PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I INSTRUKTORÓW PRACA Z NOWYM MATERIAŁEM

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I INSTRUKTORÓW PRACA Z NOWYM MATERIAŁEM"

Transkrypt

1 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I INSTRUKTORÓW PRACA Z NOWYM MATERIAŁEM

2 Koordynacja projektu: BGZ Berliner Gesellschaft für internationale Zusammenarbeit mbh Augsburger Str. 33 DE Berlin Telefon: +49 (30) Telefax: +49 (30) Wrocław, wrzesień 2013 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 2

3 Treść 1. Wprowadzenie 5 2. Matryce Proponowane jednostki lekcyjne 13 Rozdział: Zdrowie - problematyka ogólna 13 Rozdział: Radzenie sobie ze stresem 15 Rozdział: Odżywianie 16 Rozdział: Ruch 24 Rozdział: Uzależnienia 27 Rozdział: Rozpoznawanie zagrożeń 31 Rozdział: Ergonomia 37 3 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

4 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 4

5 1. Wprowadzenie Niniejszy przewodnik należy stosować łącznie z tzw. Podręcznikiem dla nauczycieli/ instruktorów. Podręcznik dla nauczycieli/instruktorów zawiera następujące zakresy tematyczne, zwane tutaj komponentami: Każdy komponent rozpoczyna tekst wprowadzający max. jedna strona A 4. Stanowi on szczegółową pomoc do przeprowadzenia poszczególnych faz lekcji. Znajduje się w nim prezentacja tematu oraz wyjaśnienie, dlaczego ów temat jest ważny w kształceniu zawodowym. Dalej znajdziemy tabelę, w której poszczególne ćwiczenia (z określeniem metody) zostały przyporządkowane zarówno kompetencjom zawodowym (fachowość, kompetencja w zakresie metod, kompetencja społeczna, kompetencja osobista) jak i obszarom/przedmiotom nauczania. Koncepcje dydaktyczne Koncepcja podręcznika oraz jego treści została opracowana w odniesieniu zaleceń KMK (2000) Konferencji Ministrów Edukacji i Kultury Krajów Związkowych w Niemczech oraz z uwzględnieniem koncepcji ogólnodydaktycznych. W celu identyfikacji istotnych treści użyto analizy dydaktycznej Klafkiego (1975), zawierającej pytania odnośnie znaczenia teraźniejszości, przyszłości, przykładowości oraz struktury tematycznej. Dzięki temu osiągnięto skoncentrowanie zarówno na licznych i złożonych problemach zawodowych, jak również na fenomenach istotnych w kwestii życia oraz społeczeństwa. Konferencja Ministrów Edukacji i Kultury Krajów Związkowych uznała kompetencję działania zawodowego za cel poszczególnych etapów edukacji. Dzieli ją na cztery kompetencje cząstkowe: kompetencję fachową, metodyczną, osobistą i społeczną. Na opracowanie podręcznika miały wpływ również inne modele i założenia. Klasyfikacja ICF jako koncepcja z kategorii nauk o zdrowiu stworzyła podstawę, według której należy klasyfikować czynności: chodzenie, stanie, siedzenie i podnoszenie, mające w kontekście ogólnym indywidualne znaczenie dla danego człowieka.podejście zorientowane na podmiot (Ott, 2000, z koncepcji edukacji zawodowej) stawia na pierwszym planie rozwój osobisty osoby uczącej się oraz ma na celu ukształtowanie się kompetencji fachowej, metodycznej, osobistej i społecznej. Ze strony obszaru nauk o zdrowiu rozwój ten jest wspierany przez podejście siedliskowe Światowej Organizacji Zdrowia WHO. Podstawą przy tym jest nauczanie naorientowane na działanie, prowadzące do koncepcji nauczania opartej na działaniu, odkrywaniu i zorientowaniu na świat społeczny.struktura podręcznika dla instruktorów. Podręcznik kieruje się typologią: STANIE-CHODZENIE-SIEDZENIE-PODNOSZENIE (klęczenie w przypadku zawodów budowlanych) Podręcznik jest podzielony na następujące rozdziały: 1. Ogólny stan zdrowia 2. Radzenie sobie ze stresem 3. Odżywianie 4. Ruch 5. Uzależnienia 6. Identyfikacja zagrożeń 7. Ergonomia w miejscu pracy Zawiera również ćwiczenia praktyczne. 5 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

6 WPROWADZENIE Wszystkie jednostki lekcyjne są skonstruowane według tego samego schematu (scenariusza lekcji) Scenariusz zajęć Rozdział: Zdrowe odżywianie Temat: Grupowanie gatunków warzyw Treść lekcji: Poznajmy gatunki warzyw! Cele/nabywane kompetencje: znajomość gatunków warzyw Grupa adresatów: rok kształcenia Przykład: Jednostka lekcyjna: 1 Czas Treści Metody Środki dydaktyczne 1. 5 min Wstęp do tematu (zainicjowanie burzy mózgów ) Praca w grupach (w tych samych grupach, które zostały utworzone na poprzednich zajęciach 4 osoby na grupę) Praca samodzielna Pogadanka 2. 5 min Przydzielenie uczniom zadań Pogadanka pod kierunkiem nauczyciela przy aktywnym współudziale uczniów Prezentacja Power Point (przygotowanaprze z nauczyciela) Strona 2 komputer, prezentacja Power Point (przygotowanaprze z nauczyciela) Test Nabywane kompetencje Usystematyzowanie posiadanych informacji Umiejętność systematyzowania Umiejętności praktycznej interpretacji zadań

7 3. 20 min Rozwiązywanie testu, przygotowanie prezentacji w Power Point Praca w grupach Praca samodzielna Test, ołówek, komputer, program Power Point 4. 5 min Omówienie testu Pogadanka z aktywnym udziałem uczniów Test, rozwiązanie testu, komputer 5. 5 min Prezentacja gatunków warzyw Praca w grupach Praca samodzielna Dostęp do Internetu, Projektor, wskaźnik Umiejętność czytania ze zrozumieniem, okazywanie pomocy Umiejętność wypowiadania się, umiejętności koncentracji, uczenia się od siebie nawzajem, umiejętność komunikacji na obszarze zawodowym Poprawna interpretacja informacji, umiejętność koncentracji i gromadzenia informacji 6. 5 min Podsumowanie Pogadanka z aktywnym udziałem uczniów Globalne zrozumienie, umiejętność formułowania własnych opinii, odpowiednie zastosowanie wiadomości W procesie przekazywania kompetencji zawodowych należy mieć na uwadze 4 rodzaje matryc i wybierać spośród nich kierując się priorytetami tematycznymi (zobacz pordręcznik): 1. radzenie sobie ze stresem 2. działalność 3. ruch 4. odżywianie 7 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

8 WPROWADZENIE Wskazówki dydaktyczne do ćwiczeń Na początku zgromadzono wszystkie wskazówki dydaktyczne do ćwiczeć w tym komponencie. Następujący raster może zostać zastosowany do każdego ćwiczenia: Tytuł ćwiczenia - np. RYBY Przykład: RYBY Ćwiczenie i metoda Kompetencje zawodowe Przedmiot nauczania/zakres nauki Fische-Top-Trump gra Kompetencja fachowa i społeczna Technologia, gospodarka towarami, marketing Fish Facts Zadanie na przyporządkowanie Kompetencja w zakresie metod Wiedza o społeczeństwie Dla przykładu RYBY należy uwzględnić matrycę ODŻYWIANIE. Kompetencje Podano tutaj kompetencje, którymi dysponować będą uczniowie po wykonaniu ćwiczenia. Przykład: - uczniowie/praktykanci mogą prowadzić poszukiwania w Internecie, są w stanie generować pomysły z zakresu marketingu Metoda np. Wykład nauczyciela/ nauczycielki, odgrywanie ról Materiał W tym miejscu należy podać wszystko, co prowadzący potrzebują do przeprowadzenia zajęć, np. pisaki, nożyczki, papier do wykonania plakatu, karta pracy 5 - w odpowiedniej ilości egzemplarzy, Czas [w min.] PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 8

9 Przebieg W tym miejscu jest opisany przebieg ćwiczenia. Wskazówki do pogłębienia tematu Tutaj zamieszczamy wskazówki do pogłębienia przerabianego tematu, w przypadku jeśli zalecana jest jeszcze np. wizyta w jakieś instytucji, firmie etc. lub kwerenda na konkretnej stronie internetowej. Karty pracy Tutaj zgromadzone są wszystkie karty pracy z jednego komponentu. Karty pracy są ponumerowane, żeby mogły zostać przyporządkowane do wskazówek dydaktycznych. Dostępne są odpowiednie zdjęcia/ilustracje, kolejnych można poszukać (przy czym należy ustalić ewentualne prawo użytkowania!). Pierwsza karta pracy w każdym komponencie jest zarazem testem kompetencji, testem, w którym uczniowie na własne potrzeby mogą zakreślić, czego nauczyli się w tym komponencie. Źródłem pytań testowych są kompetencje, które zostały podane również we wskazówkach dydaktycznych do ćwiczeń. Przykład: KP 1 S 1 9 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

10 WPROWADZENIE To potrafię! Temat: Ryba W tym arkuszu roboczym celem jest samoocena, której dokonujecie Państwo wyłącznie na własny użytek. Proszę zaznaczyć krzyżykiem na początku jednostki lekcyjnej, jaką wiedzą i jakimi kompetencjami Państwo dysponujecie. Drugą rubrykę proszę wypełnić po zajęciach. W ten sposób możecie Państwo sami sprawdzić, czego się nauczyliście. W ostatnich wersach możecie Państwo wpisać dalsze kompetencje, które nabyliście podczas tych zajęć. Potrafię ocenić gatunki ryb według kryteriów żywieniowych. Potrafię wyjaśnić, jak dochodzi do nadmiernych połowów. Potrafię wymienić, kto mógłby lub musiałby zrobić coś przeciwko nadmiernym połowom. przedtem Potem tak nie tak Nie Wiem, co znaczy pojęcie długotrwałość. Potrafię opisać następstwa konwencjonalnych metod połowu ryb. PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 10

11 MATRYCE 2. Matryce Matryce odnoszą się do zagadnień problematyki zdrowotnej i zawierają opis kompetencji zawodowych, jakimi powinno się dysponować po ukończeniu szkoleń. Jest to opis następujących kompetencji: Kompetencje zawodowe Kompetencji osobiste Kompetencje socjalne Kompetencje metodyczne oraz wytyczne proponowanych działań Przykład: Kompetencje zdrowotne 1. Zwalczanie stresu 2. Rozpoznawanie zagrozen Napięcie związane z brakiem czasu Kompetencje Kompetencje Kompetencje zawodowe osobiste socjalne Umieć Samorefleksja Zdolność okreslić Refleksja komunikowania struktury, własnego się które stanu zdrowia wywolują stres i umieć je przyporządkować Rozpoznanie struktur wiara w siebie planowanie Kompetencje działań Rozumienie napięć Kompetencje metodyczne umiejętne analizowanie struktur zwalczania stresu proponowanie strategii rozwiązań Propozycja rozwiazań Pokonywanie konfliktów umiejętne planowanie miejsca pracy Anti-Stress- Training, ćwiczenia. (brzuch, piers) Materiał GiB8! Podręcznik dla nauczycieli Proponowane Lekcje, ćwiczenia Rozdział: Radzenie sobie ze stresem Struktura matryc jest analogiczna do EQF (the European Qualifications Framework for lifelong learning) Zobacz - Podręcznik dla nauczycieli i instruktorów (załącznik matryce).

12 MATRYCE

13 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE 3. Proponowane jednostki lekcyjne Rozdział: Zdrowie - problematyka ogólna Scenariusz zajęć Rozdział: Ogólny stan zdrowia Temat: Uwrażliwienie na punkcie zdrowia Treść zajęć: Wprowadzenie do tematu Cele/umiejętności: Dostrzeganie czynników wpływających na własne zachowanie Grupa docelowa: 1-2 rok kształcenia, możliwość przeprowadzenia w dowolnej chwili Jednostka zajęć: 1 1. Czas Treść Metoda Środki dydaktyczne Nabycie umiejętności 10 min min min. 10 min. 10 min. Wprowadzenie do tematu Wykład nauczyciela. Sterowana rozmowa w trakcie zajęć Zdjęcie-bodziec. Przysłowie dotyczące zdrowia Jak oceniasz swój stan zdrowia? Praca indywidualna Arkusz roboczy: ocena własnego zdrowia Wymiana poglądów na temat pytańbodźców z partnerem Wymiana na plenum zdań na temat różnorodności ocen Ukształtowanie własnej wiedzy na temat zdrowia Praca z partnerami Plenum, sterowana rozmowa w trakcie zajęć Plenum Rozmowa, ankieta Kompetencja fachowa Kompetencja osobista: dostrzeganie i refleksja nad własnym zachowaniem Kompetencja społeczna: umiejętność wczucia się w zachowania i uczucia człowieka Dostrzeganie faktu, że istnieją różne perspektywy dotyczące fenomenu zdrowia/choroby

14 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Scenariusz zajęć Rozdział: Ogólny stan zdrowia Temat: Indywidualne aspekty zdrowia Treść zajęć: Własne zachowanie prozdrowotne Cele/umiejętności: Dostrzeganie czynników wpływających na własne zachowanie Grupa docelowa: 1-2 rok kształcenia, możliwość przeprowadzenia w dowolnej chwili Jednostka zajęć: Czas Treść Metoda Środki dydaktyczne Nabycie umiejętności 15 min. 20 min. 10 min. Wprowadzenie: własne zachowanie prozdrowotne Zestawienie czynników wspierających i hamujących, mających wpływ na zdrowie. Wymiana poglądów na temat centralnych aspektów podobieństw i różnic Pytanie: Dlaczego zdrowie staje się coraz poważniejszym tematem? Krótkie wyjaśnienie, następnie praca indywidualna Praca w grupach (ok osób w grupie) Rozmowa w trakcie zajęć, dyskusja Arkusz roboczy Jaką rolę spełnia promocja zdrowia w twoim życiu? Czerwone i zielone karty prezentacyjne, grube pisaki Wieszanie kart prezentacyjnych na tablicy, Grupowanie kart Dostrzeganie własnego zachowania prozdrowotnego Identyfikowanie czynników wpływających Dyskusja w grupie odnośnie osobistych poglądów na temat zdrowia Umiejętność zbierania informacji Poszerzania perspektyw Przypominanie i refleksja nad doświadczeniami związanymi ze zdrowiem, przeżytymi w szkole, pracy oraz w codziennym życiu PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 14

15 Rozdział: Radzenie sobie ze stresem Zarys lekcji Rozdział. Radzenie sobie ze stresem Ten rozdział nie zawiera tradycyjnych planów zajęć, ponieważ lekcje mają zostać włączone w formie krótkich sekwencji do normalnych zajęć, ok. 10 min Temat 1: Organizacja miejsca nauki i pracy Temat 2: Radzenie sobie ze stresem poprzez motywację Temat 3: Poziom ciała i radzenie sobie ze stresem (młodzież) Temat 4: Stres oraz radzenie sobie ze stresem; Treść: pozytywny + negatywny stres Temat 5: Wyczerpanie i osłabienie odporności Temat 6: Brak koncentracji i zaburzenia snu Temat 7: Nauczyciel jako wzór: pomoc w radzeniu sobie ze stresem czy źródło stresu? (tylko dla nauczycieli) Temat 8: Radzenie sobie ze stresem poprzez motywację; Treść: gry Temat 9: Radzenie sobie ze stresem poprzez motywację; Treść: oddychanie brzuszne 15 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

16 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Rozdział: Odżywianie Scenariusz zajęć Rozdział: Odżywianie Temat: Nauka o odżywianiu Treść zajęć: Przewodnik po komponowaniu codziennego menu Cele/umiejętności: Posiadanie wiedzy na temat komponowania codziennego menu Grupa docelowa: 1-2 rok kształcenia Jednostka zajęć: 1 Czas Treść Metoda 1. 5 min min. 10 min. Wprowadzenie do tematu (wywołanie skojarzeń, sformułowanie celów zajęć) Opracowywanie tekstów na temat najważniejszych aspektów właściwej kompozycji menu Prezentacja opracowywanych tekstów Praca frontalna wraz ze sterowaniem zajęć przez nauczyciela przy aktywnym udziale uczniów Praca w grupach z pomocą nauczyciela (grupy utworzone w ciągu ostatnich kilku godzin 4 osoby na grupę) Praca frontalna przy aktywnym udziale uczniów Środki dydaktyczne Komputer, rzutnik, tablica Teksty drukowane, flipchart, kolorowe pisaki Nabycie umiejętności Prawidłowa interpretacja informacji, zdolność wypowiadania się, rozwój uwagi Interpretacja zadań zorientowana na praktykę, preferowanie wiedzy podstawowej, gotowość do pomocy, zdolność do kompromisu, zdolność systematyzowania Uczenie się od siebie nawzajem, Zdolność komunikacji zawodowej, interpretacja zadań zorientowana na praktykę PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 16

17 4. 5 min. Wyjaśnienie zadania, prezentacja wzorcowego menu Praca frontalna wraz ze sterowaniem zajęć przez nauczyciela Komputer, rzutnik, PowerPoint (prezentacja przygotowana przez nauczyciela) Prawidłowa interpretacja informacji 5. 5 min. Zadanie: grupy komponują menu w oparciu o materiały Praca w grupach z pomocą nauczyciela Teksty drukowane, tabele, flipchart, kolorowe pisaki, arkusze, laptop, połączenie z Internetem Zdolność systematyzowania, Rozwój interpretacji zadań zorientowanej na praktykę, gotowość do pomocy 6. 7 min. Prezentacja skomponowanych menu Praca frontalna przy aktywnym udziale uczniów Ogólna zrozumienie, Rozwój umiejętności wyrażania poglądów 7. 3 min. Ocena pracy w trakcie lekcji Praca frontalna wraz ze sterowaniem zajęć przez nauczyciela Odpowiednie zastosowanie wiedzy Źródło: Galambosné Goldfinger Erzsébet: Élelmiszer alapismeretek (Podstawowa wiedza na temat żywności) Horváth Péter: Táplálkozástan (Nauka o odżywianiu) Egészséges Életmód sorozat: Helyes ételtárítás, Gyógyhatású ételek (Kossuth kiadó) [Zdrowy styl życia z serii: Właściwe łączenie potraw, uzdrawiające potrawy (wydawnictwo Kossuth)] 17 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

18 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Scenariusz zajęć Rozdział: Zdrowe odżywianie Temat: Nadwaga Treść zajęć: Zapobieganie otyłości Cele/umiejętności: Znajomość artykułów spożywczych i ich związków z otyłością Grupa docelowa: 1-3 rok kształcenia Jednostka zajęć: 2 x 45 min Czas Treść Metody Środki dydaktyczne 1. 5 min min min min. Podstawy: Czym jest zdrowe odżywianie? Czym jest nadwaga Analiza znanych artykułów spożywczych / produktów gotowych Opracowanie możliwych dań dla zrównoważonego kalorycznie odżywiania Wykład Wykład Samokształcenie Pismo edukacyjne Węgry Film Pismo edukacyjne Praca w grupach Artykuły spożywcze / opakowania z informacjami dotyczącymi żywności Sterowana praca w grupach Tabela wartości odżywczych Tarcza do obliczania BMI Nabycie umiejętności Uczniowie wiedzą, czym jest zdrowe odżywianie Uczniowie nauczyli się: Przekroczenie jakiej masy ciała określa się jako nadwagę Umiejętność stwierdzenia: że produkty typu light nie zawsze są niskokaloryczne Dostarczanie węglowodanów/tłuszczu Redukcja tłuszczu i szybko przyswajalnych węglowodanów PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 18

19 5. 5 min. Wyjaśnienie zadania domowego Kalkulator BMI dla określenia przybliżonego zapotrzebowania kalorycznego Sporządzanie prostego planu diety dziennej min. Ocena zadania domowego Praca indywidualna Tabela wartości odżywczych Umiejętność oceny/refleksji - wyciąganie wniosków w celu zmiany stylu odżywiania 19 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

20 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Scenariusz zajęć Rozdział: Zdrowe odżywianie Temat: Cukrzyca Treść zajęć: Odżywianie w przypadku łagodnej cukrzycy/bezinsulinowej Cele/umiejętności: Znajomość artykułów spożywczych i ich związków z cukrzycą Grupa docelowa: 1-3 rok kształcenia Jednostka zajęć: 2 x 45 min Czas Treść Metoda Środki dydaktyczne Nabycie umiejętności 5 min. 5 min. 15 min. 15 min. Podstawy: Czym jest zdrowe odżywianie? Czym jest cukrzyca Analiza znanych artykułów spożywczych / produktów gotowych Opracowanie możliwych dań dla zrównoważonego kalorycznie odżywiania w przypadku cukrzycy Wykład Uczniowie wiedzą, czym jest zdrowe odżywianie Wykład Samokształcenie Pismo edukacyjne Praca w grupie Artykuły spożywcze / opakowania z informacjami dotyczącymi żywności Sterowana praca w grupach Tabela wartości odżywczych Nabyta wiedza na temat cukrzycy / jej rodzajów i zaawansowania Stwierdzenie, że cukier cukrowi nierówny Błonnik pokarmowy Wolno przyswajalne węglowodany Nabyta wiedza na temat: 1. Dostarczania węglowodanów/tłuszczu 2. Redukcji tłuszczu i szybko przyswajalnych węglowodanów 3. Obliczania wymienników węglowodanowych oraz odczytywania ich ilości w przypadku artykułów spożywczych 5. 5 min. Wyjaśnienie zadania domowego Kalkulator BMI dla określenia przybliżonego zapotrzebowania kalorycznego / tabela wymienników węglowodanowych? Sporządzanie prostego planu diety dziennej min. Ocena zadania domowego Praca indywidualna Tabela wartości odżywczych Umiejętność wyciągania wniosków w celu zmiany stylu odżywiania PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 20

21 Materiały dla nauczyciela Informacja edukacyjna dot. zaburzeń odżywiania Temat ten może być omawiany tylko, jeśli w klasach obecne są osoby z tym symptomem. Nie należy podawać żadnych wskazówek terapeutycznych. Należy nakłonić te osoby poprzez indywidualną rozmowę do wizyty u lekarza! Jadłowstręt psychiczny Łacińskie pojęcie anorexia oznacza pozbawienie apetytu to mówi wszystko: Cierpiący na tę chorobę radykalnie zmniejszają ilość dostarczanych kalorii lub w ogóle odmawiają jedzenia. Oznacza to, że mają oni bardzo niską masę ciała, która została osiągnięta w stosunkowo krótkim czasie (z medycznego punktu widzenia oczekuje się w przypadku takich osób BMI poniżej 17,5), ale uważają siebie za zbyt grubych. Na to zaburzenie odżywiania cierpi około 1 procent młodych kobiet w wieku od 15 do 25 lat. W ostatnich czasach choroba ta pojawia się coraz częściej również u młodych mężczyzn, przy czym młode kobiety są 8-krotnie bardziej narażone. Fizyczne skutki uboczne to np. brak miesiączki, nadpobudliwość, zaburzenia sercowo-naczyniowe, wypadanie włosów, wzrost włosów w miejscach (dla kobiet) nietypowych, itp. W skrajnych przypadkach może to prowadzić do śmierci. Anorexia nervosa dosłownie oznacza brak apetytu z powodu zaburzenia psychicznego. Właściwie jest to nieprawidłowa nazwa choroby, ponieważ powodem nie jest brak apetytu lub brak zainteresowania jedzeniem. Wręcz przeciwnie anorektycy niezwykle interesują się żywnością i wszystkim, co się z nią wiążę, mają na tym punkcie obsesję. Całe ich życie jest zdominowane wyłącznie przez myśli o jedzeniu. A jednak samozaparcie i dyscyplina, zrobienie czegoś dobrego dla siebie, nagrodzenie siebie, są dla nich najważniejsze. Mieć życzenia byłoby wstydem. Robią wszystko, aby schudnąć: drastycznie zmniejszają ilość dostarczanej żywności lub nie jedzą wcale, większość z nich przesadza z uprawianiem sportu, a niektórzy biorą środki przeczyszczające. Panicznie boją się przytyć, waga decyduje o przebiegu ich dnia. Jest dobrze, jeśli stracili na wadze, ale przybranie nawet 100 gramów byłoby grzechem śmiertelnym i zostałoby ukarane jeszcze mniejszą ilością dostarczanych kalorii i zwiększonym ruchem. Anorektycy nie potrafią już poprawnie ocenić swojego wyglądu. Z każdym dniem trwania choroby ich obraz ciała staje się coraz bardziej wypaczony. Im więcej chudną, tym grubsi się sobie wydają. Nawet gdy już wyglądają jak szkielet, nadal uważają się za zbyt grubych. Szczególnie uderzający jest sposób, w jaki odczuwają głód jest to dla nich często miłe uczucie (tak sobie wmawiają). Nie posiadają już prawidłowego uczucia głodu ani uczucia sytości. Anorexia nervosa jest zaburzeniem psychosomatycznym, co oznacza, że choroba ma podłoże psychologiczne. O jadłowstręcie psychicznym mówi się w przypadku utraty masy ciała o około 25 procent i większej. Od tej wartości pojawiają się objawy niedoboru. Od BMI wynoszącego około 13 wymagana jest opieka lekarska w szpitalu. Gdy choroba zostanie wykryta w odpowiednim czasie, oraz gdy zapewniona zostanie opieka lekarska, około 50 procent wszystkich anorektyków może zostać wyleczonych. Około 30 procent pozostaje przewlekle chorych, a 15 do 20 procent nie przeżywa tego chorobliwego głodzenia się. 21 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

22 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE W przypadku łagodnych objawów można udzielać następujących porad terapeutycznych, proponując przy tym konsultację z lekarzem: 1. podział posiłków na wiele małych posiłków (pięć do sześciu i więcej), 2. należy przyjmować lekkostrawne pokarmy, 3. tłuszcz jedynie w bardzo małych ilościach, 4. tłuste mięso, rośliny strączkowe i kapusta są na początku źle tolerowane, 5. białko mleka na początku też stanowi problem, 6. potrawy powinny być podawane w apetyczny sposób, smaczne, ale niezbyt mocno doprawione i niezbyt słone. Należy mieć na względzie to, że nie chodzi o szybki sukces, ale o nawyk systematycznego przyjmowania pokarmu. Bulimia Bulimia (łac. bulimia) oznacza byczy głód, jest patologicznym zachowaniem żywieniowym, charakteryzującym się przyjmowaniem dużych ilości pożywienia, które następnie zostaje zwymiotowane. Przyjmowane jest do kj. Oprócz wymiotowania podejmowane są również inne działania, mające na celu cofnięcie skutków nadmiernego spożycia żywności. W tym celu przyjmowane są środki przeczyszczające lub zmniejszające apetyt, uprawiany jest sport w nadmiernych ilościach oraz przeprowadzane są kuracje odchudzające. Bulimia może wystąpić zarówno u osób niedowagą, jak również u osób z nadwagą. Według szacunków około 3 procent młodych kobiet cierpi na tę chorobę, przy czym zaobserwować można wzrost zachorowań wśród młodych mężczyzn. Choroba ta spowodowana jest chorobliwym strachem przed nadmiernym przytyciem. Wszystkie pozostałe aspekty życia stają się drugorzędne, jedzenie lub niejedzenie określają sens życia. Bulimia jest uzależnieniem, które należy traktować poważnie, podobnie jak uzależnienie od alkoholu czy narkotyków. Bez profesjonalnej pomocy i leczenia wyzdrowienie dla osób cierpiących na tę chorobę jest z reguły niemożliwe. Jak dochodzi do zachorowania na bulimię? Przyczyny tej choroby nie zostały jeszcze w pełni wyjaśnione. Wydaje się, że chodzi o połączenie czynników psychiczno-rozwojowych, społeczno-kulturowych oraz neurologicznych. PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 22

23 W szczególności odgrywają rolę następujące aspekty: Zaburzenia schematu ciała: Własne ciało jest postrzegane jako zbyt grube pomimo normalnej wagi lub niedowagi. Młode kobiety cierpiące na tę chorobę, jak również coraz większa liczba młodych mężczyzn mają trudności w rozwoju pozytywnej tożsamości względem własnego ciała. Oznacza to, że nie czują się naprawdę dobrze w swojej roli, nie akceptują swojego ciała takim, jakim jest. Sygnały, jakie daje ciało (głód i nasycenie), są ignorowane. Zaburzony rozwój tożsamości, brak poczucia własnej wartości i pewności siebie: Własna osobowość jest postrzegana jako rozdarta między dwiema skrajnościami jaki/a chcę być po jednej a jaki/a jestem po drugiej stronie. Konflikt pomiędzy perfekcjonistycznym wymaganiem a obawą i uczuciem porażki prowadzi do poważnych stanów napięciowych. Bulimicy łagodzą te stany jedząc kompulsywnie równocześnie czując się przy tym ponownie gorszymi i obrzydliwymi. Rodzinne wzorce zachowań. Generalnie niektóre sytuacje rodzinne sprzyjają bulimii. W rodzinach, z których wywodzą się chorzy, na pierwszym planie znajduje się idea dokonań, a emocje są jednocześnie nadmiernie kontrolowane. Konflikty często nie są otwarcie rozstrzygane, dzieciom oferuje się zbyt małe wsparcie przy radzeniu sobie z problemami. Czasami odnosi się wrażenie, że w rodzinach jedzenie celowo nie jest spożywane według potrzeb, ale żeby odwrócić uwagę, nagrodzić, aby odpocząć lub tradycyjnie, tylko o konkretnie określonych porach. Zagrożone są również osoby, w rodzinach, w których już wcześniej występowały uzależnienia. Wpływy kulturowe: Trudne do zrealizowania wyobrażenia doskonałego zdrowia, przesadny ideał szczupłości oraz ideał ciała są centralnymi tematami w społeczeństwie. Odgrywają one rolę w przypadku zachorowań na bulimię. Zaburzenia neurologiczne: Należy wymienić tu przede wszystkim zaburzenia wpływające na uczucie sytości (zaburzenia w przekazywaniu sygnałów w mózgu za pośrednictwem serotoniny). Warto zauważyć, że spożywanie pokarmu regulowane jest w mózgu przez podobne ośrodki, jak w przypadku czynności seksualnych i menstruacji. Często choroba rozpoczyna się zmianą diety, która, rozpatrywana osobno, ma sens. Rodzina lub lekarze zalecają czasami osobom z lekką nadwagą dietę. Jeśli jedna lub więcej diet nie przyniesie skutku a jedzenie będzie dodatkowo postrzegane jako sposób na łagodzenie napięcia i radzenie sobie z problemami, wynikiem tego będzie błędne koło głodzenia się, napadów jedzenia i wymiotowania. U młodych mężczyzn zalecenie diety może prowadzić do odwrotnych skutków zamiast schudnąć, osiągają oni etap objadania się dla poprawy nastroju. W przypadku tej choroby diety nie przynoszą żadnej poprawy. Należy przeprowadzić konkretną terapię behawioralną. Nadrzędnym celem musi być ponowne ukształtowanie przez pacjenta normalnego zachowania żywieniowego. Można osiągnąć poprawę zachowania żywieniowego u ok. 50 procent chorych. Leczenie jest zazwyczaj połączone z treningiem żywieniowym w grupach. Leczenie lekarskie jest wskazane, ponieważ choroba ta nieleczona prowadzi do uszkodzeń układu pokarmowego, takich jak zakwaszenie jamy ustnej ze zwiększonym prawdopodobieństwem wystąpienia próchnicy. Oprócz tego może dojść do zwiększonego prawdopodobieństwa wystąpienia raka przełyku spowodowanego kwasem żołądkowym wydostającym się podczas wymiotowania. 23 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

24 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Rozdział: Ruch Rozdział: Ruch Temat 5: Promowanie wiedzy o zdrowiu: podnoszenie ciężarów Treść zajęć: Scenariusz zajęć Opracowanie treningu obwodowego w celu wzmocnienia obciążonych podnoszeniem mięśni. Cele/ umiejętności: Uczestnik potrafi podnosić skrzynki z napojami nie nadwyrężając kręgosłupa, Uczestnik zna i stosuje ćwiczenia wzmacniające mięśnie obciążane podczas podnoszenia.rozróżnia mięśnie obciążane podczas podnoszenia i wzmacnia je poprzez opracowane przez siebie codzienne ćwiczenia. Grupa docelowa: Jednostka zajęć: rok kształcenia, możliwość przeprowadzenia w dowolnej chwili Czas Treść Metoda Środki dydaktyczne Nabycie umiejętności Wprowadzenie: Podkreślenie problemu: Rozmowa w trakcie zajęć Demonstracja procesu Macie w weekend imprezę i musicie podnoszenia przenieść wiele skrzynek z napojami. Jakie kryteria/zasady należy uwzględnić Plakat przedstawiający podczas podnoszenia skrzynki, aby nie być układ mięśniowy wykończonym jeszcze przed imprezą? człowieka min Demonstracja procesu podnoszenia i ocena demonstracji według następujących kryteriów: Pozycja pleców, ramię dźwigni, rozkład masy, pozycja względem ciężaru, pozycja nóg/stóp, ułożenie ramion, wykorzystanie stawów biodrowych i kolanowych, kąt ugięcia kolan, skręcenie, oddychanie Formułowanie zasad odnośnie podnoszenia ciężarów oraz ich przytrzymywania Uczestnicy formułują zasady odnośnie podnoszenia ciężaru nie nadwyrężając kręgosłupa Identyfikacja obciążanych mięśni/grup mięśniowych PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 24

25 Czas Treść Metoda Środki dydaktyczne Nabycie umiejętności nienadwyrężającego kręgosłupa na plakacie z zasadami Zaznaczanie obciążanych mięśni na plakacie przedstawiającym układ mięśniowy człowieka Następuje podział na 4 grupy mięśni: - ramię/pierś - biceps/triceps - plecy/brzuch - mięśnie czworogłowe uda/udo 2. 5 min Faza mobilizacji: gra wymagająca ruchu, np. Frisbee 3. 5 min Zadanie: opracujcie wraz z partnerami ćwiczenie dla mięśni (w zakresie podnoszenia ciężarów) z wykorzystaniem skrzynki z napojami Wskazówki odnośnie pracy w grupach, przebiegu czasowego, organizacji przestrzeni, podziału zadań min min Opracowanie przez każdą grupę ćwiczeń dla określonej grupy mięśni Faza prezentacji: Przedstawienie ćwiczeń w grupie, ewentualna wymiana propozycji dot. usprawnień oraz udokumentowanie ćwiczeń Aktywność uczniów Miękkie frisbee (pianka) Rozmowa między nauczycielem a uczniem, praca z partnerami (samodzielne przyporządkowanie do grup mięśniowych) Praca z partnerami Plenum Skrzynki z napojami jako urządzenia do ćwiczeń Skrzynki z napojami, plakat przedstawiający układ mięśniowy człowieka, flipchart lub foliogramy w celu dokumentacji Wykonywanie ćwiczeń nadających się do codziennego stosowania w celu wzmocnienia obciążanych mięśni, wypracowanie rezultatu w określonym czasie, wymiana i organizacja z partnerem, wprowadzanie własnych pomysłów Poznanie różnych ćwiczeń wzmacniających obciążane mięśnie, przygotowujących do podnoszenia, Kontrolowanie, poprawa i dokumentowanie opracowanych ćwiczeń Wprowadzanie własnych pomysłów, dyskutowanie na temat swoich wyników i ich uzasadnianie 25 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

26 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Czas Treść Metoda Środki dydaktyczne Nabycie umiejętności 10 Wykonywanie ćwiczeń Obwód min dwójkami 10 min Faza realizacji: Wypróbowanie/wykonanie opracowanego ćwiczenia przez współuczniów w obwodzie. Obciążenie trwające 30 s, 30 s przerwy. (2x) W czasie przerwy zmiana ćwiczenia oraz zapoznanie się z opisem kolejnego zadania Faza refleksji: Ocena ćwiczeń w kwestii jakości (odczuwanie obciążenia/częstotliwość bodźców) Wymiana zdań na temat własnych doświadczeń z ćwiczeniami, przeniesienie na życie codzienne 5 min Wspólny odpoczynek Rozmowa w trakcie zajęć Umiejętność wykonywania różnych ćwiczeń wzmacniających obciążane mięśnie, przygotowujących do podnoszenia Notatki, dyskusja na temat wrażeń, doświadczeń z innymi Ocena możliwości opracowanych ćwiczeń w codziennym życiu PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 26

27 Rozdział: Uzależnienia Zarys lekcji Temat 1: Mechanizm uzależnienia Treść zajęć: Rodzaje uzależnień Temat 2: Lekomania (lekozależność) Treść zajęć: Uzależnienie od kodeiny Temat 3: Uzależnienie od komputera i internetu Treść zajęć: Rozpoznanie uzależnienia 27 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

28 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Scenariusz zajęć Rozdział: Uzależnienia Temat 3: Uzależnienie od komputera i internetu Treść zajęć: Rozpoznanie uzależnienia Cele/umiejętności: Nabycie wiedzy na temat zagrożeń wynikających z niekontrolowanego korzystania z komputera, Nabycie umiejętności rozpoznawania zagrożeń Grupa docelowa: Uczniowie, osoby uczące się zawodu Lekcja: 1 Czas Przedmiot Metody Środki dydaktyczne Nabycie wiedzy i umiejętności min. Wiedza podstawowa: - Czym jest internet? W jakim celu wykorzystywany jest komputer i internet? min. Zagrożenia (konsekwencje) wynikające z uzależnienia od komputera i internetu. Krótki wykład Ćwiczenia w grupach, krótki wykład Materiały dla nauczyciela część 1 Materiały dla ucznia tabela nr 1 Materiały dla nauczyciela część 2 Materiały dla ucznia tabela nr 2 Uczniowie orientują się na temat wykorzystania komputerów i internetu, wymieniają przykłady wynikające z ich własnego doświadczenia oraz z obserwacji otoczenia Uczniowie wymieniają konsekwencje uzależnienia od komputera i internetu min. Czynniki (objawy), które wskazują na uzależnienie od komputera i internetu. Ćwiczenia w grupach, krótki wykład Materiały dla nauczyciela część 3 Materiały dla ucznia tabela nr 3 Uczniowie podają przykładowe pytania, które mogły by zostać zastosowane w ankiecie na temat uzależnienia od komputera i internetu min. Podsumowanie: - Korzyści i zagrożenia związane z wykorzystaniem komputerów i internetu, - Znaczenie racjonalnego korzystania z komputerów i internetu. Krótki wykład Materiały dla nauczyciela części od 1 do 3 Uczniowie wiedzą, jakie korzyści i zagrożenia wynikają z korzystania z komputerów i internetu oraz są świadomi tego, że należy rozsądnie obchodzić się z komputerami i internetem. PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 28

29 Materiały dla nauczyciela: Uzależnienie od komputera i internetu. Część 1: Internet jest globalną siecią komputerową. Jego początki sięgają lat 60-tych XX wieku. Jest jednym z najszybciej rozwijających się mediów i często określane jest czwartą władzą (innymi są np. telewizja, radio, gazety i czasopisma). Oferuje on wiele możliwości zastosowania: jako źródło informacji, środek komunikacji, umożliwia wymianę doświadczeń, jest często używany w pracy, np. w celu nawiązywania kontaktów między różnymi przedstawicielami firm, do wykonywania czynności bankowych, do wysyłania korespondencji, składania zawiadomień, itp. służy również rozrywce. Część 2: Zagrożenia (konsekwencje) wynikające z uzależnienia od komputera i internetu: zły stan zdrowia (wady postawy, osłabienie wzroku, nieracjonalne odżywianie, ciągłe zmęczenie), malejące możliwości w zakresie logicznego myślenia oraz selekcji informacji, rezygnacja z aktywności w czasie wolnym (brak innych zainteresowań), problemy z nawiązywaniem kontaktów z innymi ludźmi, utrata przyjaciół, zaniedbywanie obowiązków (problemy w szkole, utrata pracy), zanikanie granicy między światem realnym a wirtualnym, stawanie się outsiderem zwiększanie się poczucia izolacji od innych, dostęp do szkodliwych informacji, nawiązywanie niewłaściwych kontaktów oraz niebezpiecznych znajomości, zachowanie nieetyczne, oparte na anonimowości i bezkarności (np. publikacje obraźliwych wypowiedzi i obrazów, włamania do baz danych). 29 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

30 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Część 3: Czynniki (objawy), które wskazują na uzależnienie od komputera i internetu: potrzeba spędzania coraz większej ilości czasu przed komputerem, często kosztem innych zainteresowań i kontaktów ze światem zewnętrznym, brak poczucia czasu podczas korzystania z komputera, uczucie niepokoju, drażliwość, irytacja w sytuacji, gdy nie można skorzystać z komputera, zaniedbywanie obowiązków (w domu, w szkole, w pracy), poczucie winy z powodu czasu spędzonego przed komputerem, korzystanie z komputerów i internetu w celu ucieczki od codziennych problemów i złagodzenia stresu, próby ukrywania/bagatelizowania przed innymi czasu spędzonego przed komputerem, wydawanie coraz większej ilości pieniędzy na rozbudowę komputera, oprogramowanie oraz nowe akcesoria. PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 30

31 Rozdział: Rozpoznawanie zagrożeń Temat 1: Znaki ostrzegawcze Treść zajęć: Rozumienie sygnałów ostrzegawczych Zarys lekcji Temat 2: Zagrożenie pożarowe. Rodzaje gaśnic i ich zastosowanie. Treść zajęć: Dopasowanie gaśnic pod kątem rodzaju pożaru. Temat 3: Rodzaje środków ochrony indywidualnej i jej zastosowanie. Treść zajęć: Stosowanie środków ochrony indywidualnej. Temat 4: Wpływ hałasu na organizm ludzki oraz na zdolność do wykonywania obowiązków zawodowych. Treść zajęć: Wpływ hałasu na koncentrację. 31 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

32 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Scenariusz zajęć Rozdział: Rozpoznawanie zagrożeń. Temat 4: Wpływ hałasu na organizm ludzki oraz na zdolność do wykonywania obowiązków zawodowych. Treść zajęć: Wpływ hałasu na koncentrację. Cele/umiejętności: Uzyskanie wiedzy w dziedzinie podstawowych pojęć związanych z hałasem Określenie konsekwencji działania hałasu na organizm człowieka Grupa docelowa: Uczniowie średnich szkół budowlanych Lekcja: 1 Czas Przedmiot Metody Środki dydaktyczne Nabycie wiedzy min. Wiedza podstawowa: - Czym jest hałas i jakie istnieją rodzaje hałasu? - Jakie mogą być źródła hałasu? min. Konsekwencje wpływu hałasu na organizm człowieka (na narząd słuchu i na pozostałą część organizmu). Wpływ hałasu na zdolność koncentracji w działalności zawodowej min. Podsumowanie przeprowadzonych ćwiczeń i wnioski: - Znaczenie właściwej organizacji własnej pracy w celu osiągnięcia wymaganej koncentracji i bezpieczeństwa. Elementy wykładu, Dyskusja, krótki wykład Mały wykład, ćwiczenia w grupach Mały wykład Materiały dla nauczyciela część 1 Materiały dla nauczyciela część 2 Materiały dla ucznia. Ciśnieniomierz (na nadgarstek), MP3 z nagraną muzyką, stoper Materiały dla nauczycieli części 1 i 2 Uczniowie wiedzą, czym jest hałas, potrafią wymienić jego rodzaje. Podają przykłady źródeł hałasu z ich otoczenia. Uczniowie wiedzą, jak szkodliwy wpływ na ludzki organizm może mieć hałas. Analizują wpływ hałasu na zdolność koncentracji poprzez wyciągnięcie wniosków z przeprowadzonego ćwiczenia. Uczniowie wykorzystują wiedzę na temat wpływu hałasu na ludzki organizm podczas planowania własnej pracy. PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 32

33 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Materiały dla nauczyciela Rozdział Rozpoznawanie zagrożeń. Temat: Wpływ hałasu na organizm ludzki oraz na zdolność do wykonywania obowiązków zawodowych. Treść zajęć: Wpływ hałasu na koncentrację. Część 1: 1. Podstawowe pojęcia związane z hałasem. Hałas oznacza wszystkie niepożądane, nieprzyjemne, uciążliwe, stresujące lub szkodliwe dźwięki mające wpływ na słuch lub inne zmysły oraz części ludzkiego ciała. Są to drgania mechaniczne elastycznych mediów (gazy, ciecze lub ciała stałe) Względem częstotliwości wyróżnia się: - infrahałas częstotliwość między 1 a 20 Hz, - hałas słyszalny częstotliwość między 20 a Hz, - ultrahałas częstotliwość między 10 a 40 khz. Względem przebiegu w czasie wyróżnia się: - hałas stały poziom hałasu zmienia się o nie więcej niż 5 db, - hałas niestały poziom hałasu zmienia się o więcej niż 5 db (niestabilny, zmienny w czasie, rodzajem tego hałasu jest hałas impulsowy). Względem wpływu na organizm człowieka wyróżnia się: - hałas uciążliwy nie powoduje trwałych następstw w organizmie, - hałas szkodliwy powoduje trwałe następstwa lub zwiększa ryzyko wystąpienia takowych następstw. Względem przyczyny powstania i klasyfikacji źródła wyróżnia się: - hałas aerodynamiczny, powstający wskutek przepływu powietrza (lub przepływu innych gazów), - hałas mechaniczny powstający w wyniku tarcia lub kolizji ciał stałych, jak np. części maszyn. Względem otoczenia, w którym występuje hałas, wyróżnia się: - hałas przemysłowy, - hałas komunalny (pomieszczenia mieszkalne, przestrzenie publiczne, tereny zielone), - hałas uliczny.

34 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE 2. Przykłady poziomów ciśnienia akustycznego różnych dźwięków. Źródło hałasu Poziomy ciśnienia akustycznego dźwięków w db Start samolotu db Młot pneumatyczny db Samochód ciężarowy db Pomieszczenie biurowe db Czytelnia db Las (cisza) db Część 2: 1. Wpływ hałasu na organizm człowieka - na narząd słuchu uszkodzenie narządu słuchu, przytępienie słuchu, - na pozostałą część organizmu na układy podstawowe, narządy i zmysły. PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 34

35 2. Przykłady wpływu hałasu na pozostałą część organizmu ludzkiego: - zmiany w krwiobiegu (wysokie ciśnienie krwi, szybkie bicie serca), - zmiany w układzie pokarmowym (brak apetytu, wrzody żołądka), - zmiany w układzie nerwowym (nerwice), - zaburzenia hormonalne (reakcje stresowe, zmiany poziomu hormonów), - zaburzenia psychiczne, - problemy z koncentracją. ROZDZIAŁ: ERGONOMIA W MIEJSCU PRACY W miarę rozwoju techniki wysiłek człowieka coraz częściej zastępowany jest pracą maszyn. Jednak nowe technologie niosą różne zagrożenia dla zdrowia. Z pomocą w zidentyfikowaniu czynników występujących na stanowisku pracy mogących negatywnie wpływać na zdrowie pracownika przychodzi ergonomia. Ergonomia pracy zajmuje się dostosowaniem pracy do możliwości organizmu człowieka w taki sposób, aby uzyskać wysoką wydajność przy ograniczonym wysiłku w bezpiecznych i higienicznych warunkach pracy. Ergonomiczna optymalizacja warunków pracy jest potrzebna i stosowana we wszystkich gałęziach przemysłu, handlu, komunikacji, w pracy biurowej, w gospodarstwie domowym. Optymalizacja warunków pracy to projektowanie, ale także nieustanne korygowanie i uwzględnianie zmian zachodzących w organizacji, wyposażeniu stanowiska. Jest to proces ustawicznej analizy i oceny warunków pracy. Tylko wówczas, kiedy ten proces ma charakter ciągły, będzie można stworzyć ergonomiczne miejsce pracy.podstawą tworzenia zasad kształtowania optymalnych warunków pracy jest znajomość możliwości psychofizycznych człowieka. Gdy praca przekracza możliwości adaptacji pojawia się zmęczenie umysłowe i fizyczne, rozwijają się dolegliwości i choroby zawodowe. Dlatego tak ważna jest profilaktyka. Scenariusze zajęć z zakresu ergonomii adresowane są do nauczycieli i uczniów. Wskazują, jak powinno być zaplanowane i jakie wymagania powinno spełniać ergonomiczne stanowisko pracy. 35 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

36 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Zarys lekcji Rozdział: Ergonomia w miejscu pracy Temat 1: Podstawy ergonomii Treść zajęć: Ergonomia w procesie nauki i pracy. Temat2:: Praca zgodnie z zasadami ergonomii Treść zajęć: Zasady ergonomicznej pracy przy komputerze Temat 2: Ergonomiczne miejsce pracy Treść zajęć: Projektowania struktury przestrzeni stanowiska pracy. Temat 3: Ergonomiczne pomieszczenia i stanowiska pracy Treść zajęć: Kształtowanie i projektowanie stanowiska pracy PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 36

37 Rozdział: Ergonomia Materiał poniższy jest uzupełniem do rozdziału ERGONOMIA w Podręczniku dla instruktorów i nauczycieli. LEKCJA 1 Temat: Ergonomia pomieszczeń i stanowiska pracy. Czas realizacji: 2 godziny lekcyjne Cele ogólne: podniesienie świadomości prozdrowotnej wśród uczniów w zakresie znaczenia doboru właściwych do wzrostu mebli szkolnych, nabycie praktycznej umiejętności prowadzenia diagnozy ergonomicznej stanowiska pracy na przykładzie sali lekcyjnej, nabycie praktycznej umiejętności prowadzenia diagnozy ergonomicznej pomieszczenia i stanowiska pracy. wyrobienie odpowiedzialności, spostrzegawczości, krytycyzmu umiejętności porównywania warunków panujących w danym miejscu pracy z określonymi przepisami. Cele operacyjne: Uczeń po zrealizowaniu zajęć powinien: zdefiniować pojęcie stanowiska pracy, wyjaśnić na czym polega projektowanie ergonomiczne, sformułować etapy procesu projektowania ergonomicznego stanowiska pracy, wymienić elementy stanowiska pracy ucznia, wybrać dla siebie odpowiednie krzesło i stolik, wymienić warunki, jakie powinno spełniać miejsce pracy, nauki, zaprojektować ergonomiczne stanowisko pracy, 37 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

38 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE określić znaczenie przestrzegania przepisów ergonomii pomieszczeń i stanowisk pracy, zidentyfikować zagrożenia wynikające z nieprawidłowego zaprojektowania struktury przestrzennej stanowiska pracy, określić stopień zgodności warunków panujących na stanowisku pracy z wymaganiami określonymi przepisami, wskazać nieprawidłowości i zaproponować rozwiązania: usprawnienia nie wymagające nakładów finansowych możliwe do przeprowadzenia od zaraz. wymagające nakładów finansowych. Treści: 1. Kształtowanie stanowiska pracy. 2. Projektowanie ergonomiczne. 3. Proces projektowania bezpiecznego i ergonomicznego stanowiska pracy. 4. Kształtowanie struktury przestrzennej. Pomoce dydaktyczne: materiał źródłowy, rzutnik pisma, foliogramy, sprzęt audiowizualny, karta ćwiczeń, klipy filmowe: Jak siedzieć przy biurku? 4, 09 Ergonomia filmy z serii Napo 10, 17 Ergonomia stanowiska pracy Ergotest , 27 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 38

39 Spis foliogramów 1. Kształtowanie stanowiska pracy. 2. Projektowanie ergonomiczne. 3. Proces projektowania bezpiecznego i ergonomicznego stanowiska pracy. 4. Kryteria kształtowania struktury przestrzennej stanowiska pracy. 5. Zasady kształtowania struktury stanowiska pracy. Opracowanie: Iwona Bednarz, ZSZ Nr.5, Wrocław Scenariusz zajęć Lp. Treść Metoda nauczania Czynności nauczyciela 1 Temat i cele lekcji Wykład Przedstawia temat i cele lekcji, które powinny być osiągnięte po zrealizowaniu treści zajęć. Czas realizacji 5 min 2 Stanowisko pracy i metody służące jego kształtowaniu Wykład, pytania Zadaj pytanie uczniom: Co kryje się pod pojęciem stanowisko pracy?. Zaprezentuj foliogram nr 1 10 min 3 Projektowanie ergonomiczne i jego etapy 4 Kształtowanie struktury przestrzennej stanowiska pracy Wykład, dyskusja, pytania Wykład, dyskusja, pytania Zaprezentuj foliogram nr 2 Zadaj uczniom dokonanie oceny pod względem ergonomicznym stanowiska pracy (ćw.1) Zaprezentuj foliogram nr 3,4 Zadaj pytanie: Jakie stosujemy kryteria w kształtowaniu stanowiska pracy? Wyświetl klip filmowy Jak siedzieć przy biurku Zadaj pytanie: Jak powinno wyglądać idealne stanowisko pracy z komputerem? W jaki sposób można je dostosować do użytkownika? 17 min 15 min 39 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

40 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE 5 Środki i materiały wspomagające projektowanie ergonomiczne Wykład, pytania Zaprezentuj foliogram nr 4, Zadaj pytanie: Jakie środki i materiały można użyć przy projektowaniu stanowiska pracy? 8 min 6 Klip filmowy: Ergonomia stanowiska pracy Ergotest 2009 Pytania, dyskusja 7 Ergonomia stanowiska pracy Wykład, dyskusja Wyświetl klip filmowy Ergonomia stanowiska pracy Ergotest 2009, Zaprezentuj slajd nr 5 Pokieruj dyskusją i sformułowaniem wniosków na temat: wpływu wiedzy i świadomości pracownika na przestrzenną organizację stanowiska pracy, pozycji ciała pracownika i sposobów zapobiegania powstawaniu dolegliwości. Wyświetl klip filmowy Ergonomia Zaprezentuj foliogram nr 6 Wykorzystaj wiedzę uczniów; pokieruj dyskusją i sformułowaniem wniosków dotyczących ergonomii stanowiska pracy. Podkreśl, że wielką rolę w organizacji stanowiska odgrywa właściwy dobór oraz przestrzenny układ środków i przedmiotów pracy, tj.: powierzchni stanowiska pracy, wyposażenia środowiska pracy w środki pracy, przestrzeni operacyjnej i rozmieszczenia środków pracy, ułożenia przedmiotów pracy i ich obiegu, organizacji transportu międzyoperacyjnego pozycji pracownika przy pracy, wysokości manipulacyjnej (wykonania pracy). 8 Podsumowanie Pogadanka Podsumuj temat zadając pytania, uzupełniając wypowiedzi uczniów, wyjaśniając. Oceń, wyróżnij aktywnych uczniów. Zadaje pracę domową (ćw.2) Podziękuj za wspólną pracę. 15 min 15 min 5min PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 40

41 Rozdział: Ergonomia Scenariusz lekcji 1 - schemat Temat: Ergonomia pracy Temat lekcji: Ergonomia pomieszczeń i stanowiska pracy. Cele/Kompetencje: podniesienie świadomości prozdrowotnej wśród uczniów w zakresie znaczenia doboru właściwych do wzrostu mebli szkolnych, nabycie praktycznej umiejętności prowadzenia diagnozy ergonomicznej pomieszczenia i stanowiska pracy. wyrobienie odpowiedzialności, spostrzegawczości, krytycyzmu umiejętności porównywania warunków panujących w danym miejscu pracy z określonymi przepisami. Grupa docelowa: szkoła ponadgimnazjalna, IV etap Jednostki lekcyjne: 2 Czas Temat Metody Pomoce Kompetencje 1. 5 min Temat i cele lekcji Wykład rzutnik pisma min Stanowisko pracy i metody służące jego kształtowaniu min Projektowanie ergonomiczne i jego etapy Wykład, pytania Wykład, dyskusja, pytania foliogram nr 1 rzutnik pisma, foliogram nr 2 rzutnik pisma, ćwiczenie 1 zdefiniować pojęcie stanowiska pracy, określi fazy kształtowania warunków pracy, określi na czym polega ergonomiczna analiza stanowiska pracy. sformułować etapy procesu projektowania ergonomicznego stanowiska pracy, wybrać dla siebie odpowiednie krzesło i stolik, wymienić warunki, jakie powinno spełniać miejsce pracy, nauki, 41 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

42 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE min Kształtowanie struktury przestrzennej stanowiska pracy Wykład, dyskusja, pytania foliogram nr 3,4 rzutnik pisma, klip filmowy Jak siedzieć przy biurku sprzęt audiowizualny, Wymienia kryteria stosowane w kształtowaniu stanowiska pracy? Określa jak powinno wyglądać idealne stanowisko pracy z komputerem? Wskazuje w jaki sposób można je dostosować do użytkownika? 8 min Środki i materiały wspomagające projektowanie ergonomiczne Wykład, dyskusja, pytania foliogram nr 4, rzutnik pisma, Wskazuje jakie środki i materiały można użyć przy projektowaniu stanowiska pracy? 15 min Klip filmowy: Ergonomia stanowiska pracy Ergotest 2009 Pytania, dyskusja klip filmowy Ergonomia stanowiska pracy Ergotest 2009, sprzęt audiowizualny, foliogram nr 5 Ocenia wpływ wiedzy i świadomości pracownika na przestrzenną organizację stanowiska pracy, Projektuje pozycję ciała pracownika i określa sposoby zapobiegania powstawaniu dolegliwości. rzutnik pisma, 7 15 min Ergonomia stanowiska pracy Wykład, dyskusja klip filmowy Ergonomia sprzęt audiowizualny, foliogram nr 6, rzutnik pisma, Określa skutki nieprzestrzegania zasad ergonomii w projektowaniu stanowisk pracy. Formułuje wnioski dotyczące ergonomii stanowiska pracy. Dowodzi, jak wielką rolę w organizacji stanowiska odgrywa właściwy dobór oraz przestrzenny układ środków i przedmiotów pracy, tj.: powierzchni stanowiska pracy, wyposażenia środowiska pracy w środki pracy, przestrzeni operacyjnej i rozmieszczenia środków pracy, ułożenia przedmiotów pracy i ich obiegu, organizacji transportu międzyoperacyjnego pozycji pracownika przy pracy, wysokości manipulacyjnej (wykonania pracy) PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 42

43 8 5min Podsumowanie Pogadanka zadanie domowe ćwiczenie 2 określa znaczenie przestrzegania przepisów ergonomii pomieszczeń i stanowisk pracy, identyfikuje zagrożenia wynikające z nieprawidłowego zaprojektowania struktury przestrzennej stanowiska pracy, określa stopień zgodności warunków panujących na stanowisku pracy z wymaganiami określonymi przepisami, wskazuje nieprawidłowości i proponuje rozwiązania: usprawnienia nie wymagające nakładów finansowych możliwe do przeprowadzenia od zaraz. wymagające nakładów finansowych. 43 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

44 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE KARTA ĆWICZEŃ UCZNIA Ćwiczenie 1 Dokonaj oceny i udziel odpowiedzi na pytanie Czy Twoje stanowisko pracy jest ergonomiczne? Do realizacji zadania wykorzystaj materiał źródłowy pt. Jak prawidłowo dobrać meble do wzrostu ucznia (zał. 1) Zał. 1 JAK PRAWIDŁOWO DOBRAĆ MEBLE DO WZROSTU UCZNIA WYMAGANIA DOTYCZĄCE MEBLI SZKOLNYCH ERGONOMIA - PN-ISO 5970:1994 NR ROZMIARU STOŁU I KRZESŁA WYSOKOŚĆ SIEDZISKA [mm] WYSOKOŚĆ PULPITU [mm] RÓŻNICA WYSOKOŚCI [mm] I II III IV V VI

45 WYMAGANIA DOTYCZĄCE MEBLI SZKOLNYCH ERGONOMIA PN-90/F-06009:2001 NR ROZMIARU STOŁU I KRZESŁA WYRÓŻNIK ROZMIARU - KOLOR WZROST UCZESTNIKÓW ŚREDNI [mm] DLA ZAKRESU WZROSTU [mm] 0 BIAŁY 900 od 821 do 980 I POMARAŃCZOWY 1050 od 981 do 1120 II FIOLETOWY 1200 od 1121 do 1270 III ŻÓŁTY 1350 od 1271 do 1420 IV CZERWONY 1500 od 1421 do 1570 V ZIELONY 1650 od 1571 do 1720 WYMAGANIA DOTYCZĄCE MEBLI SZKOLNYCH ERGONOMIA NR WYSOKOŚĆ SIEDZISKA [mm] WYSOKOŚĆ PULPITU [mm] RÓŻNICA WYSOKOŚCI [mm] WZROST DZIECI [mm] od 821 do 980 I od 981 do 1120 II od 1121 do 1270 III od 1271 do 1420 IV od 1421 do 1570 V od 1571 do PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

46 PRAWIDŁOWA POZYCJA SIEDZĄCA PODCZAS PRACY PRZY STOLE /BIURKU PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 46

47 Ćwiczenie 2 Dokonaj oceny swojego stanowiska komputerowego wykorzystując przy tym: posiadane i zdobyte podczas lekcji wiadomości w tym zakresie, materiał źródłowy Ergonomia pracy z laptopem ERGONOMIA STANOWISKA PRACY STANOWISKO PRACY - to przestrzeń pracy, wraz z wyposażeniem w środki i przedmioty pracy, w której pracownik lub zespół pracowników wykonuje pracę. FAZY KSZTAŁTOWANIA WARUNKÓW PRACY : FAZA PROJEKTOWANIA PRACY FAZA OCENY ISTNIEJĄCEJ SYTUACJI Narzędziem stosowanym w ergonomii przy kształtowaniu stanowiska pracy są LISTY KONTROLNE, zawierające pytania dotyczące warunków pracy w zakresie organizacji pracy, środków pracy oraz struktury przestrzennej stanowiska pracy. PROJEKTOWANIE ERGONOMICZNE Przedmiotem projektowania ergonomicznego są relacje zachodzące między człowiekiem a: strukturą techniczną (obiektem), rodzajem zadania roboczego wykonywanego w określonym środowisku pracy. Decydującym, ogniwem w systemie projektowania jest człowiek, którego niezawodność i bezpieczeństwo pracy jest uwarunkowane jego możliwościami psychofizycznymi. Przy projektowaniu stanowiska pracy należy wszystko to, co otacza człowieka (przestrzeń, środowisko, organizację pracy) dostosować do jego możliwości i potrzeb. PROCES PROJEKTOWANIA BEZPIECZNEGO STANOWISKA PRACY STRUKTURĘ PRZESTRZENNĄ STANOWISKA PRACY TWORZĄ: konstrukcja stołu maszyna, urządzenie, narzędzia pracy elementy sterowania i informacyjne siedzisko, pojemnik, podstawki, regały itp. 47 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

48 W strukturze stanowiska wyróżniamy przestrzeń dla: przemieszczania się i stanowiska roboczego zajmowanego przez pracownika wykonywania czynności wynikających z procesu pracy. W procesie projektowania wyodrębniamy następujące etapy: sformułowanie danych wyjściowych tworzenie koncepcji opracowanie projektu sprawdzenie poprawności rozwiązania na wykonanym prototypie. KSZTAŁTOWANIE STRUKTURY PRZESTRZENNEJ STANOWISKA PRACY KRYTERIA KSZTAŁTOWANIA STRUKTURY PRZESTRZENNEJ : Antropometryczne: wymiary ciała ludzkiego, zakresy kątowe ruchu w stawach, Biomechaniczne: obciążenia układu ruchu na które wpływają: pozycja przyjmowana w czasie pracy czas pracy oraz częstotliwość czynności roboczych W procesie projektowania posługujemy się środkami i materiałami wspomagającymi, tj.: sylwetką człowieka, którą wprowadza się do rysunku fantomem (płaskim modelem reprezentującym populację ludzką) komputerowym modelem człowieka dwu i trójwymiarowym metodą modelowania fizycznego stanowiska pracy. ZASADY KSZTAŁTOWANIA STANOWISKA PRACY Struktura przestrzenna stanowisk pracy powinna: zapewnić bezpieczną i wygodną pracę dla 90% populacji użytkowników, być dostosowana do ich ekstremalnych cech wymiarowych, umożliwiać dopasowanie niektórych parametrów przestrzennych stanowiska do indywidualnych potrzeb użytkowników, wprowadzając możliwość regulacji, PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 48

49 uniemożliwiać powstawanie zagrożeń wypadkowych i szkodliwych dla zdrowia, zapewniać swobodę ruchów zapewnić minimalny koszt biologiczny podczas wysiłku pracownika, zapewniać dobre warunki widoczności procesu pracy i otoczenia. Skutki nieprzestrzegania zasad ergonomii w projektowaniu stanowisk pracy Skutki fizjologiczne, które są efektem np. szkodliwej dla zdrowia pozycji przy pracy, nadmiernego lub powtarzającego się wysiłku. Skutki psychofizyczne, które są powodowane nadmiernym lub zbyt małym obciążeniem umysłowym, stresem, powstającym przy obsłudze, nadzorze lub konserwacji maszyny użytkowanej zgodnie z przeznaczeniem. Błędy człowieka, które mogą być przyczyną wypadków. 49 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

50 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Scenariusz lekcji 2- schemat Rozdział Ergonomia Temat: Ergonomia pracy Temat lekcji: Zasady ergonomii w projektowaniu struktury przestrzennej stanowiska pracy. Cele /Kompetencje: nabycie praktycznej umiejętności prowadzenia diagnozy ergonomicznej stanowiska pracy na przykładzie salonu fryzjerskiego, zapoznanie się uczniów z wpływem ergonomii na prawidłowe funkcjonowanie człowieka w środowisku pracy, wyrobienie odpowiedzialności, spostrzegawczości, krytycyzmu, umiejętności porównywania warunków panujących w danym miejscu pracy z określonymi przepisami, omówienie ogólnych zasad doboru sprzętu fryzjerskiego zapewniającego ergonomiczną i bezpieczną pracę na stanowisku. Grupa docelowa: szkoły ponadgimnazjalna, IV etap Jednostka lekcyjna: 1 Czas Temat Metody Pomoce Kompetencje 1. 3 min Temat i cele lekcji rzutnik pisma Wykład min Strefa pracy. Łańcuch skojarzeń foliogram nr 1, rzutnik pisma, ćwiczenie 1 definiuje pojęcie strefy pracy, identyfikuje strefy pracy w salonie fryzjerskim,

51 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Karta pracy ucznia 2. 1

52 Karta pracy ucznia -fryzjer/ka 2.3 LEKCJA 3 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 52

53 ERGONOMIA Temat: Ergonomiczna pozycja w pracy fryzjera. Czas realizacji: 1 godzina lekcyjna Cele ogólne: zapoznanie się uczniów z wpływem ergonomii na prawidłowe funkcjonowanie człowieka w środowisku pracy. kształtowanie umiejętności rozpoznawania i zapobiegania zagrożeniom na stanowisku pracy, uświadomienie uczniom wpływu prawidłowej postawy na ich zdrowie. Cele operacyjne: Uczeń po zrealizowaniu zajęć powinien: wiedzieć jaką rolę spełnia układ kostno stawowy i mięśniowy. podać definicję zmęczenia oraz jego formy i objawy, wiedzieć jak można wyeliminować zmęczenie, zidentyfikować zagrożenia wynikające z nieprawidłowego zaprojektowania struktury przestrzennej stanowiska pracy, opisać i zaprezentować prawidłową postawę na stanowisku pracy. Treści: 1. Rola układu kostno-stawowego i mięśniowego w pracy człowieka. 2. Właściwa postawa podczas pracy. 3. Zapobieganie powstawaniu dolegliwości układu mięśniowo-szkieletowego. Pomoce dydaktyczne: materiał źródłowy, rzutnik pisma, foliogramy, sprzęt audiowizualny, karta ćwiczeń, klipy filmowe: Jak siedzieć przy biurku? 4, 09 Ergonomia filmy z serii Napo 12, 56 Ergonomia stanowiska pracy Ergotest , PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

54 Spis foliogramów Nr Tytuł 1. Rola układu kostno stawowego i mięśniowego w procesie pracy. 2. Zmęczenie i jego objawy. 3. Pozycje ciała człowieka przy pracy. 3. Postawa przy pracy. Opracowanie: Iwona Bednarz PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 54

55 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Scenariusz zajęć: Lp. Treść Metoda nauczania Czynności nauczyciela 1 Temat i cele lekcji Wykład Przedstawia temat i cele lekcji, które powinny być osiągnięte po zrealizowaniu treści zajęć. Czas realizacji 3 min 2 Rola układu kostno-stawowego w pracy człowieka. Wykład, pytania 3 Zmęczenie i jego eliminowanie. Wykład, rozmowa kierowana 4 Pozycja ciała człowieka Wykład, dyskusja, rozmowa kierowana Omawia rolę układu kostno-stawowego i mięśniowego podczas wykonywania pracy. Prezentuje foliogram nr 1 Definiuje pojęcie zmęczenia, omawia jego formy,zapoznaje uczniów ze sposobami eliminowania zmęczenia. Przedstawia foliogram nr 2 Wyświetla klip filmowy z serii Napo Stanowisko pracy, który przybliży uczniom problematykę z zakresu prawidłowej postawy w czasie pracy. Zadaje uczniom pytanie na temat wpływu pozycji w jakiej pracują na obciążenie ciała. Prezentuje foliogram nr 3,4 Podkreśla znaczenie zagrożeń wynikających z nieprawidłowej postawy podczas pracy. Zadaje uczniom ćwiczenie kształtujące prawidłową postawę podczas pracy (ćw.1) Omawia korzyści wynikające z aktywności fizycznej. 5 min. 15 min 12 min 6 Klip filmowy: Ergonomia stanowiska pracy Ergotest 2009 Pytania, dyskusja Podkreśla znaczenie właściwej pozycje w procesie pracy. Wyświetla klip filmowy Ergonomia stanowiska pracy Ergotest min 8 Podsumowanie Pogadanka Podsumowuje temat, zadaje pytania, uzupełnia wypowiedzi uczniów, wyróżnia aktywnych. Dziękuje za wspólną pracę. 3 min

56 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE Scenariusz lekcji 3 - schemat Rozdzial : Ergonomia Temat: Ergonomia pracy Temat lekcji: Ergonomiczna pozycja w pracy fryzjera. Cele/Kompetencje: zapoznanie się uczniów z wpływem ergonomii na prawidłowe funkcjonowanie człowieka w środowisku pracy, kształtowanie umiejętności rozpoznawania i zapobiegania zagrożeniom na stanowisku pracy, uświadomienie uczniom wpływu prawidłowej postawy na ich zdrowie. Grupa docelowa: szkoła ponadgimnazjalna, IV etap Jednostka lekcyjna: 1 Czas Temat Metody Pomoce Kompetencje 1. 3 min Temat i cele lekcji Wykład rzutnik pisma 2. 5 min. Rola układu kostnostawowego w pracy człowieka. Wykład, Pytania foliogram nr 1, rzutnik pisma określa jaką rolę spełnia układ kostno stawowy i mięśniowy min Zmęczenie i jego eliminowanie. Wykład,rozmowa kierowana foliogram nr 2, klip filmowy z serii Napo Stanowisko pracy, sprzęt audiowizualny definiuje pojęcie zmęczenia oraz jego formy i objawy, wskazuje sposoby eliminowania zmęczenia, analizuje korzyści wynikające z aktywności fizycznej. PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 56

57 min Pozycja ciała człowieka 7 min Klip filmowy: Ergonomia stanowiska pracy Ergotest min Podsumowanie Wykład, dyskusja, rozmowa kierowana foliogram nr 3,4, rzutnik pisma, ćwiczenie 1 Pytania, dyskusja klip filmowy Ergonomia stanowiska pracy Ergotest 2009, sprzęt audiowizualny opisuje i prezentuje prawidłową postawę na stanowisku pracy, identyfikuje zagrożenia wynikające z nieprawidłowego zaprojektowania struktury przestrzennej stanowiska pracy, wykazuje znaczenie właściwej pozycje w procesie pracy. Pogadanka diagnozuje stanowisko pracy pod kątem zagrożeń i wpływu prawidłowej postawy na zdrowie człowieka. ERGONOMIA Karta pracy ucznia - Lekcja 3 Ćwiczenie 1 Na podstawie poniższego tekstu oraz doświadczenia nabytego podczas praktycznej nauki zawodu uzupełnij poniższe zdania Prawidłowa postawa podczas pracy w salonie fryzjerskim Prawidłowa postawa fryzjera podczas pracy ma duży wpływ na jego samopoczucie i zdolność koncentracji. Przy odpowiednim postępowaniu fryzjer zmniejsza przeciążanie układu kostnego, stawów i stóp. Dlatego fryzjer podczas wykonywania usługi powinien pamiętać o właściwej, wyprostowanej postawie pleców czy korzystaniu z pomocniczych urządzeń typu hoker. Wyprostowaną postawę można osiągnąć jeżeli głowa klienta znajduje się na odpowiedniej wysokości albo gdy klient przyjmuje postawę stojącą. Odpowiednią wysokość dla klienta uzyska się przez zastosowanie przy stanowisku pracy fotela obrotowego, który można podwyższyć lub obniżyć. Natomiast fryzjer powinien używać do zabiegów strzyżenia czy modelowania hokera wysokiego krzesła, które automatycznie wymusza wyprostowaną postawę. Podczas usługi fryzjer nie powinien skręcać tułowia, stać w pozycji przechylonej na jeden lub drugi bok czy nachylać się nad klientem. Taka postawa bardzo przeciąża kręgosłup i stawy. 57 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

58 PROPONOWANE JEDNOSTKI LEKCYJNE rys. 1 Prawidłowa postawa rys. 2 Hoker rys. 3 Prawidłowa pozycja 1. Prawidłowa postaw na stanowisku pracy ma wpływ na Właściwa postawa fryzjera podczas wykonywania usługi to 3. Z jakiego urządzenia należy korzystać w trakcie o zabiegów strzyżenia lub modelowania w celu utrzymania odpowiedniej postawy 4. Niewłaściwa postawa w trakcie pracy powoduje PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA 58

59 Literatura Zobacz podana w tekstach oraz 1. Danuta Koradecka: Bezpieczeństwo pracy i ergonomia. CIOP, Warszawa Psychofizjologiczne problemy człowieka w środowisku pracy. CIOP, Warszawa Tomasz Tokarski: ergonomia pracy z laptopem. PIP, Warszawa Joanna Kamińska : Jak prawidłowo siedzieć. CIOP, Bezpieczeństwo pracy 5/ Kultura bezpieczeństwa: Materiały pomocnicze dla szkół ponadgimnazjalnych. CIOP, Warszawa Oxfam (Hrsg.), 2002: Armut in der Kaffeetasse (Bieda w filiżance kawy). Witzke, Jan, 2009: Steine (Kamienie) 59 PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA

60 Koordynator projektu: BGZ Berliner Gesellschaft für internationale Zusammenarbeit mbh Augsburger Str.33 DE Berlin Telefon: +49 (30) Telefax: +49 (30) Prezes: Dr. Hilde Hansen Partnerzy: Akademie Berlin-Schmöckwitz (DE) Wannseeschule e.v., Berlin (DE) Schule für Allgemeine Gesundheits- und Krankenpflege, Stolzalpe - Murau (AT) Multiaugustinum, Privatschule der Erzdiözese Salzburg, Stadt St. Magarethen im Lungau (AT) ZSB Zespół Szkół Budowlanych im. gen. Józefa Bema, Wroclaw (PL) Zespół Szkół Zawodowych Nr 5, Wroclaw (PL) Dolnośląska Izba Rzemieślnicza we Wrocławiu (PL) Zespół Szkół - József Zwack Békéscsaba (HU) Fundacja WEXEdU, Szentendre (HU) Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora i Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za umieszczoną w nich zawartość merytoryczną

PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I INSTRUKTORÓW PRACA Z NOWYM MATERIAŁEM

PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I INSTRUKTORÓW PRACA Z NOWYM MATERIAŁEM PRZEWODNIK DO PODRĘCZNIKA DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I INSTRUKTORÓW PRACA Z NOWYM MATERIAŁEM Koordynacja projektu: BGZ Berliner Gesellschaft für internationale Zusammenarbeit mbh Augsburger Str. 33 DE 10789

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

ANOREKSJA. Quod me nutrit me destruit" - co mnie żywi niszczy mnie

ANOREKSJA. Quod me nutrit me destruit - co mnie żywi niszczy mnie ANOREKSJA Quod me nutrit me destruit" - co mnie żywi niszczy mnie Najbardziej charakterystyczne dla anoreksji jest pragnienie posiadania skrajnej szczupłości ciała, usilne dążenie do zrealizowania założonych

Bardziej szczegółowo

PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU

PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU Gimnazjum nr 1 im. gen broni St. Maczka w Jaworzu Innowacja pedagogiczna EDUKACJA PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU 1. Wstęp Inspiracją do opracowania innowacji stało się

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU SZKOLENIOWEGO DLA NAUCZYCIELI W ZAWODZIE DIETETYK

PROGRAM STAŻU SZKOLENIOWEGO DLA NAUCZYCIELI W ZAWODZIE DIETETYK PROGRAM STAŻU SZKOLENIOWEGO DLA NAUCZYCIELI W ZAWODZIE DIETETYK Symbol cyfrowy 321 [11] Spis treści Wprowadzenie I. Założenia programowo-organizacyjne stażu. 1. Charakterystyka zawodu - DIETETYK. 2. Organizacja

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci.

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. ZDROWIE definicja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to stan cechujący się uzyskaniem dobrego samopoczucia na poziomie fizycznym, psychicznym i

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia. Kierunek Ratownictwo Medyczne

Efekty kształcenia. Kierunek Ratownictwo Medyczne Efekty kształcenia Kierunek Ratownictwo Medyczne Tabela odniesień efektów kształcenia dla kierunku studiów ratownictwo medyczne, studia pierwszego stopnia, profil praktyczny do obszarowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Program Promocji Zdrowia

Program Promocji Zdrowia Zespół Szkolno Przedszkolny im. Jana Pawła II w Rząśni Program Promocji Zdrowia przeznaczony dla uczniów klas IV-VI śyjmy Zdrowo Opracowanie : mgr Marzena Otocka -Bednarek I. ZAŁOŻENIA OGÓLNE: Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych

Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych Opracowała: mgr inż. Anna Zając 1 1. Wstęp Program własny

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć (a) Aktywność fizyczna i zdrowie

Scenariusz zajęć (a) Aktywność fizyczna i zdrowie Scenariusz zajęć (a) Aktywność fizyczna i zdrowie 1 Temat zajęć: Aktywność fizyczna i zdrowie Liczba godzin: 1 godz. Liczba uczniów: do 30 Cele ogólne: Uświadomienie uczniom potrzeby prawidłowego i zdrowego

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych 1. Założenia organizacyjno-programowe a) Forma nauczania Kurs z oderwaniem od pracy. b) Cel szkolenia Celem szkolenia jest

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH. w roku szkolnym 2014/2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH. w roku szkolnym 2014/2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH w roku szkolnym 2014/2015 Celem nadrzędnym profilaktyki w naszej szkole jest zapobieganie zachowaniom ryzykownym, pomoc w radzeniu sobie z trudnościami występującymi

Bardziej szczegółowo

Język obcy nowożytny - KLASY IV-VI. Cele kształcenia wymagania ogólne

Język obcy nowożytny - KLASY IV-VI. Cele kształcenia wymagania ogólne Wyciąg z: Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych (str. 24 26 i str. 56) Załącznik nr 2 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Kowalach Oleckich opracował zespół w składzie: Jadwiga Lizanowicz Mirosław Mularczyk Teresa Truchan Urszula Kołodzińska Kluczem

Bardziej szczegółowo

Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom

Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom TECHNIKA ZAJĘCIA ŻYWIENIOWE Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom Nr 2 Zapoznanie z programem i systemem oceniania. Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP) na lekcjach zajęć technicznych.

Bardziej szczegółowo

Publiczna Szkoła Podstawowa w Pilźnie SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

Publiczna Szkoła Podstawowa w Pilźnie SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Publiczna Szkoła Podstawowa w Pilźnie SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI 2014-2017 1 CELE PROFILAKTYKI W SZKOLE Dbanie o zdrowie i bezpieczeństwo uczniów w szkole Diagnoza zagrożeń w szkole Wczesna interwencja

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: I. Postanowienia ogólne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dn. 30 kwietnia 2007 r.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKOLNO-PRZEDSZKOLNEGO Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 W RYBNIKU na rok szkolny 2015-2018 Podstawą prawną do wprowadzenia działań profilaktycznych w ramach szkolnego programu

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOŃCOWE. z wykonania zadania publicznego. w okresie od 01.02 do 31.12

SPRAWOZDANIE KOŃCOWE. z wykonania zadania publicznego. w okresie od 01.02 do 31.12 SPRAWOZDANIE KOŃCOWE z wykonania zadania publicznego Terapia i rehabilitacja osób uzależnionych od alkoholu i członków ich rodzin z terenu Gminy Andrychów (tytuł zadania publicznego) w okresie od 01.02

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU

Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU SPIS TREŚCI 1. ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE.. 3 2. PODSTAWA PROGRAMOWA A PROGRAM PROFILAKTYKI.3

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bohaterów Warszawy w Kamienicy SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE Plan działań Czas realizacji 2014 2017 PROJEKT W szkole, gdzie naturalnym procesem jest nauczanie i kształtowanie postaw,

Bardziej szczegółowo

2014/2015 Opracowanie: Beata Sułuja

2014/2015 Opracowanie: Beata Sułuja 2014/2015 Opracowanie: Beata Sułuja ADRESACI: uczniowie klas I VI Szkoły Podstawowej nr 7 PROWADZĄCY: wychowawcy klas CZAS I MIEJSCE ZAJĘĆ: - sala lekcyjna - październik listopad 2014 CEL GŁÓWNY: - poznanie

Bardziej szczegółowo

Eksperyment 11. Badanie związków między sygnałem a działaniem (wariant B) 335

Eksperyment 11. Badanie związków między sygnałem a działaniem (wariant B) 335 PRZEDMOWA... 9 1. WPROWADZENIE... 13 1.1. Geneza ergonomii jako dyscypliny naukowej... 14 1.2. Rozwój techniki i ewolucja jej roli dla człowieka oraz społeczeństwa... 17 1.3. Organizacja badań ergonomicznych,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ SPECJALNYCH W OPOLU RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA Opracowanie: mgr Małgorzata Bolicka kierownik świetlicy szkolnej OPOLE 2011 r. WSTĘP Życie

Bardziej szczegółowo

Agenda szkolenia certyfikującego na Modelu osobowości persolog

Agenda szkolenia certyfikującego na Modelu osobowości persolog I dzień szkolenia, godz. 09:30 17:30, przerwa 13:00 14:30 Powitanie uczestników i krótka prezentacja narzędzi szkoleniowych persolog oraz ich zastosowanie w szkoleniach, rekrutacji oraz coachingu Profil

Bardziej szczegółowo

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne 1. Celem Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! jest edukacja w zakresie trwałego

Bardziej szczegółowo

PLAN WYNIKOWY NAUCZANIA ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W GIMNAZJUM. Podstawowe [P] zna przedmiotowe zasady oceniania omawia regulamin pracowni

PLAN WYNIKOWY NAUCZANIA ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W GIMNAZJUM. Podstawowe [P] zna przedmiotowe zasady oceniania omawia regulamin pracowni PLAN WYNIKOWY NAUCZANIA ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W GIMNAZJUM KLASA III Moduł Dział podręcznika Treści nauczania Wiadomości Osiągnięcia szczegółowe uczniów Umiejętności Podstawowe [P] Ponadpodstawowe [PP] Podstawowe

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA DZIECI ODDZIAŁU PRZEDSZKOLNEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

Bardziej szczegółowo

Obserwacja pracy/work shadowing

Obserwacja pracy/work shadowing Temat szkolenia nieformalnego: Obserwacja pracy/work shadowing 1. Cele szkolenia Celem szkolenia jest przyśpieszenie procesu aklimatyzacji nowego pracownika w firmie oraz podwyższenie poziomu jego kompetencji,

Bardziej szczegółowo

DIETETYKA W SPORCIE I ODNOWIE BIOLOGICZNEJ

DIETETYKA W SPORCIE I ODNOWIE BIOLOGICZNEJ OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Umiejscowienie w obszarach kształcenia: studia podyplomowe w zakresie Dietetyki w sporcie i odnowie biologicznej lokują się w obszarze nauk medycznych nauk o zdrowiu i nauk o kulturze

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY PROGRAMU TRZYMAJ FORMĘ pt. Chcę być zdrowy

PROJEKT EDUKACYJNY PROGRAMU TRZYMAJ FORMĘ pt. Chcę być zdrowy PROJEKT EDUKACYJNY PROGRAMU TRZYMAJ FORMĘ pt. Chcę być zdrowy DO REALIZACJI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W PRZYBYNOWIE W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Skład zespołu: ZDZISŁAWA KAPUŚCIAK ELŻBIETA BALWIERZ MARCIN TODYNEK

Bardziej szczegółowo

2. Bezpieczeństwo i higiena pracy ( Technik farmacji )

2. Bezpieczeństwo i higiena pracy ( Technik farmacji ) 2. ezpieczeństwo i higiena pracy ( Technik farmacji ) Uszczegółowione efekty kształcenia Uczeń po zrealizowaniu zajęć potrafi: H(1)1. wyjaśnić pojęcia związane z bezpieczeństwem i higieną pracy H(1)2.

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe zasady posługiwania się komputerem i programem komputerowym. 2. Komputer jako źródło informacji i narzędzie komunikacji

1. Podstawowe zasady posługiwania się komputerem i programem komputerowym. 2. Komputer jako źródło informacji i narzędzie komunikacji ZAJĘCIA KOMPUTEROWE dla szkoły podstawowej. Klasy IV-VI Opis osiągnięć ucznia przykłady wymagań na poszczególne oceny szkolne Sprawdzanie i ocenianie uczniów to proces ciągły i systematyczny, który dostarcza

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum.

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. 1. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania (WSO) zgodnego z Rozporządzeniem Ministra

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Niwelowanie

Bardziej szczegółowo

2. Uczestnicy szkolenia Szkolenie jest przeznaczone dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy.

2. Uczestnicy szkolenia Szkolenie jest przeznaczone dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy. ZAŁĄCZNIK Nr RAMOWE PROGRAMY SZKOLENIA I. Ramowy program instruktażu ogólnego. Cel szkolenia Celem szkolenia jest zaznajomienie pracownika w szczególności z: a) podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY

PROGRAM PROFILAKTYCZNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY IV Liceum Ogólnokształcącego im. A. Mickiewicza w Warszawie w roku szkolnym 2011/2012 i 2012/2013 na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia

Bardziej szczegółowo

NIETYPOWE ZABURZENIA ODŻYWIANIA

NIETYPOWE ZABURZENIA ODŻYWIANIA NIETYPOWE ZABURZENIA ODŻYWIANIA ORTOREKSJA (ORTHOREXIA NERVOSA) Definicja: Obsesyjne spożywanie jedynie zdrowej żywności Źródło choroby: nadmierna chęć uniknięcia konkretnych chorób, zachowania dużej sprawności

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iii semestr

Bardziej szczegółowo

CELE SZKOLENIA POZNAJMY SIĘ!

CELE SZKOLENIA POZNAJMY SIĘ! Człowiek najlepsza inwestycja CELE SZKOLENIA JAK UCZĄ SIĘ DOROŚLI? Magdalena Bergmann Falenty, 14-16 listopada 2012 r. podniesienie świadomości czynników warunkujących uczenie się osoby dorosłej poznanie

Bardziej szczegółowo

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania.

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. W czasie zajęć ocenie podlegają wyłącznie zaangażowanie i aktywność ucznia na zajęciach. Planowane są w semestrze: - 3 oceny z zadań

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV szkoły podstawowej. Hasło programowe: Czynności życiowe, higiena i zdrowie człowieka.

Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV szkoły podstawowej. Hasło programowe: Czynności życiowe, higiena i zdrowie człowieka. Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV szkoły podstawowej Hasło programowe: Czynności życiowe, higiena i zdrowie człowieka. Temat: Składniki pokarmowe i ich znaczenie dla organizmu. Korelacja ze ścieżką

Bardziej szczegółowo

Mgr Paulina Żołnierczyk. Mgr Paulina Żołnierczyk

Mgr Paulina Żołnierczyk. Mgr Paulina Żołnierczyk (1) Nazwa przedmiotu Ergonomia pracy położnej (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne. Specjalność: wychowanie fizyczne w służbach mundurowych 3. POZIOM STUDIÓW

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM POPRAWY EFEKTYWNOŚCI KSZTAŁCENIA

SZKOLNY PROGRAM POPRAWY EFEKTYWNOŚCI KSZTAŁCENIA SZKOLNY PROGRAM POPRAWY EFEKTYWNOŚCI KSZTAŁCENIA W ZSZ NR 1 IM. WŁADYSŁAWA KORŻYKA W RYKACH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Wstęp Po dokonaniu analizy wyników egzaminu maturalnego z polskiego,matematyki,języka

Bardziej szczegółowo

Własny program profilaktyczny, którego celem jest ochrona uczniów przed negatywnymi

Własny program profilaktyczny, którego celem jest ochrona uczniów przed negatywnymi PROGRAM PROFILAKTYKI BEZPIECZEŃSTWA UCZNIÓW W INTERNECIE BEZPIECZNY INTERNET Własny program profilaktyczny, którego celem jest ochrona uczniów przed negatywnymi społecznymi, etycznymi i prawnymi konsekwencjami

Bardziej szczegółowo

PROJEKT GIB8! OCENA SYTUACJI W POLSCE Zespół Szkół Zawodowych nr 5 we Wrocławiu

PROJEKT GIB8! OCENA SYTUACJI W POLSCE Zespół Szkół Zawodowych nr 5 we Wrocławiu PROJEKT GIB8! OCENA SYTUACJI W POLSCE Zespół Szkół Zawodowych nr we Wrocławiu Wyniki ankiet PRZEPROWADZONE ANKIETY LICZBA ANKIETOWANYCH: 76 osób ANKIETY DLA NAUCZYCIELI/INSTRUKTORÓW Liczba ankietowanych:

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE!

TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE! Scenariusz lekcji geografii dla klasy III gimnazjum TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE! Hasło programowe: zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego. Zakres treści: zanieczyszczenia powietrza, działania

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI Z REALIZACJI EDUKACJI EKOLOGICZNEJ I PROZDROWOTNEJ - KORELACJA MIĘDZYPRZEDMIOTOWA

KONSPEKT LEKCJI Z REALIZACJI EDUKACJI EKOLOGICZNEJ I PROZDROWOTNEJ - KORELACJA MIĘDZYPRZEDMIOTOWA KONSPEKT LEKCJI Z REALIZACJI EDUKACJI EKOLOGICZNEJ I PROZDROWOTNEJ - KORELACJA MIĘDZYPRZEDMIOTOWA Temat: CZY ŻYWNOŚĆ ZAWSZE JEST ZDROWA? Opracowanie: mgr Izydora Antczak Czas trwania zajęć: 2godziny Przedmiot:

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY

4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY 4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY Cele zajęć UCZESTNICY: a. ustalają cele, obszary i adresata ewaluacji b. formułują pytania badawcze i problemy kluczowe c. ustalają kryteria ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Projektowanie Produktu Product Design PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Projektowanie Produktu Product Design PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek: Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Projektowanie Produktu Product Design Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and Production Engineering Rodzaj zajęć: Wykład, laboratorium,

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

Rok szkolny 2013/2014 PLAN PRACY ZAJĘĆ PRZYGOTOWUJĄCYCH DO EGZAMINU GIMNAZJALNEGO DLA UCZNIÓW KLASY IIIB

Rok szkolny 2013/2014 PLAN PRACY ZAJĘĆ PRZYGOTOWUJĄCYCH DO EGZAMINU GIMNAZJALNEGO DLA UCZNIÓW KLASY IIIB Rok szkolny 2013/2014 PLAN PRACY ZAJĘĆ PRZYGOTOWUJĄCYCH DO EGZAMINU GIMNAZJALNEGO DLA UCZNIÓW KLASY IIIB Zajęcia realizowane w ramach godzin karcianych nauczyciela w wymiarze 2 godzin tygodniowo (środy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu: Organizacja pracy w laboratorium analitycznym

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu: Organizacja pracy w laboratorium analitycznym Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu: Organizacja pracy w laboratorium analitycznym 1. Podstawowe pojęcia związane z bezpieczeństwem i higieną pracy zna podstawowe pojęcia związane z

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY OBEJMUJĄCY PROFILAKTYKĘ UZALEŻNIEŃ ZAPOBIEGANIE AGRESJI I RADZENIE SOBIE W TRUDNYCH SYTUACJACH

PROJEKT SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY OBEJMUJĄCY PROFILAKTYKĘ UZALEŻNIEŃ ZAPOBIEGANIE AGRESJI I RADZENIE SOBIE W TRUDNYCH SYTUACJACH Publiczna Szkoła Podstawowa im. T. Kościuszki w Lipinach Górnych PROJEKT SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY OBEJMUJĄCY PROFILAKTYKĘ UZALEŻNIEŃ ZAPOBIEGANIE AGRESJI I RADZENIE SOBIE W TRUDNYCH SYTUACJACH Autor:

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJE PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH

PROPOZYCJE PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH PROPOZYCJE PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH (każdy projekt opisany jest na oddzielnej stronie) Fizyka jest wszędzie człowiek to też maszyna. Cel ogólny: Porównanie funkcjonowania człowieka do działania doskonale

Bardziej szczegółowo

Lp. Zadania Cele Formy realizacji, skierowanie Odpowiedzialni Termin 1 Diagnozowanie środowiska szkolnego

Lp. Zadania Cele Formy realizacji, skierowanie Odpowiedzialni Termin 1 Diagnozowanie środowiska szkolnego IV Profilaktyka zagroŝeń Lp. Zadania Cele Formy realizacji, skierowanie Odpowiedzialni Termin 1 Diagnozowanie środowiska szkolnego rozpoznanie sytuacji problemowej przeprowadzanie ankiet i analiza wyników

Bardziej szczegółowo

Fizjologia zwierząt, Zoologia bezkręgowców i strunowców, Anatomia i biologia człowieka, Biochemia, Biologia komórki,

Fizjologia zwierząt, Zoologia bezkręgowców i strunowców, Anatomia i biologia człowieka, Biochemia, Biologia komórki, KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Zdrowie a choroba Health and disease Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator Dr Agnieszka Greń Zespół dydaktyczny Dr hab. Waldemar Szaroma, prof. UP Dr hab. Grzegorz Formicki,

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA W ŚWIETLICY SZKOLNEJ

PROMOCJA ZDROWIA W ŚWIETLICY SZKOLNEJ PROGRAM: PROMOCJA ZDROWIA W ŚWIETLICY SZKOLNEJ 1. Informacja o programie. Program powstał z myślą o uatrakcyjnieniu zajęć świetlicowych. Jest on propozycją podjęcia systematycznych działań w celu promowania

Bardziej szczegółowo

TEMAT LEKCJI WYCHOWAWCZEJ Zdrowy styl odżywiania. Czy wiesz co jesz?. Cel główny:

TEMAT LEKCJI WYCHOWAWCZEJ Zdrowy styl odżywiania. Czy wiesz co jesz?. Cel główny: TEMAT LEKCJI WYCHOWAWCZEJ Zdrowy styl odżywiania. Czy wiesz co jesz?. Cel główny: zapoznanie uczniów z zasadami racjonalnego odżywiania się człowieka, kształtowanie umiejętności oceniania własnego sposobu

Bardziej szczegółowo

MĄDRA ADOPCJA. Autorzy. Instrukcja dla osoby prowadzącej zajęcia. Paweł Fortuna. Katarzyna Ługowska. Jan Borowiec

MĄDRA ADOPCJA. Autorzy. Instrukcja dla osoby prowadzącej zajęcia. Paweł Fortuna. Katarzyna Ługowska. Jan Borowiec MĄDRA ADOPCJA Instrukcja dla osoby prowadzącej zajęcia Autorzy Paweł Fortuna Koncepcja, opis przypadku, instrukcje Katarzyna Ługowska Opis przypadku, instrukcje Jan Borowiec Opis przypadku, realizacja

Bardziej szczegółowo

PLAN EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ

PLAN EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Szkoła Podstawowa im. Antoniego Sewiołka w Czułowie PLAN EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Wymaganie: Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej Opracował zespół do spraw : Elżbieta

Bardziej szczegółowo

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE Drgania mechaniczne wibracje to ruch cząstek ośrodka spręzystego względem położenia równowagi. W środowisku pracy rozpatrywane są jedynie drgania przekazywane

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH NA LATA: 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 1. WSTĘP Szkolny Program Profilaktyki powstał w oparciu

Bardziej szczegółowo

im. Wojska Polskiego w Przemkowie

im. Wojska Polskiego w Przemkowie Szkołła Podstawowa nr 2 im. Wojska Polskiego w Przemkowie PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZYRODA Nauczyciel: mgr inż. Maria Kowalczyk Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE Chalin, wrzesień 2012r. KONCEPCJA PROGRAMU Program przewidziany jest do realizacji dla klas I III oraz IV VI. Założenia

Bardziej szczegółowo

Pieczęć Uczelni: DZIENNIK PRAKTYK. Imię i nazwisko studenta / studentki:... Wydział i kierunek studiów:... Nr I N D E K S U :...

Pieczęć Uczelni: DZIENNIK PRAKTYK. Imię i nazwisko studenta / studentki:... Wydział i kierunek studiów:... Nr I N D E K S U :... Pieczęć Uczelni: DZIENNIK PRAKTYK Imię i nazwisko studenta / studentki:... Wydział i kierunek studiów:... Nr I N D E K S U :... 1 I Udokumentowanie realizacji praktyk przedmiotowo-metodycznych przez studenta

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć (c) Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne

Scenariusz zajęć (c) Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne Scenariusz zajęć (c) Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne Temat zajęć: Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne Liczba godzin: 1 Liczba uczniów: 30 Cele ogólne: uświadomienie uczniom potrzeby

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu Pedagogika... (Nazwa kierunku studiów)

Karta przedmiotu Pedagogika... (Nazwa kierunku studiów) Karta przedmiotu Pedagogika... (zwa kierunku studiów) studia pierwszego stopnia/profil ogólnoakademicki Przedmiot: Wychowanie zdrowotne w prorodzinne dziecka w Kod przedmiotu: wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI REALIZOWANY W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 W SPOŁECZNYM GIMNAZJUM ŚLĄSKIM

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI REALIZOWANY W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 W SPOŁECZNYM GIMNAZJUM ŚLĄSKIM SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI REALIZOWANY W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 W SPOŁECZNYM GIMNAZJUM ŚLĄSKIM CELE PROGRAMU: -Wspomaganie prawidłowego rozwoju osobowości uczniów poprzez indywidualizację procesów dydaktyczno-wychowawczych;

Bardziej szczegółowo

Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016

Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016 Oferta Zespołu ds. Młodzieży rok szkolny 2015/2016 Skład zespołu: pedagog, koordynator zespołu - mgr pedagog - mgr pedagog - mgr pedagog mgr Rafał Peszek psycholog - mgr Aleksandra Kupczyk psycholog -

Bardziej szczegółowo

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r.

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r. G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J W PIASKU RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ 2013/2014 Piasek, czerwiec 2014 r. Przedmiot ewaluacji: Uczniowie nabywają wiadomości określone w podstawie programowej.

Bardziej szczegółowo

Propagowanie i utrwalanie zdrowego stylu życia w różnych aspektach u wszystkich przedszkolaków, uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli.

Propagowanie i utrwalanie zdrowego stylu życia w różnych aspektach u wszystkich przedszkolaków, uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli. Zdrowie na widelcu Program promocji zdrowia w Szkole Podstawowej im. Astrid Lindgren w Zastrużu na rok / ds. promocji zdrowia Anna Gwóźdź Zdrowie to nie tylko brak choroby, lecz stan dobrego samopoczucia

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA GIMNAZJUM im. J.H. DĄBROWSKIEGO w REJOWCU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA GIMNAZJUM im. J.H. DĄBROWSKIEGO w REJOWCU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA GIMNAZJUM im. J.H. DĄBROWSKIEGO w REJOWCU Cele kształcenia: 1. Znajomość powszechnej samoobrony i ochrony cywilnej, 2. Przygotowanie do działania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny. Żyjmy zdrowo bez nałogów!

Projekt edukacyjny. Żyjmy zdrowo bez nałogów! Projekt edukacyjny Żyjmy zdrowo bez nałogów! Opracowały: mgr Jolanta Kamińska mgr Danuta Nowicka mgr Iwona Szczepankowska mgr Barbara Tomczak- Domańska Zespół Szkół Specjalnych przy Szpitalu Uzdrowiskowym

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: 1 Forma studiów: stacjonarne/niestacjonarne Moduł

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI CHEMII LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU SPOSÓB NA IDEALNĄ PIANĘ

SCENARIUSZ LEKCJI CHEMII LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU SPOSÓB NA IDEALNĄ PIANĘ SCENARIUSZ LEKCJI CHEMII LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU SPOSÓB NA IDEALNĄ PIANĘ SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III.

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka uzależnień

Profilaktyka uzależnień Profilaktyka uzależnień 1) Zapoznanie uczniów z rodzajami uzależnień występujących we współczesnym świecie 2) Zapoznanie uczniów i rodziców ze skutkami wszelkich uzależnień i omówienie sposobów ich zapobiegania

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM NA ROK SZKOLNY 2014/2015

HARMONOGRAM NA ROK SZKOLNY 2014/2015 HARMONOGRAM NA ROK SZKOLNY 2014/2015 Treści Metody Efekty Odpowiedzialni Termin Umiejętność rozwiązywania konfliktów, komunikowani a się i współpracy z rówieśnikami Profilaktyka uzależnienia (przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Cele programu Zadania Sposób realizacji Odpowiedzialni Termin realizacji Diagnozowanie zmian w obrębie środowiska wychowawczego - Konstruowanie narzędzi badawczychankiety -

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 1 lipca 2015 r. Poz. 43 DECYZJA NR 206 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI. z dnia 24 czerwca 2015 r.

Warszawa, dnia 1 lipca 2015 r. Poz. 43 DECYZJA NR 206 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI. z dnia 24 czerwca 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI Warszawa, dnia 1 lipca 2015 r. Poz. 43 DECYZJA NR 206 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI z dnia 24 czerwca 2015 r. zmieniająca decyzję w sprawie programu kursu specjalistycznego

Bardziej szczegółowo