Początki i rozwój ubezpieczeń społecznych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Początki i rozwój ubezpieczeń społecznych"

Transkrypt

1 Początki i rozwój ubezpieczeń społecznych Genezy ubezpieczeń należy szukać w starożytności. Najpierw powstały zalążki tak zwanych ubezpieczeń gospodarczych. Gromadzono środki, aby za ich pomocą zrekompensować straty losowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (na przykład ryzyko zatonięcia statku). Następnie rozwinęły się ubezpieczenia osobowe związane z zabezpieczeniem środków na wypadek utraty zdrowia, życia czy starości. Natomiast początków ubezpieczeń społecznych trzeba upatrywać w średniowiecznych cechach i bractwach, których jednym z zadań było zapewnienie pomocy swoim członkom w razie zdarzeń losowych 1. Powstanie nowożytnych ubezpieczeń społecznych wiąże się z dziewiętnastowieczną rewolucją przemysłową. Ich powstaniu sprzyjało utrzymywanie się coraz większej grupy ludności z pracy najemnej w przemyśle. Istniało wówczas bardzo duże ryzyko wypadków i chorób, które groziły utratą materialnych podstaw bytu. To wówczas pojawiły się pierwsze postulaty ustawowego uregulowania odpowiedzialności pracodawców za szkody będące następstwem wypadków przy pracy. Już w XVIII wieku powstały dobrowolne kasy wzajemnej pomocy w Anglii. Zostały one uznane przez państwo w 1793 roku 2. Ich burzliwy rozwój nastąpił w XIX wieku 3. Na ich tworzenie we Francji zezwolono w 1834 roku. Z czasem nastąpiła specjalizacja kas w zależności od określonych typów ryzyka, na przykład ustawy górnicze w Prusach i Austrii z 1854 roku nakazywały ich tworzenie w kopalniach. Ich pozytywna rola została dostrzeżona i kasy te zaczęły być subwencjonowane przez państwo (Anglia, Norwegia, Dania) lub gminy (Belgia, Niemcy). Natomiast działalność kas fabrycznych i lokalnych została ustawowo uregulowana w Prusach w połowie XIX wieku. Wprowadzono nawet częściowy obowiązek przynależności do nich. Wraz z rozwojem przemysłu przestała wystarczać indywidualna przezorność, gdyż równocześnie zaczęły słabnąć więzy rodzinne i lokalne. Problemu nędzy wśród niepracujących robotników nie rozwiązywała jednak ani działalność filantropijna, ani tworzona właśnie opieka społeczna, ani prywatne instytucje zbiorowej przezorności, to jest kasy wzajemnej pomocy, kasy fabryczne i związków zawodowych, a także nastawione na zysk tanie ubezpieczenia ludowe. Niezależnie od początków ubezpieczenia społecznego robotników powstało zabezpieczenie na starość dla funkcjonariuszy państwowych zawodowej służby cywilnej i wojskowej. Już w 1775 roku w Prusach utworzono dla urzędników obowiązkowe tak zwane kasy zabezpieczenia wdów. Od 1805 roku w Bawarii, a od 1825 roku w Prusach wypłacano renty po odpowiedniej wysłudze lat, w razie niezdolności do służby, oraz dla wdów i sierot. Na poczet tych świadczeń potrącane były składki z uposażeń. Podobne kasy składkowe zaczęły funkcjonować we Francji od 1811 roku, w Rosji od 1827 roku, a w Austrii od 1866 roku. Wypłaty dla emerytowanych urzędników państwowych były zróżnicowane i zależały od ilości lat służby oraz od przynależności do odpowiedniej grupy urzędników 4. Na ziemiach polskich system emerytalny utworzono po raz pierwszy w 1816 roku w Królestwie Polskim. Obowiązywał on urzędników państwowych. W początkowym okresie potrącano z uposażenia czteroprocentową składkę. Emerytura była wypłacana po 40 latach służby państwowej. Renta przysługiwała w razie niezdolności do pracy stwierdzonej przez 1 Por. E. Grabowski, Ubezpieczenia społeczne w państwach współczesnych, Warszawa 1911, T. Liszcz, Ubezpieczenie społeczne i zaopatrzenie społeczne w Polsce. Zagadnienia prawne, Kraków 1997, s Tak zwane Friendly Societies Act. 3 W 1801 roku kasy wzajemnej pomocy liczyły ok. 500 tys. członków, a w 1899 roku prawie 11,5 mln. 4 Por. W. Muszalski, Ubezpieczenie społeczne, Warszawa 2004, s

2 radę lekarską oraz wdowom i sierotom. Od 1850 roku prawo do świadczenia traciła osoba, która odeszła ze służby państwowej przed ukończeniem 50 roku życia. Powyższy system, korzystniejszy od systemu emerytalnego dla urzędników w Rosji carskiej, przetrwał aż do odzyskania niepodległości przez Polskę 5. Powstanie ubezpieczenia społecznego w Niemczech Pierwsze ustawy dotyczące ubezpieczeń społecznych uchwalono w Niemczech. W związku z niepowodzeniem zastosowania środków represyjnych wobec ruchów socjalistycznych 6, szerzących się wśród robotników niemieckich (na przykład ustawy represyjne z 1878 roku) kanclerz Bismarck zdecydował się na reformy zmieniające na korzyść ich położenie. W 1881 roku cesarz Wilhelm I wygłosił orędzie zapowiadające utworzenie systemu ubezpieczenia społecznego. Powyższą datę uważa się za zwrotną w powstaniu ubezpieczenia społecznego, a także w zaangażowaniu państwa w aktywną politykę społeczną. Uchwalono tak zwane ustawy bismarkowskie wprowadzające świadczenia gwarantowane przez państwo na wypadek choroby (1883 rok), wypadków przy pracy (1884) oraz ubezpieczenie emerytalne związane z ryzykiem inwalidztwa, starości i śmierci (1889). Powyższe ustawy zostały następnie skodyfikowane w ordynacji ubezpieczeniowej (1891). Całość wprowadzonych w Niemczech ustaw po raz pierwszy nazwano ubezpieczeniem społecznym. Wprowadzono je w interesie publicznym, co miało łagodzić napięcia społeczne i osłabiać przeciwników funkcjonującego systemu politycznego. Ubezpieczenie chorobowe wprowadzone w 1883 roku zapewniało zasiłki pieniężne podczas choroby oraz pomoc w pokryciu kosztów leczenia pracownika. Zostało ono oparte na organizacji samorządowej kas chorych i składkach płaconych przez pracodawcę i pracownika. Ubezpieczenie było przymusowe. Z czasem prawem do zasiłku objęto trzytygodniowy okres połogu, który przedłużono następnie do sześciu tygodni. Ubezpieczenie to dotyczyło jedynie pracownic. Wprowadzone w 1884 roku ubezpieczenia z tytułu wypadków przy pracy opierały się na przymusowej składce opłacanej przez pracodawców. Z tytułu wypadków przy pracy wypłacano zryczałtowane renty i zwracano koszty leczenia. Realizowały je samorządowe kasy zawodowe pracodawców, zorganizowane według branż. Pracodawcy mieli w zamian za zwolnienie z odpowiedzialności odszkodowawczej na zasadach prawa cywilnego, wprowadzić pełną profilaktykę z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Nad stanem tej profilaktyki nadzór prowadziły kasy, które mogły nakładać kary natury finansowoskładkowej 7. Pracownicy mogli dochodzić odszkodowań za wypadek przy pracy tylko od kasy na drodze administracyjnej. Jedynym wyjątkiem było dochodzenie odszkodowania na drodze cywilnej w przypadku winy umyślnej pracodawcy stwierdzonej wyrokiem sądu karnego. Przedstawiony powyżej system prewencji wypadkowej został z czasem rozbudowany i funkcjonuje w Niemczech do dnia dzisiejszego. Jednak najważniejsze znaczenie miało wprowadzenie w 1889 roku ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Gwarantowało ono emeryturę po 30 latach opłacania składek i osiągnięciu 70-ciu lat. Ubezpieczenie obejmowało również wypłatę rent z tytułu inwalidztwa (po 5-ciu latach opłacania składek), którego przyczyną nie był wypadek przy pracy. Zakres podmiotowy obejmował robotników i nisko zarabiających pracowników umysłowych. Od 1899 roku systemem objęto również pracowników zatrudnionych w rolnictwie. Do prowadzenia ubezpieczeń emerytalno-rentowych powołano nową instytucję finansowaną 5 Por. M. Święcicki, Instytucje polskiego prawa pracy w latach , Warszawa Socjalistyczna Partia Robotnicza Niemiec powstała w 1875 roku. 7 Kasy działały niezależnie od Inspekcji Pracy, którą utworzono w Niemczech w 1854 roku.

3 przez pracowników i pracodawców oraz dofinansowywaną przez państwo tzw. kasy chorych. W 1911 roku wydano ustawę kodyfikującą prawo ubezpieczenia społecznego 8. Ustawą tą wprowadzono w Niemczech renty wdowie i sieroce, rozszerzono ubezpieczenia emerytalnorentowe o wszystkich pracowników umysłowych oraz umożliwiono zwrot kosztów leczenia rodziny pracownika. Już w 1916 roku obniżono w Niemczech wiek emerytalny do 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet. Natomiast w 1925 roku wprowadzono ubezpieczenie z tytułu chorób zawodowych oraz poszerzono ubezpieczenie wypadkowe o ryzyko wypadków w drodze do pracy i z pracy. W 1938 roku ubezpieczenie emerytalne zostało rozszerzone o rzemieślników. Niemiecki system ubezpieczenia społecznego pomijał funkcjonariuszy państwowych, którzy korzystali z odrębnie stworzonego dla nich systemu. Ubezpieczenia społeczne w Niemczech oparto na zasadach: wzajemności, przymusu, zróżnicowania składki oraz tak zwanego solidaryzmu. Zasada wzajemności związana była z wypłatą świadczeń osobom płacącym składki i należącym do funduszu ubezpieczeniowego. Ubezpieczenie było przymusowe, to jest pracodawca miał obowiązek zgłosić pracownika do ubezpieczenia. Zróżnicowanie składki polegało na tym, że płacił ją zarówno pracownik, jak i pracodawca. W ubezpieczeniu chorobowym pracownik płacił dwie trzecie, a pracodawca jedną trzecią, w ubezpieczeniu emerytalnym obie strony płaciły po połowie, natomiast w ubezpieczeniu wypadkowym całość składki płacił pracodawca. Ubezpieczenia społeczne w Niemczech oparto na solidaryzmie ubezpieczonych. Polegało to na tym, że odstąpiono od uzależnienia świadczeń od wysokości uiszczonej składki. Zastosowano natomiast tak zwaną składkę przeciętną zapewniającą osiągnięcie w systemie równowagi wpłacanych i wypłacanych świadczeń. W systemie niemieckim poszczególne fundusze zostały wyodrębnione. Fundusz emerytalno-rentowy był subsydiowany z budżetu państwa. Założenia i organizacja powyższego systemu, oczywiście ze zmianami w niektórych szczegółowych rozwiązaniach, obowiązują do dziś w Niemczech. Ubezpieczenia społeczne w innych państwach europejskich System przyjęty w Niemczech zaczęły stopniowo wprowadzać inne kraje europejskie. Nieco inny model ukształtował się natomiast w Anglii i w krajach skandynawskich, zwłaszcza w Danii. Przed pierwszą wojną światową ubezpieczenia emerytalno-rentowe wprowadziła Austria (1906) 9, Francja oraz Rumunia (1912). We Francji ustawę o emeryturach i rentach dla robotników, drobnych rolników oraz prowadzących własną działalność zarobkową uchwalono w 1910 roku. Z powodu licznych sporów jej interpretacji dokonał Sąd Kasacyjny, który uznał, że ubezpieczenie to jest dobrowolne. Szybki rozwój ubezpieczeń emerytalno-rentowych nastąpił w dwudziestoleciu międzywojennym. Obowiązkowe ubezpieczenia wprowadzono w 1919 roku w Holandii, w Hiszpanii i we Włoszech, w 1924 roku w Belgii i Bułgarii, w 1933 roku w Polsce i Portugalii, w 1934 roku w Grecji oraz w 1937 roku w Jugosławii. Największe trudności z wprowadzeniem obowiązkowego ubezpieczenia były we Francji. Uchwalona w 1928 roku ustawa emerytalna została znowelizowana jeszcze przed wejściem w życie. Na mocy wprowadzonej w 1930 roku ustawy przyznawano emerytury w wysokości skalkulowanej na podstawie średnich zarobków z całego życia 10. Zainicjowane w Niemczech w 1883 roku przymusowe ubezpieczenia chorobowe stopniowo zaczęto wprowadzać w pozostałych krajach europejskich. Powstały one: w Austrii 8 Tak zwane Reichsversicherungsordnung, RVO. 9 Obejmowało ono tylko pracowników umysłowych. 10 W. Muszalski, Ubezpieczenie..., s. 48.

4 w 1888 roku, na Węgrzech w 1891 roku, w Norwegii w 1909 roku, w Serbii w 1910 roku, w Wielkiej Brytanii w 1911 roku oraz w Rumunii w 1912 roku. Po pierwszej wojnie światowej ubezpieczenia te rozwinęły się w Bułgarii w 1918 roku, w Grecji w 1922 roku, w Holandii w 1930 roku i w Portugalii w 1933 roku. W czasie wojny ubezpieczenia chorobowe wprowadzono we Włoszech i w Hiszpanii, a po wojnie we Francji i Belgii (w obu w 1945 roku). W większości krajów wprowadzono system ubezpieczenia wypadkowego. Wyklarowały się trzy modele takiego ubezpieczenia: niemiecki przymusowego ubezpieczenia, przymus ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej pracodawcy albo wprowadzono ustawy o rozszerzonej odpowiedzialności pracodawcy 11. Model niemiecki wprowadzono w: Niemczech (1884), Austrii (1887), Norwegii (1894), Holandii (1901), na Węgrzech (1907), Serbii (1910), Szwajcarii (1912), Rosji (1912), Rumunii (1912) i Szwecji (1916). Włoski model przymusu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej pracodawcy oprócz Włoch (1898) wprowadziły również Portugalia (1913) i Dania (1917). Natomiast brytyjski system rozszerzonej odpowiedzialności pracodawcy uchwalono w: Anglii (1897), Danii ( ), Francji (1898), Hiszpanii (1900), Szwecji ( ), Belgii (1903), Rosji ( ) oraz w Grecji (1915). Dużym osiągnięciem było stworzenie systemu ubezpieczeń macierzyńskich we Włoszech (1910) 12. W Anglii i państwach skandynawskich wprowadzono najwcześniej ubezpieczenie od bezrobocia 13. W 1891 roku w Danii wprowadzono system zryczałtowanych zapomóg dla starców pozostających bez środków do życia. Od 1922 roku zapomogi te miały charakter roszczeniowy. W systemie angielskim od 1908 roku funkcjonują renty dla osób, które ukończyły 70 lat, nie posiadały środków utrzymania i nie były sądownie karane. Renty te były wypłacane przez państwo, a ich wysokość była stała. Od 1911 roku funkcjonowały natomiast ubezpieczenia chorobowe, a wypłacane zasiłki miały zryczałtowaną wielkość niezależną od odprowadzanych składek. Okres międzywojenny charakteryzował się dalszym rozwojem ubezpieczeń na wypadek bezrobocia. W krajach skandynawskich ubezpieczenia te były dobrowolne, tylko częściowo finansowane przez państwo. W 1935 roku ubezpieczenie na wypadek bezrobocia wprowadzono w Stanach Zjednoczonych. Skutki bezrobocia w USA miało również złagodzić wprowadzone w tym samym roku ubezpieczenie emerytalne. Jest to jak dotychczas jedyne takie ubezpieczenie w skali federalnej. W latach trzydziestych w kilku państwach europejskich wprowadzono system zasiłków rodzinnych. Wprowadzono je na przykład w 1930 roku w Belgii oraz w 1932 we Francji. System ubezpieczenia emerytalno-rentowego oraz zasiłkowego wprowadzono również przed II wojną światową w Związku Radzieckim. Duże zmiany zaszły w Anglii, gdzie w latach wprowadzono: finansowane przez państwo zasiłki rodzinne, ubezpieczenie wypadkowe oraz udoskonalono system rentowy. Natomiast w 1959 roku wprowadzono dodatkowe ubezpieczenie emerytalne dla pracowników. Reformę systemu emerytalnego przeprowadzono w 1956 roku w Związku Radzieckim, w 1964 roku ubezpieczeniem objęto także kołchoźników. W latach takie kraje, jak Bułgaria, Węgry i Czechosłowacja wprowadziły urlopy i zasiłki wychowawcze. 11 W latach podobne rozwiązania wprowadzono w większości stanów USA. 12 Obejmowały one robotnice fabryczne w wieku lat. 13 Od 1910 roku funkcjonują w Anglii biura pośrednictwa pracy. Zasiłek dla bezrobotnych przysługiwał przez 15 tygodni.

5 Lata osiemdziesiąte XX wieku charakteryzują się zmniejszeniem rozwoju ubezpieczeń społecznych, co wiązało się z ograniczaniem wydatków na nie. Reformy systemów emerytalnych dokonały wtedy największe państwa, to jest USA, Anglia, Niemcy i Związek Radziecki. Rewolucyjnej reformy dokonano w 1981 roku w Chile, gdzie wprowadzono system przymusowego oszczędzania w prywatnych zakładach ubezpieczeniowych. System ten z czasem wprowadziło wiele krajów Ameryki Południowej. Podobny system wprowadzono w 1998 roku na Węgrzech oraz w 1999 roku w Polsce. Rozwój ubezpieczeń społecznych w świecie Liberalne koncepcje przeciwne tworzeniu przymusowego ubezpieczenia społecznego oraz niski poziom rozwoju gospodarczego spowodowały, że w wielu krajach pozaeuropejskich rozwijało się ono bardzo powoli. W Stanach Zjednoczonych pierwszą ustawę federalną o zabezpieczeniu społecznym wydano w 1935 roku 14. Była to część programu tzw. polityki Nowego Ładu (New Deal), będącej reakcją na wielki kryzys. Ustawa wprowadziła przymus ubezpieczenia. Ubezpieczenie emerytalne miało zmniejszyć podaż pracy, jednak wypłacane świadczenia nie mogły być wyższe niż zasiłek dla bezrobotnych. W 1939 roku w USA wprowadzono renty rodzinne. Poza Stanami Zjednoczonymi system taki zaczęły tworzyć stosunkowo dobrze rozwinięte kraje południowoamerykańskie: Argentyna, Brazylia, Ekwador, Chile oraz Peru. System zabezpieczenia społecznego wprowadzono w 1938 roku w Nowej Zelandii oraz w 1947 roku w Australii. Jeśli chodzi o ubezpieczenie od wypadków przy pracy to koncepcje przymusowego ubezpieczenia wprowadzono w Chile i w Japonii. W krajach Ameryki Łacińskiej wprowadzono ubezpieczenia dobrowolne w wybranej instytucji ubezpieczeniowej. Natomiast w takich krajach jak Brazylia, Nowa Zelandia i Australia wprowadzono rozszerzoną odpowiedzialność cywilną pracodawcy. W Kanadzie i w Stanach Zjednoczonych model ubezpieczenia wypadkowego zależał od stanu. Po drugiej wojnie światowej w Australii i Nowej Zelandii rozwinęły się różne formy zabezpieczenia społecznego. W Stanach Zjednoczonych dotychczasowe ubezpieczenie emerytalne rozszerzono od 1951 roku na prowadzących własną działalność gospodarczą, a od 1956 roku o ryzyko inwalidztwa. Tylko w trzech stanach wprowadzono obowiązek ubezpieczenia chorobowego płaconego przez pracodawców. W pozostałych stanach postulowano zorganizowanie takiego ubezpieczenia, zwłaszcza, jeśli chodzi o zwrot kosztów leczenia. Dobrowolne ubezpieczenie w skali federalnej wprowadzono w 1966 roku. Było to tzw. dobrowolne ubezpieczenie szpitalne. Ubezpieczenie to osobom po 65. roku życia gwarantowało rozszerzone usługi lecznicze. Prawo do takich usług miały również osoby będące od dwóch lat na rencie inwalidzkiej. Ubezpieczenia te w jednej czwartej były pokrywane przez opłacających składkę, a w pozostałej części przez państwo. W 1984 roku przymusowe ubezpieczenia chorobowe obowiązywały w 5 stanach. Ubezpieczenia wypadkowe w Stanach Zjednoczonych funkcjonują we wszystkich stanach. W większości stanów są prywatne zakłady ubezpieczeniowe. Natomiast publiczne zakłady stanowe istnieją tylko w kilku stanach. Wielkość przeciętnej emerytury w Stanach Zjednoczonych wynosi 42 procent przeciętnych zarobków krajowych. Składka na ubezpieczenie emerytalne to 12,4 procent wynagrodzenia. Płacą ją w połowie pracownik i pracodawca. System emerytalny w Stanach 14 Social Security Act.

6 Zjednoczonych po objęciu go w 1983 roku podatkiem dochodowym stał się podobny do świadczeń opieki społecznej. System ten zbudowany jest na zasadzie ubezpieczeniowej, chociaż w istocie podobny jest do systemów zabezpieczeniowych. Charakteryzuje go silna degresja świadczenia do wysokości podstawy, która dodatkowo pozostaje ograniczona niskim poziomem składek, niewiele przekraczającym dwukrotne wynagrodzenie robotnika produkcyjnego. Wymusza to uzupełnienie go przez systemy zakładowe oraz indywidualne ubezpieczenie pracowników w firmach finansowo-ubezpieczeniowych. Jest to zatem w zasadzie system dwu lub trzy filarowy 15. W Australii dopiero w 1964 roku zniesiono wymóg tak zwanego godnego starca. System emerytalny oparty jest o świadczenia ryczałtowe. Emerytury finansowane są z podatków, nie płaci się składek. Na emeryturę mogą przejść kobiety po osiągnięciu 60 lat i mężczyźni po osiągnięciu 65 lat. Świadczeniobiorcy muszą jednak zamieszkiwać w Australii minimum 10 lat i przejść tak zwany test dochodowy i majątkowy (nie można przekroczyć określonego limitu). Emerytura w postaci ryczałtu jest wypłacana co dwa tygodnie. Przy obliczaniu wysokości świadczenia uwzględnia się sytuację, czy otrzymujący świadczenie jest osobą samotną, czy też ma na utrzymaniu dziecko. Podobne zasady obowiązują przy wypłacie świadczeń dla inwalidów i wdów. W 1992 roku nałożono na pracodawców obowiązek zapewnienia swoim pracownikom dostępu do dodatkowego zabezpieczenia na starość. W Nowej Zelandii świadczenia są również finansowane z budżetu. Nie opłaca się składek emerytalnych. Świadczenia mają charakter zryczałtowany, zależą od osiągniętego wieku i okresu zamieszkania. Wypłaca się je co dwa tygodnie. Dla inwalidów i wdów wysokość świadczenia ustalana jest na podstawie wysokości dochodów. Wprowadzone w 1920 roku ubezpieczenie emerytalne w Chile było skrajnie zróżnicowane. W kraju funkcjonowało ponad sto różnych systemów (na emeryturę przechodzono w wieku od 42 do 65 lat). Konsekwencją kryzysu paliwowego oraz przejęcia władzy przez generała Augusta Pinocheta w 1974 roku było wprowadzenie szerokich reform finansowych i podatkowych. Reformę emerytalną przeprowadzono w 1981 roku. Obowiązkiem ubezpieczenia emerytalnego objęci są tylko pracownicy zatrudnieni w sposób formalny. Pozostali pracownicy mogą do niego przystąpić dobrowolnie. W 1995 roku opłacało składki emerytalne tylko 58 procent zatrudnionych. Pozostali robili to sporadycznie, licząc na otrzymanie minimalnej gwarantowanej emerytury, której wysokość została określona na 70 procent płacy minimalnej. Składkę w wysokości 10 procent wynagrodzenia oraz 3 procent na ubezpieczenie inwalidzkie opłacają wyłącznie pracownicy. Składki ubezpieczonych gromadzone są na indywidualnych kontach. Zarządzają nimi prywatne fundusze inwestycyjne. Między funduszami istnieje silna konkurencja. W 1990 roku dwa z nich skupiły połowę wszystkich ubezpieczonych. Po ośmiu latach funkcjonowania nowego systemu zaczął on przynosić duże oszczędności. Wartość funduszy w 1995 roku osiągnęła 43 procent produktu krajowego brutto i stale rosła. Wspomniana wcześniej minimalna gwarantowana emerytura przysługuje po osiągnięciu 65 lat mężczyźni i 60 lat kobiety oraz po udokumentowaniu 20 lat składkowych. Państwo dopłaca brakującą różnicę, gdy wysokość emerytury wynikająca z opłaconych składek jest zbyt niska. Emerytura ta w 1997 roku wynosiła 75 procent minimalnej płacy. Jest ona typowym zryczałtowanym świadczeniem zaopatrzeniowym gwarantowanym przez budżet państwa. W Argentynie zasadniczej reformy dokonano w 1994 roku. Ubezpieczenie emerytalne istniało tu od 1904 roku. W państwie tym funkcjonowały dwa odrębne systemy dla pracowników i prowadzących działalność gospodarczą. Od 1969 roku koszty systemu systematycznie zaczęły narastać. Uchwalona w 1993 roku ustawa oparła reformę emerytur na 15 W. Muszalski, Ubezpieczenie..., s. 98.

7 dwóch obowiązkowych filarach. Pierwszy filar jest publiczny i repartycyjny natomiast drugi do wyboru: publiczny albo prywatny. Na emeryturę mogą przejść mężczyźni po ukończeniu 65 lat i kobiety po ukończeniu 60 lat, o ile przepracowali 30 lat. Kryzysy gospodarcze, jakie przetoczyły się przez Amerykę Łacińską spowodowały podjęcie reform systemu ubezpieczeń w większości krajów tego regionu. Oprócz Chile i Argentyny reformy takie wprowadzono w 1993 roku w Peru, w 1994 roku w Kolumbii, w 1996 roku w Urugwaju, w 1997 roku w Meksyku i Boliwii oraz w 1998 roku w Salwadorze. W Meksyku wprowadzono centralizację systemu. Prawo wyboru systemu wprowadzono w Peru i Kolumbii. W Argentynie i Urugwaju utworzono system dwufilarowy. Pierwszy filar jest publiczny, a drugi: publiczny albo prywatny. W takich krajach jak Chile, Kolumbia, Argentyna, Urugwaj, Meksyk oraz Salwador zachowano instytucję minimalnej emerytury, do której dopłaca budżet państwa. Przymusowe systemy ubezpieczeń emerytalnych zaczęto wprowadzać również w Afryce, Azji oraz w małych państewkach na wyspach Morza Karaibskiego oraz na Pacyfiku. Ubezpieczenia takie pojawiły się w 1951 roku w Indonezji i Malezji, w 1952 roku w Indiach, w 1953 roku w Singapurze. Do końca lat osiemdziesiątych XX stulecia systemy takie wprowadzono w dalszych 28 krajach Afryki, Azji i Pacyfiku. Duże trudności z ich tworzeniem wynikają ze znacznego odsetka ludzi bezrobotnych, pracujących w rolnictwie, niskich płac, dużej inflacji i niestałości systemów politycznych. Zarówno kryzysy gospodarcze, jak i zachwianie się zasady repartycji prostej ograniczyło rozwój systemów ubezpieczenia społecznego. Bank Światowy w raporcie z 1994 roku zalecił zastąpienie systemu repartycji, opartego na finansowaniu świadczeń, bieżącą składką, finansowaniem w drodze kapitalizacji indywidualnych składek. Administrowaniem powyższymi funduszami powinny się zająć prywatne podmioty, działające pod nadzorem państwa. Miałyby one konkurować ze sobą i być nastawione na zysk. Nowy system przy poparciu Banku Światowego zaczął być wprowadzany w latach dziewięćdziesiątych w państwach Ameryki Łacińskiej oraz w krajach Europy Środkowo- Wschodniej. Piotr Makarzec ZUS Oddział Lublin Tekst pochodzi z majowego wydania miesięcznika Ubezpieczenia społeczne. Teoria i praktyka. Na temat reformy chilijskiej warto przeczytać także wywiad z profesorem M. Górą w numerze 4 Ubezpieczeń Społecznych. Teoria i Praktyka z 2009 roku oraz artykuły Z. Czepulis- Rutkowskiej Reformy emerytalne i E. Hąci-Galdamez Pan Reynaldo i fundusz Ali Baby dwadzieścia osiem lat po reformie emerytur w Chile w numerze 5.

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych 1 9 Ubezpieczenia społeczne Ich głównym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa materialnego osobom w podeszłym wieku, niezdolnym do pracy, ofiarom wypadków oraz chorób. Wypłaty

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE Ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej ( Dz. U. Z 2007 r. nr 65, poz. 437 z pózn. zm.) określa zadania i kompetencje właściwych ministrów, m.in.

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Wojciech Muszalski - Prawo socjalne W 5. Spis treści

Księgarnia PWN: Wojciech Muszalski - Prawo socjalne W 5. Spis treści Księgarnia PWN: Wojciech Muszalski - Prawo socjalne W 5 Wprowadzenie... 11 Literatura... 14 Część pierwsza. PRAWO PRACY... 15 Rozdział I. Ogólna charakterystyka prawa pracy... 17 1. Pojęcieprawapracy...

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE Spis treści Wykaz skrótów......................................................... 8 Wstęp................................................................. 9 CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE 1. RYZYKO

Bardziej szczegółowo

W 5. Księgarnia PWN: Wojciech Muszalski - Prawo socjalne. Spis treści

W 5. Księgarnia PWN: Wojciech Muszalski - Prawo socjalne. Spis treści W 5 Księgarnia PWN: Wojciech Muszalski - Prawo socjalne Wprowadzenie... 11 Literatura... 14 Część pierwsza. PRAWO PRACY 15 Rozdział I. Ogólna charakterystyka prawa pracy... 17 1. Pojęcie prawa pracy...

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE PROBLEMY DO ROZWIĄZANIA W NAJBLIŻSZEJ PRZYSZŁOŚCI Redakcja naukowa Gertruda Uścińska Warszawa 2008 WPROWADZENIE 13 Rozdział I Hanna Perło, Gertruda Uścińska, Hanna Zalewska

Bardziej szczegółowo

WZÓR WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA WYCHOWAWCZEGO

WZÓR WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA WYCHOWAWCZEGO Załączniki do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia... 2016 r. (poz....) Załącznik nr 1 WZÓR Nazwa organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego:

Bardziej szczegółowo

Prawo socjalne. Autor: Wojciech Muszalski

Prawo socjalne. Autor: Wojciech Muszalski Prawo socjalne Autor: Wojciech Muszalski Wprowadzenie Część pierwsza. PRAWO PRACY Rozdział I. Ogólna charakterystyka prawa pracy 1. Pojęcie prawa pracy 2. Geneza i rozwój ochrony pracy 3. Ochrona pracy

Bardziej szczegółowo

System świadczeń społecznych 2015-12-20 21:13:37

System świadczeń społecznych 2015-12-20 21:13:37 System świadczeń społecznych 2015-12-20 21:13:37 2 We Włoszech funkcjonuje dość skomplikowany system świadczeń społecznych. Dwie podstawowe instytucje zajmujące się problematyką ubezpieczeń społecznych

Bardziej szczegółowo

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne)

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) Zakres przedmiotowy systemu zabezpieczenia społecznego wyznacza katalog ryzyk społecznych: choroby macierzyństwa

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej (jako

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r... 9

SPIS TREŚCI. Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r... 9 SPIS TREŚCI 1. KODEKS PRACY Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r.... 9 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

Fundusze inwestycyjne i emerytalne

Fundusze inwestycyjne i emerytalne Fundusze inwestycyjne i emerytalne WYKŁAD 8 FUNDUSZE EMERYTALNE W SYSTEMIE EMERALNYMY CEL I STRUKTURA SYSTEMU EMERYTALNEGO (1) Pojęcie ogólne: ogół planów (programów) wypłacających świadczenia emerytalne.

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY LISTA PŁAC - PRZYKŁADY Spis treści I. Lista płac przykłady... 2 1) Praca w miejscu zamieszkania, przysługuje ulga... 2 2) Praca poza miejscem zamieszkania, przysługuje ulga... 3 3) Praca w miejscu zamieszkania,

Bardziej szczegółowo

Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS

Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS ZUS zajmuje się przyznawaniem i wypłatą: emerytur i rent zasiłków chorobowych, macierzyńskich opiekuńczych, pogrzebowych świadczeń przedemerytalnych,

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka.

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka. Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe. Klasyfikacja ubezpieczeń Ubezpieczenia dzielimy na: Społeczne, Gospodarcze. Ubezpieczenia społeczne naleŝą do sektora publicznego, są ściśle związane z pracownikiem

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część A. Prawo pracy. Część B. Indywidualne stosunki pracy. Wykaz skrótów Literatura XIII XV

Spis treści. Część A. Prawo pracy. Część B. Indywidualne stosunki pracy. Wykaz skrótów Literatura XIII XV Wykaz skrótów Literatura XIII XV Część A. Prawo pracy Rozdział I. Wstęp do prawa pracy 1 1. Pojęcie prawa pracy 1 2. Przedmiot regulacji prawa pracy 1 I. Indywidualne stosunki pracy 2 II. Zbiorowe stosunki

Bardziej szczegółowo

III filar ubezpieczenia emerytalnego

III filar ubezpieczenia emerytalnego III filar ubezpieczenia emerytalnego 1 Przesłanki reformy emerytalnej 2 Wskaźniki zgonów i urodzeń w tys. 600 550 Zgony Urodzenia 500 450 400 350 300 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2

SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2 SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2 II. SKUTKI EKONOMICZNE NIEWŁAŚCIWYCH WARUNKÓW PRACY. ŚWIADCZENIA Z TYTUŁU WYPADKÓW

Bardziej szczegółowo

PROWADZISZ LUB BĘDZIESZ PROWADZIĆ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ?

PROWADZISZ LUB BĘDZIESZ PROWADZIĆ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ? PROWADZISZ LUB BĘDZIESZ PROWADZIĆ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ? Jako przedsiębiorca podlegasz obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu. PROWADZISZ LUB BĘDZIESZ PROWADZIĆ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ? JESTEŚ OSOBĄ PROWADZĄCĄ

Bardziej szczegółowo

Kapitał początkowy po zmianach od 23.09.2011r.

Kapitał początkowy po zmianach od 23.09.2011r. Kapitał początkowy po zmianach od 23.09.2011r. Co to jest kapitał początkowy Kapitał początkowy jest tzw. hipotetyczną emeryturą pomnożoną przez średnie dalsze trwania życia dla wieku 62 lat równe dla

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE. Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE. Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r. UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r. Plan spotkania Tematyka zajęć Rekomendowana literatura Organizacja spotkań Warunki zaliczenia Przydatne informacje Zarys tematyki spotkań

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego: Data urodzenia

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego: Data urodzenia Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie ul. Strzelców Bytomskich 21, 41-902 Bytom Dział Świadczeń Rodzinnych ul. Strzelców Bytomskich 21, 41-902 Bytom tel. 32 388-86-07 lub 388-95-40; e-mail: sr@mopr.bytom.pl

Bardziej szczegółowo

500 zł na dziecko. Jak bez błędów wypełnić wniosek o świadczenie rodzinne

500 zł na dziecko. Jak bez błędów wypełnić wniosek o świadczenie rodzinne 500 zł na dziecko. Jak bez błędów wypełnić wniosek o świadczenie rodzinne KROK 1 Tu wpisujemy swoje dane - czyli osoby, która ubiega się o świadczenie wychowawcze na dziecko (bo tak ma nazywać się 500

Bardziej szczegółowo

Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa

Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa e-poradnik Praca i Ubezpieczenia Praca i Ubezpieczenia Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa Rodzaje świadczeń oraz osoby do nich uprawnione Wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy Zasiłek chorobowy,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW

INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO INFORMACJA O ŚWIADCZENIACH PIENIĘŻNYCH Z UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW (Dane wstępne) MAJ 2013 CZĘŚĆ I opisowa CZĘŚĆ II tabelaryczna WARSZAWA CZERWIEC 2013

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO NAZWA ORGANU WŁAŚCIWEGO PROWADZĄCEGO POSTĘPOWANIE W SPRAWIE ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH (1) ADRES ORGANU WŁAŚCIWEGO PROWADZĄCEGO POSTĘPOWANIE W SPRAWIE

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników DYREKTYWA RADY 86/378/EWG z dnia 24 lipca 1986 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. A. Manes, Versicherungslexikon, Tübingen 1909, s. 760 761.

Wprowadzenie. A. Manes, Versicherungslexikon, Tübingen 1909, s. 760 761. Ubezpieczenia na życie wywodzą się z kilku źródeł. Pierwsze formy ubezpieczeń na życie pojawiły się w starożytności w ramach świadczonej przez zrzeszenia zawodowe i religijne pomocy wzajemnej. Pomoc w pokrywaniu

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 1. Istota i zakres zabezpieczenia społecznego. Dlaczego państwo musi pomagać ludziom argumenty za i przeciw? (Muszalski 2004, rozdz. 1, 2, 3, Davis rozdz. 2, Averting...

Bardziej szczegółowo

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia Część I finasowanie Emerytury: } Część I: Finansowanie } Część II: Świadczenia I. Wprowadzenie. Fundusz społeczny- pojęcie funduszu społecznego, udział w tworzeniu funduszu i prawie do świadczeń z niego

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych ROZDZIAŁ 2 Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych 36. Czy w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej i wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia istnieje zwolnienie z

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego Prezydent Miasta Mysłowice Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej 41-400 MYSŁOWICE, ul. Gwarków 24 Część I WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa

Bardziej szczegółowo

Nr 1142. Informacja. System emerytalno-rentowy w Stanach Zjednoczonych. Lipiec 2005. Małgorzata Dziubińska-Michalewicz

Nr 1142. Informacja. System emerytalno-rentowy w Stanach Zjednoczonych. Lipiec 2005. Małgorzata Dziubińska-Michalewicz KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH System emerytalno-rentowy w Stanach Zjednoczonych Lipiec 2005 Małgorzata Dziubińska-Michalewicz Informacja Nr 1142

Bardziej szczegółowo

Posługuj c si poj ciem pracownika w kontek cie ubezpiecze społecznych to: Osoba współpracuj Pracodawc nice mi dzy umow zlecenia a umow o dzieło

Posługuj c si poj ciem pracownika w kontek cie ubezpiecze społecznych to: Osoba współpracuj Pracodawc nice mi dzy umow zlecenia a umow o dzieło 1 Posługując się pojęciem pracownika w kontekście ubezpieczeń społecznych to: osoby pozostające w stosunku pracy, a także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy cywilno-prawnej zawartej ze swoim pracodawcą

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody I. Podstawa prawna: 1. ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Bardziej szczegółowo

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska Dr Eliza Mazurczak-Jasińska 1 Ubezpieczenie chorobowe podstawa prawna Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa tzw. ustawa

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 21 maja 1997 r. II UKN 101/97

Wyrok z dnia 21 maja 1997 r. II UKN 101/97 Wyrok z dnia 21 maja 1997 r. II UKN 101/97 Rolniczka, pobierająca zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zakończoną podczas tej choroby, nie podlega

Bardziej szczegółowo

EMERYTURA Obowiązkowy Dobrowolny Dobrowolny

EMERYTURA Obowiązkowy Dobrowolny Dobrowolny ZUS OFE Zabezpieczenie indywidualne 2015-01-12 Reforma ubezpieczeń społecznych podzieliła społeczeństwo na trzy grupy Grupa 1 Grupa 2 Grupa 3 Ubezpieczenia społeczne I Filar czyli zreformowany ZUS Urodzeni

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.)

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Dz.U.2014.567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

Emerytury. {Pensions}

Emerytury. {Pensions} Emerytury {Pensions} 182 CODZIENNE ŻYCIE W IRLANDII Istnieją trzy rodzaje emerytur państwowych. Dwie z nich oparte są na składkach płaconych jako część ubezpieczenia społecznego emerytura państwowa pomostowa

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne źródła (2)

Zabezpieczenie społeczne źródła (2) Zabezpieczenie społeczne źródła (2) Regulacja prawna zabezpieczenia społecznego: î uregulowania międzynarodowe î uregulowania krajowe Uregulowania krajowe: î Konstytucja î ustawy î rozporządzenia î akty

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567 Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów 1) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE

DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE KAROLINA ŁUKASZCZYK Definicja zabezpieczenia społecznego przyjęta na potrzeby raportu: Szeroka definicja obejmującą wszystkie świadczenia

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych WŁAŚCIWOŚĆ JEDNOSTEK ZUS W ZAKRESIE USTALANIA I WYPŁATY POLSKICH EMERYTUR I RENT Z TYTUŁU PRACY W POLSCE I ZA GRANICĄ i Do kogo skierowana jest ulotka? Ulotka określa zasady

Bardziej szczegółowo

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury?

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury? Emerytura Zasady wyliczania wysokości emerytury to suma pieniędzy, którą będzie comiesięcznie otrzymywał ubezpieczony z ZUS w momencie, gdy nabędzie status emeryta. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Monika Lewandowicz-Machnikowska

Dr hab. Monika Lewandowicz-Machnikowska Dr hab. Monika Lewandowicz-Machnikowska Składka może być ujęta jako: } składka łączną } składka podzielona. Od 1999 r. w Polsce składka jest podzielona i odprowadzana w ramach FUS na cztery fundusze ubezpieczeniowe.

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego Załącznik nr 16 Nazwa podmiotu realizującego świadczenia rodzinne: Adres: Część I WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego

Bardziej szczegółowo

Nazwisko. Miejsce zamieszkania Telefon (nieobowiązkowo) Kod pocztowy

Nazwisko. Miejsce zamieszkania Telefon (nieobowiązkowo) Kod pocztowy Załącznik nr 16 Nazwa podmiotu realizującego świadczenia rodzinne: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego

Bardziej szczegółowo

Świadczenia pieniężne

Świadczenia pieniężne Świadczenia pieniężne Ustalenie uprawnień i przyznanie zasiłku stałego, okresowego, celowego i specjalnego zasiłku celowego: zasiłek stały: 1. Zasiłek stały przysługuje: a) pełnoletniej osobie samotnie

Bardziej szczegółowo

Miejsce zamieszkania Telefon. Ulica Numer domu Numer mieszkania

Miejsce zamieszkania Telefon. Ulica Numer domu Numer mieszkania Nazwa organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do zasiłku

Bardziej szczegółowo

WYKAZ KONWENCJI MOP RATYFIKOWANYCH PRZEZ POLSKĘ

WYKAZ KONWENCJI MOP RATYFIKOWANYCH PRZEZ POLSKĘ WYKAZ KONWENCJI MOP RATYFIKOWANYCH PRZEZ POLSKĘ 1. Konwencja Nr 2 dotycząca bezrobocia, z 1919 r. (Dz.U. z 1925 r., Nr 54, poz. 364). 2. Konwencja Nr 5 dotycząca określenia najniższego wieku dopuszczania

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO. Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego Nazwa podmiotu realizującego świadczenia rodzinne: Data wpływu/nr wniosku Część I WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego

Bardziej szczegółowo

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY Zasiłek chorobowy r Komu przysługuje zasiłek chorobowy? Zasiłek chorobowy przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Projekt USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Art. 1. W ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt)

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt) Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt) Art. 1. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 205, poz. 1585, z

Bardziej szczegółowo

WZÓR. WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego

WZÓR. WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego Dziennik Ustaw 42 Poz. 2284 Załącznik nr 12 Załącznik nr 12 WZÓR Nazwa organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO

Bardziej szczegółowo

ISBN: : 978-83-61807-60-5. Projekt okładki: Joanna Kołacz. Skład: Drukarnia KNOW-HOW. Druk: Drukarnia SKLENIARZ. Kraków 2011

ISBN: : 978-83-61807-60-5. Projekt okładki: Joanna Kołacz. Skład: Drukarnia KNOW-HOW. Druk: Drukarnia SKLENIARZ. Kraków 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody wydawcy. Wydawca:

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Powiatowy Urząd Pracy w Iławie, ul. 1 Maja 8b, 14-200 Iława, tel./fax. (89) 649 55 02 www.pup.ilawa.pl,urzad@pup.ilawa.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów. Część pierwsza CZĘŚĆ OGÓLNA

Spis treści. Wykaz skrótów. Część pierwsza CZĘŚĆ OGÓLNA Spis treści Wykaz skrótów Część pierwsza CZĘŚĆ OGÓLNA ROZDZIAŁ I. Geneza i rozwój idei zabezpieczenia społecznego 1. Preindustrialne formy zabezpieczenia społecznego 2. Idea zabezpieczenia społecznego

Bardziej szczegółowo