Maryan Manko. Analiza oddziaływania ryzyka kraju na ryzyko systemowe w UGW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Maryan Manko. Analiza oddziaływania ryzyka kraju na ryzyko systemowe w UGW"

Transkrypt

1 UNIWERSYTET EKONOMICZNY W KRAKOWIE KRAKOWSKA SZKOŁA BIZNESU STUDIA PODYPLOMOWE MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Maryan Manko Analiza oddziaływania ryzyka kraju na ryzyko systemowe w UGW Praca pisana pod kierunkiem dr Piotra Karasia Kraków 2015

2 Spis treści WSTĘP.. 3 ROZDZIAŁ I. RYZYKO SYSTEMOWE I ZMIANA PODEJŚCIA DO JEGO ROZPOZNAWANIA (ANALIZY) PO KRYZYSIE... 4 ROZDZIAŁ II. RYZYKO KRAJU I SPOSOBY JEGO OCENY... 7 ROZDZIAŁ III. WPLYW RYZYKA KRAJU NA SYSTEMOWE RYZYKO W UGW. 13 PODSUMOWANIE LITERATURA WYKAZ MAP, TABELI I WYKRESÓW... 25

3 WSTĘP Kryzys gospodarczy, który rozpoczął się w Stanach Zjednoczonych w 2007 roku, doprowadził do wprowadzenia znaczących zmian na globalnym rynku finansowym. Mimo że minęło już osiem lat od początku tego kryzysu, to do dziś obserwować można oznaki osabienia stabilności i równowagi systemów bankowych w wielu krajach europejskich. Światowy kryzys gospodarczy uświadomił również konieczność nowego podejścia do zarządzania ryzykiem. Brak zintegrowanego podejścia do ryzyka systemowego trudność jego identyfikacji z uwagi na fakt, że nie uświadamiano sobie znaczenia takiego ryzyka i nie istniały instytucje powołane, by mu przeciwdziałać doprowadził do długotrwałych negatywnych konsekwencji nie tylko w systemie finansowym, ale i w sektorze realnym krajów UE. 1 Wśród głównych przyczyn zachwiania stabilności finansowej w krajach Unii Europejskiej można zidentyfikować sposób zarządzania instytucjami finansowymi, który faktycznie zachęcał do podejmowania nadmiernego ryzyka, niedoskonały nadzór nad systemem finansowym, który zawierał niedostateczne monitorowanie i prowadzenie polityki makroostrożnościowej oraz słabe zarządzanie ryzykiem systemowym. Oczywiście, zarządzanie ryzykiem systemowym to bardzo trudne zadanie. Negatywne i niepożądane zakłócenia mogą być generowane zarówno wewnątrz systemu finansowego, jak również mogą być powodowane zdarzeniami zewnętrznymi. Na ten typ ryzyka oddziaływają niekontrolowane szybkie zmiany związane z innowacjami technologicznymi, globalizacją rynków finansowych, coraz silniejszym wzajemnym powiązaniem systemów finansowych i dużymi przepływami kapitału. Mimo to występują czynniki, które pozwalają na jego wcześniejsze rozpoznanie. Ryzyko systemowe, które zaburza stabilność systemu finansowego, poprzedzają: boom kredytowy, wysoka dźwignia finansowa, uzależnione od siebie strategie inwestycyjne czy sprzeczne informacje napływające z rynku. 2 W sytuacji, kiedy brak było instytucji, które prowadziłyby systematyczne monitorowanie wspomnianych zjawisk i ostrzegały o możliwych konsekwencjach, sygnały te były ignorowane, co zwiększyło siłę kryzysu. 1 Tchorek G., Źródła kryzysu a nowe rozwiązania instytucjonalne w strefie euro 2 Sławiński A., Przyczyny globalnego kryzysu bankowego, w: Nauki społeczne wobec kryzysu na rynkach finansowych (2009), Kolegium Ekonomiczno- Społecznego SGH, Warszawa 3

4 ROZDZIAŁ I. RYZYKO SYSTEMOWE I ZMIANA PODEJŚCIA DO JEGO ROZPOZNAWANIA (ANALIZY) PO KRYZYSIE Jednym z powodów takiej spowolnionej reakcji jest brak jednoznacznego określenia ryzyka systemowego. Różne podejścia do definicji prowadzą do różnej wyceny i różnych sposobów zarządzania, co również negatywnie wpływa na możliwości uzyskania aktualnych i porównywalnych wyników. Szerokie zakreślenie domeny ryzyka systemowego powoduje, że prawie wszystko, co dzieje się w systemie finansowym jest z nim związane. Mimo tego, że nie jest możliwe znalezienie jednej, precyzyjnej i prostej definicji ryzyka systemowego, ważne jest zrozumienie jego istoty i dynamiki. 3 Istnieją dwa podejścia do definicji: makroekonomiczne (top-down) i mikroekonomiczne (bottom-up). W ramach pierwszego podejścia naukowcy skupiają się głównie na negatywnych skutkach ryzyka systemowego na poziomie makro, jako rezultacie destabilizacji całego systemu finansowego i kredytowego i jego potencjalnego wpływu na realną gospodarkę. Jaskrawym przykładem jest interpretacja Międzynarodowego Funduszu Walutowego, dla którego ryzyko systemowe to stan, w którym mały szok makroekonomiczny ma szeroki potencjalny wpływ na realną gospodarkę. 4 Wybitny specjalista w dziedzinie nadzoru bankowego, Paul H. Kupiec, w swojej definicji wyszczególnia negatywne skutki nastąpienia ryzyka systemowego, które może wywołać znaczne wahania cen aktywów operacyjnych i finansowych, zmniejszenie płynności finansowej kredytobiorców korporacyjnych, a nawet doprowadzić do ich upadłości. 5 Dyrektor zarządzający jednego z największych banków inwestycyjnych, Hendricks Darryll, traktuje ryzyko systemowe jako ryzyko przejścia z jednego stanu do drugiego stanu równowagi, mniej optymalnego. Charakteryzuje się ono złożonymi mechanizmami wzmacniającymi sprzężenie, co sprawia, że trudno jest przywrócić system do swojego pierwotnego położenia. 6 Profesor Marek Belka traktuje ryzyko systemowe jako ryzyko wystąpienia zakłóceń w funkcjonowaniu systemu finansowego, które może mieć poważne negatywne skutki dla sfery realnej gospodarki. Zaznacza on, że ryzyko to ma 3 Milena Kabza, Ryzyko systemowe - cecha współczesnych rynków finansowych, Studia Ekonomiczne / Polska Akademia Nauk. Instytut Nauk Ekonomicznych, 2012, nr 3 (LXXIV), p Global Financial Stability Report, Washington, DC: International Monetary Fund Kupiec Pаul, Assessing Systemic Risk Exposure Under Alternative Approaches for Capital Regulation / Pаul Kupiec, David Nickerson // Prepared for the Bank of England Conference, England Conference Banks and Systemic Risk. London, UK 25 May, 2011, pproaches_for_capital_adequacy, dostęp dnia Hendricks Darryll, Defining Systemic Risk [Electronic resource] / The Pew Financial Reform Project Dostęp:http://fic.wharton.upenn.edu/fic/Policy%20page/PTF-Note-1-Defining-Systemic-Risk-TF-Correction.pdf 4

5 wymiar czasowy (ryzyko systemowe zmienia się w czasie) oraz wymiar strukturalny (ryzyko systemowe akumuluje się w określonych częściach systemu finansowego). 7 Europejski Bank Centralny nie koncentruje swojej uwagi na konsekwencjach dla gospodarki realnej i traktuje ryzyko systemowe jako prawdopodobieństwo poważnych zdarzeń systemowych, które negatywnie wpływają na dużą liczbę pośredników finansowych o znaczeniu systemowym lub na rynki finansowe w ogóle. 8 Podejście mikroekonomiczne podkreśla, że negatywne efekty zewnętrzne dla wszystkich uczestników rynków finansowych mogą mieć miejsce w przypadku, gdy działanie osoby trzeciej (na rynku) wywoła znaczne straty bez odszkodowania dla innych uczestników. Dlatego ryzyko systemowe, wynikające z braku możliwości jednej lub większej liczby instytucji finansowych do regulowania terminowo i w całości swoich zobowiązań wobec kontrahentów, powoduje bankructwa (upadłości) pozostałych członków systemu finansowego. 9 Wydaje się, że pojęcie ryzyska systemowego winno integrować czynniki makroekonomiczne oraz działania poszczególnych instytucji, na przykład pojedynczego banku, które mogą być przyczyną wywołania ryzyka systemowego. Podsumowując powyższe sposoby określania ryzyka systemowego, można dla potrzeb niniejszego opracowania przyjąć następującą jego definicję: jest to ryzyko powodujące, że zdarzenie systemowe (szok ekonomiczny), taki jak upadek instytucji lub rynku, doprowadzi do tego, że system finansowy lub znacząca jego część (np. kraj, region) znajdzie się w obliczu realnego i natychmiastowego niebezpieczeństwa rozpadu lub znaczących strat dla instytucji finansowych, z prawdopodobieństwem strat dla sfery gospodarki realnej. 10 Spróbujemy przeanalizować ryzyko systemowe UGW nie tylko w zależności od rozkładu głównych źródeł ryzyka finansowego systemu bankowego (ryzyko kredytowe, ryzyko płynności, ryzyko stopy procentowej, ryzyko rynkowe, ryzyko walutowe, operacyjne i ryzyko technologiczne), ale także biorąc pod uwagę ekspozycje na ryzyko pojedynczego kraju, w odniesieniu do warunków gospodarczych, społecznych i politycznych w kraju. Podatność sektora bankowego pojawia się, gdy system bankowy 7 Marek Belka, Identyfikacja ryzyka systemowego w polskim systemie finansowym, NBP, Warszawa, 7 listopada 2013 r 8 European Central Bank, The concept of systemic risk. Special Feature in the December Financial Stability Report. 9 Kaufman George G. Bank Failures, Systemic Risk, and Bank Regulation / George G. Kaufman // Cato Journal, Vol. 16, No. 1, Spring/Summer, 1996, dostęp dnia Milena Kabza, Ryzyko systemowe - cecha współczesnych rynków finansowych, Studia Ekonomiczne / Polska Akademia Nauk. Instytut Nauk Ekonomicznych, 2012, nr 3 (LXXIV), p

6 akceptuje wyższe ryzyko licząc na większe zyski. Definiowanie ryzyka systemowego z punktu widzenia koncentracji ryzyka indywidualnego lub kombinacji rożnych rodzajów ryzyka pomoże zidentyfikować źródła pochodzenia i scenariusze rozpowszechnienia nowych rodzajów ryzyka systemowego. 6

7 ROZDZIAŁ II. RYZYKO KRAJU I SPOSOBY JEGO OCENY Istnieje wiele różnych definicji ryzyka kraju, ale większość z nich ma wiele wspólnych cech. Określenie, które obejmuje podstawowe, ważne aspekty charakteryzuje ryzyko kraju, jako zestaw rodzajów ryzyka związanych z inwestycjami w kraju. Obejmuje ono ryzyka polityczne, walutowe, suwerenne, gospodarcze oraz transakcyjne. Jest powiązane z rzeczywistymi i oczekiwanymi warunkami politycznymi i gospodarczymi w kraju oraz oddziaływaniem tych warunków na zdolność rządu, korporacji i osób fizycznych do wykonywania ich zobowiązań. Ryzyko kraju to zjawisko wieloaspektowe, w którym ściśle splata się wiele zmiennych społecznych, ekonomicznych, finansowych i politycznych. W przypadku krajów rozwiniętych poziom takiego ryzyka zmienia się powoli, w krajach rozwijających się ryzyko charakteryzuje się dużą zmiennością w krótkim okresie. Bardziej skomplikowane jest znalezienie zrównoważonego podejścia do sposobów oceny tego rodzaju ryzyka. Tradycyjnie istnieją dwie metody oceny ryzyka kraju: porównawcza i analityczna. Pierwsza grupa metod dla wczesnego wykrywania korzystnych lub niekorzystnych tendencji w kraju używa zagregowanych danych statystycznych. Takie podejście było wykorzystane przy tworzeniu Political System Stability Index (PSSI) 11. Opiera się ono na badaniach ekonometrycznych. Inną grupę porównawczych metod stanowią oceny ekspertów. Są one zwykle produktem końcowym wielu konsultacji, które mogą wiązać się z metodą Delphi. Klasyfikowanie krajów według poziomu ryzyka obejmuje kilka etapów: wybór zmiennych; określenie wagi każdej zmiennej; metoda przetwarzania danych przy użyciu Delphi i skali ekspertów; tworzenie wyjściowego wskaźnika, który bardzo często mieści się pomiędzy 0 a 100. Pierwszym takim rankingiem krajów jest BERI (Business Environment Risk Index) 12. Ten system oceny opiera się na dodawaniu każdego konkretnego rodzaju współczynnika wagi ryzyka, który odzwierciedla jego znaczenie dla prowadzenia biznesu. W tej metodologii oceny ryzyka kraju liczy się średnią arytmetyczną z trzech elementów: ryzyko polityczne (wynik ważony 10 wskaźników politycznych i społecznych), ryzyko operacyjne (oszacowany z pomocą ekspertów ważony wynik 15 zmiennych ekonomicznych, finansowych i strukturalnych) i R-factor (ważona ocena istniejącego ustawodawstwa, kursu walutowego, 11 Washington State University, Formation of a Political System Stability Index (PSSI), strona internetowa dostęp dnia Business Environment Risk Intelligence, The leading country risk rating agency since 1966, strona internetowa dostęp dnia

8 rezerw walutowych oraz zadłużenia zagranicznego). Prognozowanie ryzyka z pomocą BERI przeprowadza się dla 140 krajów raz na 1 rok i na 5 lat. Grupa ekspertów w każdym regionie trzy razy w roku podejmuje się oceny tego ryzyka. Bank of America na podstawie 10 wskaźników ekonomicznych ocenia poziom ryzyka kraju dla 80 państw (Bank of America World Information Services). 13 Ocena dla każdego ze wskaźników oraz końcowy wynik (średnia wartość dla wszystkich parametrów) zmienia się w zakresie od 1 (najmniejsze trudności) do 80 (duże problemy). Swoim klientom Bank of America oferuje ocenę ryzyka kraju w roku bieżącym, dane historyczne za 4 lata i prognozę na 5 lat. Control Risks Group (CRG) 14 dokonuje pomiaru ryzyka kraju w około 226 państwach i terytoriach w oparciu o różne możliwe scenariusze i monitorowania go za pomocą platform on-line. Economist Intelligence Unit 15 dokonuje oceny ryzyka kraju, która jest oparta na czterech elementach: ryzyku politycznym (22% w ogólnej ocenie, składający się z 11 wskaźników); ryzyku polityki gospodarczej (28%, 27 wskazników); ryzyku strukturalnym (27%; 28 wskazników) oraz ryzyku płynności (23%; 10 wskazników). Euromoney 16 w modelu ocen ryzyka kraju korzysta ze ekspertyz na temat zmiennych ryzyka w danym kraju (70% oceny) w połączeniu z trzema podstawowymi wartościami ilościowymi (30% oceny). Wskaźniki są podzielone na sześć kategorii: dane ekonomiczne (30% w ocenie), ryzyko polityczne (30%), ocena strukturalna (10 %), wskaźniki zadłużenia, niespłacone lub restrukturyzowane zadłużenia (10%), oceny zdolności kredytowej (10%), dostęp do finansowania bankowego, krótkoterminowego finansowania oraz rynków kapitałowych (10%). Uzyskana wartość ryzyka kraju zmienia się od 0 (najwyższe ryzyko) do 100 (najniższy). Te wartości liczbowe są konwertowane w 10 kategorii, od AAA do N/R. Oceny dokonuje się dwa razy w roku i obejmuje nią ponad 180 krajów. Іnstitutional Investor 17 to agencja, która zajmuje się pomiarem poziomu ryzyka zdolności kredytowej w ponad 179 krajach. Ocena opiera się na ankietowaniu 13 Bank of America, Bank of America World Information Services, strona internetowa https://www.bankofamerica.com/, dostęp dnia Control Risks, Managing Political Risks, strona internetowa https://www.controlrisks.com/en/services/political-risk, dostęp dnia Economist Intelligence Unit, strona internetowa dostęp dnia Euromoney country risk, Country Risk Survey Q1 2015: Russia crisis, China fragility and EMs capital-flow shock, strona internetowa dostęp dnia Іnstitutional Investor, Research +Rankings, strona internetowa dostęp dnia

9 przeprowadzonym wśród ekspertów, którzy określają i oceniają najważniejsze czynniki ryzyka. Rezultaty są ważone według eksperta oraz uśrednione. Jedna z dobrze znanych spółek The PRS Group proponuje dwie bardzo ważne metody oceny ryzyka kraju. Ocena ryzyka dla inwestora w Political Risk Services (PRS) 18 odbywa się w dwóch etapach. Na pierwszym etapie przy użyciu metody Prince 19 prognozuje się przyszły reżim polityczny w kraju. Istnieją trzy najbardziej prawdopodobne scenariusze na najbliższe 18 miesięcy i na 5 lat. Następnie dla każdego trybu szacuje się prawdopodobieństwo i poziom niepokojów politycznych (w skali "niskie", "średnie", "wysokie", "bardzo wysokie" ryzyko), oraz analizuje się jeszcze 11 wskaźników, które wpływają na klimat inwestycyjny w kraju. Na drugim etapie uzyskane szacunki liczbowe są grupowane (w skali od A do D) w trzech obszarach inwestycyjnych: transfery finansowe, bezpośrednie inwestycje i rynki eksportowe. Druga metoda International Country Risk Guide (ICRG) 20 ocenia ryzyko dla 140 krajów. Model ten opiera się na analizie trzech elementów ryzyka kraju: polityczny (50 punktów ze 100 w ogólnej ocenie, 12 wskaźników), finansowy (25 ze 100, 5 wskaźników) i gospodarczy (25 ze 100, 5 wskaźników). Każdy z 22 wskaźników mierzony jest we własnej skali, a ich łączna maksymalna wartość wynosi 100 punktów. Przy ocenie tego typu ryzyka Moody's Investor Service 21 analizuje tak sytuację polityczną (6 wskaźników) jak i gospodarczą (7 wskaźników) kraju. Ocena poziomu podejmowania ryzyka jest alfanumeryczna i zmienia się od AAA do C. Rating Standard & Poor's Ratings Group (S&P) 22 opiera się na prognozie zdolności obsługi długu oraz prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązań. Obejmuje ona ocenę ryzyka politycznego (3 wskaźniki) pod kątem gotowości kraju do spłaty swoich długów na czas i ekonomicznego (5 wskaźników) jako zdolności do spłaty swoich długów. Ranking krajów oparty jest na systemie 3-literowym i zmienia się od AAA do D. Metody porównawcze mogą być użyteczne jako środek monitoringu i kontroli w celu sygnalizowania i wykluczania krajów, kondycja których jest całkowicie nie do przyjęcia. Z 18 The PRS Group, Political Risk Services (PRS), strona internetowa dostęp dnia PRINCE metodyka zarządzania projektami oparta na produktach. W 1989 r. brytyjska agenda rządowa Central Computer and Telecommunications Agency (CCTA) opublikowało standard pod nową nazwą PRINCE (Projects in Controlled Environments) i wskazała jako zbiór najlepszych praktyk zarządzania projektami informatycznymi. Wkrótce jednak metodyka zaczęła być stosowana także poza obszarem IT. (http://pl.wikipedia.org/wiki/prince2#zobacz_te.c5.bc) 20 The PRS Group, International Country Risk Guide (ICRG), strona internetowa https://www.prsgroup.com/about-us/our-two-methodologies/icrg, dostęp dnia Moody's, Moody's Investors Service, strona internetowa https://www.moodys.com/pages/atc002.aspx, dostęp dnia Standard & Poor's, strona internetowa dostęp dnia

10 pomocą takich metod analizuje się dużo informacji, mają one jednak sporo wad. Pierwsza z nich to nie zawsze obiektywne ramy teoretyczne, aby włączyć lub wyłączyć zestaw parametrów stosowanych w różnych systemach ratingowych. Drugą ważną rzeczą jest proces ważenia, a zwłaszcza brak jednoznaczności przy szacowaniu wag. Różne skale mogą dać różne wyniki. Trzecia opcja polega na tym że w większości takich metod nie uwzględnia się takich ważnych parametrów jak lokalizacja kraju i jego regionalnej specyfiki. Ponadto, ekstremalnych sytuacji (rewolucji, wojny) nie można przewidzieć za pomocą metody porównawczej. Na koniec, są to metody statyczne, które oceniają wydarzenia i uwarunkowania z przeszłości, ale które mogą nie mieć żadnego związku z przyszłością. Metodami analitycznymi oceny ryzyka są: metoda specjalnego raportu, metody oceny prawdopodobieństwa wystąpienia niekorzystnych zdarzeń, metody ekonometryczne. Metoda specjalnego raportu w analizie ryzyka politycznego jest najbardziej opisową wśród metod analitycznych. Polega ona na tym, że jeden lub więcej ekspertów bada podstawowe zmienne, które opisują główne cechy danego kraju, a ich wyniki powstają w formie specjalnego raportu. Tak więc, dla każdego kraju raport zazwyczaj zawiera szczegółową analizę sytuacji politycznej, społecznej i gospodarczej, która uwzględnia specyfikę lokalnego środowiska. Bardzo dobrym przykładem jest Worldwide Governance Indicators (WGI) opracowany przez znanego ekonomistę, prezesa Natural Resource Governance Institute, dra Daniela Kaufmanna oraz przez specjalistów Banku Światowego, Aartema Kraay a i Massimo Mastruzzi ego. 23 WGI to jest projekt zbiorczych raportów i indywidualnych wskaźników zarządzania krajem dla 215 państw w okresie Te zagregowane wskaźniki łączą poglądy dużej liczby przedsiębiorstw, obywateli i ekspertów. Są one oparte na danych z 32 różnych źródeł produkowanych przez różne instytuty, badania naukowe, centra analityczne, organizacje pozarządowe, organizacje międzynarodowe i przedsiębiorstwa sektora prywatnego. 24 Wśród metod oceny prawdopodobieństwa wystąpienia niekorzystnych zdarzeń najbardziej znane są: metoda konstruowania drzewa zdarzeń - graficzny sposób śledzenia kolejności możliwych indywidualnych przypadków, oceny prawdopodobieństwa 23 Kaufmann Daniel, Kraay Aart and Mastruzzi Massimo, The Worldwide Governance Indicators: Methodology and Analytical Issues (September 2010). World Bank Policy Research Working Paper No Available at SSRN: dostęp dnia Worldwide Governance Indicators (WGI), strona internetowa dostęp dnia

11 wystąpienia każdego z pośrednich zdarzeń i oszacowanie prawdopodobieństwa końcowego wydarzenia, prowadzącego do strat. Metoda ta pozwala na określenie ogólnego prawdopodobieństwa wystąpienia działań niepożądanych oraz określenia konkretnej oceny inwestycji zagranicznych lub dochodów z handlu. metoda drzewa odmów - graficzne przedstawienie całego łańcucha zdarzeń, konsekwencje których mogłyby doprowadzić do głównego wydarzenia. Innymi słowy, określony sposób, w którym pewne pojedyncze zdarzenia mogą na skutek połączonych efektów spowodować niebezpieczne sytuacje. W ciągu ostatnich dziesięcioleci metoda ta została powszechnie przyjęta na całym świecie do analizy ryzyk biznesowych i inwestycyjnych. Zaletą metody jest możliwość opisania złożonych procesów lub systemów, wyświetlanie i analiza struktury systemu z uwzględnieniem wszystkich pośredników. Rysunek drzewa odmów pomaga lepiej i szczegółowo zrozumieć system. Obie metody (drzewa zdarzeń i drzewa odmów) wzajemnie się uzupełniają. Jest jeszcze metoda "wydarzenie - skutki", która jest bardzo podobna do metody drzewa zdarzeń, ale bez graficznego łańcucha zdarzeń i oceny prawdopodobieństwa nastąpienia każdego przypadku. Podstawową zasadą tej metody jest rozczłonkowanie złożonych układów do oddzielnych prostszych i łatwiejsze badanie części. Każda część jest poddawana szczegółowej analizie w celu wykrycia i zidentyfikowania wszystkich zagrożeń i ryzyka. Zaletami tej metody jest to, że ryzyko jest bardzo szczegółowo badane. Jest mało prawdopodobne, że przy takim podejściu można cokolwiek ważnego przeoczyć, pod warunkiem, że badania prowadzone są przez kompetentnych specjalistów. Najpopularniejszy model ekonometryczny dla oceny ryzyka kraju opracowany został przez profesorów Uniwersytetu Syracuse, Williama Coplina i Michaela O'Leary ego. Podstawą tego modelu jest równanie regresji wielokrotnej. W modelu Coplin-O'Leary niestabilność polityczna jest postrzegana jako zjawisko życia politycznego kraju, które charakteryzuje się powszechnym stosowaniem przemocy wobec rządu w formie zmów, zamachów, wojen, konfliktów etnicznych, etc. Odróżnia się niestabilność wśród elity rządzącej, związanej z walką o władzę oraz niestabilność społeczną, wynikająca z aktywności opozycyjnych sił społeczno-politycznych. Główne wady metod ilościowych to zastosowanie wąskiej definicji ryzyka kraju, jako ryzyka politycznego oraz skupienie na ograniczonej liczbie czynników ryzyka, takich jak niestabilność polityczna, kontrola dewizowa i wywłaszczenie. Pełna lista zagrożeń, o różnym 11

12 stopniu potencjalnego wpływu, jest znacznie szersza i obejmuje setki czynników politycznych, gospodarczych i społeczno-kulturowych. Wybór czynników i określenie ich względnej wagi pozostaje głównym problemem metody ilościowej. 12

13 ROZDZIAŁ III. WPLYW RYZYKA KRAJU NA SYSTEMOWE RYZYKO W UGW Światowy kryzys, który rozpoczął się w 2007 roku doprowadził do konieczności zasadniczego przeglądu ilościowej oceny ryzyka kraju dla prawie wszystkich krajów. Charakter kryzysu ujawnił globalne połączenia gospodarek różnych państw ("efekt domina", "ryzyko zarażania się"), co doprowadziło do ograniczenia stosowanej tradycyjnej metody oceny ryzyka i konieczności opracowania nowego podejścia. Dlatego 16 grudnia 2010 został powołany specjalny niezależny organ Unii Europejskiej, Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego (ESRB). Główną funkcją tego organu jest nadzór makroostrożnościowy nad europejskim systemem finansowym. Priorytetowym zadaniem ESRB jest monitorowanie, szybkie reagowanie, przeciwdziałanie oraz ograniczenie ryzyk systemowych w Unii. Ten rodzaj ryzyka może wystąpić w wyniku ścisłych powiązań między instytucjami finansowymi, rynkami, krajami oraz w wyniku zmian makroekonomicznych i strukturalnych. ESRB w celu wykonywania wyznaczonych zadań wydaje ostrzeżenia i zalecenia do podjęcia niezbędnych działań zaradczych. Bardzo ważne zlecenie Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego dotyczy udzielania kredytów walutowych, a zwłaszcza ograniczenie dostępności takich kredytów dla kredytobiorców niezabezpieczonych przed ryzykiem kursowym. Zlecenie to zostało opublikowane jeszcze 11 października 2011 r. Zaproponowano w nim podwyższenie wymagań dotyczących oceny zdolności kredytowej, wyceny ryzyka kredytowego przez banki oraz zaprowadzenia dla nich dodatkowych wymogów kapitałowych. Według informacji ESRB 25 w lipcu 2012 udział kredytów walutowych we wszystkich kredytach był najwyższy na Łotwie (88%), Litwie (74%), Bułgarii (65%), Rumunii (65%), Węgrzech (58%) i Polsce (32%). Te kraje są najbardziej narażone na negatywne skutki ryzyka kursowego. W opinii ESRB nadmierny wzrost zadłużenia w walutach obcych jest nie tylko źródłem podwyższonego ryzyka dla poszczególnych banków, ale może również stanowić ryzyko dla stabilności finansowej i makroekonomicznej na poziomie całej UE. Zagrożenia o charakterze systemowym związane z kredytami walutowymi obejmują ryzyko płynności i dostępu do finansowania, ryzyko wystąpienia niestabilnych boomów na rynkach aktywów, 25 ESRB Risk Dashboard od , dostęp dnia

14 ograniczenie skuteczności krajowej polityki pieniężnej oraz wzrost wrażliwości gospodarek na zmiany przepływów kapitałowych. 26 Największy udział kredytów walutowych na koniec 2014 roku był w Chorwacji (72%) (Wykres 1). Wykres 1. Kredyty walutowe w państwach UE wg waluty (IV kw. 2014, %) Źródło: ESRB, ESRB Risk Dashboard, W Bułgarii, Rumunii i Polsce udział kredytów walutowych trochę zmniejszył się, ale kraje te pozostają nadal najbardziej narażone na ryzyko kursowe w Unii. Łotwa i Litwa po przyjęciu euro zniwelowali oddziaływanie tego ryzyka. Jeśli przeanalizujemy strukturę kredytów walutowych w wyżej wymienionych krajach, zobaczymy, że większość kredytów jest w euro. Tylko w Polsce, Austrii, Grecji i Słowenii znaczący udział, a czasem zdecydowaną większość, stanowiły kredyty we frankach szwajcarskich. Negatywne skutki ryzyka kursowego można było w tych krajach zaobserwować na początku 2015 roku, po decyzji Szwajcarskiego Banku Narodowego dotyczącej uwolnienia kursu franka. To doprowadziło do silnej aprecjacji franka szwajcarskiego wobec innych walut i do wzrostu wartości długu w tych krajach. Jedną z bardzo ważnych cech obecnej sytuacji w systemie finansowym i ewentualnym pojawieniu się ryzyka systemowego jest to, że prawdopodobieństwo niewypłacalności dwóch lub więcej krajów UE jest większe niż prawdopodobieństwo niewywiązania się dwóch lub więcej europejskich głównych grup bankowych. Choć samo prawdopodobieństwo jest dość 26 Narodowy Bank Polski, Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego (ESRB), strona internetowa dostęp dnia

15 niskie, to ważne jest to, że sytuacja ta powtarzała się przed pierwszą falą kryzysu w 2007 roku i na początku drugiej fali kryzysu w 2010 roku (Wykres 2). Wykres 2. Prawdopodobieństwo jednoczesnego niewykonania zobowiązań finansowych Źródło: jak dla wykresu 1. Można to wytłumaczyć faktem, że kraje zaczęły posługiwać się strategiami instytucji finansowych sprzed kryzysu i wydawać dużo nowych ryzykownych kredytów. Dowodem na to jest negatywny wskaźnik globalnej awersji do ryzyka 27 (Wykres 3). Wykres 3. Globalna awersja do ryzyka Źródło: jak dla wykresu Skonstruowany jako pierwszy główny składnik pięciu aktualnie dostępnych wskaźników awersji do ryzyka, a mianowicie Commerzbank Global Risk Perception, UBS FX Risk Index, Westpac s Risk Appetite Index, BoA ML Risk Aversion Indicator i Credit Suisse Risk Appetite Index. Wzrost wskaźnika oznacza wzrost awersji do ryzyka. 15

16 Wiele państw, szczególnie UE, zaczęło udzielać pożyczek krajom i instytucjom, które z wielkim prawdopodobieństwem nie będą mogły zwrócić pożyczonych funduszy. To może doprowadzić do pojawienia się nowych too big to fail i too important to fail, nie tylko instytucji finansowych, a i całych krajów. Innym przykładem jest poziom zadłużenia krajów UE, który w ostatnich latach wzrósł (Wykres 4). Wykres 4. Łączny dług w stosunku do PKB Uwaga: Zadłużenie sektora prywatnego nie jest dostępne dla BG i CY z powodu krajowych ograniczeń poufności. Średnie za trzy lata nie są dostępne dla BG, CY, CZ, DK, GR, IE, RO i SK. Źródło: ECB, European Commission Więcej niż 2/3 krajów Unii (71,4%) posiada łączny dług powyżej 200% swojego PKB. Całkowite zadłużenie w około połowie krajów stanowi 300% PKB i więcej. Wśród tych krajów są tak problematyczne kraje PIIGS, jak i duże, stabilne Francja i Wielka Brytania. Trochę powyżej 100% PKB łącznego długu mają tak małe gospodarki jak Czechy, Polska, Słowacja i Rumunia. Zazwyczaj kredytowanie przedsiębiorstw i ludności ma pozytywny wpływ na rozwój gospodarczy. Ogólna struktura zadłużenia wskazuje, że dużą częścią tego długu jest dług publiczny, co jest sygnałem negatywnym. W krajach takich jak Grecja, Włochy, Irlandia, Belgia dług publiczny jest o dwa razy większy od dopuszczalnego poziomu 60% wyznaczonego w warunkach konwergencji. Większość krajów UE nie spełnia tego warunku. Nawet w stabilnych krajach takich jak Francja, Niemcy i Wielka Brytania dług publiczny wynosi blisko 100% PKB. 16

17 Kolejnym ważnym elementem ryzyka kraju jest zmiana tempa rozwoju gospodarczego. W ostatnich latach można zaobserwować znaczne spowolnienie największych gospodarek UE. Średni wzrost PKB w UE zmniejszył się o trzy razy do 1,2%. W krajach takich jak Francja, Portugalia, Belgia, Holandia odnotowano wzrost PKB o mniej niż 1%, a w Finlandii, Austrii i Włoszech odnotowuje się spadek PKB. Według badań Global Risks przeprowadzonych przez The Economist jednym z największych globalnych zagrożeń jest zastój gospodarczy i polityczny populizm w krajach UE, które mogą doprowadzić do rozpadu strefy euro. 28 Jak widać z badań globalnej stabilności finansowej przeprowadzonej przez MFW 29 (Wykres 5) w ciągu ostatnich sześciu miesięcy wskaźniki stabilności pogorszyły się. Wykres 5. Mapa globalnej stabilności finansowej. Zagrożenia i warunki Źródło: International Monetary Fund, Global Financial Stability Report. Navigating Monetary Policy Challenges and Managing Risks Washington, DC: International Monetary Fund, April 2015, s.1. Ryzyko rynkowe, ryzyko płynności oraz ryzyko rynków wschodzących wzrosły i są bardzo wysokie. Poziom ryzyk makroekonomicznych nie zmienił się i pozostają powyżej średniego. Globalna sytuacja finansowa pogorszyła się, a apetyt na ryzyko spada, ale nadal zostaje powyżej średniego. Kontynuacja takich tendencji, jak zmniejszenie apetytu na ryzyko i wzrost ryzyka rynków wschodzących może doprowadzić do wycofania środków z takich gospodarek. Będzie to spowolniać ich i tak nie za bardzo szybki wzrost i tempyo wychodzenia z kryzysu. Spowolni się doganianie gospodarek rozwiniętych, co doprowadzi do 28 Economist Intelligence Unit, Global Forecasting Service, strona internetowa dostęp dnia Global Financial Stability Report. Navigating Monetary Policy Challenges and Managing Risks Washington, DC: International Monetary Fund, April 2015 (World economic and financial surveys) 17

18 zwiększenia luki między krajami rozwiniętymi i rozwijającymi się w UE. Skutkiem tego będzie wzrost niezadowolenia społecznego i ryzyka kraju w ogóle, a to z kolei może być warunkiem wstępnym dla powstania nowego ryzyka systemowego w UGW. Ocena ryzyka kraju na podstawie Worldwide Governance Indicators (WGI), opracowanych przez specjalistów Banku Światowego, wyraźnie wskazuje na jeszcze jedno zagrożenie Unii Europejskiej - brak jednorodności stowarzyszenia (Wykres 6). Wykres 6. Worldwide Governance Indicators Źródło: The Worldwide Governance Indicators, dostęp Dla parametrów Stabilność Polityczna i Jakość regulacji widać dość wyraźny podział na kraje północy Europy z niskim ryzykiem i południowe o średnim i wysokim ryzyku. Najwyższy poziom odnotowano w Grecji i Hiszpanii. Dla wskaźników Skuteczność rządu, Praworządność i Kontrola korupcji wyraźnie widoczny jest podział UE na wschód - ze średnim ryzykiem i zachód z niskim ryzykiem. Jednolitość krajów UE widoczna jest przy 18

19 ocenie wskaźnika Głosowanie i odpowiedzialność. Wszystkie kraje UE za wyjątkiem Grecji, Węgier, Rumunii i Bułgarii mają prawie ten sam poziom. Analiza ryzyka kraju przeprowadzona przez Euromoney wyraźnie wskazuje na kolejny dowód braku jednorodności Unii Europejskiej (Wykres 7). Już wielokrotnie wymieniane w różnych publikacjach na temat "Europy dwóch prędkości" - stabilnej i rozwiniętej Północy przeciwko destabilizacyjnemu oraz problematycznemu Południu. Państwa UE można podzielić na trzy grupy w zależności od ryzyka kraju: niskiego ryzyka (kolory zielony i jasnozielony), średniego (żółty), wysokiego (jasnoczerwony i czerwony). Wykres 7. Ryzyko kraju w Unii Europejskiej Źródło: Euromoney Country Risk, dostęp Wielkie prawdopodobieństwo wystąpienia ryzyka kraju obserwowane jest w nowych krajach członkowskich UE, takich jak Chorwacja, Rumunia, Bułgaria, Węgry, a oczywiście największe takie ryzyko występuje w Grecji. Grupę ze średnim poziomem ryzyka tworzą Litwa, Łotwa i kraje PIIGS bez Grecji. Pozostałe kraje UE mają niski poziom ryzyka kraju, a najniższy jest on w krajach skandynawskich. 19

20 Mimo, że gospodarki o najwyższym ryzyku nie odgrywają ważnej roli w UE, to bliższe relacje gospodarek tych krajów z innymi gospodarkami mogą doprowadzić do ryzyka systemowego w całej strefie euro. Tezę tę potwierdza informacja o wierzytelności transgranicznej banków krajów Unii na wykresie 8. Wykres 8. Wierzytelności transgraniczne banków Uwaga: Dane dla wierzytelności zagranicznych odnoszą się do wierzytelności wobec głównego dłużnika Rozmiar kół odpowiada relacji wierzytelności zagranicznych do skonsolidowanych kapitałów własnych sektora bankowego w danym kraju. Grubość strzałki zależy od relacji wierzytelności zagranicznych z danego kraju (tj. wierzytelności banków w kraju A wobec kredytobiorców w kraju B) do całkowitej wartości kapitałów sektora bankowego posiadającego te wierzytelności.. Strzałki wychodzą tylko z krajów Unii Europejskiej raportujących do BIS oraz takich gdzie relacja tego typu wierzytelności do kapitałów własnych jest większa niż 75%. Źródło: BIS, ECB Wykres 8 pokazuje ścisłe wzajemne powiązanie sektora finansowego Hiszpanii, Irlandii i Wielkiej Brytanii. Udział wzajemnych wierzytelności zagranicznych między Irlandią i Anglią jest na poziomie ponad 300%, co potwierdza bardzo wysokie ryzyko zarażenia w tych krajach. Wyższa niż 100% dwustronna wierzytelność zagraniczna występuje między Włochami, które teraz mają sporo problemów finansowych, a Niemcami. Dlatego pogorszenie się sytuacji we Włoszech jest dość zauważalne przede wszystkim dla 20

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego Shadow banking. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego dostępu do środków banku centralnego lub

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Zmiany struktury sektora bankowego w Europie rola konkurencji Małgorzata Pawłowska, Instytut Ekonomiczny NBP* Niniejsza prezentacja

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY JOANNA redakcja naukowa SWIDERSKA WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY Ujęcie instytucjonalne Difin Spis treści Wprowadzenie 11 Część I System gwarantowania depozytów 15 Rozdział 1. Geneza i uwarunkowania tworzenia

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r.

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r. Shadow banking Dobiesław Tymoczko Warszawa, 15 listopada 2012 r. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu. Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi

Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu. Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Założenia Umowy Kapitałowej Przyjętej w 1988r.(Bazylea I) podstawowym wyznacznikiem

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki Wstęp... 11 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki... 23 1.1. Wprowadzenie... 23 1.2. Definicje zjawiska cyklu koniukturalnego,

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Rola instytucji bankowych w destabilizacji systemu finansowego

Rola instytucji bankowych w destabilizacji systemu finansowego Rola instytucji bankowych w destabilizacji systemu finansowego Aleksandra Szunke Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach Katedra Bankowości i Rynków Finansowych aleksandra.szunke@ue.katowice.pl Plan wystąpienia

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012 Sytuacja polskiego sektora bankowego Warszawa, 22 listopada 2012 Plan prezentacji Struktura rynku finansowego Uwarunkowania makroekonomiczne Struktura sektora bankowego w Polsce Bilans Należności brutto

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY UNIWERSYTET EKONOMICZNY w POZNANIU Paweł Śliwiński PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY w krajach Europy Srodkowo-Wschodniej w latach 1994-2008 B 380901 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 8 marca 2012 r.

Warszawa, 8 marca 2012 r. Kondycja banków w Europie i Polsce. Czy problemy finansowe inwestorów strategicznych wpłyną na zaostrzenie polityki kredytowej w spółkach-córkach w Polsce Warszawa, 8 marca 2012 r. Samodzielność w ramach

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r.

Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r. Warszawa, 10 lutego 2016 r. Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r. Polski system finansowy w ostatnim półroczu funkcjonował stabilnie. Otoczenie międzynarodowe gospodarki polskiej nadal

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WEDŁUG STANU NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2011 ROKU I. WSTĘP 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Poland a true special economic zone

Poland a true special economic zone Poland a true special economic zone Raport EY Paweł Tynel 25 listopada 2013 r. Dlaczego powstał raport Poland a true special economic zone Zebranie w jednym dokumencie ważnych informacji dla inwestorów

Bardziej szczegółowo

Agencja ratingowa EuroRating podstawowe informacje

Agencja ratingowa EuroRating podstawowe informacje www.eurorating.com tel.: +48 22 349 24 89 fax: +48 22 349 28 43 e-mail: info@eurorating.com ul. Cynamonowa 19 lok. 548, 02-777 Warszawa (Poland) Agencja ratingowa EuroRating podstawowe informacje O firmie

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa październik 2012 r. Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy październik 2012 2 Kategorie aktywów cieszące się

Bardziej szczegółowo

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Istota i przedmiot statystyki oraz demografii. Prezentacja danych statystycznych Znaczenia słowa statystyka Znaczenie I - nazwa zbioru danych liczbowych prezentujących

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Wydawnictwo KUL Lublin 2012 SPIS TREŚCI Od autora 9 Część I DŁUG NA ŚWIECIE: FAKTY I. BOMBA DŁUGU PUBLICZNEGO 13 1. Zegar długu na świecie 14 2. Tym razem w dtugi popadły

Bardziej szczegółowo

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku 25 kwietnia 2016 roku Bieżąca sytuacja gospodarcza Grzegorz Warzocha - AVANTA Auditors & Advisors www.avanta-audit.pl Międzynarodowa sytuacja gospodarcza 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% Globalne tendencje gospodarcze

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Ewa Szczepańska Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Warszawa, dnia 9 kwietnia 2013 r. Agenda Definicje Wytyczne dla zarządzania projektami Wytyczne dla zarządzania ryzykiem Miejsce ryzyka w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

BANKI. EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków

BANKI. EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków Warszawa, 20.01.2015 EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków DZIAŁANIE RATINGOWE Warszawa, 20 stycznia 2015 r. Agencja ratingowa EuroRating zmieniła na negatywną

Bardziej szczegółowo

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper A.Światkowski Wroclaw University of Economics Working paper 1 Planowanie sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży deweloperskiej Cel pracy: Zaplanowanie sprzedaży spółki na rok 2012 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015 19 marca 2012 roku / mln zł / / mln zł / wyniki podsumowanie Rozwój biznesu SEGMENT KORPORACYJNY Transakcje walutowe

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce najważniejsze wnioski i rekomendacje Rynek kredytów hipotecznych będzie odgrywał coraz większą rolę w polskiej gospodarce i działalności krajowych banków

Bardziej szczegółowo

Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa

Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa 1. Kryzys w strefie euro Przyczyny obecnego kryzysu Brak koordynacji tempa wzrostu

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014

Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014 Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014 1 Czynniki Ryzyka i Zagrożenia Jednym z najważniejszych czynników ryzyka, wpływających na zdolność

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej M.Ryng Wroclaw University of Economycs Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie finansowe, metoda procentu od sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r.

Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r. Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r. Webcast r. 1 1 kw. 2015 r. najważniejsze informacje Zyskowność Zysk netto na poziomie 12 mln zł, a zysk brutto 22 mln zł Wyniki Wartość udzielonych kredytów detalicznych

Bardziej szczegółowo

FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA 2

FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA 2 FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA 2 Wstęp Książka przedstawia wybrane kluczowe zagadnienia dotyczące finansowych aspektów funkcjonowania przedsiębiorstwa w obecnych, złożonych warunkach gospodarczych. Są to problemy

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności finansowej Raport jest elementem polityki informacyjnej NBP przyczyniającym się do realizacji

Bardziej szczegółowo

Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro?

Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro? Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro? Juliusz Jabłecki jjablecki@wne.uw.edu.pl Ewa Stawasz ewa.stawasz@gmail.com Plan prezentacji 1. Cel i pytania badawcze 2. Polityka zabezpieczeń EBC 3.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2012 r. DO 31 GRUDNIA 2012 r. PricewaterhouseCoopers Securities S.A., Al.

Bardziej szczegółowo

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO Sławomir Żygowski I Wiceprezes Zarządu ds. bankowości korporacyjnej Nordea Bank Polska S.A. SYTUACJA W SEKTORZE BANKOWYM W POLSCE UWARUNKOWANIA KRYZYSU Wina banków? Globalna

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Nr 384/2008 Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie wymagań

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r.

Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r. Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r. Odpowiedzialne kredytowanie i pożyczanie w UE Odpowiedzialne kredytowanie produkty kredytowe

Bardziej szczegółowo