje zahamowanie aktywacji enzymów proteolitycznych zwanych kaspazami, które uruchamiają proces kaskady kaspaz prowadzących do śmierci komórki [8, 12, 17, 18]. SELEKTYWNE CHŁODZENIE MÓZGU NOWORODKA ZA POMOCĄ OLYMPIC COOL CAP SYSTEM Chłodzenie mózgu odbywa się za pośrednictwem specjalnej czapki chłodzącej. Została ona zaprojektowana i zbudowana z trzech komplementarnych warstw, z których każda spełnia określoną funkcję [17]. Pierwsza wewnętrzna warstwa jest najistotniejszą częścią z całej budowy czapki. Zbudowana jest z warstwy wewnętrznej i zewnętrznej. Warstwę wewnętrzną tworzy tkanina bezpośrednio przylegająca do skóry noworodka. Pełni ona rolę ochronną przed przyklejeniem się do główki warstwy zewnętrznej oraz odprowadza 61

6 ZDROWIE I DOBROSTAN NR 2/2013 Dobrostan i przyroda nadmiar wilgoci powstałej w wyniku procesu chłodzenia. Warstwę zewnętrzną tworzy kanał o półowalnym przekroju przez który przepływa płyn (woda) o zadanej temperaturze. Kanał ten jest zaprojektowany tak, aby jak najlepiej przylegał do mózgoczaszki noworodka. Umiejscowienie wlotu i wylotu wody zostało zaprojektowane na szczycie czapki tak, aby uniemożliwić zamknięcie ich światła przy zmianie położenia noworodka. Warstwa ta jest wykonana z bezpiecznego, nietoksycznego tworzywa poliuteranu, który może mieć bezpośredni kontakt ze skórą noworodka [17]. Druga środkowa warstwa spełnia funkcję ochronną i pełni rolę stabilizatora. Dzięki specjalnemu zapięciu pod bródką noworodka ochrania przed przypadkowym zesunięciem się pierwszej warstwy i przechłodzeniem okolicy czoła noworodka oraz przed powstaniem odmrożenia małżowiny usznej. Wykonana jest z rozciągliwego materiału (spandex u) [17]. Trzecia zewnętrzna warstwa czapki jest częścią, izolacyjną. Pełni rolę swojego rodzaju termosu, którego zadaniem jest utrzymanie prawidłowej temperatury we wnętrzu. Jest wykonana z wełny poliesterowej, pokrytej warstwą metalu (odbijającą promieniowanie podczerwone), która zapobiega przedostawaniu się ciepła z otoczenia dostarczanego przez promiennik podczerwieni w celu ogrzania reszty ciała noworodka [17]. Czapka chłodząca występuje w trzech standardowych rozmiarach. Jej wielkość jest wprost proporcjonalna do wielkości masy urodzeniowej noworodka wyrażonej w gramach oraz obwodu główki wyrażonej w centymetrach [20]. - Small cap ciężar ciała g i obwód główki poniżej 32 cm, 62 - Medium cap ciężar ciała g i obwód główki cm, - Large cap ciężar ciała powyżej 4000 g i obwód główki powyżej 37 cm [20]. KRYTERIA WŁĄCZENIA Neuroprotekcyjnej technice selektywnego chłodzenia mózgu, po niedotlenieniu okołoporodowym, poddawane są noworodki urodzone w zamartwicy, które charakteryzują się przedłużającą się niską oceną w skali Apgar (poniżej 5 punktów powyżej 10 minuty). Potrzebą podjęcia czynności resuscytacyjnych oraz koniecznością ich kontynuacji przez więcej niż 10 minut. U których występują reakcje patologiczne takie jak: stan śpiączki, drgawki, nadmierne pobudzenie, zaburzony odruch Moro lub ssania. Kolejnym elementem będącym kryterium włączenia jest potwierdzenie w badaniu laboratoryjnym próbki krwi pępowinowej wystąpienia kwasicy (ph poniżej 7,0, niedobór zasad BE < -13;-16 meq/l ). Metoda ta, może być bezpiecznie stosowana tylko u noworodków z ciąży donoszonej, trwającej minimum 38 tygodni lub u tak zwanych późnych wcześniaków czyli noworodków urodzonych powyżej 36 tygodnia ciąży, których masa ciała nie jest niższa niż 1800 g. Wczesne rozpoznanie niedotlenienia okołoporodowego zwiększa szanse na jego szybki transport, który powinien odbyć się w czasie trwania tak zwanego okienka terapeutycznego czyli w ciągu 6 godzin od urodzenia lub rozpoznania niedotlenienia okołoporodowego. U

7 Celina Gogola, Justyna Suliga, Mazurek Monika, Mariola Bartusek, Izabela Mężyk, Bogusława Serzysko, Agnieszka Kobiołka, Beata Naworska Selektywne chłodzenie mózgu noworodka przy niedotlenieniu okołoporodowym każdego noworodka u którego rozważana jest decyzja o wprowadzeniu w stan łagodnej/umiarkowanej hipotermii, należy wykluczyć: wrodzoną wadę układu pokarmowego w postaci niedrożności odbytu a także ciężkie urazy czaszki powodujące masywne krwawienia. Ostatnim elementem kwalifikującym noworodka jest wykonanie 20 minutowego zintegrowanego zapisu aeeg za pomocą urządzenia Olympic CFM Na podstawie analizy uzyskanego zapisu aeeg możliwe jest definitywne określenie czy noworodek powinien być poddany procedurze selektywnego chłodzenia mózgu [7]. NADZOROWANIE PROCESU CHŁODZENIA W myśl idei selektywnego chłodzenia mózgu noworodka nie jest ochładzane całe ciało noworodka, lecz wybrana jego część, którą jest mózgoczaszka. Stanowi to zasadniczą różnicę pomiędzy chłodzeniem systemowym a selektywnym. Ciało noworodka podczas procesu chłodzenia zostaje wprowadzone w stan hipotermii łagodnej podczas gdy jego mózg znajduje się w hipotermii umiarkowanej [17]. Proces neuroprotekcyjnego, selektywnego chłodzenia mózgu, noworodka niedotlenionego musi spełniać ściśle określone procedury [17]. Producenci systemu OCCS firmy Natus Medical Incorporated określili między innymi, temperaturę wody cyrkulującej w czapce, w zależności od wagi noworodka. Operator ustawia i ściśle kontroluje wartość temperatury wody cyrkulującej w zakresie: C dla noworodka o ciężarze ciała g, C dla noworodka o ciężarze ciała g, C dla noworodka o ciężarze ciała powyżej 4000g [18, 20]. Podczas procesu hipotermii stale nadzorowana jest czynność bioelektryczna mózgu za pomocą zintegrowanego elektroencefalografu [18]. Noworodek podczas selektywnej hipotermii mózgu pozostaje ułożony pod standardowym promiennikiem ciepła, który jest źródłem ciepła, potrzebnym do ogrzania reszty ciała i utrzymania go w stanie hipotermii łagodnej. Promiennik regulowany jest tak, aby podtrzymywać podczas chłodzenia optymalną temperaturę w odbytnicy w granicach C [18]. Na początku schładzania, w chwili wprowadzania noworodka w stan łagodnej hipotermii promiennik ciepła powinien być wyłączony. Dopiero po upływie minut gdy temperatura wnętrza organizmu, osiągnie wartość 35,5 0 C generator ciepła powinien zostać włączony. Ma to na celu przyśpieszenie procesu chłodzenia [18]. W czasie trwania procesu leczniczego ściśle kontrolowana jest głęboka temperatura ciała, która utrzymywana jest w zakresie 34,5 0 C ± 0,5 K. System sygnalizuje każdy jej spadek poniżej wartości 34 0 C i każdy jej wzrost o powyżej 35 0 C. W przypadku gdy temperatura mierzona w odbycie jest zbyt niska - poniżej 34 0 C należy dokonać oceny prawidłowości umiejscowienia czujnika temperatury, działania źródła ciepła oraz sprawdzenia czy ciepło nie ucieka poprzez niewłaściwą cyrkulację powietrza. Należy również sprawdzić czy czapka chłodząca jest odpowiednio dopasowana do główki dziecka, a więc jej prawidłowy rozmiar. W przypadku gdy tempe- 63

8 ZDROWIE I DOBROSTAN NR 2/2013 Dobrostan i przyroda ratura głęboka obniża się o kolejne 0,5 K/h lub dalej spada przy prawidłowym działaniu promiennika ciepła, operator zwiększa temperaturę wody przepływającej przez system z dokładnością do 0,5 K, tak aby ustalić ponownie ten parametr w zakresie pożądanym. Po podniesieniu przez operatora temperatury cieczy chłodzącej, należy odczekać 45 minut i dokonać oceny wartości temperatury. W przypadku braku wzrostu temperatury głębokiej, należy ponownie zwiększyć temperaturę cieczy o 0,5 K. Procedurę należy powtarzać aż do osiągnięcia temperatury wnętrza pomiędzy C lub, aż do uzyskania maksymalnej temperatury przepływu wody w systemie wynoszącej 20 0 C. Z drugiej strony, jeżeli odczyt temperatury głębokiej wynosi powyżej 35 0 C, należy zmniejszyć temperaturę cieczy chłodzącej o 0,5 K i analogicznie prowadzić postępowanie wyczekujące. Jeśli po upływie 45 minut nie nastąpił oczekiwany spadek temperatury głębokiej, należy ponownie obniżyć o 0,5 K temperaturę płynu krążącego, sprawdzić położenie czujnika oraz ocenić prawidłowy dobór rozmiaru czapki do masy ciała noworodka. W przypadku nadal utrzymującej się nieprawidłowej temperatury, należy obniżać temperaturę cieczy chłodzącej o kolejne 0,5 K, aż do uzyskania minimalnej temperatury 8 0 C płynu chłodzącego [18, 20]. Po zakończeniu 72 godzinnego procesu chłodzenia dziecko jest ogrzewane, przy czym wzrost temperatury nie może być większy niż 0,5 K na godzinę. Średnio proces ogrzewania noworodka trwa około 4 6 godzin i zostaje zakończony po uzyskaniu normotermii [18]. Po wyprowadzeniu noworodka ze stanu hipotermii zostaje on przekazany na oddział intensywnej opieki neonatologicznej, gdzie jest monitorowany jego stan ogólny. Należy podkreślić, iż wszystkie czynności pielęgnacyjne wykonywane podczas prowadzenia terapii, jak i później wykonywane są zgodnie z zasadą minimal handling stanowiącą złoty standard postępowania w przypadku chorych noworodków [8]. PIŚMIENNICTWO 1. Bielewicz J, Kurzepa J, Łagowska-Lenard M, Bartosik-Psujek H. Nowe poglądy na patomechanizm udaru niedokrwiennego mózgu. Wiadomości Lekarskie 2010, LXIII, 3; s Cholewa D, Kowalski T, Kamiński K. Nowe sposoby monitorowania płodu w trakcie porodu wykrywanie śródporodowego niedotlenienia płodu za pomocą analizy płodowego elektrokardiogramu. Ginekologia Polska 2002: 73 (12) s Dobrzańska A, Gołkowska M, Gruszfeld D, Czech-Kowalska J. Postępy w terapii w wybranych patologiach okresu noworodkowego. Przewodnik Lekarza s Dorszewska J. Procesy niedotlenieniowe i niedokrwienne mózgu. (w:) Podstawy neurochemii klinicznej Adamczewska-Goncewicz Z. (red.), Poznań 2001 s

9 Celina Gogola, Justyna Suliga, Mazurek Monika, Mariola Bartusek, Izabela Mężyk, Bogusława Serzysko, Agnieszka Kobiołka, Beata Naworska Selektywne chłodzenie mózgu noworodka przy niedotlenieniu okołoporodowym 5. Gaskill SJ, Marlin AE. Encefalopatie [W:] Gaskill SJ, Marlin AE, red. Neurologia i neurochirurgia dziecięca. Kraków: Universitas 2000: s Godula-Stuglik U, Jurkiewicz F, Kasprzyk J. Wpływ perinatalnych czynników ryzyka na wyniki leczenia noworodków z encefalopatią niedotlenieniowoniedokrwienną. Ginekologia Polska 1995: 66 (11) s Gulczyńska E, Gadzinowski J. Hipotermia lecznicza w encefalopatii niedokrwienno-niedotlenieniowej u noworodka. Ginekologia Polska 2012, 83, s Gulczyńska E, Kęsiak M, Kryszczyńska J, Gadzinowski J, Oszukowski P. Pierwsze zastosowanie hipotermii leczniczej w Polsce selektywne chłodzenie głowy (Cool-Cap) z umiarkowaną hipotermią ciała u noworodka z cechami encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej. Ginekologia Polska 2012, 83, s Helewski K.J, Kowalczyk-Ziomek G.I, Konecki J. Apoptoza i martwica dwie drogi do jednego celu. Wiadomości Lekarskie 2006, LIX, 9-10, s Hnatyszyn G. Przydatność tomografii rezonansu magnetycznego głowy w diagnostyce zmian niedotlenieniowo-niedokrwiennych u noworodków. Neurologia dziecięca. Vol. 16/2007 Nr Korzeniewska-Dyl I. Kaspazy struktura i funkcja. Polski Merkuriusz Lekarski 2007, XXIII, s Luterbach R. Hipotermia u noworodka: zagrożenia i korzyści. (w:) Hipotermia i hipertermia w zastosowaniu klinicznym. Antoszewski Z, Gwóźdź B, Skalski J. (red.), Wydawnictwo Naukowe Śląsk, s Szejniuk W, Szymankiewicz M. Encefalopatia niedotlenieniowo-niedokrwienna u noworodków. Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia 2008, tom 1, zeszyt 2, s Szymankiewicz M, Gadzinowski J. Następstwa niedotlenienia wewnątrzmacicznego u noworodka. Ginekologia Polska 2002: 73 (2) s Świetliński J, Musialik-Świetlińska E. Rozdział 4. Zaburzenia okołoporodowe. (w:) Podstawy neonatologii Szczapa J (red.), PZWL, 2008, s Troszyński M. Płód i Noworodek. [W:] Troszyński M. red. Położnictwo ćwiczenia. Warszawa: Wydawnictwo lekarskie PZWL, 2009 s Żmuda E. Selektywne chłodzenie mózgu noworodka po niedotlenieniu okołoporodowym. Część 1. Technika chłodnicza i klimatyzacyjna 4-5/2009 s Żmuda E. Selektywne chłodzenie mózgu noworodka po niedotlenieniu okołoporodowym. Część 2. Technika chłodnicza i klimatyzacyjna. URL:

10 ZDROWIE I DOBROSTAN NR 2/2013 Dobrostan i przyroda STRESZCZENIE W niniejszej pracy przedstawiono problem niedotlenienia okołoporodowego. Omówiono zmiany zachodzące w tkance mózgowej podczas urazu niedotlenieniowo-niedokrwiennego (NN). Szczególną uwagę poświęcono najnowszej metodzie leczenia encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej (ENN) polegającej na zastosowaniu neuroprotekcyjnego wpływu hipotermii leczniczej na niedotlenioną tkankę mózgową noworodka. Opisano metodę selektywnego chłodzenia mózgu przy pomocy urządzenia Olympic Cool Cap System (OCCS) firmy Natus Medical Incorporated. ABSTRACT In this paper present the problem of perinatal hypoxia. Discussed the changes in the brain during hypoxic-ischemic injury (NN). Particular attention was paid to the latest method of treating hypoxic-ischemic encephalopathy (ENN) involving the use of therapeutic hypothermia neuroprotective impact on hypoxic brain tissue of neonatal. Describes a method of selective cooling of the brain with a device Olympic Cool Cap System (OCCS) of Natus Medical Incorporated. Artykuł zawiera znaków ze spacjami 66

Selektywne chłodzenie mózgu noworodka po niedotlenieniu okołoporodowym

Selektywne chłodzenie mózgu noworodka po niedotlenieniu okołoporodowym POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Selektywne chłodzenie mózgu noworodka po niedotlenieniu okołoporodowym Karolina Majchrzak IMM sem. I, stopień II Nr albumu: 127602 Gdańsk 2013 1. Czym jest niedotlenienie

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Medyczny Poznań Hanna Werc

Uniwersytet Medyczny Poznań Hanna Werc Pielęgnowanie noworodka z Encefalopatią niedotleniowo niedokrwienną Uniwersytet Medyczny Poznań Hanna Werc Wskazania do zastosowania hipotermii Kryteria A,B,C definiujące encefalopatię HIE od umiarkowanej

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY. Selektywne chłodzenie mózgu noworodka przy niedotlenieniu okołoporodowym.

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY. Selektywne chłodzenie mózgu noworodka przy niedotlenieniu okołoporodowym. POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Selektywne chłodzenie mózgu noworodka przy niedotlenieniu okołoporodowym. Opracowała: Katarzyna Sawicka IMM, sem. I, st. II 2012/2013 1. Wstęp co oznacza niedotlenienie?

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA

POLITECHNIKA GDAŃSKA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA ENERGETYKI I APARATURY PRZEMYSŁOWEJ TERMOELEKTRYCZNE URZĄDZENIA CHŁODNICZE ZASTOSOWANIE W MEDYCYNIE I TECHNICE LABORATORYJNEJ Opracowanie: Magdalena Karczewska

Bardziej szczegółowo

Informacja o pracy dyplomowej

Informacja o pracy dyplomowej Informacja o pracy dyplomowej 1. Nazwisko i imię: Elżbieta Żmuda adres mailowy: elzbieta.zmuda@gmail.com. 2. Kierunek studiów: Mechanika i Budowa Maszyn 3. Rodzaj studiów: inżynierskie 4. Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Chłodnictwo - Seminarium

Chłodnictwo - Seminarium Chłodnictwo - Seminarium Temat: Aspekt techniczny i użytkowy wybranych systemów chłodzenia mózgu noworodka dla jego utrzymania w warunkach umiarkowanej hipotermii. Opracowała: Elżbieta Żmuda 1. Wstęp Organizm

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE... 15. 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz... 17 Piśmiennictwo...

Spis treści. Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE... 15. 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz... 17 Piśmiennictwo... 9 Spis treści Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE............ 15 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz........ 17 Piśmiennictwo................................ 26 2. Wady rozwojowe

Bardziej szczegółowo

APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor)

APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor) APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor) W Polsce rodzi się około 24 000 wcześniaków z masą ciała poniżej 2500 g. W ciągu

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy utraty ciepła

Mechanizmy utraty ciepła HIPOTERMIA Mechanizmy utraty ciepła Promieniowanie 55-65 % Parowanie - oddychanie 20-30 % Konwekcja 12-15% na wietrze Kondukcja 5 razy w mokrym ubraniu, 25-30 x w zimnej wodzie Hipotermia Spadek temperatury

Bardziej szczegółowo

NEONATOLOGIA I OPIEKA NEONATOLOGICZNA

NEONATOLOGIA I OPIEKA NEONATOLOGICZNA NEONATOLOGIA I OPIEKA NEONATOLOGICZNA 1. Szczegółowe cele kształcenia wykaz umiejętności: W wyniku zorganizowanego procesu kształcenia student potrafi: Omówić założenia opieki neonatologicznej w oddziale

Bardziej szczegółowo

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska Źródła energii dla mięśni mgr. Joanna Misiorowska Skąd ta energia? Skurcz włókna mięśniowego wymaga nakładu energii w postaci ATP W zależności od czasu pracy mięśni, ATP może być uzyskiwany z różnych źródeł

Bardziej szczegółowo

Patofizjologia resuscytacji krążeniowo - oddechowej

Patofizjologia resuscytacji krążeniowo - oddechowej Patofizjologia resuscytacji krążeniowo - oddechowej Resuscytacja krążeniowo - oddechowa Optymalizacja krążenia wieńcowego i mózgowego Układ nerwowy: Średni przepływ krwi: 70ml/100g/min Przepływ krwi w

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Pytania z zakresu położnictwa

Pytania z zakresu położnictwa Pytania z zakresu położnictwa - 2017 1. Proszę omówić zapotrzebowanie na składniki mineralne i witaminowe u kobiet ciężarnych i karmiących piersią ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia profilaktyki jodowej.

Bardziej szczegółowo

Metody monitorowania stanu płodu. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM

Metody monitorowania stanu płodu. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM Metody monitorowania stanu płodu I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM MONITOROWANIE DOBROSTANU PŁODU Rozpoznawanie stanów zagrożenia płodu, objawów ostrego lub przewlekłego niedotlenienia

Bardziej szczegółowo

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA PAMIĘTAJ!!! TEKST PODKREŚLONY LUB WYTŁUSZCZONY JEST DO ZAPAMIĘTANIA. Opracował: mgr Mirosław Chorąży Zasłabnięcie

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Ocena ryzyka nieprawidłowego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i pomoc rodzinie doświadczenia i rekomendacje Warszawa, 10 12 grudnia 2007 Ewa Helwich Klinika Neonatologii

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 9. Podstawy fizjologii wysiłku fizycznego

Ćwiczenie 9. Podstawy fizjologii wysiłku fizycznego Ćwiczenie 9 Podstawy fizjologii wysiłku fizycznego Zagadnienia teoretyczne 1. Kryteria oceny wydolności fizycznej organizmu. 2. Bezpośredni pomiar pochłoniętego tlenu - spirometr Krogha. 3. Pułap tlenowy

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii Hipotermia po NZK II Katedra Kardiologii Hipotermia Obniżenie temperatury wewnętrznej < 35 st.c łagodna 32 do 35 st. C umiarkowana 28 do 32 st. C ciężka - < 28 st. C Terapeutyczna hipotermia kontrolowane

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne. dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW

Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne. dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW Warszawa, dn. 14.12.2016 wolne rodniki uszkodzone cząsteczki chemiczne w postaci wysoce

Bardziej szczegółowo

Kardiotokografia. Czynniki wpływające na częstotliwość akcji serca płodu czynniki biochemiczne czynniki neurogenne czynniki hemodynamiczne

Kardiotokografia. Czynniki wpływające na częstotliwość akcji serca płodu czynniki biochemiczne czynniki neurogenne czynniki hemodynamiczne Kardiotokografia Kardiotokografia Stosowana jest do nadzoru płodu przed porodem i w czasie porodu Dzięki ciągłemu nadzorowi kardiotokograficznemu możliwe jest wczesne rozpoznanie niedotlenienia płodu i

Bardziej szczegółowo

PRZYCZYNY MÓZGOWEGO PORAŻENIA DZIECIĘCEGO

PRZYCZYNY MÓZGOWEGO PORAŻENIA DZIECIĘCEGO PRZYCZYNY MÓZGOWEGO PORAŻENIA DZIECIĘCEGO Układ nerwowy dzięki swoim specyficznym właściwościom pobudliwości i przewodnictwu ma możliwość przyjmowania bodźców ze środowiska zewnętrznego oraz wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Rodzaje omdleń. Stan przedomdleniowy. Omdlenie - definicja. Diagnostyka różnicowa omdleń

Rodzaje omdleń. Stan przedomdleniowy. Omdlenie - definicja. Diagnostyka różnicowa omdleń Omdlenie - definicja Diagnostyka różnicowa omdleń Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie ilości tlenu dostarczonego

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Aneks III. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Aneks III Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Uwaga: Charakterystyka Produktu Leczniczego i Ulotka dla pacjenta są wynikiem zakończenia procedury

Bardziej szczegółowo

Artur Moskała,Krzysztof Woźniak TANATOLOGIA

Artur Moskała,Krzysztof Woźniak TANATOLOGIA Artur Moskała,Krzysztof Woźniak TANATOLOGIA Definicje śmierci Definicja klasyczna nieodwracalne ustanie krążenia krwi oznacza śmierć człowieka jako całości. Definicja nowa nieodwracalne ustanie funkcji

Bardziej szczegółowo

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu?

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Pruszewicz według kryterium etiologicznego podzielił zaburzenia słuchu u dzieci na trzy grupy: 1. głuchota dziedziczna i wady rozwojowe, 2. głuchota wrodzona, 3.

Bardziej szczegółowo

Standardy prowadzenia ciąży

Standardy prowadzenia ciąży Standardy prowadzenia ciąży Gdańsk 2015 Redaktor prowadzący: Olga Strzelec Redakcja: Joanna Fiuk, Olga Strzelec Korekta: Joanna Fiuk, Olga Strzelec Projekt okładki: Andrzej Owsiany Skład: Iwona Łytkowska

Bardziej szczegółowo

WYCHŁODZENIE I ODMROŻENIE

WYCHŁODZENIE I ODMROŻENIE WYCHŁODZENIE I ODMROŻENIE ZAPAMIETAJ!!! TEKST POGRUBIONY LUB PODKREŚLONY JEST DO ZAPAMIĘTANIA Opracował: mgr Mirosław Chorąży Wychłodzenie i odmrożenia Temperatura 36 C. to stan normalny organizmu ludzkiego.

Bardziej szczegółowo

Ginekologia i położnictwo - opis przedmiotu

Ginekologia i położnictwo - opis przedmiotu Ginekologia i położnictwo - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Ginekologia i położnictwo Kod przedmiotu 12.0-WL-Lek-GiP Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

GUIDELINES FOR THE MANAGEMENT OF THE SEVERE HEAD INJURY

GUIDELINES FOR THE MANAGEMENT OF THE SEVERE HEAD INJURY GUIDELINES FOR THE MANAGEMENT OF THE SEVERE HEAD INJURY PROBLEMATYCZNY SUKCES NAGRODA NOBLA 1906 Santiago Ramony Cajal, Camilo Golgi jak rozwój został zakończony, źródła wzrostu i regeneracji aksonów oraz

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA WAD NARZĄDU ŻUCIA. Zakład Ortodoncji IS Warszawski Uniwersytet Medyczny

PROFILAKTYKA WAD NARZĄDU ŻUCIA. Zakład Ortodoncji IS Warszawski Uniwersytet Medyczny PROFILAKTYKA WAD NARZĄDU ŻUCIA Zakład Ortodoncji IS Warszawski Uniwersytet Medyczny PROFILAKTYKA WAD NARZĄDU ŻUCIA kierowanie wzrostem i rozwojem narządu żucia w każdym okresie rozwojowym dziecka poprzez:

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

SEMESTR LETNI 2014/2015 HARMONOGRAM ZAJEC KIERUNEK LEKARSKI ROK III PL

SEMESTR LETNI 2014/2015 HARMONOGRAM ZAJEC KIERUNEK LEKARSKI ROK III PL 3B 3A Grupa Data Godzina miejsce Przedmiot/tematyka Prowadzący czwartek 8.00-8.45 8.45-11.45 Mieszanki mlekozastępcze. Zaburzenia karmienia u dzieci. Cyrta 4 h Rozwój psychomotoryczny dziecka do 3 roku

Bardziej szczegółowo

Wanda Siemiątkowska - Stengert

Wanda Siemiątkowska - Stengert Wanda Siemiątkowska - Stengert Wpływ zabiegu odsysania z tchawicy na ciśnienie śródczaszkowe i układ krążenia noworodków wymagających wentylacji zastępczej, po zastosowaniu różnej premedykacji farmakologicznej.

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Szacuje się, że wysokie ciśnienie krwi jest przyczyną

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Wpływ zjawiska miejskiej wyspy ciepła na zdrowie

Wpływ zjawiska miejskiej wyspy ciepła na zdrowie Wpływ zjawiska miejskiej wyspy ciepła na zdrowie Prof. dr hab. med. Cezary Pałczyński Dr med. Wojciech Dudek Dr hab. med. Beata Kręcisz Instytut Medycyny Pracy w Łodzi Zmniejszenie prędkości wiatru - czynnika

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla II, III, IV, V i VI roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla II, III, IV, V i VI roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla II, III, IV, V i VI roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU : NEONATOLOGIA 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

Jakie metody diagnostyki obrazowej powinny być zastosowane w przypadku niedotlenienia-niedokrwienia u noworodków?

Jakie metody diagnostyki obrazowej powinny być zastosowane w przypadku niedotlenienia-niedokrwienia u noworodków? Jakie metody diagnostyki obrazowej powinny być zastosowane w przypadku niedotlenienia-niedokrwienia u noworodków? A. USG przezciemiączkowe B. USG i w drugiej kolejności TK C. USG i MR D. USG, TK i MR Badanie

Bardziej szczegółowo

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2016-2022 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki prowadzącej kierunek) Nazwa jednostki

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz najczęściej używanych skrótów 10 ANESTEZJOLOGIA POŁOŻNICZA 13

Spis treści. Wykaz najczęściej używanych skrótów 10 ANESTEZJOLOGIA POŁOŻNICZA 13 Spis treści Wykaz najczęściej używanych skrótów 10 ANESTEZJOLOGIA POŁOŻNICZA 13 1. Ogólne problemy anestezji położniczej 15 1.1. Zmiany fizjologiczne spowodowane ciążą 15 1.1.1. Zmiany ogólne 15 1.1.2.

Bardziej szczegółowo

PROMIENIOWANIE SŁONECZNE

PROMIENIOWANIE SŁONECZNE moduł II foliogram 1 PROMIENIOWANIE SŁONECZNE CIEPLNE (podczerwone) NADFIOLETOWE WIDZIALNE RADIOWE RENTGENOWSKIE CZĄSTECZKOWE >> NIE DOCIERA DO POWIERZCHNI ZIEMI W ISTOTNEJ ILOŚCI moduł II foliogram 2

Bardziej szczegółowo

Anna Durka. Opiekun pracy: Dr n. med. Waldemar Machała

Anna Durka. Opiekun pracy: Dr n. med. Waldemar Machała Anna Durka Zastosowanie aktywowanego białka C (Xigris) u pacjentów leczonych z powodu ciężkiej sepsy w II Zakladzie Anestezjologii i Intensywnej Terapii USK nr 2 im. WAM w Łodzi. Opiekun pracy: Dr n. med.

Bardziej szczegółowo

Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu Pomorski Uniwersytet Medyczny Szczecin ZESPÓŁ SŁABOŚCI I JEGO WPŁYW NA ROKOWANIE CHOREGO

Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu Pomorski Uniwersytet Medyczny Szczecin ZESPÓŁ SŁABOŚCI I JEGO WPŁYW NA ROKOWANIE CHOREGO Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu Pomorski Uniwersytet Medyczny Szczecin ZESPÓŁ SŁABOŚCI I JEGO WPŁYW NA ROKOWANIE CHOREGO Zespół słabości: definicja Charakteryzuje się spadkiem odporności na ostry

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH

PLAN ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH ZAKŁAD PIELĘGNIARSTWA W GINEKOLOGII I POŁOŻNICTWIE KATEDRY ZDROWIA KOBIETY Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach 8 00-15 30 PLAN ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH Z PRZEDMIOTU PIELĘGNIARSTWO POŁOŻNICZO-GINEKOLOGICZNE

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA I LECZENIE URAZÓW CZASZKOWO-MÓZGOWYCH

DIAGNOSTYKA I LECZENIE URAZÓW CZASZKOWO-MÓZGOWYCH Częstochowa 2012 1 DIAGNOSTYKA I LECZENIE URAZÓW CZASZKOWO-MÓZGOWYCH Izabela Duda Częstochowa 2012 2 nomenklatura Traumatic brain injury Brain injury Head injury Traumatic cerebral injury Head trauma Traumatic

Bardziej szczegółowo

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 1.ZARZĄDZENIE MINISTRA 2.REKOMENDACJE TOWARZYSTW NAUKOWYCH 3.OPINIE EKSPERTÓW

Bardziej szczegółowo

Ginekologia i położnictwo - opis przedmiotu

Ginekologia i położnictwo - opis przedmiotu Ginekologia i położnictwo - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Ginekologia i położnictwo Kod przedmiotu 12.0-WL-Lek-GiP Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil

Bardziej szczegółowo

Ostra niewydolność serca

Ostra niewydolność serca Ostra niewydolność serca Prof. dr hab. Jacek Gajek, FESC Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Niewydolność serca Niewydolność rzutu minutowego dla pokrycia zapotrzebowania na tlen tkanek i narządów organizmu.

Bardziej szczegółowo

Wysiłek krótkotrwały o wysokiej intensywności Wyczerpanie substratów energetycznych:

Wysiłek krótkotrwały o wysokiej intensywności Wyczerpanie substratów energetycznych: Zmęczenie Zmęczenie jako jednorodne zjawisko biologiczne o jednym podłożu i jednym mechanizmie rozwoju nie istnieje. Zmęczeniem nie jest! Zmęczenie po dniu ciężkiej pracy Zmęczenie wielogodzinną rozmową

Bardziej szczegółowo

Harmonogram wykładów z patofizjologii dla Studentów III roku Wydziału Farmaceutycznego kierunku Farmacja studia stacjonarne

Harmonogram wykładów z patofizjologii dla Studentów III roku Wydziału Farmaceutycznego kierunku Farmacja studia stacjonarne Harmonogram wykładów z patofizjologii dla Studentów III roku Wydziału Farmaceutycznego kierunku Farmacja studia stacjonarne Środa 15.45-17.15, ul. Medyczna 9, sala A Data Temat: Prowadzący: 05.10.16 Omówienie

Bardziej szczegółowo

Przydatność spektroskopii MR u noworodków

Przydatność spektroskopii MR u noworodków Przydatność spektroskopii MR u noworodków DR HAB. MED. PRZEMKO KWINTA, PROF. UJ KLINIKA CHORÓB DZIECI KATEDRY PEDIATRII, INSTYTUT PEDIATRII WL UJ W KRAKOWIE Nowe techniki MR Obrazowanie dyfuzyjne DWI diffusion-

Bardziej szczegółowo

PATOFIZJOLOGIA ZWIERZĄT

PATOFIZJOLOGIA ZWIERZĄT PATOFIZJOLOGIA ZWIERZĄT Rok akademicki 2016/2017 Wykłady z przedmiotu Patofizjologia Zwierząt odbywać się będą w poniedziałki i środy o godzinie 8.30 w Audytorium Kliniki Małych Zwierząt Pierwszy wykład

Bardziej szczegółowo

Patologia - opis przedmiotu

Patologia - opis przedmiotu Patologia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Patologia Kod przedmiotu 12.0-WP-PielP-PATO-Sk-S14_pNadGenOYUQZ Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo Profil praktyczny

Bardziej szczegółowo

HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie

HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie dr med. Maciej Sterliński Szkolenie z zakresu ratownictwa lodowego WOPR Województwa Mazowieckiego Zegrze, 19.02.2006 Główne cele działania zespołów ratowniczych

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa i zawał serca.

Choroba wieńcowa i zawał serca. Choroba wieńcowa i zawał serca. Dr Dariusz Andrzej Tomczak Specjalista II stopnia chorób wewnętrznych Choroby serca i naczyń 1 O czym będziemy mówić? Budowa układu wieńcowego Funkcje układu wieńcowego.

Bardziej szczegółowo

Z medycznego punktu widzenia poród to szereg procesów, dzięki którym płód zostaje wydalony z ciężarnej macicy na zewnątrz.

Z medycznego punktu widzenia poród to szereg procesów, dzięki którym płód zostaje wydalony z ciężarnej macicy na zewnątrz. Poród Z medycznego punktu widzenia poród to szereg procesów, dzięki którym płód zostaje wydalony z ciężarnej macicy na zewnątrz. Z psychopedagogicznego punktu widzenia poród, to jedno z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Substancje psychoaktywne

Substancje psychoaktywne Konsekwencje zdrowotne uŝywania substancji psychoaktywnych przez kobiety w ciąŝy Dr n. med. Krzysztof Stempniewicz Oddział Noworodkowy Krapkowickie Centrum Zdrowia Sp. z o.o. Substancje psychoaktywne

Bardziej szczegółowo

Obrazowanie MR u pacjentów po zatruciu tlenkiem węgla.

Obrazowanie MR u pacjentów po zatruciu tlenkiem węgla. Obrazowanie MR u pacjentów po zatruciu tlenkiem węgla. Anna Drelich-Zbroja, Grzegorz Drelich, Maciej Siczek, Jarosław Szponar, Hanna Lewandowska-Stanek (Lublin) Definicja: Zatrucie tlenkiem węgla, podobnie

Bardziej szczegółowo

Medycyna rodzinna - opis przedmiotu

Medycyna rodzinna - opis przedmiotu Medycyna rodzinna - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Medycyna rodzinna Kod przedmiotu 12.0-WL-Lek-MRodz Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Marzena Woźniak Temat rozprawy: Ocena, monitorowanie i leczenie zakrzepicy żylnej w okresie ciąży i połogu Streszczenie

Marzena Woźniak Temat rozprawy: Ocena, monitorowanie i leczenie zakrzepicy żylnej w okresie ciąży i połogu Streszczenie Marzena Woźniak Rozprawa doktorska na stopień doktora nauk medycznych Temat rozprawy: Ocena, monitorowanie i leczenie zakrzepicy żylnej w okresie ciąży i połogu Streszczenie Okresy ciąży i połogu są wymieniane

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz... 13

ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz... 13 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz...... 13 ROZDZIAŁ 2 CELE ZNIECZULENIA I MOŻLIWOŚCI WSPÓŁCZESNEJ ANESTEZJOLOGII

Bardziej szczegółowo

Patofizjologia krążenia płodowego

Patofizjologia krążenia płodowego Patofizjologia krążenia płodowego Krążenie płodowe w warunkach prawidłowych W łożysku dochodzi do wymiany gazów i składników odżywczych pomiędzy oboma krążeniami Nie dochodzi do mieszania się krwi w obrębie

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo

KRWAWIENIA W II POŁOWIE CIĄŻY KRWAWIENIA W II POŁOWIE CIĄŻY

KRWAWIENIA W II POŁOWIE CIĄŻY KRWAWIENIA W II POŁOWIE CIĄŻY KRWAWIENIA W II POŁOWIE CIĄŻY Przedwczesne odklejenie łożyska prawidłowo usadowionego Łożysko przodujące Nowotwór szyjki macicy Polip szyjki macicy Nadżerka części pochwowej Zatoka brzeżna łożyska Żylaki

Bardziej szczegółowo

Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uduszenie gwałtowne. Tomasz Konopka

Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uduszenie gwałtowne. Tomasz Konopka Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego Uduszenie gwałtowne Tomasz Konopka Śmierć w wyniku uduszenia jest następstwem zatrzymania dopływu tlenu do ważnych dla życia

Bardziej szczegółowo

IUGR. prof. dr hab. n. med. Krzysztof Sodowski

IUGR. prof. dr hab. n. med. Krzysztof Sodowski IUGR prof. dr hab. n. med. Krzysztof Sodowski definicja postacie znaczenie diagnostyka monitoring decyzje porodowe mały płód - SGA prawidłowy - brak cech wad, chorób genetycznych, infekcji nieprawidłowy

Bardziej szczegółowo

BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU

BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU 442 Część II. Neurologia kliniczna BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU Badania neuroobrazowe Badanie tomografii komputerowej głowy Zasadniczym rozróżnieniem wydaje

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

13. Typ modułu kształcenia. 1. Nazwa jednostki. Kod przedmiotu. 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: Pierwszy stopień

13. Typ modułu kształcenia. 1. Nazwa jednostki. Kod przedmiotu. 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: Pierwszy stopień 1. Nazwa jednostki Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych 2. Kierunek Pielęgniarstwo Kod przedmiotu 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa : 5. Poziom kształcenia 6. Forma studiów Położnictwo,

Bardziej szczegółowo

Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl

Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl W styczniu 1907 roku, ukazała się praca niemieckiego neurologa, Aloisa Alzheimera, O szczególnej chorobie kory mózgowej Opisywała ona przypadek pacjentki,

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM ZAJĘĆ Z DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ DLA III ROKU KIERUNKU LEKARSKIEGO 2015/2016:

HARMONOGRAM ZAJĘĆ Z DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ DLA III ROKU KIERUNKU LEKARSKIEGO 2015/2016: HARMONOGRAM ZAJĘĆ Z DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ DLA III ROKU KIERUNKU LEKARSKIEGO 2015/2016: Tematy wykładów: 1. Badania laboratoryjne w medycynie prewencyjnej. dr hab. Bogdan Solnica, prof. UJ 2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Klinika Położnictwa i Ginekologii. Poznań, wrzesień 2013 r.

Klinika Położnictwa i Ginekologii. Poznań, wrzesień 2013 r. Instytutu Matki i Dziecka Klinika Położnictwa i Ginekologii Rozwój opieki perinatalnej na przełomie XX i XXI wieku Tomasz Maciejewski, Michał Troszyński, Sławomir Janus Poznań, wrzesień 2013 r. Zgony matek

Bardziej szczegółowo

Noworodki SGA w oddziale intensywnej terapii grupa ryzyka przewlekłych zaburzeń wzrastania.

Noworodki SGA w oddziale intensywnej terapii grupa ryzyka przewlekłych zaburzeń wzrastania. Noworodki SGA w oddziale intensywnej terapii grupa ryzyka przewlekłych zaburzeń wzrastania. M. Kęsiak, A. Stolarczyk, T. Talar, B. Cyranowicz, E. Gulczyńska Klinika Neonatologii ICZMP, kierownik kliniki

Bardziej szczegółowo

Nitraty -nitrogliceryna

Nitraty -nitrogliceryna Nitraty -nitrogliceryna Poniżej wpis dotyczący nitrogliceryny. - jest trójazotanem glicerolu. Nitrogliceryna podawana w dożylnym wlewie: - zaczyna działać po 1-2 minutach od rozpoczęcia jej podawania,

Bardziej szczegółowo

Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić?

Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić? Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić? Co zawdzięczamy nerkom? Działanie nerki można sprowadzić do działania jej podstawowego elementu funkcjonalnego, czyli nefronu. Pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego

Bardziej szczegółowo

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA rok III semestr V PIELĘGNIARSTWO GERIATRYCZNE (80 godzin) (Oddział geriatrii) 1. Zasady i specyfika komunikowania się z osobą

Bardziej szczegółowo

Radiobiologia. Dawki promieniowania. Oddziaływanie promieniowania jonizującego z materią. Jonizacja. Wzbudzanie

Radiobiologia. Dawki promieniowania. Oddziaływanie promieniowania jonizującego z materią. Jonizacja. Wzbudzanie Radiobiologia Oddziaływanie promieniowania jonizującego z materią Podczas przechodzenia promieniowania jonizującego przez warstwy ośrodka pochłaniającego jego energia zostaje zaabsorbowana Jonizacja W

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy

Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy I. Szpital Uniwersytecki Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy SZPITAL BIZIELA stanowią: 1. Klinika Alergologii,

Bardziej szczegółowo

Kompartmenty wodne ustroju

Kompartmenty wodne ustroju Kompartmenty wodne ustroju Tomasz Irzyniec Oddział Nefrologii, Szpital MSWiA Katowice Zawartość wody w ustroju jest funkcją wieku, masy ciała i zawartości tłuszczu u dzieci zawartość wody wynosi około

Bardziej szczegółowo

5) realizacji zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji;

5) realizacji zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji; ZASADY WYKONYWANIA ZAWODÓW PIELĘGNIARKI / POŁOŻNEJ Wykonywanie zawodu pielęgniarki polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w szczególności na (Art. 4. Ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Ginekologia i położnictwo - opis przedmiotu

Ginekologia i położnictwo - opis przedmiotu Ginekologia i położnictwo - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Ginekologia i położnictwo Kod przedmiotu 12.0-WL-Lek-GiPoł Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil

Bardziej szczegółowo

Patofizjologia - opis przedmiotu

Patofizjologia - opis przedmiotu Patofizjologia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Patofizjologia Kod przedmiotu 12.9-WL-Lek-Pato Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny Rodzaj studiów

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

OSTRA NIEWYDOLNOŚĆ ODDECHOWA. Małgorzata Weryk SKN Ankona

OSTRA NIEWYDOLNOŚĆ ODDECHOWA. Małgorzata Weryk SKN Ankona OSTRA NIEWYDOLNOŚĆ ODDECHOWA Małgorzata Weryk SKN Ankona definicja Układ oddechowy nie zapewnia utrzymania prężności O2 i CO2 we krwi tętniczej w granicach uznanych za fizjologiczne PaO2 < 50 mmhg (przy

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ DRUGI: BADANIA PRZESIEWOWE/PROFILAKTYKA

ROZDZIAŁ DRUGI: BADANIA PRZESIEWOWE/PROFILAKTYKA NARODZINY Narodziny dziecka są najważniejszym wydarzeniem w życiu rodziny. Ważne jest, żeby adaptacja do życia pozamacicznego przebiegała w sposób najbardziej naturalny. Dlatego tak istotny jest pierwszy

Bardziej szczegółowo

TIENS L-Karnityna Plus

TIENS L-Karnityna Plus TIENS L-Karnityna Plus Zawartość jednej kapsułki Winian L-Karnityny w proszku 400 mg L-Arginina 100 mg Niacyna (witamina PP) 16 mg Witamina B6 (pirydoksyna) 2.1 mg Stearynian magnezu pochodzenia roślinnego

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07 Zmęczenie to mechanizm obronny, chroniący przed załamaniem funkcji fizjologicznych (wyczerpaniem) Subiektywne objawy zmęczenia bóle mięśni, uczucie osłabienia i wyczerpania, duszność, senność, nudności,

Bardziej szczegółowo

w sprawie sposobu prowadzenia badań klinicznych z udziałem małoletnich

w sprawie sposobu prowadzenia badań klinicznych z udziałem małoletnich ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobu prowadzenia badań klinicznych z udziałem małoletnich (Dz. U. z dnia 1 maja 2004 r.) Na podstawie art. 37h ust. 2 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Ocena narażenia zawodowego personelu zatrudnionego w SP ZOZ Nr 1 w Rzeszowie. z zakresu BHP

Ocena narażenia zawodowego personelu zatrudnionego w SP ZOZ Nr 1 w Rzeszowie. z zakresu BHP Lp. Data kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę 1. 23.01.2014 r. Państwowy Powiatowy Inspektor 2. 31.01.2014 r. Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Rzeszowie 3. 10 21.02.2014 r. Państwowy

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Rola położnej w opiece nad ciężarną, rodzącą, położnicą z cukrzycą Leokadia Jędrzejewska Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego Kraków 20 21 maja 2011r. Grażyna

Bardziej szczegółowo

Zakres tematyczny na stopień RATOWNIK HOPR

Zakres tematyczny na stopień RATOWNIK HOPR Zakres tematyczny na stopień RATOWNIK HOPR 1. Wzywanie pogotowia ratunkowego 2. Wypadek 3. Resuscytacja krąŝeniowo oddechowa a. Nagłe Zatrzymanie KrąŜenia (NZK), a zawał serca b. Resuscytacja dorosłych

Bardziej szczegółowo