EPIDEMIOLOGIA ANALITYCZNA. Dr Bogumiła Braczkowska Katedra i Zakład Epidemiologii ŚUM Katowice 2011

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EPIDEMIOLOGIA ANALITYCZNA. Dr Bogumiła Braczkowska Katedra i Zakład Epidemiologii ŚUM Katowice 2011"

Transkrypt

1 EPIDEMIOLOGIA ANALITYCZNA Dr Bogumiła Braczkowska Katedra i Zakład Epidemiologii ŚUM Katowice 2011

2 Plan ćwiczeń 1. Badanie naukowe etapy 2. Epidemiologia analityczna zakres badań 3. Typy badań epidemiologicznych 4. Poprawność badania

3 BADANIA NAUKOWE Francis Bacon angielski filozof żyjący w na początku XVII wieku, jeden z twórców nowożytnej koncepcji nauki w swoich pismach kwestionował wartość ówczesnej wiedzy naukowej. Zadawał pytanie, czy możemy w pełni polegać na naszej wiedzy. Starożytni filozofowie na podstawie istniejącej wiedzy budowali podstawy logicznej dedukcji. Dla Bacona nie było to wystarczające. Doszedł on do wniosku, że hipotezę naukową należy potwierdzać za pomocą obserwacji i eksperymentu w warunkach kontrolowanych. Teorie naukowe, zanim zostaną zaakceptowane, muszą być wielokrotnie potwierdzone przez wielu niezależnych badaczy. Poszukiwanie prawdy jest najwyższym dobrem człowieka (F.Bacon)

4 Plan badania Sformułowanie celów i założeń badawczych Wybór metody badania naukowego (np. badanie opisowe) Zdefiniowanie populacji dobór badanych wielkość próby Określenie zmiennych i skal pomiarowych Wybór metody pomiaru zmiennych (np. wywiad standaryzowany, badanie diagnostyczne) Wzory zaprojektowanych dokumentów badań Organizacja zbierania danych Wybór metody przetwarzania danych Plan analizy wyników

5 Epidemiologia analityczna Zakres badań Weryfikacja hipotez zmierzających do określenia związków przyczynowo- skutkowych pomiędzy narażeniem a skutkiem zdrowotnym (A Dictionary of Epidemiology J.M. Last 2001) Epidemiologia analityczna: planowanie, prowadzenie i analiza badań nad grupami ludzi, mających na celu ocenę potencjalnych związków pomiędzy czynnikami ryzyka i wynikami zdarzeń zdrowotnych; celem jest udzielenie odpowiedzi na pytanie Dlaczego? (John Gay Washington State University)

6 TYPY BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH I Typ badania Inna nazwa Jednostka badania BADANIA OBSERWACYJNE Badania opisowe Badania analityczne (etiologiczne) ekologiczne przekrojowe kliniczno kontrolne badanie przypadków kohortowe Korelacyjne Rozpowszechnienie zjawisk zdrowotnych Porównawcze badanie przypadków (case control study, case referent study) Długofalowe (follow up) Populacje! Osoby Osoby Osoby

7 TYPY BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH II Typ badania Inna nazwa Jednostka badania BADANIA EKSPERYMENTALNE Losowe badania kontrolowane Badania interwencyjne Próby kliniczne Randomizowane próby kontrolowane Pacjenci Próby terenowe Ludzie zdrowi Środowiskowe badania interwencyjne Próba środowiskowa środowisko [Źródło: R. Beaglehole, R. Bonita, T. Kjellstrom, Podstawy epidemiologii, Łódź 2002]

8 BADANIA EPIDEMIOLOGICZNE BADANIA OPISOWE BADANIA ANALITYCZNE OBSERWACYJNE EKSPERYMENTALNE B. ANALITYCZNE B. ANALITYCZNE (wg J.E.Zejda) B. ekologiczne B. przekrojowe B. Kliniczne B. kohortowe B. kliniczno -kontrolne B. populacyjne

9 Klasyfikacja badań epidemiologicznych Cel Konstrukcja badania Sposób prowadzenia

10 Klasyfikacja badań Cel badania Badania opisowe Statystyczna prezentacja zjawisk zdrowotnych (ocena częstości występowania wybranych zjawisk zdrowotnych) Badania analityczne Ocena uwarunkowań zjawisk zdrowotnych (ustalenie związku między badanymi zjawiskami a czynnikami środowiskowymi, Interpretacja obserwowanych zależności w kategoriach przyczynowo-skutkowych)! Praktyczne wykorzystanie wyników badań w medycynie zapobiegawczej

11 Klasyfikacja badań Konstrukcja badania Badanie ekologiczne Pozostałe typy badań (jednostką badania jest populacja lub grupa ludzi) (jednostką badania jest człowiek)

12 Klasyfikacja badań Sposób pozyskiwania danych Badania prospektywne Badania retrospektywne

13 Badanie opisowe (model badania) Czas Początek i koniec obserwacji Populacja badana Choroba obecna (%) a Choroba obecna (%) Populacja kontrolna Istotne wskaźniki b Porównanie częstości choroby w populacji badanej i kontrolnej: a/b

14 Badanie opisowe Pierwszy etap badania epidemiologicznego Opiera się na danych ze źródeł statystycznych (statystyki zgonów, GUS) Istotą badania jest opis występowania chorób w zależności od cech związanych z: osobą, miejscem, czasem Nie analizuje powiązań między narażeniem i skutkiem

15 Badanie opisowe Pozwala na formułowanie hipotez o szczególnych warunkach determinujących rozprzestrzenianie się choroby w populacji. Implikacje administracyjne np. rozdział środków inwestycyjnych, programowanie ochrony zdrowia na różnych poziomach organizacyjnych

16 Liczba hospitalizacji dzieci i młodzieży z powodu wybranych zaburzeń odżywiania w woj.śląskim (Zdrowie dzieci i młodzieży w woj.ślaskim,śczp, Katowice 2006)

17 Badanie opisowe (wsp.zapadalności na raka płuc) (CA Cancer J Clin 2005;55;74-108)

18 BADANIE PRZEKROJOWE (model badania) Czas Początek i koniec obserwacji Grupa badana Grupa kontrolna Narażenie obecne nieobecne Choroba obecna nieobecna obecna nieobecna

19 BADANIE PRZEKROJOWE Badanie przekrojowe mierzy rozpowszechnienie zjawisk zdrowotnych w populacji Jednostką badania jest pojedynczy człowiek zbierane są dane indywidualne, zestawiane i interpretowane jako dane grupowe

20 BADANIE PRZEKROJOWE ZALETY podstawowe narzędzie w epidemiologii opisowej prosta ocena częstości badanych zjawisk zdrowotnych stosunkowo niski koszt możliwość generowania hipotez badawczych WADY Trudna ocena narażenia Brak czułości wobec sekwencji czasowej wydarzeń (pomiar zapadalności - niemożliwy) Brak możliwości pomiaru ryzyka względnego

21 BADANIE PRZEKROJOWE (przykład) Częstość dodatnich testów anty-hcv i ich podstawowe uwarunkowania wsród studentów medycyny w Katowicach, Polska Grupa badana 566 studentów ŚAM w Katowicah Grupa kontrolna 517 studentów UŚ w Katowicach Metoda: Ocena częstości przeciwciał anty-hcv metodą immunoenzymatyczną (test EIA 3 generacji, test WB) Wyniki: Częstość przeciwciał anty-hcv: grupa badana 1,4% grupa kontrolna- 1,9% (B.Braczkowska, M. Kowalska, J. E. Zejda i wsp. Przegląd Lekarski, 2006/63/7)

22 Częstość dodatnich testów anty-hcv i ich potencjalne uwarunkowania wśród studentów w woj. śląskim Bogumiła Braczkowska, Małgorzata Kowalska, Zakład Epidemiologii, KZP Wydział Zdrowia Publicznego ŚAM, Katowice Praca finansowana ze środków KBN nr projektu 3 PO5D

23 METODYKA BADAŃ Epidemiologiczne badanie typu przekrojowego Studenci medycyny IV,V,VI rok (52%) XI III osób Studenci UŚ (48%) Grupa narażonych Grupa kontrolna Test EIA III generacji Test Western Blot Kwestionariusz

24 WNIOSKI Częstość występowania przeciwciał anty- HCV wśród studentów wynosi 1,7% Częstość ta jest wyższa w grupie studentów kierunków nie medycznych niż w grupie studentów medycyny (odpowiednio: 1,9% i 1,4%)

25 BADANIE EKOLOGICZNE (model badania) POPULACJA CHOROBA WSKAŹNIK NARAŻENIA A (N A osób) obecna u a osób (a/n A ) Nar A B (N B osób) obecna u b osób (b/n B ) Nar B Przedstawiony schemat umożliwia określenie, czy większej częstości choroby w jednej populacji odpowiada większa wartość wskaźnika reprezentującego narażenie w tej populacji ( badanie korelacyjne )? Analiza tzw. korelacji przestrzennych porównanie dwóch lub więcej populacji w tym samym czasie Analiza tzw. korelacji czasowych badanie tej samej populacji w odstępach czasowych (wg J.E. Zejda)

26 Badanie ekologiczne Najprostsze epidemiologiczne badanie etiologiczne Ma zastosowanie w ocenie zależności pomiędzy zjawiskami zdrowotnymi a narażeniem, mierzonym na poziomie populacji (Morgenstern 1982; Poole 1994)

27 BADANIE EKOLOGICZNE Badanie ekologiczne opiera się na danych gromadzonych do innych celów: dane publikowane w rocznikach statystycznych, biuletynach statystycznych, dane o zgonach, rejestry nowotworów, rejestry chorób zawodowych,statystyki szpitalne itp. Analizowanymi jednostkami są grupy lub populacje Badane zjawiska zdrowotne tzw.zagregowane dane np. współczynniki zapadalności, umieralności, średnia wartość parametru biologicznego Zagregowane dane dot. dotyczace narażenia np. średnie zanieczyszczenie powietrza na danym terenie Atrakcyjne z powodu prostoty i łatwości prowadzenia badania.

28 ICD-10 Źródła danych w badaniach ekologicznych Specyficzne systemy Sprawozdawczości (rejestry chorób podlegających obowiazkowemu zgłoszeniu:... Jakość i wiarygodność danych

29 Badanie ekologiczne Sezonowa zmienność dobowej umieralności Season Total number of deaths Number of deaths from CVD and RD Spring 53,8 ± 8,1 27,2 ± 5,7 Summer 50,5 ± 7,6 25,0 ± 5,3 Fall 52,7 ± 8,2 26,7 ± 5,5 Winter 57,8 ± 7,5 30,9 ± 6, (M. Kowalska 2006) average daily count of death winter spring summer fall season CVD RD suden

30 Współczynniki korelacji 80 correlation coefficient: r = 0, total number of deaths PM10_Ave 95% CI Zależność pomiędzy dobową umieralnością a średniodobowym stężeniem PM10 na Śląsku ( ). Kowalska, Praga 2006

31 Badanie ekologiczne Is ecological study useful in explaining spatial variation in infant mortality due to congenital malformations in Silesia voivodeship (Poland)? Bogumiła Braczkowska, Małgorzata Kowalska, Jan E. Zejda

32 BADANIE EKOLOGICZNE Trudna interpretacja wyników - możliwość popełnienia pułapki ekologicznej Pułapka ekologiczna wyciąganie niewłaściwych wniosków z danych ekologicznych

33 BADANIE EKOLOGICZNE (pułapka ekologiczna) Pułapka ekologiczna - polega na niezgodnej z rzeczywistością interpretacji zależności pomiędzy narażeniem i stanem zdrowia, sugerowanej jednakże przez wyniki badania. Wynika ona z faktu, że zależność pomiędzy stanem zdrowia i narażeniem określanymi przez zagregowane wskaźniki populacyjne nie zawsze odzwierciedla rzeczywistą zależność pomiędzy stanem zdrowia i narażeniem określanymi na poziomie indywidualnym. (J. E. Zejda)

34 BADANIE EKOLOGICZNE (pułapka ekologiczna) SCENARIUSZ: RAK PŁUC A ŚRODOWISKOWE NARAŻENIE NA WWA MIASTO A MIASTO B Zapadalność na raka płuc > Zapadalność na raka płuc Stężenie WWA (stacja pomiarowa centrum miasta) > Stężenie WWA (stacja pomiarowa centrum miasta) WNIOSEK: środowiskowe narażenie na WWA w stężeniach występujących w mieście A jest czynnikiem ryzyka raka płuc ALE analiza przypadek po przypadku może wykazać, że w mieście A osoby zapadające na raka płuc to w znaczącym odsetku mężczyźni a) zatrudnieni w przeszłości w koksowni; b) zatrudnieni w przeszłości w radonowej kopalni (wyłączenie [a] i [b] z analizy może wykazać podobną zapadalność na raka płuc w mieście A i B)

35 Czynniki zakłócające w badaniach epidemiologicznych

36 Czynnik ryzyka Indywidualna cecha związana ze stylem życia lub narażeniem środowiskowym, lub cecha wrodzona albo odziedziczona, która w świetle dowodów epidemiologicznych - jest związana ze stanem zdrowotnym uzasadniającym postępowanie zapobiegawcze

37 Narodziny pojęcia - Czynnik Ryzyka Długofalowe epidemiologiczne badania populacji Framigham (USA-1948) Cel badań- poznanie czynników ryzyka chorób układu krążenia i choroby niedokrwienej serca Z ponad 250 poznanych dziś czynników, trzy uznano za najważniejsze niezależne czynniki przyczynowe choroby: - zaburzenia lipidowe - niekontrolowane nadciśnienie tętnicze - palenie tytoniu

38 CZYNNIK ZAKŁÓCAJĄCY Jest to czynnik związany w danym badaniu zarówno z czynnikami ryzyka, jak i z efektem zdrowotnym, zniekształcający wyniki analizy przyczynowo - skutkowej

39 Czynniki zakłócające Zmienne zakłócające mogą stwarzać pozory istnienia zależności przyczynowo skutkowych, które faktycznie nie mają miejsca Wiek, klasa społeczna - są częstymi czynnikami zakłócającymi Przykład działania czynnika zakłócającego NARAŻENIE (picie kawy) CHOROBA (choroba serca) ZMIENNA ZAKŁÓCAJĄCA (palenie papierosów)

40 Kontrolowanie wpływu czynników zakłócających Etap projektowania badania: Randomizacja (badania eksperymentalne) Restrykcja- ograniczenie (zasięgu badania, kryteria włączenia ) Kojarzenie ( parowanie obserwacji ) Etap analizy danych: Stratyfikacja (procedura Mantel-Haenszel) Statystyczna analiza wielu zmiennych (analiza regresji)

41 Kontrolowanie czynników zakłócających RANDOMIZACJA losowy dobór badanych z populacji, co oznacza, że każda jednostka danej populacji posiada jednakową szansę dostania się do grupy badanej. OGRANICZENIE (restrykcja) objęcie badaniem tylko tych osób, u których występuje określona cecha KOJARZENIE (parowanie) uczestnicy dobierani są do badania parami ze względu na potencjalne zmienne zakłócające (jedna osoba zaliczana jest do jednej grupy,druga do drugiej grupy)

42 ETAP ANALIZY DANYCH Stratyfikacja Analiza wielu zmiennych

43 Badania kohortowe (plan badania) narażone choroba Brak choroby populacja Osoby zdrowe nienarażone choroba Brak choroby Źródło: R. Beaglehole, R. Bonita, T. Kjellstrom, Podstawy epidemiologii, Łódź 2002

44 Badanie kohortowe przykład Badanie umieralności niemowląt w południowej Brazylii w zależności od masy urodzeniowej. - próba 5914 dzieci - najwyższa umieralność w ciągu pierwszego roku życia wśród dzieci z najmniejsza wagą urodzeniową

45 Badania kohortowe (sposoby na zmniejszenie kosztów badania) Objęcie badaniem kohorty historycznej, tzn. kohorty określonej na podstawie historycznych rejestrów narażenia PRZYKŁAD Badanie przyczynowej roli opadu w powstawaniu nowotworów w ciągu ostatnich 30 lat, na podstawie rejestrów sił zbrojnych (narażenie personelu na opad promieniotwórczy na terenach prób nuklearnych)

46 Badania kohortowe Ryzyko względne Stosunek współczynników choroby w grupie narażonej do współczynników w grupie nienarażonej Ryzyko względne (RW) = współczynnik zapadalności w grupie eksponowanej współczynnik zapadalności w grupie nieeksponowanej

47 Ryzyko względne RR = (a/a+b) (c/c+d) Chorzy Zdrowi RAZEM Narażenie a b a + b Brak narażenia c d c + d a + c b + d n

48 Dziedziczność a nadciśnienie tętnicze Dziedziczność Nadciśnienie Ogółem (+) (-) (+) a 150 b 200 a+b 350 (-) c 50 d 600 C+d 650 a+c 200 b+d RW = (150/350) (50/650) RW = 5,6 (duże ryzyko) SE (RW) = 1, 02 95% PU = RW ± (1,96 x 1,02) = 3,57 7,57

49 Interpretacja RW RW Interpretacja 0,0-0,3 duży wpływ ochronny 0,4-0,5 średni wpływ ochronny 0,6-0,8 mały wpływ ochronny 0,9-1,1 brak wpływu 1,2 1,6 małe ryzyko 1,7 2,5 średnie ryzyko > 2,6 duże ryzyko Brak dowodu na obecność wpływu narażenia na wystąpienie choroby: - Gdy poziom istotności p >0,05

50 Badania kohortowe (przykład badania kohortowego) Zatrucie wokół fabryki pestycydów w Bhopalu w Indiach w 1984 r. Wyciek związku chemicznego izocyjanin magnezu Śmierć 2000 osób, zatrucie ponad Możliwość obserwowania przewlekłych skutków za pomocą metody kohortowej Źródło: R. Beaglehole, R. Bonita, T. Kjellstrom, Podstawy epidemiologii, Łódź 2002

51 Badania kohortowe Grupę lub grupy osób (kohorty) określa się przed wystąpieniem choroby, na podstawie określonych cech Wybrane grupy obserwuje się przez pewien czas dla ustalenia częstości choroby (zapadalności, umieralności) Źródło: W. Jędrychowski, Epidemiologia, Warszawa 1986

52 Uwagi dotyczące prowadzenia badań epidemiologicznych określenie choroby i narażenia Jednoznaczne zdefiniowanie przypadku, objawów, oznak, innych cech określających osobę jako chorą na daną chorobę Przykład Cel: Ocena ogólnopolskiej i regionalnej chorobowości (choroby układu krążenia, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca) oraz częstości występowania klasycznych i nowych czynników ryzyka chorób układu krążenia; ocena stopnia kontroli modyfikowalnych czynników ryzyka, stylu życia i wiedzy Polaków na temat prewencji chorób układu krążenia, ocena realizacji zasad prewencji przez lekarzy POZ oraz ocena wpływu ww. parametrów na regionalne różnice umieralności. WOBASZ ( ) Materiał i metodyka: Zakład Epidemiologii i Prewencji Chorób Układu Krążenia Instytutu Kardiologii w Warszawie,badanie na reprezentacyjnej próbie osób (6392 mężczyzn i 7153 kobiet). Kryteria rozpoznania nadciśnienia: ciśnienie skurczowe ł140 mmhg i/lub rozkurczowe ł90 mmhg lub aktualne przyjmowanie leków obniżających ciśnienie. Kryteria rozpoznania hipercholesterolemii: stężenie cholesterolu całkowitego ł5 mmol/l lub LDL-cholesterolu ł3 mmol/l; niskiego stężenia cholesterolu HDL: HDL-cholesterol <1 mmol/l u mężczyzn i <1,2 mmol/l u kobiet; hipertriglicerydemii: stężenie trójglicerydów >1,2 mmol/l.

53 Określenie narażenia Jednoznaczna definicja osoby narażonej (tj. wyników pomiarów, innych charakterystyk określających osobę jako eksponowaną na badany czynnik np. ekspozycja na czynniki biologiczne w środowisku pracy)

54 Badania kohortowe Z A L E T Y pozwalają na określenie bezpośrednich mierników ryzyka rozwoju choroby w populacji (współczynnik zapadalności) kryteria i procedury diagnostyczne są z góry ściśle ustalone i wystandaryzowane, co pozwala na zmniejszenie błędów obciążających informacje o badanych czynnikach pozwalają ustalić związek badanych czynników także w stosunku do innych chorób pomiar ryzyka względnego

55 W A D Y wymagają wysokich nakładów finansowych, ponieważ potrzebne są duże grupy populacyjne i wymagany długi okres obserwacji konieczne jest zapewnienie tego samego standardu diagnostycznego w toku długoletnich obserwacji nieprzydatne są do badania chorób o niskiej zapadalności.

56 Badania kohortowe Tabela czteropolowa dla obliczenia ryzyka względnego choroba ogółem ( + ) ( - ) Czynnik ( + ) p 1 p 2 p 1 + p 2 Czynnik ( - ) p 3 p 4 p 3 + p 4 Ogółem p 1 + p 3 p 2 + p 4 N RW = p1 p 3 : p 1 + p 2 p 3 + p 4

57 Efekt kohorty Zniekształcenie wyników epidemiologicznego badania opisowego wskutek zróżnicowania stanu zdrowia ludzi urodzonych w różnych okresach, charakteryzujących się różnym narażeniem na czynniki wpływające na stan zdrowia SKUTKI Trudności w interpretacji wyników badań epidemiologii opisowej i analitycznej Szczególnie obserwowany przy porównywaniu profilu zdrowotnego (umieralności, chorobowość) różnych kohort urodzeniowych (kohorty osób o zbliżonych latach urodzenia) Identyfikacja efektu kohorty może być źródłem hipotezy na temat historii naturalnej chorób np. Badanie umieralności z powodu raka żołądka w Europie ( ) (N. Aragones et al.. Ann Epidemiol 1997;7:

58 Efekt kohorty 1. Zmniejszenie umieralności u mężczyzn po 70 roku życia przyczyny?

59 Możliwe hipotezy wyjaśniające, np: zjawisko konkurencyjności zgonów Znaczenie struktury populacji w ocenie analizowanego zjawiska (populacja oceniana w latach , składa się z grup mężczyzn urodzonych w różnych latach (tj. kohort definiowanych przez zbliżone daty urodzenia) Różne profile umieralności z powodu raka płuc w poszczególnych kohortach: Dla 55-latków urodzonych w 1870r- 4/ , dla 55-latków urodzonych w 1880r 16/ dla 55-latków urodzonych 1890r. 40/ Każda kohorta urodzeniowa ma indywidualny profil umieralności (wzrost rozpowszechnienia nałogu palenia tytoniu na przestrzeni analizowanego okresu- kohorta urodzonych w 1860r. była mniej obciążona nałogiem palenia niż kohorta z roku 1870) Literatura zalecana: J.E. Zejda.: Efekt kohorty. Medycyna Środowiskowa, 2004, 7(1), s

60 BADANIE KLINICZNO KONTROLNE (plan badania) czas Kierunek zbierania informacji narażeni nienarażeni Punkt wyjścia Przypadki (osoby chore) Populacja narażeni nienarażeni Kontrolne (osoby zdrowe, bez danej choroby)

61 BADANIE KLINICZNO KONTROLNE Z A L E T Y badania nad etiologią rzadkich chorób mała liczba badanych dokładna diagnoza choroby mały koszt badania W A D Y ograniczona informacja o narażeniu ryzyko wystąpienia błędu systematycznego konieczność skrupulatnego doboru grupy referencyjnej

62 BADANIE KLINICZNO KONTROLNE (wybór grupy przypadków i grupy kontrolnej) Reprezentatywność grup dla odpowiednich populacji generalnych - ogółu chorych na daną chorobę oraz ogółu osób niewykazujących tej choroby. Jednorodność grupy przypadków określenie jednostki chorobowej, dokładne sprecyzowanie stadium klinicznego lub postaci choroby Grupa kontrolna - dobierana spośród pacjentów hospitalizowanych lub osób z populacji generalnej. Źródło: W. Jędrychowski, Podstawy epidemiologii, Kraków 2002

63 BADANIE KLINICZNO KONTROLNE (wybór grupy przypadków i grupy kontrolnej) Wybór przypadków z populacji generalnej Wybór przypadków spośród pacjentów hospitalizowanych + zapewnia wysoki stopień porównywalności między grupami + umożliwia uogólnienie wniosków - kosztowna i czasochłonna metoda - trudniejsza współpraca z osobami wybranymi z populacji generalnej niż z pacjentami + pacjenci są łatwo dostępni badaniom + takie same warunki psychologiczne osób z grupy przypadków i grupy kontrolnej (szpital) + podobny sposób traktowania obu grup, ze względu na hospitalizację - podobna ekspozycja etiologiczna obu grup grupy kontrolne spośród różnych kategorii diagnostycznych

64 BADANIE KLINICZNO KONTROLNE (liczba grup kontrolnych) W sytuacji kiedy jest pod dostatkiem przypadków chorobowych i kontrolnych oraz nie ma trudności w zdobywaniu odpowiednich danych od przypadków i od grupy kontrolnej, to liczebność obu grup powinna być taka sama. W sytuacji kiedy liczba dostępnych przypadków jest mała lub uzyskanie informacji trudne do osiągnięcia, to stosunek liczby osób w grupie kontrolnej do liczby przypadków w grupie klinicznej powinien wynosić 2 : 1, 3 : 1 lub nawet 4 : 1 Źródło: W. Jędrychowski, Podstawy epidemiologii, Kraków 2002

65 BADANIE KLINICZNO KONTROLNE ILORAZ SZANS (ang.odds ratio) Oszacowanie ryzyka względnego na podstawie ilorazu wskaźnika ekspozycji w grupie chorych i grupie kontrolnej choroba choroba ogółem ( + ) ( - ) Czynnik ( + ) a b a+b Czynnik ( - ) c d c+d Iloraz szans (OR)= a x d / c x b -W celu sprawdzenia czy zaobserwowane różnice pomiędzy iloczynami ad i bc nie są przypadkowe należy wykonać test Chi 2 (dla jednego stopnia swobody) -Kryterium p=0,05

66 BADANIE KLINICZNO KONTROLNE (przykład) Związek między spożywaniem w ostatnim okresie mięsa i martwiczym zapaleniem jelit (Millar i wsp.1985) Spożywanie mięsa TAK NIE Ogółem Martwicze zapalenie jelit TAK NIE Ogółem

67 ILORAZ SZANS-mierzy związek narażenia z chorobą w badaniu kliniczno kontrolnym WYNIKI OR (ang. odds ratio) jest to stosunek szans napotkania narażenia w grupie przypadków podzielony przez stosunek szans napotkania narażenia w grupie kontrolnej Dla danych z wyżej przedstawionej tabeli OR = 11,6 (prawdopodobieństwo spożycia mięsa jest dla przypadków 11,6 razy większe niż dla kontroli)

68 Badanie kliniczno- kontrolne (case-control) Badania skutków zdrowotnych (ryzyka zachorowania na guzy mózgu) ekspozycji na pola elektromagnetyczne (PEM), osób mieszkających w pobliżu stacji bazowych Grupa badana przypadków guzów mózgu osób w wieku od 30 do 69 lat Grupa kontrolna przypadki WYNIKI OR - 0,82 (95% przedział ufności: 0,29 2,33) dla glejaka OR - 0,83 (0,29 2,36) dla oponiaka. Wnioski: Nie stwierdzono zwiększonego ryzyka zachorowania na guzy mózgu (Schuz J., Bohler E., Schlehofer B.i wsp.radiofrequency electromagnetic fields emitted from base sttions of DECT cordless phones and the risk of glioma and meningioma, Radiat. Res, 2006;166 (1Pt 1):

69 Badanie kliniczno- kontrolne (case-control) Dorota Mrożek-Budzyn, Agnieszka Kiełtyka, Renata Majewska BRAK ZWIĄZKU MIĘDZY SZCZEPIENIAMI SKOJARZONĄ SZCZEPIONKĄ PRZECIW ODRZE, ŚWINCE I RÓŻYCZCE (MMR) A WYSTĘPOWANIEM AUTYZMU U DZIECI WYNIKI BADANIA KLINICZNO- KONTROLNEGO (LACK OF ASSOCIATION BETWEEN MMR VACCINATION AND THE INCIDENCE OF AUTISM IN CHILDREN: A CASE-CONTROL STUDY) PRZEGL EPIDEMIOL 2009; 63:

70 WARTOŚĆ DOWODOWA WYNIKÓW BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH Minimum Badanie ekologiczne Badanie przekrojowe Badanie kliniczno-kontrolne Maximum Badanie kohortowe

71 Poprawność badania epidemilogicznego Zdolność do opisu rzeczywistości Poprawny, rzetelny i wiarygodny opis rzeczywistości; (określenie rzeczywistych czynników ryzyka, rozpowszechnienia choroby, Określenie rzeczywistej skuteczności leku)

72 Jakość pomiaru zmiennej Precyzja metody pomiaru (powtarzalności) Powtarzalność pomiaru zależy od: - dokładności pomiaru - stałości badanego zjawiska - umiejętności badacza rejestracji i interpretowania zaobserwowanych zjawisk Trafność pomiaru Ocena trafności : - porównanie z pomiarem referencyjnym - dla zmiennych skategoryzowanych obliczenie czułości i swoistości - dla zmiennych ilościowych ustalenie średniej różnicy pomiędzy metodą referencyjną i metodą zastosowaną w badaniu

73 - Poprawność wewnętrzna (Internal validity) określa, czy obserwowane zależności pomiędzy grupami są prawdziwe - zależy od stopnia podobieństwa porównywanych grup - Poprawność zewnętrzna (External validity) określa czy można uogólniać wyniki na populację docelową (przy zachowanej poprawności wewnętrznej - zależy od prawidłowego doboru próby (popualcji badanej) Brak poprawności zew. gdy występuje błąd próby

74 Błąd próby (sampling bias) Gdy występują systematyczne różnice pomiędzy populacją badaną a populacja docelową Powoduje utratę poprawności zewnętrznej Nie pozwala na uogólnianie wyników na populację docelową

75 EPIDEMIOLOGICZNE BADANIA ANALITYCZNE -PODSUMOWANIE- BADANIE: JEDNOST KA BADANIA ZDOLNOŚĆ UJAWNIANIA ZALEŻNOŚC I SIŁA DOWODU NA OBECNOŚĆ CZYNNIKA RYZYKA EKOLOGICZNE Grupa +/- - PRZEKROJOWE Osoba + +/- KOHORTOWE Osoba KLINICZNO- KONTROLNE Osoba ++ +

76 Literatura Podstawowa: R. Beaglehole, R. Bonita, T. Kjellstrom, Podstawy epidemiologii, Łódź 2002 Zalecana: W. Jędrychowski. Zasady planowania i prowadzenia badań naukowych w medycynie. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 2004

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD DRUGI: TYPY BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH

WYKŁAD DRUGI: TYPY BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH SUM - WLK 2011 WYKŁAD DRUGI: TYPY BADAŃ EPIDEMIOLOGICZNYCH Prof. dr hab. med. Jan E. Zejda! UWAGA! SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE TREŚĆ WYKŁADU Badania epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE SUM - WLK 2011 WYKŁAD PIĄTY: BIOSTATYSTYKA C.D. Prof. dr hab. med. Jan E. Zejda! UWAGA! SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE TREŚĆ WYKŁADU Dokumentowanie efektu (analiza danych

Bardziej szczegółowo

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

Zapadalność (epidemiologia)

Zapadalność (epidemiologia) Chorobowość Chorobowość (ang. prevalence rate) liczba chorych w danej chwili na konkretną chorobę w określonej grupie mieszkańców (np. na 100 tys. mieszkańców). Współczynnik ten obejmuje zarówno osoby

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. Temat 1. Zbieranie danych, obliczanie współczynników wielorakich dla raka płuca; określenie rejonów endemii

Zadanie 3. Temat 1. Zbieranie danych, obliczanie współczynników wielorakich dla raka płuca; określenie rejonów endemii Zadanie 3. Temat 1. Zbieranie danych, obliczanie współczynników wielorakich dla raka płuca; określenie rejonów endemii Prof. dr hab. n. med. B. Zemła Centrum Onkologii Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA MATEMATYCZNA

STATYSTYKA MATEMATYCZNA STATYSTYKA MATEMATYCZNA 1. Wykład wstępny. Teoria prawdopodobieństwa i elementy kombinatoryki 3. Zmienne losowe 4. Populacje i próby danych 5. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 6. Test t 7. Test

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 1: Terminologia badań statystycznych dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka (1) Statystyka to nauka zajmująca się zbieraniem, badaniem

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Wykład 10 Zrandomizowany plan blokowy

Wykład 10 Zrandomizowany plan blokowy Wykład 10 Zrandomizowany plan blokowy Staramy się kontrolować efekty zróżnicowania badanych jednostek eksperymentalnych poprzez zapewnienie ich ``jednorodności wewnątrz każdej grupy zabiegowej. Dzielimy

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Statystyka i Analiza Danych

Statystyka i Analiza Danych Warsztaty Statystyka i Analiza Danych Gdańsk, 20-22 lutego 2014 Zastosowania analizy wariancji w opracowywaniu wyników badań empirycznych Janusz Wątroba StatSoft Polska Centrum Zastosowań Matematyki -

Bardziej szczegółowo

Koszty ekonomiczne zanieczyszczeń powietrza na wybranych przykładach

Koszty ekonomiczne zanieczyszczeń powietrza na wybranych przykładach Koszty ekonomiczne zanieczyszczeń powietrza na wybranych przykładach Weronika Piestrzyńska HEAL Polska Modelowanie: Ł. Adamkiewicz, dr A. Badyda Warszawa, 21 kwietnia 2016 HEAL reprezentuje interesy: ponad

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku.

Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku. Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku. Objaśnienia. Materiałem badawczym były informacje zawarte w kartach zgonów, które przeniesione zostały na komputerowy

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

Zdrowie warszawiaków raport z dekady

Zdrowie warszawiaków raport z dekady Zdrowie warszawiaków raport z dekady Warszawa, 21 stycznia 2010 r. Najnowsza edycja raportu o stanie zdrowia mieszkańców dotyczy 10 lat (na podstawie uaktualnionych edycji dla lat 1999-2008). Jest to wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000, 2008

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000, 2008 Redaktor: Alicja Zagrodzka Korekta: Krystyna Chludzińska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000, 2008 ISBN 978-83-7383-296-1 Wydawnictwo Naukowe Scholar

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Wiesz już co chcesz osiągnąć w badaniu marketingowym i jak to (idealnie) zorganizować. Ale jakimi metodami? Skąd pewność, że będą efektywne? Ćwiczenie: jaką metodą zbadasz co koledzy/koleżanki na sali

Bardziej szczegółowo

Metodologia poznania naukowego. Ochrona własności intelektualnej

Metodologia poznania naukowego. Ochrona własności intelektualnej Metodologia poznania naukowego. Ochrona własności intelektualnej Odpowiedzialny za przedmiot: prof. dr hab. Cezary Watała Rodzaje badań naukowych Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi KDL Uniwersytetu Medycznego

Bardziej szczegółowo

Psychometria. Psychologia potoczna. Psychometria (z gr. psyche dusza, metria miara) Plan wykładów. Plan wykładów. Wprowadzenie w problematykę zajęć

Psychometria. Psychologia potoczna. Psychometria (z gr. psyche dusza, metria miara) Plan wykładów. Plan wykładów. Wprowadzenie w problematykę zajęć Psychometria Wprowadzenie w problematykę zajęć W 1 Psychologia potoczna potoczne przekonanie dotyczące natury ludzkiego zachowania wyrażające się w zdroworozsądkowych, intuicyjnych twierdzeniach. dr Łukasz

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17

SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17 SPIS TREŚCI WSTĘP..13 CZĘŚĆ I : PRZEZNACZENIE, PROCES I PODSTAWY METODOLOGICZNE BADAŃ MARKETINGOWYCH...17 1. TREŚĆ, PRZEZNACZENIE I PROCES BADAŃ MARKETINGOWYCH....19 1.1. Dlaczego badania marketingowe

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

ALGORYTMICZNA I STATYSTYCZNA ANALIZA DANYCH

ALGORYTMICZNA I STATYSTYCZNA ANALIZA DANYCH 1 ALGORYTMICZNA I STATYSTYCZNA ANALIZA DANYCH WFAiS UJ, Informatyka Stosowana II stopień studiów 2 Wnioskowanie statystyczne dla zmiennych numerycznych Porównywanie dwóch średnich Boot-strapping Analiza

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Statystyka matematyczna Test χ 2. Wrocław, 18.03.2016r

Statystyka matematyczna Test χ 2. Wrocław, 18.03.2016r Statystyka matematyczna Test χ 2 Wrocław, 18.03.2016r Zakres stosowalności Testowanie zgodności Testowanie niezależności Test McNemara Test ilorazu szans Copyright 2014, Joanna Szyda ZAKRES STOSOWALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Marian Patrzałek NZOZ PROMED Kielce

dr n. med. Marian Patrzałek NZOZ PROMED Kielce Szczepienia dzieci przeciw pneumokokom i ich skutki populacyjne na przykładzie społeczności Kielc dr n. med. Marian Patrzałek NZOZ PROMED Kielce Szczepienia ochronne dla ludności Kielc -szczepienia p/grypie

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

Wydawnictwo Lekarskie PZWL Jan E. Zejda ROZDZIAŁ 4 EPIDEMIOLOGIA PODSTAWOWE ZAGADNIENIA Rola epidemiologii w naukach medycznych s. 34 Definicja epidemiologii s. 34 Zadania epidemiologii s. 34 Podział epidemiologii s. 36 Badania

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2

MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2 JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2 MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS X OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA AKTUARIALNA ZAGADNIENIA AKTUARIALNE TEORIA I PRAKTYKA WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski Sterowanie procesem i jego zdolność Zbigniew Wiśniewski Wybór cech do kart kontrolnych Zaleca się aby w pierwszej kolejności były brane pod uwagę cechy dotyczące funkcjonowania wyrobu lub świadczenia usługi

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia opisowa. Małgorzata Kowalska Katedra i Zakład Epidemiologii ŚUM Katowice 2015

Epidemiologia opisowa. Małgorzata Kowalska Katedra i Zakład Epidemiologii ŚUM Katowice 2015 Epidemiologia opisowa Małgorzata Kowalska Katedra i Zakład Epidemiologii ŚUM Katowice 2015 ZDROWIE TO DOBROSTAN FIZYCZNY, UMYSŁOWY I SPOŁECZNY / definicja wg WHO, 1948 / Uwarunkowania genetyczne Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Statystyka społeczna Redakcja naukowa Tomasz Panek

Statystyka społeczna Redakcja naukowa Tomasz Panek Statystyka społeczna Redakcja naukowa Podręcznik obejmuje wiedzę o badaniach zjawisk społecznych jako źródło wiedzy dla różnych instytucji publicznych. Zostały w nim przedstawione metody analizy ilościowej

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Testy nieparametryczne

Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne możemy stosować, gdy nie są spełnione założenia wymagane dla testów parametrycznych. Stosujemy je również, gdy dane można uporządkować według określonych kryteriów

Bardziej szczegółowo

ODRZUCANIE WYNIKÓW POJEDYNCZYCH POMIARÓW

ODRZUCANIE WYNIKÓW POJEDYNCZYCH POMIARÓW ODRZUCANIE WYNIKÓW OJEDYNCZYCH OMIARÓW W praktyce pomiarowej zdarzają się sytuacje gdy jeden z pomiarów odstaje od pozostałych. Jeżeli wykorzystamy fakt, że wyniki pomiarów są zmienną losową opisywaną

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2

kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2 kod nr w planie ECTS Przedmiot studiów PODSTAWY STATYSTYKI 7 2 Kierunek Turystyka i Rekreacja Poziom kształcenia II stopień Rok/Semestr 1/2 Typ przedmiotu (obowiązkowy/fakultatywny) obowiązkowy y/ ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16 Spis treści Przedmowa.......................... XI Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar................. 1 1.1. Wielkości fizyczne i pozafizyczne.................. 1 1.2. Spójne układy miar. Układ SI i jego

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

II. Streszczenie (2 strony) 1) skrótowy opis celów i podstawowych elementów programu;

II. Streszczenie (2 strony) 1) skrótowy opis celów i podstawowych elementów programu; Załącznik nr 2 SCHEMAT DOKUMENTU PROGRAMU ZDROWOTNEGO I. Strona tytułowa 1) nazwa programu; Tworzenie regionalnych ośrodków referencyjnych prewencji chorób serca i naczyń na tle miażdżycy w zakresie strategii

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO. Wykład 2

STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO. Wykład 2 STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO Wykład Parametry przedziałowe rozkładów ciągłych określane na podstawie próby (przedziały ufności) Przedział ufności dla średniej s X t( α;n 1),X + t( α;n 1) n s n t (α;

Bardziej szczegółowo

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński Analiza wariancji dr Janusz Górczyński Wprowadzenie Powiedzmy, że badamy pewną populację π, w której cecha Y ma rozkład N o średniej m i odchyleniu standardowym σ. Powiedzmy dalej, że istnieje pewien czynnik

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny Badania marketingowe dr Grzegorz Mazurek Istota badań Podejmowanie decyzji odbywa się na bazie doświadczenia, wiedzy oraz intuicji. Podejmowanie decyzji wiąże się automatycznie z ryzykiem poniesienia porażki

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW IV ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW IV ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW IV ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : BIOSTATYSTYKA 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: BADANIA MARKETINGOWE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Laboratorium III: Testy statystyczne. Inżynieria biomedyczna, I rok, semestr letni 2013/2014 Analiza danych pomiarowych

Spis treści. Laboratorium III: Testy statystyczne. Inżynieria biomedyczna, I rok, semestr letni 2013/2014 Analiza danych pomiarowych 1 Laboratorium III: Testy statystyczne Spis treści Laboratorium III: Testy statystyczne... 1 Wiadomości ogólne... 2 1. Krótkie przypomnienie wiadomości na temat testów statystycznych... 2 1.1. Weryfikacja

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Warszawa, 29 maja 2013 roku Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Cele badania Badanie przeprowadzono w celu poznania dodatkowych przyczyn złej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci Sytuacja epidemiologiczna gruźlicy w Polsce 2012/2013 Dane o zachorowaniach na gruźlicę w Polsce pochodzą z Krajowego Rejestru Zachorowań na Gruźlicę, który prowadzony jest w Instytucie Gruźlicy i Chorób

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia cukrzycy

Epidemiologia cukrzycy Cukrzyca kiedyś Epidemiologia Epidemiologia - badanie występowania i rozmieszczenia stanów lub zdarzeń związanych ze zdrowiem w określonych populacjach oraz wpływu czynników wpływających na stan zdrowia

Bardziej szczegółowo

Alzheimer - przedwczesna demencja starcza

Alzheimer - przedwczesna demencja starcza ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej Alzheimer - przedwczesna demencja starcza Katowice 26 LAT ODKRYCIA CHOROBY ALZHEIMERA 21 września

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia. Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia. Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 5 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Ograniczenia wtórnych źródeł informacji

Bardziej szczegółowo

Mefelor 50/5 mg Tabletka o przedłużonym uwalnianiu. Metoprololtartrat/Felodipi n AbZ 50 mg/5 mg Retardtabletten

Mefelor 50/5 mg Tabletka o przedłużonym uwalnianiu. Metoprololtartrat/Felodipi n AbZ 50 mg/5 mg Retardtabletten ANEKS I WYKAZ NAZW, POSTACI FARMACEUTYCZNYCH, MOCY PRODUKTÓW LECZNICZYCH, DRÓG PODANIA, WNIOSKODAWCÓW, POSIADACZY POZWOLEŃ NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH Państwo członkowskie Podmiot

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT 49 Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE)

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) P R E Z E N TA C J A W Y N I K Ó W Z B A D A N I A T Y P U O M N I B U S D L A PIPUIF 1 PRZYGOTOWAŁ: MARCIN KOŁAKOWSKI KOORDYNACJA: GRZEGORZ KOWALCZYK

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY BUDOWY MODELI REGRESYJNYCH I KLASYFIKACYJNYCH. Wprowadzenie do problematyki modelowania statystycznego

PRZYKŁADY BUDOWY MODELI REGRESYJNYCH I KLASYFIKACYJNYCH. Wprowadzenie do problematyki modelowania statystycznego PRZYKŁADY BUDOWY MODELI REGRESYJNYCH I KLASYFIKACYJNYCH Janusz Wątroba, StatSoft Polska Sp. z o.o. Tematyka artykułu obejmuje wprowadzenie do problematyki modelowania statystycznego i jego roli w badaniu

Bardziej szczegółowo

Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY

Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY Szkoła Zdrowia Publicznego Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera 90-950 Łódź, ul. Św. Teresy od Dzieciątka Jezus 8 Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY Program

Bardziej szczegółowo

MODEL OCENY POTRZEB ZDROWOTNYCH

MODEL OCENY POTRZEB ZDROWOTNYCH MODEL OCENY POTRZEB ZDROWOTNYCH Założenia: 1. Jeden powiat przygotowuje i składa tylko jeden projekt na jeden program obejmujący promocję zdrowia i/lub profilaktykę chorób, dotyczący jednego zidentyfikowanego

Bardziej szczegółowo

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład 2) Dariusz Gozdowski

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład 2) Dariusz Gozdowski Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład ) Dariusz Gozdowski Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW Weryfikacja (testowanie) hipotez statystycznych

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne KARTA PRZEDMIOTU. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Kierunek studiów: Specjalność: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Obszar kształcenia: Koordynator przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

1.INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane

1.INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane Kod przedmiotu:. Pozycja planu: B.1., B.1a 1.INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane Nazwa przedmiotu Metody badań na zwierzętach Kierunek studiów Poziom studiów Profil studiów Forma studiów Specjalność

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. PRZYGOTOWANIE PROCESU BADAŃ MARKETINGOWYCH. 1.2.1. Faza identyfikacji problemów decyzyjnych lub okoliczności sprzyjających

CZĘŚĆ I. PRZYGOTOWANIE PROCESU BADAŃ MARKETINGOWYCH. 1.2.1. Faza identyfikacji problemów decyzyjnych lub okoliczności sprzyjających Badania marketingowe. Podstawy metodyczne Autor: Stanisław Kaczmarczyk Wstęp CZĘŚĆ I. PRZYGOTOWANIE PROCESU BADAŃ MARKETINGOWYCH Rozdział 1. Badania marketingowe a zarządzanie 1.1. Rozwój praktyki i teorii

Bardziej szczegółowo

M.1.5. Zaliczenie z oceną PROFILAKTYKA CHORÓB CYWILIZACYJNYCH KARTA PRZEDMIOTU PROGRAMOWEGO. stacjonarne/ niestacjonarne

M.1.5. Zaliczenie z oceną PROFILAKTYKA CHORÓB CYWILIZACYJNYCH KARTA PRZEDMIOTU PROGRAMOWEGO. stacjonarne/ niestacjonarne Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE M.1.5. PROFIL KSZTAŁCENIA ogólnoakademicki TYP PRZEDMIOTU fakultatywny

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA

Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA Efekty kształcenia dla przedmiotu Słuchacz, który zaliczył przedmiot, ma wiedzę, umiejętności i kompetencje

Bardziej szczegółowo

Definicje. Najprostszy schemat blokowy. Schemat dokładniejszy

Definicje. Najprostszy schemat blokowy. Schemat dokładniejszy Definicje owanie i symulacja owanie zastosowanie określonej metodologii do stworzenia i weryfikacji modelu dla danego rzeczywistego Symulacja zastosowanie symulatora, w którym zaimplementowano model, do

Bardziej szczegółowo

Analiza danych ilościowych i jakościowych

Analiza danych ilościowych i jakościowych Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego 8 kwietnia 2010 Plan prezentacji 1 Zbiory danych do analiz 2 3 4 5 6 Implementacja w R Badanie depresji Depression trial data Porównanie

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU

KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU Uniwersytet Rzeszowski WYDZIAŁ KIERUNEK Matematyczno-Przyrodniczy Fizyka techniczna SPECJALNOŚĆ RODZAJ STUDIÓW stacjonarne, studia pierwszego stopnia KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU NAZWA PRZEDMIOTU WG PLANU

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Prof AE dr hab. Wojciech Czakon Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem Akademia Ekonomiczna w Katowicach Program wystąpienia

Bardziej szczegółowo

Rodzaje i metodyka badań klinicznych

Rodzaje i metodyka badań klinicznych Rodzaje i metodyka badań klinicznych dr med. Jacek Mrukowicz Polski Instytut Evidence Based Medicine Medycyna Praktyczna, Kraków 1 Problem ze współczesnym światem nie polega na tym, że ludzie wiedzą za

Bardziej szczegółowo