MINIMALNE STANDARDY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA W TRAKCIE OPERACJI LUB MISJI I N S T R U K C J A

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MINIMALNE STANDARDY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA W TRAKCIE OPERACJI LUB MISJI I N S T R U K C J A"

Transkrypt

1 Załącznik do decyzji Nr 36/MON. Ministra Obrony Narodowej z dnia 02 lutego 2010 r. INSPEKTORAT WOJSKOWEJ SŁUŻBY ZDROWIA Zdr. 246/2010 MINIMALNE STANDARDY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA W TRAKCIE OPERACJI LUB MISJI I N S T R U K C J A WARSZAWA 2010

2 SPIS TREŚCI Rozdział I. Postanowienia ogólne 3 Rozdział II. System zapewnienia higieny i bezpieczeństwa żywności i żywienia 6 Rozdział III. Procedury sanitarne i kontrolne polowych punktów żywnościowych 7 Rozdział IV. Minimalne standardy bezpieczeństwa i higieny na etapach produkcji żywności 7 1. Pozyskiwanie żywności i zaopatrzenie w wodę 7 2. Przyjęcie żywności 8 3. Przechowywanie żywności 9 4. Przygotowywanie żywności 9 5. Obróbka termiczna żywności 9 6. Wydawanie posiłków 10 Rozdział V. Minimalne standardy higieniczne personelu, miejsc i czynności Personel Sprzątanie Zabezpieczenie przed szkodnikami Infrastruktura żywnościowa Planowanie jadłospisu 12 Załącznik Nr 1 Higiena i bezpieczeństwo żywności w warunkach polowych Schemat technologicznego przemieszczania żywności Procedura 1 zaopatrzenie Procedura 2 przyjęcie żywności Procedura 3 przechowywanie żywności Procedura 4 przygotowywanie żywności Procedura 5 obróbka termiczna żywności Procedura 6 wydawanie posiłków Procedura 7 higiena personelu Procedura 8 mycie i dezynfekcja Procedura 9 ochrona przed szkodnikami Procedura 10 budynki i infrastruktura i infrastruktura żywnościowa Procedura 11 planowanie jadłospisu 26 Załącznik Nr 2 Procedury Sanitarne i Kontrolne Polowych Punktów Żywnościowych (PPŻ) Dział I lokalizacja obiektów Dział II warunki sanitarno higieniczne pomieszczeń i urządzeń Dział III konstrukcja budynków i sprzęt żywnościowy Dział IV higiena personelu Dział V przygotowanie i wydawanie posiłków Dział VI Inspekcje i kontrola 33 2

3 ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Instrukcja określa podstawowe zasady zachowania bezpieczeństwa i higieny żywności i żywienia podczas zaopatrywania wojsk oraz organizacji żywienia żołnierzy w trakcie operacji lub misji, prowadzonych wspólnie przez państwa członkowskie NATO lub Unii Europejskiej. 2. Instrukcja wdraża ujednolicone minimalne standardy bezpieczeństwa i higieny żywności podczas jej nabywania, przechowywania, przygotowywania i dystrybucji oraz związane z tym procedury audytu/kontroli, zawarte w Porozumieniu Standaryzacyjnym STANAG 2550 Minimalne standardy higieny i bezpieczeństwa żywności w trakcie operacji (Minimum Standards of Food Safety and Hygiene on Operations). 3. Użyte w instrukcji określenia oznaczają: 1) dobra praktyka higieniczna (Good Hygienic Practice - GHP) - działania, które muszą być podjęte, i warunki higieniczne, które muszą być spełniane i kontrolowane na wszystkich etapach produkcji lub obrotu, aby zapewnić bezpieczeństwo żywności; 2) dobra praktyka produkcyjna (Good Manufacturing Practice - GMP) - działania, które muszą być podjęte, i warunki, które muszą być spełniane, aby produkcja żywności oraz materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością odbywały się w sposób zapewniający bezpieczeństwo żywności, zgodnie z jej przeznaczeniem; 3) system analizy zagrożeń i krytycznych punktów kontroli (Hazard Analysis and Critical Control Points-HACCP) zwany dalej systemem HACCP - postępowanie mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności przez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń z punktu widzenia wymagań zdrowotnych żywności oraz ryzyka wystąpienia zagrożeń podczas przebiegu wszystkich etapów produkcji i obrotu żywnością; system ten ma również na celu określenie metod eliminacji lub ograniczenie zagrożeń oraz ustalenie działań korygujących; 4) krytyczny punkt kontroli - (Critical Control Point - CCP) określa czynność, etap lub operację, w których należy podjąć środki kontrolne niezbędne do wyeliminowania zagrożenia ze środowiska, w którym występuje żywność, bądź jego zminimalizowanie; kontrola może dotyczyć np. temperatury i czasu obróbki cieplej żywności, która gwarantuje bezpieczeństwo zdrowotne danej potrawy; 5) zagrożenie - czynnik biologiczny, chemiczny lub fizyczny obecny w żywności bądź stan żywności z potencjalną możliwością wywołania negatywnych skutków dla zdrowia; zagrożeniem są: niepożądane zanieczyszczenia (chemiczne, fizyczne), wzrost lub przeżycie drobnoustrojów, a także wytwarzanie lub utrzymywanie się toksyn mikrobiologicznych, enzymów lub produktów metabolizmu, które mogą ujemnie wpływać na bezpieczeństwo lub jakość żywności; 6) bezpieczeństwo żywności - ogół warunków, które muszą zostać spełniane, dotyczące w szczególności: a) stosowanych substancji dodatkowych i aromatów, b) poziomów substancji zanieczyszczających, 3

4 c) pozostałości pestycydów, d) warunków napromieniowania żywności, e) cech organoleptycznych i działań, które muszą być podejmowane na wszystkich etapach produkcji lub obrotu żywnością w celu zapewniania ochrony zdrowia i życia człowieka; 7) cechy organoleptyczne - zespół cech obejmujących smak, zapach, wygląd, w tym barwę i konsystencję środków spożywczych, które można wyodrębnić i ocenić przy pomocy zmysłów człowieka; 8) ocena organoleptyczna - metoda badawcza polegająca na sprawdzeniu właściwości badanego obiektu za pomocą zmysłów wzroku, węchu, smaku i dotyku; 9) ryzyko - niebezpieczeństwo zaistnienia negatywnych skutków dla zdrowia oraz dotkliwość takich skutków w następstwie zagrożenia; 10) analiza ryzyka - proces składający się z trzech powiązanych elementów: oceny ryzyka, zarządzania ryzykiem (podejmowanie decyzji) i informowania o ryzyku (przekazywanie informacji); 11) ocena ryzyka - proces wsparty naukowo, składający się z czterech etapów: identyfikacji zagrożenia, charakterystyki niebezpieczeństwa, oceny ekspozycji i charakterystyki ryzyka; 12) identyfikacja zagrożenia - wypisanie wszystkich możliwych zagrożeń biologicznych (bakterie, wirusy, pasożyty), chemicznych (naturalne toksyny, związki chemiczne, pestycydy, metale ciężkie, pozostałości środków myjących) i fizycznych (szkło, metal, elementy opakowań, itp.) mogących wystąpić na poszczególnych etapach przetwarzania żywności; 13) zarządzanie ryzykiem - proces, różniący się od oceny ryzyka, polegający na zbadaniu możliwości postępowania w porozumieniu z zainteresowanymi stronami, wzięciu pod uwagę ocenę ryzyka i innych prawnie uzasadnionych czynników, i w razie potrzeby na wybraniu stosownych sposobów zapobiegania i kontroli; 14) informowanie o ryzyku - wymiana informacji i opinii dotyczących zagrożeń i ryzyka, czynników związanych z ryzykiem i postrzeganiem ryzyka, między oceniającymi ryzyko, zarządzającymi ryzykiem, konsumentami, dostawcą lub producentem żywności: 15) monitorowanie - prowadzanie planowej, sekwencyjnej obserwacji bądź pomiarów parametrów kontrolnych w celu oceny stopnia nadzorowania CCP; sprawdzenie prawidłowości przebiegu procesu w każdym z krytycznych punktów kontrolnych, tzn. zgodności z ustalonymi kryteriami; monitorowanie oznacza ciągłą kontrolę ustalonych parametrów CCP i ciągłe zapisy osiąganych wartości; 16) działania korygujące działania podejmowane w przypadku zaistnienia niezgodności, czyli różnicy między obserwowaną rzeczywistością a wymaganiami; 4

5 17) żywność (środek spożywczy) - jakiekolwiek substancje lub produkty, przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub, których spożycia przez ludzi można się spodziewać; 18) higiena żywności - wszelkie środki i warunki niezbędne w celu zapewnienia bezpieczeństwa i jakości zdrowotnej żywności, obejmujące wszystkie formy występujące przy pozyskiwaniu surowców, w trakcie produkcji podstawowej (magazynowanie, czynności technologiczne, obsługę, pakowanie, etc.) jak i po niej - np. transport, niezbędne do kontroli zagrożeń i zapewnienia zdatności do spożycia przez ludzi środków spożywczych uwzględniając ich zamierzone użycie; 19) zanieczyszczenie - obecność substancji zanieczyszczającej w pożywieniu lub jego otoczeniu; 20) surowiec - produkty produkcji podstawowej, w tym produkty ziemi, pochodzące z hodowli, polowań i połowów; 21) produkcja podstawowa - produkcja, uprawa lub hodowla produktów podstawowych, w tym zbiory, dojenie, i hodowle zwierząt gospodarskich przed ubojem; także łowiectwo i rybołówstwo oraz zbieranie runa leśnego; 22) źródła zatwierdzone - sprawdzone, spełniające warunki prawne i sanitarno-higieniczne do produkcji i realizacji dostaw na potrzeby wojska; 23) zaopatrywanie na rynku lokalnym - nabywanie żywności od lokalnych dostawców w rejonie operacji; 24) magazynowanie - zespół działań związanych z przyjmowaniem, przemieszczaniem, składowaniem, przechowywaniem, ochroną, kontrolą, ewidencją i wydawaniem z magazynu żywności lub sprzętu w określonych warunkach; 25) składowanie - sposób w jaki przechowywane są produkty w pomieszczeniu (np. w magazynie) lub miejscu otwartym (wysokość i wielkość stosów, odległość od ścian i podłoża); 26) przechowywanie - polega na stworzeniu takich warunków dla środków spożywczych, aby zachowały one jak najdłużej cechy świeżości i przydatności do konsumpcji względnie przerobu; 27) woda na cele spożywcze (woda pitna) - woda spełniająca wymagania jakościowe wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi; 28) zamknięty pojemnik - pojemnik zaprojektowany i spełniający wymagania do kontaktu z żywnością, przeznaczony do ochrony żywności przed zagrożeniami; 29) termin przydatności do spożycia - termin, po upływie którego środek spożywczy, pomimo prawidłowego przechowywania, traci przydatność do spożycia; termin ten jest podawany w przypadku środków spożywczych nietrwałych mikrobiologicznie, łatwo psujących się, data powinna być poprzedzona określeniem najlepiej spożyć przed lub najlepiej spożyć przed końcem 5

6 30) polowy punkt żywnościowy (PPŻ) miejsce przeznaczone do gromadzenia i przechowywania zapasów środków spożywczych oraz przygotowywania i wydawania posiłków; 31) wojskowe organy kontroli żywności wojskowi inspektorzy weterynaryjni (WIWet.) i wojskowi inspektorzy sanitarni (WIS). ROZDZIAŁ II SYSTEM ZAPEWNIA HIGIENY I BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA 1. Schemat systemu zapewnienia właściwej higieny żywienia i zarządzanie bezpieczeństwem żywności w warunkach polowych przedstawia załącznik nr 1 do niniejszej instrukcji. 2. Celem systemu jest określenie sposobu postępowania podczas oceny wszystkich zagrożeń natury higienicznej, które mogą wystąpić podczas rozwijania i funkcjonowania polowych punktów żywnościowych. 3. Schemat systemu ma charakter pomocniczy i nie zastępuje obowiązującego w zakresie bezpieczeństwa i higieny żywności oraz żywienia prawa krajowego i przepisów wojskowych. 4. Osoby funkcyjne odpowiedzialne za organizację poszczególnych etapów procesu żywienia, wykorzystując procedury określone w instrukcji, identyfikują potencjalne zagrożenia i dokonują analizy ryzyka. 5. Jeżeli w następstwie oceny ryzyka i wprowadzenia środków zarządzania tym ryzykiem nadal pozostaje nieakceptowany jego poziom, żywienie wojsk należy organizować wykorzystując polowe racje żywnościowe. O powyższym fakcie poinformować wyższych przełożonych. 6. Osoby funkcyjne i osoby mające kontakt z żywnością na wszystkich etapach pozyskiwania, przygotowywania i dystrybucji, muszą być przeszkolone z zasad dobrej praktyki higienicznej i dobrej praktyki produkcyjnej oraz systemu HACCP. 7. Szef służby żywnościowej Polskiego Kontyngentu Wojskowego jest osobą odpowiedzialną za zabezpieczenie polowego punktu żywnościowego przeciwko szkodnikom. 8. Szef służby żywnościowej Polskiego Kontyngentu Wojskowego/Operacji/Misji lub/i przedstawiciel Służby Zdrowia PKW/Operacji/Misji (np. lekarz epidemiolog, lekarz weterynarii) są osobami kompetentnymi w zakresie bezpieczeństwa i higieny żywności oraz żywienia. 6

7 ROZDZIAŁ III PROCEDURY SANITARNE I KONTROLNE POLOWYCH PUNKTÓW ŻYWNOŚCIOWYCH 1. W celu sprawdzenia właściwego wdrożenia i stosowania systemu przez personel służby żywnościowej należy przeprowadzać inspekcje/audyty polowego punktu żywnościowego zaraz po jego uruchomieniu oraz okresowo, ale nie rzadziej niż raz na 3 tygodnie, przez odpowiednio wykwalifikowany i doświadczony personel. 2. Pojęcie dobrze wykwalifikowanego i doświadczonego personelu może się różnić pomiędzy państwami biorącymi udział w danej operacji. Jednakże, są to specjaliści medycyny prewencyjnej, przedstawiciele Służby Zdrowia PKW (lekarz epidemiolog, lekarz weterynarii). 3. Inspekcje/audyty należy prowadzić w oparciu o Procedury Sanitarne i Kontrolne Polowych Punktów Żywnościowych, stanowiące załącznik nr 2 do niniejszej instrukcji. Z inspekcji/audytu sporządza się protokół. Oryginał protokołu pozostaje u szefa logistyki PKW (NSE), natomiast kopia pozostaje w dokumentacji kierownika kontrolowanego obiektu żywnościowego i u prowadzący inspekcję/audyt. 4. Protokoły i zalecenia pokontrolne należy przechowywać przez cały okres trwania operacji lub zgodnie z obowiązującymi zasadami określonymi przez osoby odpowiedzialne za tą operację/ misję. ROZDZIAŁ IV MINIMALNE STANDARDY BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY NA ETAPACH PRODUKCJI ŻYWNOŚCI I. Pozyskiwanie żywności i zaopatrzenie w wodę 1. Żywność należy zawsze pozyskiwać ze źródeł, które zostały sprawdzone pod względem sanitarnohigienicznym i posiadają pozytywną opinię wojskowych organów kontroli żywności organizatora żywienia kontyngentu wojskowego. 2. W przypadku braku takich źródeł, należy korzystać z funkcjonującego na teatrze działań, łańcucha zaopatrywania w żywność, albo wykorzystywać w żywieniu polowe racje żywnościowe. 3. Sprzęt stanowiący wyposażenie polowego punktu żywnościowego musi być wykonany z materiałów dopuszczonych do kontaktu z żywnością. 4. Woda używana na wszystkich etapach organizacji żywienia musi spełniać kryteria wody do celów spożywczych. Należy upewnić się czy woda jest regularnie badana, (co najmniej 1 raz na miesiąc) i sprawdzać wyniki ostatniego badania. 5. Woda na cele spożywcze i bytowe musi być uzdatniana (np. chlorowanie), a woda do picia, przygotowywania posiłków i produkcji lodu dodatkowo przegotowana. 6. Chlorowanie polega na utrzymaniu w wodzie doprowadzanej bezpośrednio z ujęć do bazy zawartości wolnego chloru, w ilości nie mniej niż 0,5 ppm/l. 7. Do posterunków nieposiadających własnych ujęć, wodę dostarcza się cysternami lub w przeznaczonych do tego celu zbiornikach. 8. Kierowcy zaopatrujący w wodę, podczas jej pobierania są odpowiedzialni za dodawanie do wody podchlorynu sodu tak, aby stężenie wolnego chloru wynosiło 0,5-1,0 ppm/l (praktycznie stosuje się od 1-1,5 łyżeczki od herbaty (5-10ml) 70% podchlorynu sodu na 1000 litrów wody). Woda taka może być używana po 20 minutach. 7

8 9. Kierowcy cystern powinni być przeszkoleni w zakresie uzdatniania wody. Szef służby żywnościowej / szef logistyki wyznacza osoby do przeszkolenia i zgłasza do komendanta Wojskowego Ośrodka Medycyny Prewencyjnej, właściwego dla miejsca formowania kontyngentu, który przeprowadzi szkolenie merytoryczne. 10. Woda stanowiąca zapas i przechowywana w schronach, w plastikowych kanistrach lub innych pojemnikach, musi być wymieniana przynajmniej raz w miesiącu. 11. Zbiorniki na wodę instalowane w obozach podlegają przeglądowi co tydzień. Co miesiąc powinny być starannie myte i dezynfekowane. 12. Samochody-cysterny powinny być używane tylko do przewozu wody pitnej. Cysterny przed ich napełnieniem, muszą być codzienne płukane świeżą wodą pitną, a starannie myte i dezynfekowane, co najmniej raz w tygodniu. 13. Plan czyszczenia i dezynfekcji wszystkich zbiorników na wodę sporządza lekarz epidemiolog/lekarz weterynarii, który nadzoruje procesy dezynfekcji wody. Za realizację planu odpowiada dowódca pododdziału, na wyposażeniu, którego znajdują się cysterny i/lub zbiorniki na wodę. 14. Czyszczenie i dezynfekcja cystern i/lub zbiorników polega na wykonaniu następujących czynności: a) mechanicznym oczyszczeniu wnętrza zbiornika przy pomocy szczotek, a następnie płukaniu świeżą wodą pitną. b) użycia chemicznych substancji myjących, c) spłukaniu wodą pitną przed dezynfekcją, d) napełnienie zbiornika do połowy wodą i wlanie roztworu podchlorynu wapnia (dezynfekuje się podchlorynem wapnia, którego 100 g = 20 łyżeczek od herbaty rozpuszcza się w wiadrze (10 l) napełnionym w 2/3 wodą pitną, a następnie uzupełnia do pełna), e) pozostawienie chlorowanej wody w zbiorniku (cysternie), co najmniej przez 30 minut, f) zbiornik opróżnia się całkowicie, g) tak oczyszczony zbiornik można napełnić woda pitną. 15. Jeżeli woda nie spełnia kryteriów określonych dla wody przeznaczonej do celów spożywczych, należy używać wyłącznie wody butelkowanej. 16. W trakcie pozyskiwania żywności i zaopatrywania w wodę stosować procedurę 1 (załącznik nr 1). II. Przyjęcie żywności 1. Każda dostawa żywności musi zostać poddana ocenie w zakresie: warunków transportu, stanu opakowań, znakowania, terminów jej przydatności do spożycia i oceny organoleptycznej. 2. Transport żywności musi odbywać się w temperaturach: a) - 18 C lub niższej - dla produktów mrożonych, b) + 3 C - dla podrobów, c) + 4 C - dla drobiu, d) + 7 C - dla pozostałych mięs. 3. Produkty i ich opakowania nie mogą być zanieczyszczone ani uszkodzone. 4. W przypadku niespełnienia któregokolwiek z wyżej wymienionych warunków, należy zrezygnować z przyjęcia dostawy żywności. 5. Pojazdy używane do przewozu żywności muszą być do tego przystosowane, tj. posiadać decyzję wojskowego organu kontroli żywności o dopuszczeniu do przewozu żywności, nie mogą powodować jej zanieczyszczenia oraz zapewniać wymagane temperatury określone dla transportowanych produktów. 6. W trakcie przyjęcia żywności stosować procedurę 2 (załącznik nr 1). 8

9 III. Przechowywanie żywności 1. Należy sprawdzić i ustalić, jakie są wymagane warunki przechowywania żywności oraz czy sprzęt i pomieszczenia przeznaczone do przechowywania, spełniają te wymagania. 2. W zależności od wymaganych temperatur przechowywania żywności, środki spożywcze dzieli się na 4 grupy: a) przechowywane w temperaturze pokojowej (do +18 C), b) chłodzone (0 do +8 C), c) mrożone ( -18 C lub niższa), d) przeznaczone do bieżącej konsumpcji chłodzenie nie jest wymagane. 3. Jeśli nie można zapewnić wymaganych temperatur przechowywania żywności, należy szukać innego miejsca jej przechowywania, należy ograniczyć używanie chłodzonych produktów lub przeznaczyć te produkty do bieżącej (niezwłocznej) konsumpcji. 4. Przy braku możliwości przechowywania mrożonek, umieścić je w chłodni i przeznaczyć do spożycia w ciągu 24 godzin od przyjęcia dostawy. 5. Produkty przechowywać nie dłużej, niż do okresu przydatności do spożycia, zgodnie z datą i warunkami przechowywania określonymi przez producenta. 6. Systematycznie kontrolować i prowadzić ewidencję temperatury przechowywania żywności. 7. Jeśli temperatury przechowywania są niewłaściwe sprawdzić, jaki był czas pozostawania żywności w nieprawidłowych warunkach. Dokonać przeglądu zapasów i ich segregacji. 8. Produkty zepsute lub wskazujące na zepsucie przekazać do utylizacji. 9. Produkty wysokiego ryzyka należy przechowywać osobno w zamkniętych pojemnikach. 10. Pojemniki z żywnością składować na czystych podestach, co najmniej 15 cm od podłogi i od ścian. 11. W trakcie przechowywania żywności stosować procedurę 3 (załącznik nr 1). IV. Przygotowywanie żywności 1. Przygotowywanie żywności należy prowadzić w wydzielonych obszarach (pomieszczeniach), na odpowiednio przygotowanych stanowiskach, szczególnie dotyczy to mięsa, jego przetworów oraz ryb. 2. Obszary wymagają przeprowadzania zabiegów mycia i dezynfekcji pomiędzy różnymi czynnościami. 3. Jeśli nie można spełnić powyższych warunków, należy przygotowywać tylko produkty niskiego ryzyka, a czynności wysokiego ryzyka wykonywać osobno. 4. Należy zapewnić odpowiednie miejsca i urządzenia do mycia żywności. Owoce przeznaczone do spożycia na surowo muszą być dezynfekowane zgodnie z procedurami GHP. Przy braku takiej możliwości używać tylko produktów gotowych do spożycia. 5. Zapewnić odpowiednie miejsca do bezpiecznego rozmrażania żywności. 6. Jeżeli nie można tego spełnić, należy w żywieniu ograniczyć ilość mrożonych produktów. 7. Wyznaczyć miejsca i urządzenia do przechowywania przygotowanej żywności, które będą wykorzystywane do czasu dokonania obróbki termicznej lub jej wydania do konsumpcji. 8. Przygotowywać tylko takie ilości żywności, które mogą być bezpiecznie przechowywane. Jeśli nie można tego zapewnić, należy odpowiednio zmodyfikować jadłospis. 9. Pomieszczenia przeznaczone do przygotowywania żywności chronić przed szkodnikami. 10. W trakcie przygotowania żywności stosować procedurę 4 (załącznik nr 1). V. Obróbka termiczna żywności 1. Zapewnić odpowiednie miejsca i urządzenia do obróbki termicznej żywności. 2. Należy przestrzegać odpowiednich czasów i bezpiecznych temperatur obróbki termicznej oraz prowadzić ich ewidencję. 9

10 3. W przypadku braku możliwości spełnienia wyżej wymienionego warunku należy, używać tylko produktów niestanowiących zagrożenia. 4. Zawsze sprawdzać, czy produkty są w pełni ugotowane, szczególnie jaja konsumpcyjne i półprodukty wytworzone w trakcie produkcji żywności, np. zasmażki. 5. Potrawy, które są przygotowywane wcześniej (np. smażone, pieczone) muszą być przechowywane, do czasu ich wydania, w urządzeniach gwarantujących odpowiednie temperatury. 6. W przypadku braku możliwości spełnienia tego warunku, przy planowaniu jadłospisu należy uwzględnić posiadane wyposażenie. 7. Przygotowywać tylko takie ilości żywności, które mogą być bezpiecznie przechowywane, do czasu jej konsumpcji, jednak nie dłużej niż 4 godziny. 8. W przypadku braku możliwości spełnienia tego warunku, przygotowaną żywność należy przeznaczyć do natychmiastowego spożycia. 9. W trakcie obróbki termicznej żywności stosować procedurę 5 (załącznik nr 1). VI. Wydawanie posiłków 1. Należy przygotować tylko tyle porcji ile jest niezbędne do bieżącej konsumpcji. 2. Przygotowane posiłki powinny być spożyte w ciągu 4 godzin. 3. Żywność niewydaną należy usunąć z obiektu kuchennego i przekazać do utylizacji. 4. Zapewnić warunki do mycia i dezynfekcji rąk, rękawiczki jednorazowego użytku dla personelu wydającego posiłki oraz mycia naczyń i sprzętu kuchennego. Stworzyć odpowiednie warunki do mycia sprzętu indywidualnego wyposażenia (menażka, manierka, niezbędnik). 5. Jeśli nie można spełnić tych warunków, konsumentom zapewnić sprzęt jednorazowego użytku. 6. Zapewnić właściwe magazynowanie naczyń i sprzętu kuchennego. 7. Na potrzeby żywienia pozastołówkowego należy zabezpieczyć odpowiednią ilość izotermicznych pojemników na żywność. 8. W trakcie wydawania posiłków stosować procedurę 6 (załącznik nr 1). ROZDZIAŁ V MINIMALNE STANDARDY HIGIENICZNE PERSONELU, MIEJSC I CZYNNOŚCI I. Personel 1. Wszystkie osoby mające kontakt z żywnością muszą posiadać aktualne badania sanitarno epidemiologiczne. 2. Personel musi być przeszkolony z zasad GHP, GMP i systemu HACCP. Osoby niespełniające tego warunku, nie mogą być zatrudnione przy przygotowywaniu posiłków w polowych punktach żywnościowych. W razie konieczności przeprowadzić doraźne szkolenie. Przygotować plany i konspekty szkoleń z zakresu GHP, GMP i HACCP. 3. W ramach prowadzonego nadzoru wewnętrznego należy upewnić się, że personel prezentuje wysoki poziom higieny osobistej oraz rozumie potrzebę zgłaszania stanów chorobowych 10

11 i ukrytych ran. Nieprzestrzeganie zasad higieny osobistej zwiększa zagrożenie zdrowotne konsumentów. 4. Każdej osobie należy zapewnić odpowiednią odzież ochronną. Odzież musi być często zmieniana oraz prana w odpowiednich warunkach tak, aby nie stanowiła źródła zanieczyszczenia żywności. W przypadku braku możliwości efektywnego prania, stosować odzież jednorazowego użytku. 5. Zapewnić stały dostęp do ciepłej wody i środków do mycia (mydło/mydło w płynie, szczotka do paznokci, ręczniki jednorazowe). 6. Zabezpieczyć właściwe warunki do przebierania się personelu i utrzymania higieny osobistej (szatnie, natryski, toalety) oddzielnie dla kobiet i mężczyzn. 7. W postępowaniu dotyczącym higieny personelu stosować procedurę 7 (załącznik nr 1). II. Sprzątanie 1. Dla utrzymania należytego stanu porządkowego polowego punktu żywnościowego należy zorganizować zespół sprzątający. Osoby wchodzące w skład zespołu muszą posiadać badania dopuszczające do pracy przy żywności oraz zostać odpowiednio przeszkolone. 2. Zespół należy wyposażyć w odpowiednie środki: odzież ochronną, sprzęt do sprzątania oraz środki myjące i dezynfekujące. 3. Sprzęt i środki do mycia i dezynfekcji należy przechowywać w wydzielonych i zamykanych pomieszczeniach. 4. Sprzątanie należy prowadzić na koniec dnia roboczego/zmiany lub po zakończeniu faz produkcji. Osoba kierująca zespołem sprzątającym jest zobowiązana do udokumentowania i potwierdzenia wykonania tych czynności. 5. W postępowaniu dotyczącym mycia i dezynfekcji stosować procedurę 8 (załącznik nr 1). III. Zabezpieczenie przed szkodnikami 1. Polowe punkty żywnościowe muszą być zabezpieczone przed szkodnikami. Ochronę zorganizować we własnym zakresie lub przez firmy zewnętrzne. 2. Dezynsekcję, dezynfekcję i deratyzację przeprowadzać zgodnie z opracowanym i zatwierdzonym, przez osoby kompetentne służby zdrowia, harmonogramem czynności. 3. W przypadku sezonowego, zwiększonego występowania szkodników, odpowiednio modyfikować system przechowywania i produkcji żywności. Produkty zanieczyszczone przez szkodniki należy usunąć i przekazać do utylizacji. 4. Rejony przechowywania i przygotowywania żywności zabezpieczyć przed zwierzętami. 5. Miejsca wysokiego zagrożenia bytnością szkodników, takich jak miejsca składowania odpadków pokonsumpcyjnych należy bezwzględnie utrzymywać porządek i czystość. 6. Odpady pokonsumpcyjne mogą być odbierane wyłącznie przez firmę utylizacyjną, z którą zawarto stosowne porozumienie. 7. Wszystkie czynności związane z dezynfekcją, dezynsekcją i deratyzacją powinny być udokumentowane. 8. W postępowaniu dotyczącym ochrony przed szkodnikami stosować procedurę 9 (załącznik nr 1). IV. Infrastruktura żywnościowa. 1. Polowy punkt żywnościowy powinien być zlokalizowany w pobliżu dróg zaopatrzenia/ ewakuacji, na terenie suchym lub szybko osuszającym się. 2. Lokalne warunki nie mogą stwarzać ryzyka zanieczyszczenia miejsca rozwinięcia polowego punktu żywnościowego. 3. Pomieszczenia polowego punktu żywnościowego muszą zapewnić ochronę przed zanieczyszczeniem żywności oraz warunki do jej higienicznego przygotowania. 11

12 4. Stacjonarne obiekty żywnościowe muszą spełniać warunki sanitarnohigieniczne dotyczące powierzchni, stanu technicznego oraz przechowywania żywności. 5. Zapewnić odpowiednią ilość pomieszczeń lub urządzeń chłodniczych. 6. Zapewnić odpowiednią ilość pojemników i właściwe warunki do przechowywania odpadów pokonsumpcyjnych. 7. Zapewnić pewne i wydajne źródła zasilania w energię. 8. W postępowaniu dotyczącym budynków i infrastruktury stosować procedurę 10 (załącznik nr 1). V. Planowanie jadłospisu 1. Jadłospis należy sporządzać stosownie do posiadanych asortymentów żywności, urządzeń i wyposażenia kuchni, wysiłku żołnierzy, upodobań żołnierzy oraz umiejętności fachowych personelu kuchennego. 2. W razie występowania ograniczonych warunków przygotowywania posiłków, należy modyfikować jadłospis oraz usunąć żywność wysokiego ryzyka. 3. W przypadkach sezonowych problemów, ustanowić system kontroli pozwalający na odpowiednio szybką zmianę sposobu żywienia celem dostosowania go do zmian, używając w razie konieczności wyłącznie produktów niskiego ryzyka, lub należności suchych 4. Należy zawsze informować konsumentów o ryzyku i o praktycznych sposobach zaradczych (np. skonsumować kanapki najpóźniej w ciągu 4 godzin). 5. W postępowaniu dotyczącym planowania jadłospisu stosować procedurę 11 (załącznik nr 1). 12

13 Załącznik Nr 1 HIGIENA I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W WARUNKACH POLOWYCH Schemat Technologicznego Przemieszczania Żywności POZYSKIWA PRZYJĘCIE MAGAZYNOWA - temperatura pokojowa - chłodzenie - mrożenie PRZYGOTOWYWA CHŁODZE UTRZYMYWA TEMPERATURY OBRÓBKA TERMICZNA PODGRZEWA PODAWA NA GORĄCO PODAWA NA ZIMNO MAGAZYNOWA I USUWA ODPADKÓW 13

14 PROCEDURA 1 ZAOPATRZE A. Czy źródła zaopatrzenia w żywność są zatwierdzone? Złóż zamówienie - przejdź do procedury 2. Spowoduj, aby źródła zaopatrzenia zostały sprawdzone przez wojskowe organy kontroli żywności lub użyj alternatywnych źródeł zaopatrzenia. Do czasu uzyskania zatwierdzenia źródeł zaopatrzenia stosuj polowe racje żywnościowe. B. Czy istnieje potrzeba zaopatrywania się na rynku lokalnym? Spowoduj, aby źródła zaopatrzenia zostały wojskowe organy kontroli żywności. sprawdzone przez Składaj zamówienia w obowiązującym systemie zaopatrywania. C. Czy woda nadaje się do celów spożywczych? Upewnij się, że woda jest zdatna do picia. (Sprawdź aktualne wyniki badań wody). Przejdź do D. Użyj wody butelkowanej. Szukaj innych alternatywnych sposobów zaopatrzenia w wodę. Gotuj wodę, a jako ostateczne rozwiązanie zastosuj tabletki do dezynfekcji wody. D. Czy pozostałe środki zaopatrzenia żywnościowego pochodzą z zaufanych firm/źródeł? Złóż zamówienie przejdź do procedury 2. Szukaj alternatywnych źródeł zaopatrzenia. Zmień stosowane zasady /procedury celem redukcji ryzyka. 14

15 PROCEDURA 2 PRZYJĘCIE ŻYWNOŚCI A. Czy żywność jest dostarczana środkami transportu do tego przystosowanymi? Przejdź do B. Odrzuć produkty. B. Czy temperatura dostarczanej żywności jest w parametrach akceptowalnych? Przejdź do C. Odrzuć produkty. C. Czy dostarczana żywność znajduje się w opakowaniach przystosowanych do jej przewozu i odpowiednio oznakowana? Przejdź do D. Odrzuć produkty. D. Czy jakość dostarczonych produktów jest na poziomie akceptowalnym? Przejdź do E. Odrzuć produkty. E. Czy produkty są wolne od zanieczyszczeń? Akceptuj produkty przejdź do procedury 3. Odrzuć produkty. 15

16 PROCEDURA 3 PRZECHOWYWA ŻYWNOŚCI A. Jaki jest wymagany zakres temperatur przechowywanej żywności? Temperatura pokojowa (do +18 C) i wilgotność Przejdź do B. Chłodzenie (0-8 C) Mrożenie ( do 18 C) Przejdź do C Przejdź do D. Nie jest wymagane. Konsumpcja natychmiastowa. Przejdź do procedury 4. B. Czy są odpowiednie miejsca do składowania w temperaturze pokojowej? Przejdź do E. Szukaj innej możliwości składowania lub przeznacz produkty do natychmiastowego spożycia. C. Czy są odpowiednie warunki do składowania produktów chłodzonych? Przejdź do E. Zorganizuj odpowiednie składowanie lub ogranicz ilość chłodzonych produktów. D. Czy są odpowiednie warunki do składowania produktów mrożonych? Przejdź do E. Zorganizuj odpowiednie składowanie lub przenieś produkty do chłodni i przeznacz je do spożycia w ciągu 24 godzin od przyjęcia dostawy. E. Czy istnieje możliwość utrzymania właściwej temperatury przechowywania? Przejdź do F. Zapewnij przechowywanie w odpowiedniej temperaturze. Zmień (skróć) czas przechowywania. 16

17 F. Czy istnieje możliwość rozdzielnego przechowywania produktów wysokiego ryzyka? Przejdź do G. Szukaj innego miejsca składowania. Trzymaj rozdzielnie produkty wysokiego ryzyka, używając zamykanych pojemników. G. Czy miejsce przechowywania produktów jest pozbawione ryzyka zanieczyszczenia ich przez szkodniki? Składuj produkty przestrzegając okresu przydatności do spożycia. Przejdź do procedury 4. Przenieś produkty do bezpiecznych magazynów. Stosuj zabezpieczenia przeciwko szkodnikom. PROCEDURA 4 PRZYGOTOWYWA ŻYWNOŚCI A. Czy są wyznaczone i właściwe miejsca do przygotowywania posiłków? Przejdź do B. Zmień miejsce. Wyznacz dodatkowe miejsca. B. Czy miejsca wyznaczone do przygotowywania posiłków są przystosowane do higienicznego czyszczenia pomiędzy różnymi czynnościami? Przejdź do C. Osobno wykonuj czynności wysokiego ryzyka. Przygotowuj tylko produkty niskiego ryzyka. C. Czy personel żywnościowy został właściwie przeszkolony? Przejdź do D. Unikaj kontaktu z żywnością przez personel nieprzeszkolony. Zwiększ nadzór. Wprowadź szkolenia doraźne do czasu przeprowadzenia odpowiedniego szkolenia. 17

18 D. Czy istnieją odpowiednie warunki do mycia wstępnego żywności i rąk? Stosuj także środki do dezynfekcji rąk - Przejdź do E. Zorganizuj odpowiednie warunki do mycia wstępnego żywności. Używaj tylko gotowych produktów. E. Czy miejsce przygotowywania posiłków jest pozbawione ryzyka zanieczyszczenia żywności przez szkodniki? Stosuj prewencję przeciwko szkodnikom zanieczyszczającym żywność. Przejdź do F. Przenieś produkty do właściwych obszarów przygotowywania. F. Czy rozmrażanie może być przeprowadzone w bezpieczny sposób? Przejdź do G. Zorganizuj odpowiednie warunki rozmrażania żywności. Zredukuj ilość żywności wymagającej rozmrożenia. G. Czy są odpowiednie warunki do przechowywania wstępnie przetworzonej żywności? Przechowuj produkty do czasu obróbki końcowej lub konsumpcji. Przejdź do procedury 5. Przeznacz produkty do natychmiastowego spożycia. Przygotowuj tylko takie porcje żywności, które mogą być bezpiecznie przechowywane. Zmodyfikuj jadłospis. 18

19 PROCEDURA 5 OBRÓBKA TERMICZNA ŻYWNOŚCI A. Czy znajdują się odpowiednie urządzenia lub sprzęt do obróbki termicznej żywności? Przejdź do B. Zapewnij odpowiednie urządzenia lub sprzęt do obróbki termicznej żywności. Zmodyfikuj jadłospis (pod kątem możliwości obróbki termicznej). B. Czy jest możliwość osiągnięcia właściwej temperatury obróbki termicznej danego produktu? Sprawdź temperaturę obróbki termicznej danego produktu. Przejdź do C. Używaj tylko produktów niewymagających obróbki termicznej. C. Czy personel przygotowujący żywność został właściwie przeszkolony? Przejdź do D. Nie dopuść personelu nieprzeszkolonego do kontaktu z żywnością. Zwiększ nadzór. Przeprowadź szkolenie. D. Czy istnieją odpowiednie warunki do mycia żywności przed obróbką termiczną? Przejdź do E. Zorganizuj odpowiednie warunki do mycia żywności przed obróbką termiczną. Używaj tylko gotowych produktów. E. Czy są przestrzegane procedury wydawania gorących posiłków? Przejdź do F. Upewnij się, że warunki przechowywania posiłków od czasu obróbki termicznej do czasu wydania do spożycia są właściwe. Dostosuj jadłospis do posiadanego wyposażenia. F. Czy są odpowiednie warunki przechowywania żywności poddanej obróbce cieplnej? Przechowuj żywność do czasu konsumpcji. Przejdź do procedury 6. Zorganizuj odpowiednie miejsca lub urządzenia do składowania. Przeznacz produkt do natychmiastowego spożycia. Przygotowuj tylko takie porcje żywności, które mogą być bezpiecznie składowane. 19

20 PROCEDURA 6 WYDAWA POSIŁKÓW A. Czy istnieją odpowiednie warunki do wydawania żywności? Przejdź do B. Zapewnij odpowiednie warunki wydawania posiłków. Zmodyfikuj jadłospis pod kątem posiadanego wyposażenia. B. Czy jest możliwość utrzymywania (i kontrolowania) właściwej temperatury przygotowanych i wydawanych posiłków? Przejdź do C. Używaj tylko produktów niewymagających obróbki termicznej. Przygotowuj tylko takie porcje żywności, które mogą być bezpiecznie podane. C. Czy osoby pracujące przy wydawaniu żywności są odpowiednio przeszkolone (zasady GMP, GHP, HACCP)? Przejdź do D. Przeprowadź szkolenie. Nie zezwalaj na kontakt z żywnością personelu bez przeszkolenia. Zastosuj samoobsługę. D. Czy istnieją odpowiednie warunki do utrzymania higieny osobistej pracowników wydających posiłki? Przejdź do E. Zapewnij odpowiednie warunki mycia. E. Czy istnieje możliwość higienicznego mycia niezbędników, menażek i manierek? Przejdź do F. Upewnij się, że konsumenci mają odpowiednie warunki do mycia niezbędników, menażek i manierek lub zapewnij naczynia i sztućce jednorazowego użytku. F. Czy przygotowana żywność wydawana jest do spożycia w ciągu 4 godzin? Przejdź do procedury 7 Przygotowuj tylko taką ilość porcji żywności, która może być wydana do konsumpcji w określonym czasie. Nadmiar przygotowanej żywności usuń, przekaż do utylizacji. 20

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności

Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności 1 Do systemów tych należą: - Dobra Praktyka Higieniczna (Good Hygienic Practice - GHP) - Dobra Praktyka Produkcyjna

Bardziej szczegółowo

Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół

Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół opracowanie: Maria Wruk Gorzów Wlkp., 04 stycznia 2007r. 2 Podstawy prawne UE: 1) Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO

PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO NR DZIAŁU SZCZEGÓŁOWE CELE KSZTAŁCENIA (słuchacz powinien umieć) HASŁA PROGRAMOWE MATERIAŁ NAUCZANIA ĆWICZENIA 1 2 3 4 I - definiować składniki pokarmowe; - opisywać funkcje

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim !!!! 1. Palenie papierosów zakaz! 2. Higiena rąk 3. Higiena odzieży 4. Higiena opakowań Podstawy prawne Ustawa o bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Słownik pojęć prawa żywnościowego

Słownik pojęć prawa żywnościowego Słownik pojęć prawa żywnościowego analiza ryzyka proces składający się z trzech powiązanych elementów: oceny ryzyka, zarządzania ryzykiem i informowania o ryzyku; aromaty inaczej środki aromatyzujące substancje

Bardziej szczegółowo

6. Połączenie ścian z podłogami powinno zostać wykonane w sposób umożliwiający jego mycie i dezynfekcję.

6. Połączenie ścian z podłogami powinno zostać wykonane w sposób umożliwiający jego mycie i dezynfekcję. Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2006 r. (Dz. U. Nr, poz. ) 1. 1. Bank tkanek i komórek powinien stanowić samodzielny budynek lub zespół budynków. 2 Dopuszcza się lokalizowanie banku

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3. Warunki higieniczno-sanitarne produkcji potraw

Ćwiczenie 3. Warunki higieniczno-sanitarne produkcji potraw Ćwiczenie 3. Warunki higieniczno-sanitarne produkcji potraw Aby otrzymać potrawy o wysokiej jakości zdrowotnej należy właściwie postępować we wszystkich etapach procesu technologicznego. Ważne jest, aby

Bardziej szczegółowo

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU ROK 2013 W ewidencji obiektów na terenie objętym działaniem znajduje się 517 zakładów żywnościowożywieniowych, w tym: 25 obiektów produkcji żywności, 313

Bardziej szczegółowo

UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego)

UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego) UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego) Produkcja pierwotna obejmuje działalność na poziomie gospodarstw

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ZAPEWNIENIA WŁAŚCIWEGO STANU HIGIENY POPRZEZ PROWADZENIE

PROCEDURA ZAPEWNIENIA WŁAŚCIWEGO STANU HIGIENY POPRZEZ PROWADZENIE STRONA/STRON: 1/8 Spis treści: 1. Przedmiot procedury 2. Zakres stosowania procedury 3. Definicje 4. Odpowiedzialność 5. Opis postępowania 5.1 Sposób przeprowadzania zabiegów mycia i dezynfekcji 5.2 Zasady

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW

BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW Nadchodzi lato, czas wysokich temperatur, wzmożonego ruchu turystycznego oraz sezonowych produktów spożywczych takich jak warzywa, owoce,

Bardziej szczegółowo

I. CZĘŚĆ OGÓLNA OCENA

I. CZĘŚĆ OGÓLNA OCENA pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET57/rhga (wyładunek i miejsca prezentacji rynek hurtowy, giełda i aukcja

Bardziej szczegółowo

Program praktyk. Lublin, 2012

Program praktyk. Lublin, 2012 Program praktyk przeznaczony dla nauczycieli przedmiotów zawodowych i instruktorów praktycznej nauki zawodu w branży gastronomicznej opracowany w ramach projektu Praktyka kluczem do sukcesu Opracował:

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA SPIWET-43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu)

LISTA KONTROLNA SPIWET-43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu) pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu) Data rozpoczęcia/zakończenia

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2015

Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2015 Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2015 Światowy Dzień Zdrowia obchodzony jest każdego roku 7 kwietnia, aby uczcić rocznicę powstania Światowej Organizacji Zdrowia w 1948 roku. Każdego roku wybierany jest

Bardziej szczegółowo

Polska-Wałbrzych: Usługi przygotowywania posiłków 2015/S 013-019113

Polska-Wałbrzych: Usługi przygotowywania posiłków 2015/S 013-019113 1/5 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:19113-2015:text:pl:html Polska-Wałbrzych: Usługi przygotowywania posiłków 2015/S 013-019113 Specjalistyczny Szpital im.

Bardziej szczegółowo

Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych

Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Wieruszowie mgr inż. Karolina Krawczyk - Borowiec Iwona Promna - stażystka

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH

WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH I. Zasady dotyczące higieny. 1. Wymagania

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 30 poz. 295 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ

Dz.U. 1999 Nr 30 poz. 295 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ Kancelaria Sejmu s. 1/5 Dz.U. 1999 Nr 30 poz. 295 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ z dnia 17 marca 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy zarobkowym

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WSTĘP... 9

SPIS TREŚCI WSTĘP... 9 SPIS TREŚCI WSTĘP................................. 9 I. Podstawy bezpieczeństwa, higieny i prawa pracy 1. Ochrona i nadzór państwa nad przestrzeganiem przepisów bezpieczeństwa, prawa i higieny pracy..............

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania

Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania Dorota Prokopczyk Warszawskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa S.A. wytwarzaniem produktów leczniczych -jest każde działanie prowadzące do powstania produktu

Bardziej szczegółowo

2) sposób prowadzenia dokumentacji wytwarzania i obrotu, a także sposób transportu pasz leczniczych;

2) sposób prowadzenia dokumentacji wytwarzania i obrotu, a także sposób transportu pasz leczniczych; ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1) z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie pasz leczniczych (Dz. U. z dnia 15 stycznia 2003 r.) Na podstawie art. 45 ust. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. -

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Na terenie województwa lubelskiego nadzór sanitarny nad zakładami żywieniowożywnościowymi sprawuje w poszczególnych powiatach 20 Powiatowych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII Załącznik nr 3 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII SYMBOL CYFROWY 512[05] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) stosować zasady

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z Wyposażenia Technicznego Zakładów Gastronomicznych dla klasy I Zasadniczej Szkoły Zawodowej Kucharz małej gastronomii.

Wymagania edukacyjne z Wyposażenia Technicznego Zakładów Gastronomicznych dla klasy I Zasadniczej Szkoły Zawodowej Kucharz małej gastronomii. Wymagania edukacyjne z Wyposażenia Technicznego Zakładów Gastronomicznych dla klasy I Zasadniczej Szkoły Zawodowej Kucharz małej. Opracowała : Jolanta Próchniewicz Dział programowy Dopuszczający Dostateczny

Bardziej szczegółowo

Zarys wymagań weterynaryjnych. dotyczących przetwórstwa i sprzedaży. produktów rybołówstwa

Zarys wymagań weterynaryjnych. dotyczących przetwórstwa i sprzedaży. produktów rybołówstwa Zarys wymagań weterynaryjnych dotyczących przetwórstwa i sprzedaży produktów rybołówstwa lek. wet. Andrzej Szpulak specjalista w zakresie higieny zwierząt rzeźnych i żywności zwierzęcego pochodzenia Sprzedaż:

Bardziej szczegółowo

Ogólne informacje dotyczące prowadzenia produkcji i sprzedaży w ramach działalności (marginalnej, lokalnej i ograniczonej) MLO produktów mlecznych

Ogólne informacje dotyczące prowadzenia produkcji i sprzedaży w ramach działalności (marginalnej, lokalnej i ograniczonej) MLO produktów mlecznych Ogólne informacje dotyczące prowadzenia produkcji i sprzedaży w ramach działalności (marginalnej, lokalnej i ograniczonej) MLO produktów mlecznych Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

Bardziej szczegółowo

Do wykonywania wyżej wymienionych zadań zawodowych niezbędne jest osiągnięcie zakładanych efektów kształcenia, na które składają się:

Do wykonywania wyżej wymienionych zadań zawodowych niezbędne jest osiągnięcie zakładanych efektów kształcenia, na które składają się: Technik żywienia i usług gastronomicznych 343404 1. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik żywienia i usług gastronomicznych powinien być przygotowany do wykonywania

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Leonardo Training Module Hygiene Management - RABC RABC:

Leonardo Training Module Hygiene Management - RABC RABC: RABC w pralniach Leonardo Training Module R isc A nalysis B iocontamination RABC: Analiza ryzyka i kontrola skażeń biologicznych C ontrol: Nowa norma dotycząca zarządzania higieną w pralniach PN-EN 14065

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 13 Rozdział I WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO... 15 1. Pojęcie prawa... 15 1.1. Prawo a inne systemy normujące stosunki społeczne...

Bardziej szczegółowo

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej dr Paweł Wojciechowski Katedra Prawa Rolnego i Systemu Ochrony Żywności Wydział Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

II. ZASADY SPRAWOWANIA NADZORU NAD OBROTEM HURTOWYM

II. ZASADY SPRAWOWANIA NADZORU NAD OBROTEM HURTOWYM INSTRUKCJA GŁÓWNEGO LEKARZA WETERYNARII GIWpuf-700/019/04 z dnia 14 czerwca 2004 r. w sprawie ujednolicenia trybu przeprowadzania kontroli hurtowni farmaceutycznych produktów leczniczych weterynaryjnych

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU O WARTOŚCI MNIEJSZEJ NIŻ KWOTY OKREŚLONE W PRZEPISACH WYDANYCH NA PODSTAWIE ART. 11 UST. 8

OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU O WARTOŚCI MNIEJSZEJ NIŻ KWOTY OKREŚLONE W PRZEPISACH WYDANYCH NA PODSTAWIE ART. 11 UST. 8 Znak sprawy: RGPOŚiI.271.62.2014 Krośnice, dnia 17 grudnia 2014 roku OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU O WARTOŚCI MNIEJSZEJ NIŻ KWOTY OKREŚLONE W PRZEPISACH WYDANYCH NA PODSTAWIE ART. 11 UST. 8 1. Nazwa i adres

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000 BIURO USŁUG DOSKONALENIA ZARZĄDZANIA I ORGANIZACJI SYSTEM SP.J. ul. Faradaya 53 lok. 44, 42-200 Częstochowa tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com Etapy wdrażania

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA SPIWET-00/ kontrola stała i doraźna (zakład produkujący produkty pochodzenia zwierzęcego) Data rozpoczęcia/zakończenia kontroli:

LISTA KONTROLNA SPIWET-00/ kontrola stała i doraźna (zakład produkujący produkty pochodzenia zwierzęcego) Data rozpoczęcia/zakończenia kontroli: pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET00/ kontrola stała i doraźna (zakład produkujący produkty pochodzenia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Bezpieczeństwo żywności stanowi jeden z priorytetów polityki żywieniowej i zajmuje centralne miejsce w obszarze ochrony zdrowia publicznego. Organizacja Narodów

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 09.09.2011 Wprowadzenie Ewolucja WPR - od zabezpieczenia potrzeb

Bardziej szczegółowo

Telefon. E-mail Telefon E-mail

Telefon. E-mail Telefon E-mail Formularz nr P-02/2-3-D Biocert Małopolska Sp. z o.o. ul.lubicz 25A, 31-503 Kraków OPIS JEDNOSTKI wnioskodawcy / podwykonawcy [Import i wprowadzanie produktów do obrotu] Obligatoryjny formularz wypełniany

Bardziej szczegółowo

Telefon. E-mail Telefon E-mail

Telefon. E-mail Telefon E-mail Biocert Małopolska Sp. z o.o. ul.lubicz 25A, 31-503 Kraków OPIS JEDNOSTKI wnioskodawcy / podwykonawcy [ Przetwórstwo i wprowadzanie produktów do obrotu] Obligatoryjny formularz wypełniany przy składaniu

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015

RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015 RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015 Nazwa audytowanej jednostki/komórki: Sekcja Higieny Żywności, Żywienia i Przedmiotów Użytku w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Koninie. Zakres audytu:

Bardziej szczegółowo

SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIA PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO I ZWIERZĘCEGO

SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIA PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO I ZWIERZĘCEGO SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIA PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO I ZWIERZĘCEGO Nadzór nad formą sprzedaży bezpośredniej produktów żywnościowych prowadzony jest oparciu o akty prawne: w -na podst.art.12 ust.2 ustawy

Bardziej szczegółowo

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH ZAWÓD: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH 343404 Zespól Szkół Nr 1 im. Batalionów Chłopskich 95-015 Bratoszewice, Pl. Staszica 14 tel.42/719-89-83 fax 42/719-66-77

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WSPRiTS MEDITRANS SP ZOZ w Warszawie ISO 9001:2008 PROCEDURA DEZYNFEKCJI I MYCIA AMBULANSU

PROCEDURA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WSPRiTS MEDITRANS SP ZOZ w Warszawie ISO 9001:2008 PROCEDURA DEZYNFEKCJI I MYCIA AMBULANSU ISO 9001:008 Nr wersji - Nr egz. 1 1 z 6 DATA PODPIS Główny Specjalista ds. OPRACOWAŁ Pielęgniarstwa oraz Średniego i Niższego Personelu Medycznego 0.04.009r. Ewa Ślązak Ewa Ślązak ZATWIERDZIŁ Dyrektor

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r.

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r. Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych Bronisze, 04.12.2015 r. 1 Zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest m.in. sprawowanie nadzoru nad warunkami zdrowotnymi żywności i żywienia,

Bardziej szczegółowo

do Powiatowego Lekarza Weterynarii w Brzesku ... ... c) numer NIP lub REGON lub NUMER GOSPODARSTWA *...

do Powiatowego Lekarza Weterynarii w Brzesku ... ... c) numer NIP lub REGON lub NUMER GOSPODARSTWA *... OŚWIADCZENI E do Powiatowego Lekarza Weterynarii w Brzesku podmiotu działającego na rynku pasz o spełnieniu wymogów Rozporządzenia Nr 183/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 stycznia 2005r.

Bardziej szczegółowo

Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, ul. Pocztowa 10, 59-820 Leśna, woj. dolnośląskie, tel. 75 721 14 94, fax. 75 721 14 94.

Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, ul. Pocztowa 10, 59-820 Leśna, woj. dolnośląskie, tel. 75 721 14 94, fax. 75 721 14 94. Ogłoszenie powiązane: Ogłoszenie nr 328678-2015 z dnia 2015-12-03 r. Ogłoszenie o zamówieniu - Leśna ustawą z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (t.j... Termin składania ofert: 2015-12-14 Numer ogłoszenia:

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1.

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1. Dz.U.02.175.1433 z późn. zm. USTAWA z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa warunki wprowadzania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia zdrowotne żywności 2014-12-08 SYSTEM KONTROLI WEWNĘTRZNEJ JAKOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI. Podział zagrożeń zdrowotnych żywności

Zagrożenia zdrowotne żywności 2014-12-08 SYSTEM KONTROLI WEWNĘTRZNEJ JAKOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI. Podział zagrożeń zdrowotnych żywności SYSTEM KONTROLI WEWNĘTRZNEJ JAKOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Prawodawstwo polskie nakłada obowiązek wprowadzenia systemów zarządzania jakością i bezpieczeństwem zdrowotnym żywności na producentów. Ustawa

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r. Dz.U.UE.L.06.384.75 2008.04.17 zm. Dz.U.UE.L.2008.86.9 art. 15 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006 z dnia 22 grudnia 2006 r. w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej w odniesieniu do materiałów i wyrobów

Bardziej szczegółowo

Wymogi bezpieczeństwa żywności w Polsce

Wymogi bezpieczeństwa żywności w Polsce Wymogi bezpieczeństwa żywności w Polsce wrzesień 2012 Niniejszy dokument został zorganizowany zgodnie z rozdziałami dostępnego on-line kursu bezpieczeństwa. Wskazuje on różnice pomiędzy treścią kursu a

Bardziej szczegółowo

GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego

GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego Good Manufacturing Practice - GMP Good Manufacturing Practice - GMP (Dobra Praktyka Wytwarzania/Produkcji) połączenie efektywnych procedur produkcyjnych oraz skutecznej

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Wytyczne dotyczące bezpiecznego wykonywania prac przez podwykonawców Szpitala Wojewódzkiego im. Prymasa Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wytyczne dotyczące bezpiecznego wykonywania prac przez podwykonawców Szpitala Wojewódzkiego im. Prymasa Kardynała Stefana Wyszyńskiego I. Cel dokumentu Wytyczne określają rozwiązania organizacyjne w zakresie zarządzania środowiskowego oraz bezpieczeństwa i higieny pracy w odniesieniu do Podwykonawców pracujących w imieniu lub na terenie

Bardziej szczegółowo

Z ca Dyrektora Domu. Dział Gospodarczy i obsługi technicznej. Kuchnia. Pomoc kucharza. Kucharz/ Kucharka

Z ca Dyrektora Domu. Dział Gospodarczy i obsługi technicznej. Kuchnia. Pomoc kucharza. Kucharz/ Kucharka Nazwa stanowiska: Szef/Szefowa Kuchni Poziom zarządzania: Zarządzanie operacyjne OPIS STANOWISKA: Dział: Senior Residence Dział Gospodarczy i Obsługi Technicznej Wersja opisu aktualna na dzień: 04. 02.2013

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA SANITARNE w GOSPODARSTWACH AGROTURYSTYCZNYCH Wymagania sanitarne Obecnie brak jest wymagań sanitarno- higienicznych ustalonych dla gospodarstw agroturystycznych (w formie rozporządzenia Ministra

Bardziej szczegółowo

Prezentacja zasad przechowywania żywności i przygotowywania posiłków w sposób bezpieczny, zalecanych przez WHO oraz wyników sondy "Co wiesz o swoim

Prezentacja zasad przechowywania żywności i przygotowywania posiłków w sposób bezpieczny, zalecanych przez WHO oraz wyników sondy Co wiesz o swoim Prezentacja zasad przechowywania żywności i przygotowywania posiłków w sposób bezpieczny, zalecanych przez WHO oraz wyników sondy "Co wiesz o swoim jedzeniu" przeprowadzonej przez uczniów naszego liceum,

Bardziej szczegółowo

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na:

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na: Dz.U.07.162.1153 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 23 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi (Dz. U. z dnia 8 września 2007 r.) Na podstawie art. 7 ust.

Bardziej szczegółowo

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6

Nieaktualna wersja Rozdziału 6 Zmieniona i aktualna wersja Rozdziału 6 Zasada [Komentarze: Dodano pierwsze zdanie.] 6.2 Do zadań Działu Kontroli Jakości należy także opracowywanie, walidacja i wdrażanie wszystkich procedur kontroli jakości, przechowywanie prób referencyjnych

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Sprawowanie obowiązków z zakresu służby bhp zgodnie z Działem dziesiątym Kodeksu pracy (tj. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz innymi obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE H.A.C.C.P.

ZAGADNIENIE H.A.C.C.P. HIGIENA KUCHENNA ZAGADNIENIE H.A.C.C.P. Co to jest H.A.C.C.P.? H.A.C.C.P. (Hazard Analysis Critical Control Point) jest systemowym postępowaniem mającym na celu identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń

Bardziej szczegółowo

TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE. Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Wiadomości wstępne

TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE. Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Wiadomości wstępne TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Podstawowe pojęcia i określenia z zakresu towaroznawstwa żywności 1.2. Klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia;

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG Zagadnienia: Czynniki ryzyka zdrowia i jakości żywności; Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; Ustawodawstwo w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKA STACJA SANITARNO EPIDEMIOLOGICZNA W ŁODZI

WOJEWÓDZKA STACJA SANITARNO EPIDEMIOLOGICZNA W ŁODZI WOJEWÓDZKA STACJA SANITARNO EPIDEMIOLOGICZNA W ŁODZI luty r. Kierownik Oddziału Higieny Komunaln mgr Marek Łukasiewicz Ustawa z dnia marca r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z r. Nr, poz. z późn.

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 1. Przedmiotem zamówienia jest: OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 5 do SIWZ Nr Sprawy ZP 18/2009 1.1. Świadczenie usług polegających na zapewnieniu codziennej i kompleksowej obsługi w zakresie żywienia

Bardziej szczegółowo

Przydatne strony www: www.pis.msw.gov.pl, www.gis.gov.pl

Przydatne strony www: www.pis.msw.gov.pl, www.gis.gov.pl Sanepid - obowiązujące przepisy: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 listopada 2006r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia Zakładu

Bardziej szczegółowo

Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności

Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności W roku 2013 objętych nadzorem było 33188 obiektów w tym: - 1695 obiektów produkcji żywności, - 19458 obiektów obrotu żywnością,

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować się do kontroli. dr inż. Marzena Arndt-Dybko Z-ca Kierownika Oddziału Higieny Pracy

Jak przygotować się do kontroli. dr inż. Marzena Arndt-Dybko Z-ca Kierownika Oddziału Higieny Pracy Jak przygotować się do kontroli Państwowej Inspekcji Sanitarnej dr inż. Marzena Arndt-Dybko Z-ca Kierownika Oddziału Higieny Pracy 1 ZAKRES KONTROLI ORAZ WYMAGANE DOKUMENTY: 2 PODSTAWOWE DOKUMENTY PODLEGAJĄCE

Bardziej szczegółowo

RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach. liczba godzin tygodniowo w trzyletnim cyklu kształcenia

RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach. liczba godzin tygodniowo w trzyletnim cyklu kształcenia Zasadnicza szkoła zawodowa zawód cukiernik-751201, 3-letni cykl nauczania, podbudowa programowa gimnazjum, liczba tygodni - 32 w ciągu roku szkolnego RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach

Bardziej szczegółowo

1. Cel 2. Metody kontroli 2.1 Instrukcje 2.2 Instrukcje produkcyjne 2.3 Specyfikacje testów produktu 3. Procedura przeglądu jakości

1. Cel 2. Metody kontroli 2.1 Instrukcje 2.2 Instrukcje produkcyjne 2.3 Specyfikacje testów produktu 3. Procedura przeglądu jakości Dobre Praktyki Produkcyjne dla produkcji farb do opakowań przeznaczonych do stosowania na zewnętrznej stronie opakowań środków spożywczych, oraz artykułów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Październik

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji 1 Wymagania ogólne Wytwórca powinien ustanowić, dokumentować i utrzymywać system ZKP, aby zapewnić, że wyroby wprowadzone na rynek są zgodne z określoną i przedstawioną charakterystyką. System ZKP powinien

Bardziej szczegółowo

Państwowa Inspekcja Sanitarna. Wrocław, 18 19 września 2014 roku

Państwowa Inspekcja Sanitarna. Wrocław, 18 19 września 2014 roku Państwowa Inspekcja Sanitarna Wrocław, 18 19 września 2014 roku Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 2 Kompetencje Państwowej Inspekcji Sanitarnej ustawa z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej

Bardziej szczegółowo

Modelowe rozwiązania funkcjonalne dla zakładu serowarskiego

Modelowe rozwiązania funkcjonalne dla zakładu serowarskiego Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europa inwestująca w obszary wiejskie. Operacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Pomocy Technicznej Programu Rozwoju Obszarów

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Olecku

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Olecku Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Olecku Zaopatrzenie ludności w wodę W 2010 roku Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Olecku objęła nadzorem 17 urządzeń służących do zaopatrzenia

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCYJNO HANDLOWE AS TOMASZ SŁODOWNIK 05-402 OTWOCK, UL POGODNA 38 NIP 532 102 23 96 22 788 21 73 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Producent : P.P.H. AS Tomasz Słodownik Adres: ul. Pogodna

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r.

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. Cukiernik 751201 Celem kształcenia zawodowego jest przygotowanie uczących się do życia w warunkach współczesnego

Bardziej szczegółowo

W hali produkcyjnej zakładów przetwórstwa rybnego

W hali produkcyjnej zakładów przetwórstwa rybnego W hali produkcyjnej zakładów przetwórstwa rybnego 46 C-52 C 115 F-125 F 00:00:20 Każdy, kto wchodzi na teren hali produkcyjnej zakładu przetwórstwa rybnego musi być ubrany w czyste ubranie robocze i powinien

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych

Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych EDYTA WACŁAWIK Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych Tematem mojej pracy jest Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych. Dlaczego? Bo każdy z nas spożywa żywność i na co dzień ma z

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT. Oleśnica, dnia 20 kwietnia 2015r.

KOMUNIKAT. Oleśnica, dnia 20 kwietnia 2015r. Oleśnica, dnia 20 kwietnia 2015r. KOMUNIKAT Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Oleśnicy, w sprawie rejestracji zakładów prowadzących produkcję pierwotną lub sprzedaż bezpośrednią Państwowy

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: 3 Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego. wdraŝania

Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego. wdraŝania Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego wdraŝania HACCP (Hazard Analysis Critical Control Point) Jest systemowym postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego Ŝywności poprzez

Bardziej szczegółowo

Kampania WIEM co JEM jak wdrażać w placówkach oświatowych od 1 września 2015 r. nowe prawo w zakresie żywienia

Kampania WIEM co JEM jak wdrażać w placówkach oświatowych od 1 września 2015 r. nowe prawo w zakresie żywienia Kampania WIEM co JEM jak wdrażać w placówkach oświatowych od 1 września 2015 r. nowe prawo w zakresie żywienia Anna Smolarz WSSE w Warszawie Oddział Nadzoru Bezpieczeństwa Żywności, Żywienia i Kosmetyków

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNA PRACA W MAGAZYNIE ZAGROŻENIA I DOBRE PRAKTYKI. Inspektor pracy OIP Poznań Jakub Konieczny

BEZPIECZNA PRACA W MAGAZYNIE ZAGROŻENIA I DOBRE PRAKTYKI. Inspektor pracy OIP Poznań Jakub Konieczny BEZPIECZNA PRACA W MAGAZYNIE ZAGROŻENIA I DOBRE PRAKTYKI Inspektor pracy OIP Poznań Jakub Konieczny Pojęcie dobrych praktyk w magazynie jest terminem, który należy rozumieć dwojako. Ze względu na funkcję

Bardziej szczegółowo

4. Zadania wymienione w ust. 1, Rektor realizuje przy pomocy Prorektora do spraw Ogólnych, Dziekanów i Kanclerza.

4. Zadania wymienione w ust. 1, Rektor realizuje przy pomocy Prorektora do spraw Ogólnych, Dziekanów i Kanclerza. ROZDZIAŁ VIII BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY 61 1. Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego zapewnia pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

UNIQ Lisner sp. z o.o.

UNIQ Lisner sp. z o.o. UNIQ Lisner sp. z o.o. System identyfikacji i identyfikowalności w zakładzie Lisner wraz z wybranymi aspektami certyfikacji MSC Jolanta Dębowska Dyrektor ds. Jakości Zakres prezentacji 1. Identyfikowalność

Bardziej szczegółowo

System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce

System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce Małgorzata Kędzierska Dept. Higieny Środowiska Główny Inspektorat Sanitarny Warszawa, 30.09.2008 r. Odpady medyczne - odpady powstające w związku

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR L 16/46 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 20.1.2005 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 79/2005 z dnia 19 stycznia 2005 r. wykonującego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie

Bardziej szczegółowo