PROBLEMY EKSPLOATACYJNE NAWIGACYJNYCH SYSTEMÓW SATELITARNYCH, ICH KOMPATYBILNOŚĆ I MIĘDZYOPERACYJNOŚĆ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROBLEMY EKSPLOATACYJNE NAWIGACYJNYCH SYSTEMÓW SATELITARNYCH, ICH KOMPATYBILNOŚĆ I MIĘDZYOPERACYJNOŚĆ"

Transkrypt

1 PRACE WYDZIAŁU NAWIGACYJNEGO nr 22 AKADEMII MORSKIEJ W GDYNI 2008 JACEK JANUSZEWSKI Akademia Morska w Gdyni Katedra Nawigacji PROBLEMY EKSPLOATACYJNE NAWIGACYJNYCH SYSTEMÓW SATELITARNYCH, ICH KOMPATYBILNOŚĆ I MIĘDZYOPERACYJNOŚĆ W artykule przedstawiono problem kompatybilności i międzyoperacyjności nawigacyjnych systemów satelitarnych (NSS): GPS, GLONASS, Galileo i Compass oraz satelitarnych systemów wspomagających (SBAS), w szczególności EGNOS i QZSS. Pod uwagę wzięto sygnały satelitarne (częstotliwość nośną, modulowanie i kodowanie sygnałów, depeszę nawigacyjną), układy odniesienia i czas systemu. Ponadto omówiono technikę wielodostępu z podziałem częstotliwości (FDMA) i podziałem kodowym (CDMA). WPROWADZENIE Pod koniec pierwszej dekady XXI wieku coraz więcej dziedzin gospodarki na całym świecie nie może prawidłowo funkcjonować bez nawigacyjnych systemów satelitarnych (NSS). Obecnie jedynym w pełni operacyjnym systemem jest amerykański system GPS (Global Positioning System). Ze względu na znacznie mniejszą od nominalnej (24) liczbę satelitów operacyjnych, bo tylko kilkanaście, rosyjski system GLONASS (Global Navigation Satellite System) nie umożliwia nieprzerwanego określania pozycji użytkownika w dowolnym punkcie na kuli ziemskiej. Ma to jednak nastąpić w 2009 roku. Kolejne dwa systemy, Galileo i Compass, znajdują się na etapie budowy, odpowiednio przez Europę i Chiny. Ich oddanie do eksploatacji przewidywane jest na 2012 rok [5,6,11]. We wszystkich wymienionych systemach określanie pozycji użytkownika w zdecydowanej większości wypadków polega na pomiarze pseudoodległości dzielącej go od użytkownika. Wiele parametrów techniczno-eksploatacyjnych jest również takich samych, ale co najmniej kilka, i to bardzo istotnych w procesie określania pozycji, różni je w sposób zdecydowany. W każdym 27

2 bowiem systemie jest lub przynajmniej będzie inny czas systemu, inny układ odniesienia, inne parametry sygnału satelitarnego; różne też są techniki wielodostępu do kanału radiokomunikacyjnego. Równolegle z NSS funkcjonują systemy je wspomagające (SBAS), jak system EGNOS (European Geostationary Navigation Overlay Service) obejmujący swoim zasięgiem Europę. Przez Japonię budowany jest natomiast od podstaw system QZSS (Quazi Zenith Satellite System). Jednoczesna eksploatacja dwu, trzech lub więcej spośród wymienionych systemów nasuwa pytanie, jaka jest ich kompatybilność (compatibility) i międzyoperacyjność (interoperability). Przez kompatybilność należy rozumieć zdolność dwu lub więcej systemów, bądź ich składowych, do realizacji stawianych przed nimi zadań przy korzystaniu przez każdego z nich z tego samego oprogramowania, względnie oprzyrządowania. Z kolei pod pojęciem międzyoperacyjności należy rozumieć zdolność omawianych systemów, bądź ich składowych, do wymiany między sobą różnego rodzaju informacji i ich dalszego wykorzystania [7, 12]. Wśród parametrów techniczno-eksploatacyjnych NSS, różnych w różnych systemach, można wyróżnić te, które bezpośrednio lub pośrednio wpływają na proces określania pozycji użytkownika, decydując jednocześnie o jej dokładności (tab. 1). Do parametrów tych z pewnością można zaliczyć parametry związane z sygnałem satelitarnym (np. liczba częstotliwości nośnych i transmitowanych kodów, istnienie bądź nie serwisu komercyjnego lub sygnałów dotyczących wiarygodności, łączność międzysatelitarna) oraz parametry decydujące o liczbie satelitów widocznych przez antenę odbiornika użytkownika powyżej dolnej przyjętej wysokości topocentrycznej (np. liczba orbit, ich wysokość i kąt inklinacji, liczba satelitów na jednej orbicie i ich rozmieszczenie). Wybrane parametry wszystkich czterech wymienionych wyżej systemów porównano pod kątem ich kompatybilności i międzyoperacyjności. 1. UKŁAD ODNIESIENIA WSPÓŁRZĘDNYCH We wszystkich NSS stosowanym układem odniesienia współrzędnych jest układ globalny. Dokładność pozycji użytkownika zależy więc również od błędów jakimi obarczone są poszczególne parametry przyjętych w nich elipsoid odniesienia. W systemie GPS stosowany jest układ WGS 84 (World Geodetic System 84); do stycznia 1987 r. obowiązywał układ WGS 72. Układ WGS 84 obowiązywać ma do 2010 roku, kiedy to ma zostać zastąpiony nowym, o nieznanych jeszcze parametrach. 28

3 W systemie GLONASS współrzędne pozycji użytkownika określane są w układzie PZ (Parametry Zemli 1990); do września 2007 r. w układzie PZ 90. Pierwotnym układem tego systemu, obowiązującym do 1993 roku, był SGS 85 (Soviet Geodetic System 1985). W systemie Galileo obowiązywać będzie własny układ odniesienia GTRF (Galileo Terrestrial Reference Frame), który podobnie jak układ WGS 84 będzie niezależną realizacją Naziemnego Międzynarodowego Układu Odniesienia ITRS (International Terrestrial Reference Frame). O układzie dla systemu Compass brak jak dotąd jakichkolwiek wiadomości [8, 9, 10]. Wybrane parametry techniczno-eksploatacyjne nawigacyjnych systemów satelitarnych Tabela 1 Parametr GPS GLONASS Galileo Compass 6 (w przyszłości 6 MEO Liczba orbit 3 3 może 3) + GEO Liczba satelitów 5 na MEO na jednej orbicie 5 na GEO Wysokość orbity [km] nieznana Kąt inklinacji [ O ] 55 64,8 56 nieznany Nominalne rozmieszczenie satelitów na orbicie nierównomierne równomierne nierównomierne nieznane Czas systemu GPST GLOT GST nieznany Układ odniesienia WGS 84 PZ GTRF nieznany Technika wielodostępu CDMA FDMA CDMA CDMA Liczba transmitowanych kodów jeden na serwis i satelitę jeden na serwis i częstotliwość jeden na serwis i satelitę nieznana Częstotliwość nośna [MHz] styczeń 2008 planowana Łączność międzysatelitarna blok satelitów Sygnały dotyczące wiarygodności 1575, , , , ,45 II, IIa, IIR: nie IIF, III: tak II, IIa, IIR: nie IIF, III: tak , , ,45 obecnie: nie M i K: tak obecnie i M: nie K: tak 1575, , , ,45 nie tak 1589, , , ,14 nieznana nieznane Serwis komercyjny nie nie tak nieznany Z uwagi na stosowanie w wymienionych systemach różnych układów, w odbiornikach zintegrowanych, określających swą pozycję za pomocą dwu lub więcej systemów, zachodzi konieczność przeliczania współrzędnych z jednego układu do drugiego. 29

4 W tabeli 2 zestawiono wybrane parametry związane z układami odniesienia WGS 84 i PZ 90. O ile prędkość obrotowa Ziemi jest dla obydwu systemów taka sama, to wartość parametru grawitacyjnego jest różna, gdyż zależy od przyjętych w USA i Rosji wartości stałej grawitacji i masy Ziemi. Wybrane parametry związane z układami WGS 84 i PZ 90 Tabela 2 Parametr WGS 84 PZ 90 Duża półoś elipsoidy odniesienia [m] Mała półoś elipsoidy odniesienia [m] Odwrotność biegunowego spłaszczenia elipsoidy odniesienia Parametr grawitacyjny [ m 3 s -2 ] Prędkość obrotowa Ziemi [ 10-6 rad s -1 ] , , , ,257 3, , CZAS SYSTEMU W systemie GPS stosowany jest własny czas GPST, który różni się od UTC zgodnie z zależnością: GPST UTC = n s τ 0 (1) gdzie n oznacza całkowitą liczbę sekund (sekund atomowych), zaś τ 0 nieznaną co do wartości odchyłkę rzędu kilku mikrosekund. Czas w obu skalach był równy w dniu 5 stycznia 1980 roku. Z uwagi jednak na to, że GPST, w przeciwieństwie do UTC, nie jest korygowany sekundami przestępnymi, różnica między nimi nieprzerwanie wzrasta. W dniu 1 stycznia 2006 roku zachodziła zależność: GPST 2006 UTC 2006 = + 14 s (2) Odbiór sygnałów z satelity GPS umożliwia znajomość nie tylko UTC, ale również TAI (Time Atomic International) z dokładnością nie gorszą niż jedna mikrosekunda. W systemie GLONASS, tak jak w systemie GPS, obowiązuje własny czas GLOT określany na podstawie wskazań sieci lądowych wzorców wodorowych. Ze względu na fakt, że czasem odniesienia jest dla niego czas moskiewski, 30

5 a w przeciwieństwie do systemu GPS GLOT uwzględnia sekundy przestępne, relację między nim a UTC opisuje następująca zależność: GLOT = UTC + 3 godziny τ c (3) gdzie τ c określa odchyłkę wynikającą z niestabilności użytych wzorców czasu, nieprzekraczającą kilku mikrosekund. Informacja o jej bieżącej wartości przekazywana jest w depeszy nawigacyjnej. W systemie Galileo stosowany będzie własny czas GST (Galileo System Time) związany z UTC. Różnica między TAI i GST ma być znana z dokładnością nie gorszą niż 28 ns (2 sigma) pod warunkiem znajomości TAI z sześciotygodniowym wyprzedzeniem. Odbiór sygnałów z satelity Galileo umożliwi dla każdego 24-godzinnego przedziału znajomość UTC z dokładnością nie gorszą niż 30 ns (95%). W porozumieniu zawartym w 2004 roku między USA a Unią Europejską omówiono również problem międzyoperacyjności systemów GPS i Galileo, w tym również czasów. Przewiduje się, że różnica między GPST i GST, z pominięciem całkowitej liczby sekund, będzie znana z bardzo dużą dokładnością, bo 5 ns (2 sigma) [8, 9, 10, 12]. 3. TECHNIKA WIELODOSTĘPU DO KANAŁU RADIOWEGO Wszyscy użytkownicy NSS wykorzystują to samo pasmo częstotliwości, dlatego też jednoznaczny dostęp do kanału radiowego zapewnia technika wielodostępu z podziałem kodowym CDMA (Code Division Multiple Access), bądź z podziałem częstotliwości FDMA (Frequency Division Multiple Access). Pierwsza z nich stosowana jest w systemach GPS oraz Galileo i ma być stosowana w budowanym obecnie systemie Compass, druga zaś w systemie GLONASS. W tej sytuacji nasuwa się pytanie, która technika jest lepsza i w przyszłości powinna być uznana za obowiązującą we wszystkich systemach [1, 7]. Porównanie tych dwóch obecnie stosowanych technik wielodostępu przemawia jednoznacznie na korzyść CDMA, gdyż technika FDMA wymaga bardziej zaawansowanego technicznie i jednocześnie droższego, w porównaniu z CDMA, odbiornika użytkownika. Ponadto jakość pomiarów przeprowadzanych w technice FDMA, w szczególności pomiarów fazy fali nośnej, jest w większości przypadków gorsza niż w technice CDMA. Z uwagi na to, że międzyoperacyjność sygnałów satelitarnych mogą zapewnić tylko te NSS, które pracują na tych samych częstotliwościach nośnych, jedyną techniką 31

6 wielodostępu do kanału radiokomunikacyjnego jest technika CDMA. Dlatego też nie można mówić o międzyoperacyjności sygnałów systemu GLONASS i sygnałów systemów GPS oraz Galileo, gdyż sam system GLONASS nie jest jak dotąd systemem międzyoperacyjnym [1, 7]. 4. KOMPATYBILNOŚĆ I MIĘDZYOPERACYJNOŚĆ W literaturze specjalistycznej znane są różne definicje kompatybilności i międzyoperacyjności. Kompatybilność kojarzy się przede wszystkim z kompatybilnością elektromagnetyczną, mówiąc natomiast o międzyoperacyjności należy zawsze wziąć pod uwagę czego ona dotyczy. Na przykład międzyoperacyjność NSS oznacza, że różne systemy zapewniają jedno rozwiązanie, którego dokładność jest nie gorsza niż każdego z nich, z kolei międzyoperacyjność sygnałów satelitarnych że satelity różnych systemów emitują takie sygnały, które w odbiorniku użytkownika mogą być wspólnie wykorzystane w procesie określania jego pozycji, prędkości i czasu. Dzięki kompatybilności i międzyoperacyjności NSS i SBAS mogą pojawiać się na rynku odbiorniki przystosowane do odbioru sygnałów dwu i więcej systemów. Na ich podstawie można określić pozycję użytkownika o parametrach dokładnościowych lepszych niż gdyby pozycję tę określono z sygnałów tylko jednego systemu. Do odbiorników takich można między innymi zaliczyć: GGR 24 firmy SPIRIT DSP, przystosowany do odbioru sygnałów z dwu NSS GPS i GLONASS, SiRF stariii firmy Technology umożliwiający odbiór sygnałów GPS i wszystkich trzech SBAS WAAS, MSAS i EGNOS, AsteRx1 firmy Septentrio, przystosowany do odbioru sygnałów z dwu NSS GPS i Galileo oraz dwóch SBAS WAAS i EGNOS, NET G3 firmy Topcon, umożliwiający odbiór sygnałów z trzech NSS GPS, GLONASS i Galileo. Trzy systemy: SBAS WAAS, MSAS i EGNOS zostały stworzone jako satelitarne systemy wspomagające system GPS, w związku z czym poprawki różnicowe dotyczą pomiarów przeprowadzonych na częstotliwości L1 tego ostatniego, czyli 1575,42 MHz i na tejże częstotliwości przekazywane są użytkownikom przez satelity geostacjonarne. W tabeli 3 zestawiono obecnie funkcjonujące i przewidywane w przyszłości wybrane cztery parametry sygnału satelitarnego, czas systemu oraz układ odniesienia dla trzech par systemów: GPS i Galileo, GPS i QZSS oraz GPS i GLONASS dziś i w przyszłości. Międzyoperacyjność dla wszystkich sześciu 32

7 parametrów ma miejsce jedynie dla GPS i QZSS oraz dla częstotliwości, modulacji czasu i układu odniesienia dla pary GPS i Galileo. W odniesieniu do pary GPS i GLONASS wszystkie parametry obecnie się różnią, a przyszłość stoi pod znakiem zapytania [1, 2, 7, 13]. Międzyoperacyjność wybranych nawigacyjnych systemów satelitarnych Tabela 3 Sygnał satelitarny Parametr GPS & Galileo GPS & QZSS GPS & GLONASS (obecnie) GPS & GLONASS (w przyszłości) częstotliwość? modulacja? kodowanie? depesza nawigacyjna? Czas systemu? Układ odniesienia? Znajomość parametrów obecnie funkcjonujących oraz budowanych NSS i SBAS pozwala stwierdzić, że kompatybilność i międzyoperacyjność tych systemów dotyczy lub prawdopodobnie będzie dotyczyła następujących zagadnień: w wypadku systemów GPS i Galileo miedzyoperacyjność ich sygnałów polega między innymi na tym, że w obu systemach dwie częstotliwości nośne 1575,42 MHz i 1176,45 MHZ są takie same, odpowiednio L1 i E2 L1 E1 oraz L5 i E5a, międzyoperacyjność systemów GPS i Galileo polega między innymi na tym, że oba te systemy, wykorzystując te same częstotliwości nośne, zapewniają ogólnodostępny, bezpłatny serwis dla wszystkich użytkowników, odpowiednio SPS i OS, w systemie QZSS przewiduje się, że jego sygnały będą nadawane na tych samych częstotliwościach co systemy GPS i Galileo, co zapewni ich międzyoperacyjność, w wypadku systemów GPS i Galileo można mówić o międzyoperacyjności ich sygnałów przeznaczonych dla użytkowników wojskowych bądź/i uprzywilejowanych, gdyż częstotliwość L1 (1575,42 MHz) jest tą, na której sygnały satelitów bloku IIR M systemu GPS, a w przyszłości również IIF, modulowane są kodem M, i jednocześnie tą na której w systemie Galileo nadawany jest szyfrowany sygnał nr 8 zapewniający serwis PRS, 33

8 międzyoperacyjność sygnałów GLONASS i Galileo ma zapewnić w przyszłości między innymi częstotliwość 1207,14 MHz, która będzie taka sama w obu systemach, odpowiednio L3 i E5b, międzyoperacyjność sygnałów systemów GLONASS i GPS ma zapewnić w przyszłości między innymi częstotliwość 1176,45 MHz, która będzie taka sama w obu systemach, równa L5. 5. POROZUMIENIA MIĘDZYNARODOWE Kompatybilność i międzyoperacyjność NSS oraz ich sygnałów możliwa jest tylko w przypadku pełnej współpracy między instytucjami sprawującymi nadzór nad funkcjonowaniem bądź budową danego systemu. Z uwagi na to, że w przypadku systemów GPS i GLONASS są to instytucje wojskowe, wszelkie porozumienia dotyczące wspólnego wykorzystywania tych dwóch systemów są zawierane przez instytucje rządowe zainteresowanych państw, czyli odpowiednio USA i Federacji Rosyjskiej. Wszystko też wskazuje na to, że o wszelkich sprawach związanych z budowanym przez Chiny systemem Compass należy rozmawiać wyłącznie z władzami w Pekinie. Z kolei w stosunku do systemów Galileo i EGNOS budowanych przez firmy i koncerny wielu państw, kompetentną instytucją jest Unia Europejska, a w praktyce jej właściwe organy i komisje. O systemach wspomagających WAAS i QZSS oficjalnie wypowiadają się odpowiednio administracja amerykańska oraz konsorcjum firm japońskich budujących ów system [2, 3, 4, 8]. 26 czerwca 2004 roku w Irlandii, na szczycie Unii Europejskiej, zostało zawarte porozumienie między Unią i USA określające zasady przyszłego funkcjonowania budowanego przez Europę systemu Galileo i modernizowanego systemu GPS, które mają pracować jednocześnie w tym samym czasie. Ponadto określono warunki korzystania z obu systemów, takie same dla użytkowników cywilnych jak i wojskowych. Wątpliwość strony amerykańskiej budził bowiem fakt, że w systemie Galileo sygnał nr 8, przewidziany dla potrzeb serwisu PRS (Public Regulated Sevice), ma być nadawany na częstotliwości 1575,42 MHz, czyli tej samej na której w systemie GPS satelity bloku IIR M, a w przyszłości również bloku IIF, nadają sygnały zmodulowane kodem M (L1M) zarezerwowanym wyłącznie dla użytkowników wojskowych. Obie strony podpisujące porozumienie ustaliły między innymi również, że w depeszy nawigacyjnej nadawanej przez satelitę, zarówno systemu GPS, jak i systemu Galileo, znajdzie się informacja o odchyłce czasowej dzielącej czasy obu tych systemów oraz że zostaną podjęte kroki zapewniające kompatybilność częstotliwości nośnych trzeciej generacji systemu GPS (GPSIII) i systemu 34

9 Galileo nie tylko w obecnej wersji, ale także przewidywanej drugiej generacji [8, 12]. 8 grudnia 2004 roku ukazała się dyrektywa administracji amerykańskiej dotycząca problematyki kompatybilności i międzyoperacyjności systemu GPS i przyszłych NSS, zwłaszcza systemów Compass i Galileo. Kilkanaście miesięcy później, bo 25 maja 2006 roku wielki koncern amerykański Lockheed Martin i europejskie konsorcjum EADS (European Aeronautic Defence and Space) oznajmiły o podpisaniu porozumienia mającego zapewnić międzyoperacyjność programów dotyczących GPSIII i Galileo, ze szczególnym uwzględnieniem oprzyrządowania i oprogramowania [14]. Władze Federacji Rosyjskiej również prowadzą rozmowy z odpowiednimi instytucjami w USA i Unii Europejskiej w celu zapewnienia kompatybilności systemu GLONASS, odpowiednio z systemem GPS i Galileo. Problemy związane z kompatybilnością i międzyoperacyjnością NSS są już od kilku lat tematem licznych konferencji, sympozjów i artykułów w literaturze specjalistycznej. WNIOSKI KOŃCOWE 1. Warunkiem optymalnego, jednoczesnego wykorzystania dwu i więcej NSS, umożliwiającego bieżące określanie pozycji użytkownika z możliwie jak najmniejszym błędem, jest wprowadzenie jednego, wspólnego dla wszystkich systemów układu odniesienia i czasu systemu. 2. Międzyoperacyjność sygnałów satelitów NSS, jak i samych NSS, nie może oznaczać, że struktura sygnałów wszystkich NSS ma być taka sama. 3. Warunkiem międzyoperacyjności sygnałów satelitów NSS jest ta sama, bądź te same częstotliwości nośne. 4. Warunkiem międzyoperacyjności systemów Galileo, GLONASS, GPS i Compass jest taka sama technika wielodostępu sygnałów. Stanie się to możliwe wtedy, gdy na orbitach znajdą się pierwsze satelity GLONASS K transmitujące sygnały L1CR i L5R z techniką CDMA. 5. Kompatybilność NSS oznacza nie tylko wzrost efektywności każdego NSS, ale w przyszłości także możliwość ich zintegrowania w jeden system światowy GNSS (Global Navigation Satellite System). 6. Międzyoperacyjność NSS oznacza, że pełne wykorzystanie całości informacji (pomiary pseudoodległości, depesza nawigacyjna itp.) z wszystkich dostępnych w danych warunkach NSS prowadzi zawsze do lepszych rezultatów niż w przypadku, gdy wykorzystuje się informacje z jednego, dowolnie wybranego systemu. 35

10 LITERATURA 1. Hatch R., Is (or will be) the Russian GLONASS system interoperable with the other GNSS, Munich Satellite Navigation Summit, Munich Hein G.W., GNSS Interoperability: Achieving a Global System of Systems or Does Everything Have to be the Same? Inside GNSS, Vol. 1, No.1, Hein G.W., Avila Rodriguez J.A., Combining Galileo PRS and GPS M Code, Inside GNSS, Vol. 1, No. 1, Hein G.W., et al., Envisioning a Future GNSS System of Systems, Part 2, Inside GNSS, Vol. 2, No. 2, Januszewski J., Satellite Navigation Systems Today and in the Future, 10 th Conference TransComp, Zakopane Januszewski J., Modernization of Satellite Navigation Systems and theirs new maritime applications, Monograph TransNav 2007, Gdynia Januszewski J., Compatibility and Interoperability of Satellite Navigation Systems, 11 th Conference TransComp, Zakopane Kaplan E.D., Hegarty C.J., Understanding GPS Principles and Applications, Artech House, Boston/London Misra P., Enge P., Global Positioning System Signals, Measurements, and Performance, Ganga Jamuna Press, Lincoln Seeber G., Satellite Geodesy, de Gruyter, Berlin, New York Spaans J., The Munich GNSS Summit 2007, European Journal of Navigation, Vol. 5, No. 2, SATELLITE NAVIGATION SYSTEMS, PARAMETERS STANDARDS AND COMPATIBILITY AND INTEROPERABILITY (Summary) The problem of compatibility and interoperability of satellite navigation systems (SNS), as GPS, GLONASS, Galileo and Compass and satellite based augmentation systems (SBAS), as EGNOS and QZSS in particular, is described in the paper. The parameters of all theses systems, as signal in space (frequency, modulation, code, data messages), time reference frame and coordinate reference frame, are taken into account also. Additionally the remarks concerning the question of the use of FDMA (Frequency Division Multiple Access) and CDMA (Code Division Multiple Access) will be given in the paper. 36

GNSS ROZWÓJ SATELITARNYCH METOD OBSERWACJI W GEODEZJI

GNSS ROZWÓJ SATELITARNYCH METOD OBSERWACJI W GEODEZJI GNSS ROZWÓJ SATELITARNYCH METOD OBSERWACJI W GEODEZJI Dr inż. Marcin Szołucha Historia nawigacji satelitarnej 1940 W USA rozpoczęto prace nad systemem nawigacji dalekiego zasięgu- LORAN (Long Range Navigation);

Bardziej szczegółowo

Powierzchniowe systemy GNSS

Powierzchniowe systemy GNSS Systemy GNSS w pomiarach geodezyjnych 1/58 Powierzchniowe systemy GNSS Jarosław Bosy Instytut Geodezji i Geoinformatyki Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu e-mail: jaroslaw.bosy@up.wroc.pl Systemy GNSS

Bardziej szczegółowo

Globalny Nawigacyjny System Satelitarny GLONASS. dr inż. Paweł Zalewski

Globalny Nawigacyjny System Satelitarny GLONASS. dr inż. Paweł Zalewski Globalny Nawigacyjny System Satelitarny GLONASS dr inż. Paweł Zalewski Wprowadzenie System GLONASS (Global Navigation Satellite System lub Globalnaja Nawigacjonnaja Sputnikowaja Sistiema) został zaprojektowany

Bardziej szczegółowo

Nawigacja satelitarna

Nawigacja satelitarna Paweł Kułakowski Nawigacja satelitarna Nawigacja satelitarna Plan wykładu : 1. Zadania systemów nawigacyjnych. Zasady wyznaczania pozycji 3. System GPS Navstar - architektura - zasady działania - dokładność

Bardziej szczegółowo

Systemy przyszłościowe. Global Navigation Satellite System Globalny System Nawigacji Satelitarnej

Systemy przyszłościowe. Global Navigation Satellite System Globalny System Nawigacji Satelitarnej Systemy przyszłościowe Global Navigation Satellite System Globalny System Nawigacji Satelitarnej 1 GNSS Dlaczego GNSS? Istniejące systemy satelitarne przeznaczone są do zastosowań wojskowych. Nie mają

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie systemu EGNOS w nawigacji lotniczej w aspekcie uruchomienia serwisu Safety-of-Life

Wykorzystanie systemu EGNOS w nawigacji lotniczej w aspekcie uruchomienia serwisu Safety-of-Life UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI w Olsztynie Wydział Geodezji i Gospodarki Przestrzennej Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych w Dęblinie Wykorzystanie systemu

Bardziej szczegółowo

NAWIGACYJNE SYSTEMY SATELITARNE, STAN DZISIEJSZY I PERSPEKTYWY

NAWIGACYJNE SYSTEMY SATELITARNE, STAN DZISIEJSZY I PERSPEKTYWY PRACE WYDZIAŁU NAWIGACYJNEGO nr 21 AKADEMII MORSKIEJ W GDYNI 2008 JACEK JANUSZEWSKI Akademia Morska w Gdyni Katedra Nawigacji NAWIGACYJNE SYSTEMY SATELITARNE, STAN DZISIEJSZY I PERSPEKTYWY Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej

Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej [na podstawie Seeber G., Satellite Geodesy ] dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie cirm.am.szczecin.pl Literatura: 1. Januszewski J., Systemy

Bardziej szczegółowo

Patronat nad projektem objęły: ESA (Europejska Agencja Kosmiczna), Komisja Europejska (KE),

Patronat nad projektem objęły: ESA (Europejska Agencja Kosmiczna), Komisja Europejska (KE), Początki Dynamiczny rozwój systemów nawigacji satelitarnej i ich wykorzystania w bardzo wielu dziedzinach życia codziennego, przyczynił się do faktu, że także w Europie zaczęto myśleć nad stworzeniem własnego

Bardziej szczegółowo

Ultra szybkie pozycjonowanie GNSS z zastosowaniem systemów GPS, GALILEO, EGNOS i WAAS

Ultra szybkie pozycjonowanie GNSS z zastosowaniem systemów GPS, GALILEO, EGNOS i WAAS Ultra szybkie pozycjonowanie GNSS z zastosowaniem systemów GPS, GALILEO, EGNOS i WAAS Jacek Paziewski Paweł Wielgosz Katarzyna Stępniak Katedra Astronomii i Geodynamiki Uniwersytet Warmińsko Mazurski w

Bardziej szczegółowo

NAWIGACYJNY SYSTEM SATELITARNY GPS DZISIAJ I W PRZYSZŁOŚCI

NAWIGACYJNY SYSTEM SATELITARNY GPS DZISIAJ I W PRZYSZŁOŚCI JACEK JANUSZEWSKI Akademia Morska w Gdyni Katedra Nawigacji NAWIGACYJNY SYSTEM SATELITARNY GPS DZISIAJ I W PRZYSZŁOŚCI Pod koniec pierwszej dekady trzeciego tysiąclecia jedynym w pełni operacyjnym nawigacyjnym

Bardziej szczegółowo

GLOBALNE SYSTEMY NAWIGACJI SATELITARNEJ

GLOBALNE SYSTEMY NAWIGACJI SATELITARNEJ GLOBALNE SYSTEMY NAWIGACJI SATELITARNEJ 27 Władysław Góral GLOBALNE SYSTEMY NAWIGACJI SATELITARNEJ Wprowadzenie W roku 2007 mija 50 lat od wprowadzenia na orbitę okołoziemską pierwszego sztucznego satelity.

Bardziej szczegółowo

Milena Rykaczewska Systemy GNSS : stan obecny i perspektywy rozwoju. Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 35-36,

Milena Rykaczewska Systemy GNSS : stan obecny i perspektywy rozwoju. Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 35-36, Milena Rykaczewska Systemy GNSS : stan obecny i perspektywy rozwoju Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 35-36, 191-199 2011 A c t a Sc ie n t if ic a A c a D e m ia e O s t r o y ie n s is 191 Milena

Bardziej szczegółowo

Satelitarny system nawigacyjny Galileo, przeznaczenie, struktura i perspektywy realizacji.

Satelitarny system nawigacyjny Galileo, przeznaczenie, struktura i perspektywy realizacji. Satelitarny system nawigacyjny Galileo, przeznaczenie, struktura i perspektywy realizacji. Cezary Specht Instytut Nawigacji i Hydrografii Morskiej Akademia Marynarki Wojennej w CSpecht@amw.gdynia.pl Satelitarny

Bardziej szczegółowo

(c) KSIS Politechnika Poznanska

(c) KSIS Politechnika Poznanska Wykład 5 Lokalizacja satelitarna 1 1 Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów, Politechnika Poznańska 6 listopada 2011 Satelitarny system pozycjonowania wprowadzenie Charakterystyka systemu GPS NAVSTAR

Bardziej szczegółowo

przygtowała: Anna Stępniak, II rok DU Geoinformacji

przygtowała: Anna Stępniak, II rok DU Geoinformacji przygtowała: Anna Stępniak, II rok DU Geoinformacji system nawigacji składa się z satelitów umieszczonych na orbitach okołoziemskich, kontrolnych stacji naziemnych oraz odbiorników satelity wysyłają sygnał

Bardziej szczegółowo

Nowe depesze nawigacyjne systemu satelitarnego gps oraz budowanych systemów Galileo i qzss

Nowe depesze nawigacyjne systemu satelitarnego gps oraz budowanych systemów Galileo i qzss CZASOPISMO STOWARZYSZENIA ELEKTRYKÓW POLSKICH ODZNACZONE ZŁOTĄ HONOROWĄ ODZNAKĄ SEP ORAZ DWUKROTNIE ODZNACZONE HONOROWĄ ZŁOTĄ ODZNAKĄ ZASŁUŻONEGO PRACOWNIKA ŁĄCZNOŚCI ROK LXXXI październik 2012 NR 10 Jacek

Bardziej szczegółowo

Sieci Satelitarne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl

Sieci Satelitarne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Sieci Satelitarne Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Elementy systemu Moduł naziemny terminale abonenckie (ruchome lub stacjonarne), stacje bazowe (szkieletowa sieć naziemna), stacje kontrolne.

Bardziej szczegółowo

SATELITARNE SYSTEMY NAWIGACJI

SATELITARNE SYSTEMY NAWIGACJI SATELITARNE SYSTEMY NAWIGACJI GNSS Global Navigation Satellite Systems Wiadomości ogólne Piotr MIELNIK 22.02.1978 wystrzelono pierwszego satelitę systemu NAVSTAR GPS Nikt wówczas w wczas nie przewidywał,,

Bardziej szczegółowo

Geodezja i Kartografia I stopień (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Geodezja i Kartografia I stopień (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Systemy pozycjonowania i nawigacji Nazwa modułu w języku angielskim Navigation

Bardziej szczegółowo

GPS Global Positioning System budowa systemu

GPS Global Positioning System budowa systemu GPS Global Positioning System budowa systemu 1 Budowa systemu System GPS tworzą trzy segmenty: Kosmiczny konstelacja sztucznych satelitów Ziemi nadających informacje nawigacyjne, Kontrolny stacje nadzorujące

Bardziej szczegółowo

Przyswojenie wiedzy na temat serwisów systemu GPS i charakterystyk z nimi związanych

Przyswojenie wiedzy na temat serwisów systemu GPS i charakterystyk z nimi związanych C C2 C C C5 C6 C7 C8 C9 C0 C C2 C C C5 C6 C7 C8 C9 I. KARTA PRZEDMIOTU. Nazwa przedmiotu: SATELITARNE SYSTEMY NAWIGACYJNE 2. Kod przedmiotu: Vd. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego.

Bardziej szczegółowo

Dwa podstawowe układy współrzędnych: prostokątny i sferyczny

Dwa podstawowe układy współrzędnych: prostokątny i sferyczny Lokalizacja ++ Dwa podstawowe układy współrzędnych: prostokątny i sferyczny r promień wodzący geocentrycznych współrzędnych prostokątnych //pl.wikipedia.org/ system geograficzny i matematyczny (w geograficznym

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemów GNSS

Rozwój systemów GNSS Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Wydział Geodezji i Gospodarki Przestrzennej Rozwój systemów GNSS dr inż. hab. Paweł Wielgosz, prof. UWM Wykorzystanie systemu wspomagania pomiarów satelitarnych

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA SYSTEMU WSPOMAGANIA POZYCJONOWANIA QZSS-ZENITH

CHARAKTERYSTYKA SYSTEMU WSPOMAGANIA POZYCJONOWANIA QZSS-ZENITH 58 IAPGOŚ 4/2016 p-issn 2083-0157, e-issn 2391-6761 DOI: 10.5604/01.3001.0009.5191 CHARAKTERYSTYKA SYSTEMU WSPOMAGANIA POZYCJONOWANIA QZSS-ZENITH Kamil Krasuski 1,2 1 Zespół Technik Satelitarnych, Dęblin;

Bardziej szczegółowo

GEOMATYKA program rozszerzony

GEOMATYKA program rozszerzony GEOMATYKA program rozszerzony 2015-2016 dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu 1. Układ wysokości tworzą wartości geopotencjalne podzielone przez przeciętne wartości

Bardziej szczegółowo

Rozwój satelitarnych metod obserwacji w geodezji

Rozwój satelitarnych metod obserwacji w geodezji Szkolenie nt. Wykorzystanie systemu wspomagania pomiarów satelitarnych i nawigacji ASG-EUPOS, Wrocław 7 października 2014 Rozwój satelitarnych metod obserwacji w geodezji dr inż. Jan Kapłon Instytut Geodezji

Bardziej szczegółowo

roku system nawigacji satelitarnej TRANSIT. System ten wykorzystywano

roku system nawigacji satelitarnej TRANSIT. System ten wykorzystywano System nawigacji K U R S satelitarnej GPS, część 1 Od historii do przyszłości Wiele osób zajmujących się amatorsko, a nieraz i profesjonalnie elektroniką nie zdaje sobie w pełni sprawy z ogromnego postępu,

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju nawigacyjnych i wspomagających systemów satelitarnych w bliskiej i dalszej przyszłości

Perspektywy rozwoju nawigacyjnych i wspomagających systemów satelitarnych w bliskiej i dalszej przyszłości [6] Brayton R. K., Hachtel G. D., McMullen C. T., Sangiovanni-Vincentelli A.: Logic Minimization Algorithms for VLSI Synthesis. Kluwer Academic Publishers (1984) [7] Grzymala-Busse J.W., Wang A.Y.: Modified

Bardziej szczegółowo

Systemy satelitarne wykorzystywane w nawigacji

Systemy satelitarne wykorzystywane w nawigacji Systemy satelitarne wykorzystywane w nawigacji Transit System TRANSIT był pierwszym systemem satelitarnym o zasięgu globalnym. Navy Navigation Satellite System NNSS, stworzony i rozwijany w latach 1958-1962

Bardziej szczegółowo

celowym rozpraszaniem widma (ang: Spread Spectrum System) (częstotliwościowe, czasowe, kodowe)

celowym rozpraszaniem widma (ang: Spread Spectrum System) (częstotliwościowe, czasowe, kodowe) 1. Deinicja systemu szerokopasmowego z celowym rozpraszaniem widma (ang: Spread Spectrum System) 2. Ogólne schematy nadajników i odbiorników 3. Najważniejsze modulacje (DS, FH, TH) 4. Najważniejsze własności

Bardziej szczegółowo

GIS MOBILNY 3. Pozycjonowanie satelitarne

GIS MOBILNY 3. Pozycjonowanie satelitarne GIS MOBILNY 3. Pozycjonowanie satelitarne Dr inż. Jan Blachowski Politechnika Wrocławska Instytut Górnictwa Zakład Geodezji i GIS Pl. Teatralny 2 tel (71) 320 68 73 GIS MOBILNY WYKŁAD.3 - SYLLABUS Parametry

Bardziej szczegółowo

Przegląd metod zwiększania precyzji danych GPS. Mariusz Kacprzak

Przegląd metod zwiększania precyzji danych GPS. Mariusz Kacprzak Przegląd metod zwiększania precyzji danych GPS Mariusz Kacprzak Plan prezentacji: 1) Omówienie podstaw funkcjonowania GPS 2) Zasada wyznaczenie pozycji w GPS 3) Błędy wyznaczania pozycji 4) Sposoby korekcji

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS. Planowanie inwestycji drogowych w Małopolsce w latach 2007-2013 Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE DANYCH GPS CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO GPS

OPRACOWANIE DANYCH GPS CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO GPS OPRACOWANIE DANYCH GPS CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO GPS Bernard Kontny Katedra Geodezji i Fotogrametrii Akademia Rolnicza we Wrocławiu ZAGADNIENIA Ogólny opis systemu GPS Struktura sygnału Pomiar kodowy i fazowy

Bardziej szczegółowo

Wykład 2 Układ współrzędnych, system i układ odniesienia

Wykład 2 Układ współrzędnych, system i układ odniesienia Wykład 2 Układ współrzędnych, system i układ odniesienia Prof. dr hab. Adam Łyszkowicz Katedra Geodezji Szczegółowej UWM w Olsztynie adaml@uwm.edu.pl Heweliusza 12, pokój 04 Spis treści Układ współrzędnych

Bardziej szczegółowo

Nawigacja satelitarna

Nawigacja satelitarna Nawigacja satelitarna Warszawa, 17 lutego 2015 Udział systemów nawigacji w wybranych działach gospodarki - aspekty bezpieczeństwa i ekonomiczne efekty Ewa Dyner Jelonkiewicz ewa.dyner@agtes.com.pl Tel.607459637

Bardziej szczegółowo

Techniki różnicowe o podwyższonej dokładności pomiarów

Techniki różnicowe o podwyższonej dokładności pomiarów Techniki różnicowe o podwyższonej dokładności pomiarów Adam Ciećko, Bartłomiej Oszczak adam.ciecko@uwm.edu.pl bartek@uw.pl Zastosowanie nowoczesnych satelitarnych metod pozycjonowania i nawigacji w rolnictwie

Bardziej szczegółowo

WIELOFUNKCYJNY SYSTEM PRECYZYJNEGO POZYCJONOWANIA SATELITARNEGO ASG-EUPOS

WIELOFUNKCYJNY SYSTEM PRECYZYJNEGO POZYCJONOWANIA SATELITARNEGO ASG-EUPOS GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII DEPARTAMENT GEODEZJI KARTOGRAFII I SYSTEMÓW INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ WIELOFUNKCYJNY SYSTEM PRECYZYJNEGO POZYCJONOWANIA SATELITARNEGO ASG-EUPOS SATELITARNE TECHNIKI POMIAROWE

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia związane z pomiarami satelitarnymi w systemie ASG-EUPOS

Podstawowe pojęcia związane z pomiarami satelitarnymi w systemie ASG-EUPOS GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII Departament Geodezji, Kartografii i Systemów Informacji Geograficznej Podstawowe pojęcia związane z pomiarami satelitarnymi w systemie ASG-EUPOS Szymon Wajda główny

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia: stotliwości. Sygnały y na E5. - Modulacje sygnałów w i ich charakterystyka. - Budowa depeszy nawigacyjnej

Zagadnienia: stotliwości. Sygnały y na E5. - Modulacje sygnałów w i ich charakterystyka. - Budowa depeszy nawigacyjnej Zagadnienia: Założone one częstotliwo stotliwości Przegląd d sygnałów w systemu Sygnały y na L1 Sygnały y na E6 Sygnały y na E5 - Modulacje sygnałów w i ich charakterystyka - Budowa depeszy nawigacyjnej

Bardziej szczegółowo

WYJAŚNIENIE TREŚCI SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

WYJAŚNIENIE TREŚCI SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA 2 REGIONALNA BAZA LOGISTYCZNA 04-470 Warszawa, ul. Marsa 110 RBL - 5 Warszawa, dnia 25.08.2017 r. WYJAŚNIENIE TREŚCI SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE DANE SYSTEMU GPS

PODSTAWOWE DANE SYSTEMU GPS NAWIGACJA GNSS NAWIGACJA GNSS GNSS Global Navigation Satellite System jest to PODSTAWOWY sensor nawigacji obszarowej. Pojęcie to obejmuje nie tylko GPS NAVSTAR (pierwszy w pełni funkcjonujący globalny

Bardziej szczegółowo

Janusz Śledziński. Technologie pomiarów GPS

Janusz Śledziński. Technologie pomiarów GPS Janusz Śledziński Technologie pomiarów GPS GPS jest globalnym wojskowym systemem satelitarnym, a jego głównym użytkownikiem są siły zbrojne USA. Udostępniono go również cywilom, ale z pewnymi dość istotnymi

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁ KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS MODUŁ KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS MODUŁ KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne: 1 Nazwa modułu kształcenia Geodezja satelitarna 2 Kod modułu kształcenia 04-ASTR1-GEOD45-3Z 3 Rodzaj modułu kształcenia do wyboru 4 Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

ANALIZA DOKŁADNOŚCI WYZNACZENIA POZYCJI PRZEZ WYBRANE ODBIORNIKI GPS W FUNKCJI LICZBY ŚLEDZONYCH SATELITÓW

ANALIZA DOKŁADNOŚCI WYZNACZENIA POZYCJI PRZEZ WYBRANE ODBIORNIKI GPS W FUNKCJI LICZBY ŚLEDZONYCH SATELITÓW Andrzej Miszkiewicz Wydział Transportu Politechniki Warszawskiej ANALIZA DOKŁADNOŚCI WYZNACZENIA POZYCJI PRZEZ WYBRANE ODBIORNIKI GPS W FUNKCJI LICZBY ŚLEDZONYCH SATELITÓW Streszczenie: W referacie przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Znaczenie telekomunikacji we współdziałaniu z systemami nawigacyjnymi. Ewa Dyner Jelonkiewicz. ewa.dyner@agtes.com.pl Tel.

Znaczenie telekomunikacji we współdziałaniu z systemami nawigacyjnymi. Ewa Dyner Jelonkiewicz. ewa.dyner@agtes.com.pl Tel. TELEKOMUNIKACJA SATELITARNA-GOSPODARCZE I STRATEGICZNE KORZYŚCI DLA ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ Warszawa, 12 grudnia 2014 Znaczenie telekomunikacji we współdziałaniu z systemami nawigacyjnymi Ewa Dyner Jelonkiewicz

Bardziej szczegółowo

GEOMATYKA program podstawowy. dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu

GEOMATYKA program podstawowy. dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu GEOMATYKA program podstawowy 2017 dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu Wyznaczenie pozycji anteny odbiornika może odbywać się w dwojaki sposób: na zasadzie pomiarów

Bardziej szczegółowo

Za szczególne zaangażowanie i wkład w opracowanie raportu autorzy dziękują:

Za szczególne zaangażowanie i wkład w opracowanie raportu autorzy dziękują: Foresight Przyszłość technik satelitarnych w Polsce to realizowany przez Polskie Biuro ds. Przestrzeni Kosmicznej projekt, którego celem jest ocena perspektyw i korzyści z wykorzystania technik satelitarnych

Bardziej szczegółowo

Analiza dokładności pozycjonowania statku powietrznego na podstawie obserwacji GLONASS

Analiza dokładności pozycjonowania statku powietrznego na podstawie obserwacji GLONASS PROBLEMY MECHATRONIKI UZBROJENIE, LOTNICTWO, INŻYNIERIA BEZPIECZEŃSTWA ISSN 2081-5891 5, 4 (18), 2014, 33-44 Analiza dokładności pozycjonowania statku powietrznego na podstawie obserwacji GLONASS Kamil

Bardziej szczegółowo

Nowy regionalny satelitarny system wspomagający QZSS powstaje w Japonii

Nowy regionalny satelitarny system wspomagający QZSS powstaje w Japonii CZASOPISMO STOWARZYSZENIA ELEKTRYKÓW POLSKICH ORAZ DWUKROTNIE ODZNACZONE ROK LXXXV kwiecień 2016 NR 4 Jacek JANUSZEWSKI* DOI: 10.15199/59.2016.4.3 Nowy regionalny satelitarny system wspomagający QZSS powstaje

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia z urządzania lasu moduł: GEOMATYKA

Wybrane zagadnienia z urządzania lasu moduł: GEOMATYKA Wybrane zagadnienia z urządzania lasu moduł: GEOMATYKA 2014-2015 dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu Katedra Urządzania Lasu Kolegium Cieszkowskich, parter, p.

Bardziej szczegółowo

4π 2 M = E e sin E G neu = sin z. i cos A i sin z i sin A i cos z i 1

4π 2 M = E e sin E G neu = sin z. i cos A i sin z i sin A i cos z i 1 1 Z jaką prędkością porusza się satelita na orbicie geostacjonarnej? 2 Wiedząc, że doba gwiazdowa na planecie X (stała grawitacyjna µ = 500 000 km 3 /s 2 ) trwa 24 godziny, oblicz promień orbity satelity

Bardziej szczegółowo

GEOMATYKA program rozszerzony. dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu

GEOMATYKA program rozszerzony. dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu GEOMATYKA program rozszerzony 2017 dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu SPUTNIK 1 (4 października 1957, ZSRR) pierwszy sztuczny satelita. MINITRACK (1958, NAVSPASUR

Bardziej szczegółowo

Systemy satelitarne Paweł Kułakowski

Systemy satelitarne Paweł Kułakowski Systemy satelitarne Paweł Kułakowski Kwestie organizacyjne Prowadzący wykłady: Paweł Kułakowski D5 pokój 122, telefon: 617 39 67 e-mail: kulakowski@kt.agh.edu.pl Wykłady: czwartki godz. 12:30 14:00 Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Metody wielodostępu do kanału. dynamiczny statyczny dynamiczny statyczny EDCF ALOHA. token. RALOHA w SALOHA z rezerwacją FDMA (opisane

Metody wielodostępu do kanału. dynamiczny statyczny dynamiczny statyczny EDCF ALOHA. token. RALOHA w SALOHA z rezerwacją FDMA (opisane 24 Metody wielodostępu podział, podstawowe własności pozwalające je porównać. Cztery własne przykłady metod wielodostępu w rożnych systemach telekomunikacyjnych Metody wielodostępu do kanału z możliwością

Bardziej szczegółowo

Co nam przyniesie system nawigacji satelitarnej Galileo?

Co nam przyniesie system nawigacji satelitarnej Galileo? Jacek Januszewski Co nam przyniesie system nawigacji satelitarnej Galileo? Połowa lat 90. XX w. to okres dynamicznego rozwoju nawigacyjnych systemów satelitarnych. 17 lipca 1995 r. zostaje oficjalnie oddany

Bardziej szczegółowo

GEOMATYKA program podstawowy

GEOMATYKA program podstawowy GEOMATYKA program podstawowy 2014-2015 dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu W celu ujednolicenia wyników pomiarów geodezyjnych, a co za tym idzie umożliwienia tworzenia

Bardziej szczegółowo

POLSKI UDZIAŁ W BUDOWIE GALILEO - CZAS

POLSKI UDZIAŁ W BUDOWIE GALILEO - CZAS ZESPÓŁ DO SPRAW WYKORZYSTANIA PRZESTRZENI KOSMICZNEJ WARSZAWA 13 MARCA 2008 POLSKI UDZIAŁ W BUDOWIE GALILEO - CZAS Jerzy Nawrocki, Centrum Badań Kosmicznych, Obserwatorium Astrogeodynamiczne, Polska Akademia

Bardziej szczegółowo

Kodowe pozycjonowanie różnicowe GPS + GLONASS

Kodowe pozycjonowanie różnicowe GPS + GLONASS PRZESTRZELSKI Paweł 1 BAKUŁA Mieczysław 1,2 TANAJEWSKI Dariusz 1 Kodowe pozycjonowanie różnicowe GPS + GLONASS WPROWADZENIE W chwili obecnej metody pozycjonowania wykorzystujące pomiary fazowe znajdują

Bardziej szczegółowo

Projektowanie Sieci Lokalnych i Rozległych wykład 5: telefonem w satelitę!

Projektowanie Sieci Lokalnych i Rozległych wykład 5: telefonem w satelitę! Projektowanie Sieci Lokalnych i Rozległych wykład 5: telefonem w satelitę! Dr inż. Jacek Mazurkiewicz Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki e-mail: Jacek.Mazurkiewicz@pwr.wroc.pl Pozycja systemów

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE I KIERUNKI ROZWOJU WOJSKOWEJ NAWIGACJI SATELITARNEJ W SZ RP

WYKORZYSTANIE I KIERUNKI ROZWOJU WOJSKOWEJ NAWIGACJI SATELITARNEJ W SZ RP SZTAB GENERALNY WP ZARZĄD KIEROWANIA I DOWODZENIA P6 WYKORZYSTANIE I KIERUNKI ROZWOJU WOJSKOWEJ NAWIGACJI SATELITARNEJ W SZ RP ppłk rez. Włodzimierz Głogowski WGlogowski@mon.gov.pl Oddział Identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Satelity użytkowe KOSMONAUTYKA

Satelity użytkowe KOSMONAUTYKA Satelity użytkowe KOSMONAUTYKA Wykład nr. 14 Wykład jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego SATELITY METEOROLOGICZNE Satelita meteorologiczny jest sztucznym

Bardziej szczegółowo

Globalny Nawigacyjny System Satelitarny GPS. dr inż. Paweł Zalewski

Globalny Nawigacyjny System Satelitarny GPS. dr inż. Paweł Zalewski Globalny Nawigacyjny System Satelitarny GPS dr inż. Paweł Zalewski Wprowadzenie GPS jest nawigacyjnym systemem satelitarnym zaprojektowanym w celu dostarczenia bieżącej informacji o pozycji, prędkości

Bardziej szczegółowo

AGROCOM system jazdy równoległej

AGROCOM system jazdy równoległej AGROCOM system jazdy równoległej Jerzy Koronczok Agrocom Polska. Oprogramowanie i nowe możliwości dla rolnictwa. 47-120 Żędowice GPS systemy prowadzenia równoległego Agrocom E-DRIVE: Nowości Baseline HD

Bardziej szczegółowo

URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ. Warszawa, dnia 10 czerwca 2014 r.

URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ. Warszawa, dnia 10 czerwca 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ Warszawa, dnia 10 czerwca 2014 r. Poz. 29 Zarządzenie Nr 11 Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie planu zagospodarowania

Bardziej szczegółowo

Znaczenie nawigacji satelitarnej dla bezpieczeństwa publicznego i rozwoju Gospodarki Mobilnej

Znaczenie nawigacji satelitarnej dla bezpieczeństwa publicznego i rozwoju Gospodarki Mobilnej Znaczenie nawigacji satelitarnej dla bezpieczeństwa publicznego i rozwoju Gospodarki Mobilnej Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP Warszawa dr inż. Artur Wieczyński PIAP Przemysłowy Instytut

Bardziej szczegółowo

GEOMATYKA program rozszerzony

GEOMATYKA program rozszerzony GEOMATYKA program rozszerzony 2014-2015 dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu źródło: http://www.esa.int/our_activities/observing_the_earth/goce Satelita GOCE Orbita:

Bardziej szczegółowo

SATELITARNE TECHNIKI POMIAROWE

SATELITARNE TECHNIKI POMIAROWE GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII DEPARTAMENT GEODEZJI KARTOGRAFII I SYSTEMÓW INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ SATELITARNE TECHNIKI POMIAROWE CZĘŚĆ 1a. WPROWADZENIE DO POMIARÓW SATELITARNYCH Opracowanie: Leszek

Bardziej szczegółowo

System nawigacji satelitarnej GPS, część 2 Budowa systemu i struktura sygnałów

System nawigacji satelitarnej GPS, część 2 Budowa systemu i struktura sygnałów System nawigacji satelitarnej GPS, część 2 Budowa systemu i struktura sygnałów Osoby, które choćby przez chwilę korzystały z typowego nawigacyjnego odbiornika GPS wiedzą, że posługiwanie się nim jest bardzo

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego:

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: PL/EP 1887379 T3 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1887379 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 04.07.2007

Bardziej szczegółowo

Czy da się zastosować teorię względności do celów praktycznych?

Czy da się zastosować teorię względności do celów praktycznych? Czy da się zastosować teorię względności do celów praktycznych? Witold Chmielowiec Centrum Fizyki Teoretycznej PAN IX Festiwal Nauki 24 września 2005 Mapa Ogólna Teoria Względności Szczególna Teoria Względności

Bardziej szczegółowo

Naziemne systemy nawigacyjne. Wykorzystywane w nawigacji

Naziemne systemy nawigacyjne. Wykorzystywane w nawigacji Naziemne systemy nawigacyjne Wykorzystywane w nawigacji Systemy wykorzystujące radionamiary (CONSOL) Stacja systemu Consol składała się z trzech masztów antenowych umieszczonych w jednej linii w odległości

Bardziej szczegółowo

CDMA w sieci Orange. Warszawa, 1 grudnia 2008 r.

CDMA w sieci Orange. Warszawa, 1 grudnia 2008 r. CDMA w sieci Orange Warszawa, 1 grudnia 2008 r. Dlaczego CDMA? priorytetem Grupy TP jest zapewnienie dostępu do szerokopasmowego internetu jak największej liczbie użytkowników w całym kraju Grupa TP jest

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE RĘCZNYCH ODBIORNIKÓW GNSS DO POMIARÓW POWIERZCHNI DZIAŁEK ROLNYCH USING THE HANDHELD GNSS RECEIVER FOR LAND PARCELS AREA MEASUREMENTS

WYKORZYSTANIE RĘCZNYCH ODBIORNIKÓW GNSS DO POMIARÓW POWIERZCHNI DZIAŁEK ROLNYCH USING THE HANDHELD GNSS RECEIVER FOR LAND PARCELS AREA MEASUREMENTS Wykorzystanie ręcznych odbiorników... INFRASTRUKTURA I EKOLOGIA TERENÓW WIEJSKICH INFRASTRUCTURE AND ECOLOGY OF RURAL AREAS Nr 6/2010, POLSKA AKADEMIA NAUK, Oddział w Krakowie, s. 157 166 Komisja Technicznej

Bardziej szczegółowo

Patrycja Kryj Ogólne zasady funkcjonowania Globalnego Systemu Pozycyjnego GPS. Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 30, 19-32

Patrycja Kryj Ogólne zasady funkcjonowania Globalnego Systemu Pozycyjnego GPS. Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 30, 19-32 Patrycja Kryj Ogólne zasady funkcjonowania Globalnego Systemu Pozycyjnego GPS Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 30, 19-32 2008 Ogólne Zasady Funkcjonowania Globalnego Systemu Pozycyjnego GPS 19

Bardziej szczegółowo

Cospa Cos s pa - Sa - Sa a rs t

Cospa Cos s pa - Sa - Sa a rs t Od 1982 r. system centrów koordynacji ratownictwa Re Center (RCC), punktów kontaktowyc Rescue Points Of Contacts (SPOC) i koordynacji. satelity na orbitach geo tworzące system GEOSA przeszkody mogące

Bardziej szczegółowo

Analiza dokładności modeli centrów fazowych anten odbiorników GPS dla potrzeb niwelacji satelitarnej

Analiza dokładności modeli centrów fazowych anten odbiorników GPS dla potrzeb niwelacji satelitarnej Analiza dokładności modeli centrów fazowych anten odbiorników GPS dla potrzeb niwelacji satelitarnej Konferencja Komisji Geodezji Satelitarnej Komitetu Badań Kosmicznych i Satelitarnych PAN Satelitarne

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE SYSTEMU EGNOS NA POTRZEBY NAWIGACJI LOTNICZEJ W POLSCE WSCHODNIEJ

WYKORZYSTANIE SYSTEMU EGNOS NA POTRZEBY NAWIGACJI LOTNICZEJ W POLSCE WSCHODNIEJ 1-2011 PROBLEMY EKSPLOATACJI 57 Janusz ĆWIKLAK, Marek GRZEGORZEWSKI, Henryk JAFERNIK, Stanisław OSZCZAK Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych w Dęblinie Adam CIEĆKO Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie i ocena jakości orbit sztucznych satelitów Ziemi z wykorzystaniem obserwacji GNSS i SLR. Krzysztof Sośnica

Wyznaczanie i ocena jakości orbit sztucznych satelitów Ziemi z wykorzystaniem obserwacji GNSS i SLR. Krzysztof Sośnica Wyznaczanie i ocena jakości orbit sztucznych satelitów Ziemi z wykorzystaniem obserwacji GNSS i SLR Krzysztof Sośnica Techniki obserwacyjne do wyznaczania orbit Techniki obserwacyjne Orbity precyzyjne

Bardziej szczegółowo

Global Positioning System

Global Positioning System Global Positioning System GPSNAVSTAR (ang. Global Positioning System NAVigation Signal Timing And Ranging)) system nawigacji satelitarnej obejmuj±cy zasiêgiem ca³± kulê ziemsk±. Zasada dzia³ania polega

Bardziej szczegółowo

Narzędzia wspierające system EGNOS Paweł Seliga

Narzędzia wspierające system EGNOS Paweł Seliga Narzędzia wspierające system EGNOS Paweł Seliga 17 luty 2015 2 EGNOS Miasto, dnia 3 EGNOS - European Geostationary Navigation Overlay System Europejski system satelitarny wspomagający działanie systemów

Bardziej szczegółowo

TREŚĆ PYTAŃ Z WYJAŚNIENIAMI

TREŚĆ PYTAŃ Z WYJAŚNIENIAMI PS/1/08/2017 Katowice, dnia 16 sierpnia 2017r. TREŚĆ PYTAŃ Z WYJAŚNIENIAMI Dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia w trybie zapytania ofertowego na podstawie 64 Regulaminu Udzielania Zamówień przez

Bardziej szczegółowo

TRANSCOMP XIV INTERNATIONAL CONFERENCE COMPUTER SYSTEMS AIDED SCIENCE, INDUSTRY AND TRANSPORT

TRANSCOMP XIV INTERNATIONAL CONFERENCE COMPUTER SYSTEMS AIDED SCIENCE, INDUSTRY AND TRANSPORT TRANSCOMP XIV INTERNATIONAL CONFERENCE COMPUTER SYSTEMS AIDED SCIENCE, INDUSTRY AND TRANSPORT Bartłomiej OSZCZAK 1 Michał WARDZIEJEWSKI 2 Tomasz KLOCKOWSKI 3 EGNOS,ASG EUPOS,NAWGIS, KODGIS,GNSS, GPS,GSM/GPRS

Bardziej szczegółowo

Systemy Telekomunikacji Satelitarnej

Systemy Telekomunikacji Satelitarnej Systemy Telekomunikacji Satelitarnej część 1: Podstawy transmisji satelitarnej mgr inż. Krzysztof Włostowski Instytut Telekomunikacji PW chrisk@tele.pw.edu.pl Systemy telekomunikacji satelitarnej literatura

Bardziej szczegółowo

Budowa infrastruktury użytkowej systemu pozycjonowania satelitarnego w województwie mazowieckim

Budowa infrastruktury użytkowej systemu pozycjonowania satelitarnego w województwie mazowieckim Budowa infrastruktury użytkowej systemu pozycjonowania satelitarnego w województwie mazowieckim Paweł Tabęcki Biuro Geodety Województwa Mazowieckiego Dział Katastralnej Bazy Danych sierpień 2006 Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Zasada pracy różnicowego GPS - DGPS. dr inż. Paweł Zalewski

Zasada pracy różnicowego GPS - DGPS. dr inż. Paweł Zalewski Zasada pracy różnicowego GPS - DGPS dr inż. Paweł Zalewski Sformułowanie problemu W systemie GPS wykorzystywane są sygnały pomiaru czasu (timing signals) przynajmniej z trzech satelitów w celu ustalenia

Bardziej szczegółowo

Inteligentna łączność PMR dla profesjonalnych użytkowników

Inteligentna łączność PMR dla profesjonalnych użytkowników Inteligentna łączność PMR dla profesjonalnych użytkowników Konferencja RadioEXPO 2014 8 października 2014 Dariusz Wiśniewski Dyrektor Działu Secure Land Communications Airbus Defence & Space Airbus Group

Bardziej szczegółowo

TPI. Systemy GPS, GLONASS, GALILEO Techniki pomiarowe Stacje referencyjne. Odbiorniki GPS/GLONASS Nowości w pozyskiwaniu danych.

TPI. Systemy GPS, GLONASS, GALILEO Techniki pomiarowe Stacje referencyjne. Odbiorniki GPS/GLONASS Nowości w pozyskiwaniu danych. AGENDA SPOTKANIA TPI Systemy GPS, GLONASS, GALILEO Techniki pomiarowe Stacje referencyjne Odbiorniki GPS/GLONASS Nowości w pozyskiwaniu danych Pytania TPI TPI Grupa ponad 50 osób pracująca wraz z Tobą

Bardziej szczegółowo

DOWIĄZANIE GEODEZYJNE W WYBRANYCH ZADANIACH SPECJALNYCH REALIZOWANYCH NA MORZU 1

DOWIĄZANIE GEODEZYJNE W WYBRANYCH ZADANIACH SPECJALNYCH REALIZOWANYCH NA MORZU 1 kmdr rez. dr Zdzisław KOPACZ Akademia Marynarki Wojennej, SHM RP kmdr rez. dr inż. Wacław MORGAŚ Akademia Marynarki Wojennej, SHM RP DOWIĄZANIE GEODEZYJNE W WYBRANYCH ZADANIACH SPECJALNYCH REALIZOWANYCH

Bardziej szczegółowo

WYBRANE PRZYKŁADY ZASTOSOWAŃ SYSTEMU NAWIGACJI GPS SELECTED APPLICATION OF GPS NAVIGATION SYSTEM

WYBRANE PRZYKŁADY ZASTOSOWAŃ SYSTEMU NAWIGACJI GPS SELECTED APPLICATION OF GPS NAVIGATION SYSTEM KONRAD NERING WYBRANE PRZYKŁADY ZASTOSOWAŃ SYSTEMU NAWIGACJI GPS SELECTED APPLICATION OF GPS NAVIGATION SYSTEM Streszczenie Abstract System nawigacji satelitarnej GPS staje się coraz bardziej powszechny.

Bardziej szczegółowo

Geotronics Polska jako dostawca nowoczesnych technologii satelitarnych GNSS firmy Trimble do zastosowań pomiarowych, infrastrukturalnych i

Geotronics Polska jako dostawca nowoczesnych technologii satelitarnych GNSS firmy Trimble do zastosowań pomiarowych, infrastrukturalnych i Geotronics Polska jako dostawca nowoczesnych technologii satelitarnych GNSS firmy Trimble do zastosowań pomiarowych, infrastrukturalnych i monitoringowych. GEOTRONICS POLSKA Sp. z o.o. Jedyny dystrybutor

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie systemów satelitarnych w bezpiecznej nawigacji powietrznej

Wykorzystanie systemów satelitarnych w bezpiecznej nawigacji powietrznej CIEĆKO Adam 1,2 GRZEGORZEWSKI Marek 2 ĆWIKLAK Janusz 2 OSZCZAK Stanisław 2 GRUNWALD Grzegorz 1 BABER Krzysztof 2 Wykorzystanie systemów satelitarnych w bezpiecznej nawigacji powietrznej WSTĘP Nawigacja

Bardziej szczegółowo

Alternatywne do GNSS metody obserwacji satelitarnych

Alternatywne do GNSS metody obserwacji satelitarnych Alternatywne do GNSS metody obserwacji satelitarnych [na podstawie Seeber G., Satellite Geodesy ] dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Przegląd operacyjnych technik obserwacji satelitarnych:

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia z urządzania lasu moduł: GEOMATYKA

Wybrane zagadnienia z urządzania lasu moduł: GEOMATYKA Wybrane zagadnienia z urządzania lasu moduł: GEOMATYKA 2014-2015 dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu Katedra Urządzania Lasu Kolegium Cieszkowskich, parter, p.

Bardziej szczegółowo

Paweł Popiel (IMS-GRIFFIN) Wykorzystanie elektroniki jachtowej w ratownictwie morskim

Paweł Popiel (IMS-GRIFFIN) Wykorzystanie elektroniki jachtowej w ratownictwie morskim Paweł Popiel (IMS-GRIFFIN) Wykorzystanie elektroniki jachtowej w ratownictwie morskim Konferencja Bezpieczna praktyka żeglarska. Temat: Wykorzystanie elektroniki jachtowej w nawigacji i ratownictwie morskim.

Bardziej szczegółowo

Innowacje wzmacniające system ochrony i bezpieczeństwa granic RP

Innowacje wzmacniające system ochrony i bezpieczeństwa granic RP Warszawa, 12.05.2016 r. gen. bryg. rez. pilot Dariusz WROŃSKI Innowacje wzmacniające system ochrony i bezpieczeństwa granic RP Zastosowanie głowic rodziny WH Obserwacja obiektów statycznych i dynamicznych

Bardziej szczegółowo

System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. Rysunek 1. Centrum monitoringu w Komendzie Miejskiej Policji w Gdańsku.

System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. Rysunek 1. Centrum monitoringu w Komendzie Miejskiej Policji w Gdańsku. System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. W Gdańsku tworzony jest obecnie miejski System Informacji Przestrzennej, który będzie stanowił podstawę m.in. Systemu Ratownictwa Miejskiego

Bardziej szczegółowo

Analiza współrzędnych środka mas Ziemi wyznaczanych technikami GNSS, SLR i DORIS oraz wpływ zmian tych współrzędnych na zmiany poziomu oceanu

Analiza współrzędnych środka mas Ziemi wyznaczanych technikami GNSS, SLR i DORIS oraz wpływ zmian tych współrzędnych na zmiany poziomu oceanu Analiza współrzędnych środka mas Ziemi wyznaczanych technikami GNSS, SLR i DORIS oraz wpływ zmian tych współrzędnych na zmiany poziomu oceanu Agnieszka Wnęk 1, Maria Zbylut 1, Wiesław Kosek 1,2 1 Wydział

Bardziej szczegółowo

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2016/C 460/03)

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2016/C 460/03) C 460/6 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 9.12.2016 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich dotyczących

Bardziej szczegółowo