ZRÓŻNICOWANIE KONKURENCYJNOŚCI A POZYCJA EKSPORTOWA KRAJÓW CZŁONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM W LATACH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZRÓŻNICOWANIE KONKURENCYJNOŚCI A POZYCJA EKSPORTOWA KRAJÓW CZŁONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM W LATACH 1995-2011"

Transkrypt

1 Tomasz Białowąs ZRÓŻNICOWANIE KONKURENCYJNOŚCI A POZYCJA EKSPORTOWA KRAJÓW CZŁONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM W LATACH Wprowadzenie Kryzys gospodarczy lat uwydatnił narastający w niektórych krajach Unii Europejskiej problem utraty konkurencyjności, zarówno kosztowo-cenowej oraz, jak wskazują wyniki analiz, równie istotnej konkurencyjności związanej ze zróżnicowaną elastycznością cenową eksportu, nowoczesnością produkcji i tempem wzrostu popytu na głównych rynkach eksportowych. Bardziej konkurencyjne gospodarki również lepiej i szybciej poradziły sobie z kryzysem i umocniły swoją pozycję w handlu międzynarodowym. Globalizacja spowodowała wzrost konkurencji na rynkach międzynarodowych, zwłaszcza ze strony dynamicznie rozwijających się krajów azjatyckich. W konsekwencji producenci z Unii Europejskiej zmuszeni zostali do podjęcia walki o utrzymanie udziału rynkowego w światowym eksporcie. Podstawą osiąganej przewagi może być wysoka wydajność pracy, niskie koszty produkcji, obfitość taniej siły roboczej, jednak największe szanse na umocnienie pozycji w handlu międzynarodowym mają kraje o wysokim poziomie zaawansowania technologicznego, specjalizujące się w sektorach high-tech oraz nowoczesnych usługach komercyjnych. Celem opracowania jest ocena konkurencyjności kosztowo-cenowej i pozacenowej krajów członkowskich Unii Europejskiej w latach oraz jej wpływu na pozycję eksportową w handlu międzynarodowym. Szczegółową analizą objęto: 1) ogólną konkurencyjność krajów członkowskich UE mierzoną za pomocą dynamiki realnego PKB, wydajności pracy i efektywności wykorzystania czynników produkcji; 2) konkurencyjność cenowo-kosztową; 3) konkurencyjność pozacenową; 4) konkurencyjność zewnętrzną. Do oceny konkurencyjności wykorzystano szereg wskaźników. Analizę statystyczną uzupełniono dostępnymi wynikami badań. dr, asystent, Katedra Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. 1

2 1. Koncepcja i pomiar konkurencyjności Konkurencyjność jest szerokim i wielowymiarowym pojęciem definiowanym na różne sposoby z perspektywy firmy, sektora gospodarki i kraju. Jedną z najczęściej przytaczanych definicji sformułowała na początku lat 90. Laura Tyson. Konkurencyjność określa ona jako zdolność do wytwarzania towarów i usług, które są w stanie sprostać międzynarodowej konkurencji, podczas gdy obywatele kraju cieszą się zrównoważonym i rosnącym standardem życia (Tyson, 1992, s. 317). Przyjęta w publikacjach Komisji Europejskiej definicja zakłada, że konkurencyjna gospodarka to taka, w której standard życia rośnie w sposób zrównoważony oraz zapewniająca dostęp do miejsc pracy dla wszystkich chcących pracować (European Commission, 2011a, s. 31). Znacznie trudniejsze jest zdefiniowanie konkurencyjności handlowej, a zatem zewnętrznej konkurencyjności kraju. W większości definicji akcentuje się zdolność firm/sektorów do dostarczania towarów i usług na danym rynku. A. Nehring uznaje, że konkurencyjność handlowa to zdolność do osiągnięcia jak największych korzyści w międzynarodowym podziale pracy (Nehring, 2007, s. 51). W ocenie konkurencyjności kraju wykorzystywanych jest wiele wskaźników. W zaprezentowanej definicji L. Tyson główny nacisk położono na dwa elementy: 1) pozycję eksportową kraju i 2) poziom życia mieszkańców. Ich pomiar może zostać przeprowadzony przy wykorzystaniu prostych mierników, jak zmiany udziału rynkowego w światowym eksporcie towarów i usług i relatywne tempo wzrostu eksportu. Dobrym wskaźnikiem zmian poziomu życia mieszkańców kraju jest tempo wzrostu realnego PKB per capita, natomiast możliwości tego wzrostu są zdeterminowane przez dynamikę wydajności pracy i łącznej produktywności czynników wytwórczych (TFP). Słusznie jednak zauważa laureat Nagrody Nobla z roku 2008 Paul Krugman, że w definicji L. Tyson konkurencyjność w zbyt dużym stopniu zależy od krajowych czynników, a zbyt mały akcent położono na relatywny wzrost produktywności w stosunku do innych krajów i zewnętrzną konkurencyjność gospodarki (Krugman, 1994, s. 32). Na poziomie makroekonomicznym ocena konkurencyjności kraju powinna uwzględniać cztery podstawowe obszary (Di Mauro, Forster, 2011, s ): 1) podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego, 2) konkurencyjność cenowo-kosztową, 3) konkurencyjność pozacenową, 4) konkurencyjność zewnętrzną. Szczegółowo koncepcja ta została zaprezentowana w tabeli 1. 2

3 Tabela 1. Podstawowe obszary i mierniki konkurencyjności 1) Konkurencyjność ogólna - wzrost realnego PKB per capita - wzrost wydajności pracy - wzrost łącznej produktywności czynników produkcji 2) Konkurencyjność cenowo-kosztowa - zmiany realnego efektywnego kursu walutowego - zmiany jednostkowych kosztów pracy 3) Konkurencyjność pozacenowa - poziom nakładów na B+R - poziom wykształcenia społeczeństwa - liczba patentów triadowych - syntetyczny indeks innowacyjności - indeks wolności gospodarczej - indeks wydajności logistycznej 4) Konkurencyjność zewnętrzna - zmiany udziału rynkowego w światowym eksporcie - dynamika wzrostu eksportu - indeks ujawnionej przewagi komparatywnej Źródło: opracowanie własne. Istotnym wyznacznikiem pozycji konkurencyjnej kraju jest konkurencyjność kosztowa i cenowa. Pierwsza jest zazwyczaj oceniana na podstawie tendencji zachodzących w kształtowaniu się jednostkowych kosztów pracy, natomiast druga poprzez analizę zmian realnego efektywnego kursu walutowego. Realny efektywny kurs walutowy oparty zazwyczaj o szeroką miarę cen (inflacja mierzona na podstawie wskaźników HICP, CPI, deflator PKB), lub jednostkowe koszty pracy jest najbardziej obiektywnym miernikiem konkurencyjności cenowej krajowych producentów. Jeśli ceny dóbr podlegających wymianie lub jednostkowe koszty pracy rosną w tempie wyższym niż w innych krajach (stanowiących grupę odniesienia), wówczas następuje aprecjacja realnego efektywnego kursu walutowego, co może prowadzić do utraty udziału rynkowego w światowym eksporcie. Pozacenowe czynniki konkurencyjności możemy podzielić na dwie podstawowe grupy: 1) wpływające na innowacyjność gospodarki i poziom technologicznego zaawansowania produktów, 2) tworzące prawno-instytucjonalne oraz logistyczne i infrastrukturalne warunki dla rozwoju przedsiębiorczości. Pierwsza grupa, najczęściej oceniana jest na podstawie poziomu nakładów na B+R, liczby patentów, poziomu wykształcenia społeczeństwa oraz syntetycznych wskaźników innowacyjności. Do oceny drugiej, stosuje się rankingi wolności gospodarczej i konkurencyjności, natomiast warunki logistyczne i jakość infrastruktury technicznej możemy skwantyfikować w oparciu o publikowane przez Bank Światowy dane. Konkurencyjność handlowa kraju najczęściej oceniana jest przy wykorzystaniu indeksu ujawnionej przewagi komparatywnej, który po raz pierwszy został zastosowany w 1965 roku przez B. Balasse (Balassa, 1965). Indeks mierzy przewagę komparatywną kraju (A) poprzez porównanie udziału grupy produktów j w eksporcie kraju A ( ) z udziałem grupy produktów j w eksporcie grupy referencyjnej R ( ). Indeks przyjmuje postać [1]. 3

4 Wartości większe od 1 oznaczają, że w danej grupie produktów kraj A posiada ujawnioną [1] przewagę komparatywną względem grupy referencyjnej. 2. Zróżnicowanie ogólnej konkurencyjności krajów członkowskich Unii Europejskiej Podstawowym miernikiem konkurencyjności kraju oraz wskaźnikiem standardu życia mieszkańców są zmiany w poziomie realnego PKB per capita. Najwyższe tempo wzrostu w latach miały Litwa (6,0%), Łotwa (5,8%), Estonia (5,5%), Polska (4,4%) i Słowacja (4,2%). Wśród głównych czynników wysokiej dynamiki możemy wymienić efekt doganiania (catch-up), duży wzrost wydajności pracy związany głównie ze wzrostem nakładów kapitałowych na zatrudnionego i poprawą jakości kapitału ludzkiego oraz wzrost efektywności wykorzystania czynników produkcji mierzony zmianami TFP (por. tabela 2). Najniższe tempo wzrostu realnego PKB per capita osiągnęły Włochy (0,4%) i Dania (0,9%). W obu przypadkach powodem niskiej dynamiki był spadek TFP, a w przypadku Włoch również najniższy w całej Unii Europejskiej wzrost wydajności pracy. Tabela 2. Wskaźniki wzrostu gospodarczego w latach (średniorocznie w %) Realny PKB per Wydajność pracy TFP capita PKB na zatrudnionego PKB na godz. pracy Austria 1,8 1,2 1,6 1,1 Belgia 1,4 0,9 1,0-0,2 Bułgaria 3,4 2,9 3,1-1,7 Cypr 1,2 1,2 1,4 0,8 Czechy 2,7 2,9 3,2 0,5 Dania 0,9 1,0 0,8-0,2 Estonia 5,5 5,3 4,0 3,4 Finlandia 2,5 1,6 1,9 1,1 Francja 1,1 0,8 1,3 0,0 Grecja 1,6 1,5 1,3-0,4 Hiszpania 1,6 0,7 0,8-0,5 Holandia 1,7 1,0 1,3 0,4 Irlandia 3,2 2,3 2,6 0,6 Litwa 6,0 5,7 5,1 2,7 Luksemburg 2,2 0,3 0,6-0,2 Łotwa 5,8 5,2 6,0 1,3 Malta 1,0 0,1 1,2 1,2 Niemcy 1,4 0,8 1,3 0,8 Polska 4,4 3,9 3,5 2,0 Portugalia 1,2 1,2 0,9-0,8 Rumunia 3,0 5,5 5,6 3,3 Słowacja 4,2 4,0 4,3 2,6 Słowenia 2,9 2,9 2,5 0,8 Szwecja 2,3 2,0 2,0 0,9 Węgry 2,5 2,2 2,3-0,3 Wielka Brytania 1,8 1,5 1,9 0,2 Włochy 0,4 0,1 0,4-0,4 Unia Europejska (UE-27) 1,6 1,1 1,4 --- Źródło: obliczenia własne na podstawie danych (Eurostat, 2012; The Conference Board, 2012). 4

5 Podstawowym założeniem rozwijanych od początku bieżącego stulecia modeli handlu zagranicznego jest wyższa wydajność pracy eksporterów niż firm działających tylko na rynku krajowym. Jedynie najbardziej produktywne przedsiębiorstwa mogą rozpocząć działalność eksportową, ponieważ ekspansja na rynki zagraniczne wymaga poniesienia dodatkowych kosztów (Melitz, 2003). Najwyższe tempo wzrostu wydajności pracy w grupie krajów UE-15 w latach miały Irlandia (2,6%), Szwecja (2,0%), Wielka Brytania (1,9%) i Finlandia (1,9%). Wydajność pracy rosła w tych krajach w większości sektorów, niewielki był natomiast wpływ na wzrost całkowitej produktywności migracji siły roboczej z sektorów o niższej do tych charakteryzujących się wyższą wydajnością pracy (European Commission, 2010, s ). Najwolniej wydajność pracy rosła we Włoszech (0,4%), Luksemburgu (0,6%), Hiszpanii (0,8%) i Danii (0,8%), co w znacznym stopniu spowodowane było spadkiem efektywności wykorzystania czynników produkcji (TFP) (por. tabela 2). Ze względu na występowanie efektu doganiania tempo wzrostu wydajności pracy krajów o niższym poziomie rozwoju przewyższa wyniki osiągane przez gospodarki o najwyższym poziomie PKB per capita. We wszystkich krajach UE-12 za wyjątkiem Cypru i Malty wydajność pracy w latach rosła średniorocznie w tempie przekraczającym 2%. Największa poprawa produktywności w analizowanym okresie miała miejsce na Łotwie, Litwie i w Rumunii. Pomimo postępującej konwergencji absolutny poziom wydajności pracy jest bardzo zróżnicowany pomiędzy krajami UE-27. Na rysunku 1 zaprezentowano dane pokazujące poziom wydajności pracy (PKB na godzinę pracy) w stosunku do średniej dla Unii Europejskiej (UE-27=100). W roku 2011 najwyższy poziom wydajności pracy miały Luksemburg (189,8% średniej UE-27), Holandia (153,3%), Belgia (152,8%) i Francja (149,1%). Poziom wydajności pracy wszystkich krajów UE-12 pozostaje ciągle poniżej średniej dla całej Unii, ale w większości z nich nastąpiła wyraźna poprawa. Jedynie na Malcie i Cyprze wydajność pracy w stosunku do średniej spadła. Niekorzystnie również należy ocenić produktywność Portugalii i Grecji. 5

6 Rumunia Bułgaria Łotwa Estonia Litwa Polska Węgry Portugalia Czechy Słowacja Grecja Cypr Malta Słowenia Włochy Hiszpania Finlandia Wielka Brytania Dania Szwecja Austria Irlandia Niemcy Francja Belgia Holandia Luksemburg Rysunek 1. Poziom wydajności pracy (PKB na godzinę pracy) w stosunku do średniej dla UE-27 w roku 1995 i 2011 w % Źródło: (The Conference Board, 2012). 3. Konkurencyjność cenowa i kosztowa Podstawą oceny konkurencyjności cenowej i kosztowej jest analiza zmian realnych efektywnych kursów walutowych i poziomu jednostkowych kosztów pracy. Badając realny efektywny kurs walutowy należy wyróżnić dwie grupy gospodarek. Do pierwszej możemy zaliczyć najwyżej rozwinięte kraje (UE-15), natomiast drugą tworzą nowe kraje członkowskie UE-12. Kraje rozwijające się, przechodzące transformację gospodarczą, mające wysokie tempo wzrostu realnego PKB i wydajności pracy, doświadczają aprecjacji realnego efektywnego kursu walutowego. Dzieje się tak ze względu na występowanie efektu Balassy- Samuelsona polegającego na wzroście płac i cen w sektorach produkujących dobra podlegające wymianie w odpowiedzi na wzrost wydajności pracy, pociągający za sobą nie mający podstaw we wzroście produktywności wzrost cen dóbr niepodlegających wymianie (Balassa, 1964; Samuelson, 1964). Spośród krajów Europy Środkowej i Wschodniej najsilniejszy efekt Balassy-Samuelsona oszacowano dla Polski i Węgier, jednakże jego wpływ na aprecjację realnego efektywnego kursu walutowego nie przekraczał 1,5%. W przypadku Czech, Słowacji i Słowenii wpływ był statystycznie nieistotny (Égert, Halpern, MacDonald, 2005, s. 30). W grupie krajów wysoko rozwiniętych w latach konkurencyjność cenowa mierzona zmianami realnego efektywnego kursu walutowego opartego na deflatorze PKB wzrosła w największym stopniu w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Szwecji, Finlandii i Austrii 6

7 (por. tabela 3). Należy jednak podkreślić, że w przypadku Wielkiej Brytanii wysoka deprecjacja realnego kursu walutowego nastąpiła dopiero wskutek kryzysu lat , natomiast w latach realny efektywny kurs funta miał tendencję do aprecjacji (European Commission, 2010, s ). Niewielkie, nie przekraczające 10% pogorszenie konkurencyjności w stosunku do 36 najwyżej rozwiniętych krajów świata, miało miejsce w 9 krajach Unii Europejskiej: Belgii i Luksemburgu, Danii, Grecji, Francji, Irlandii, Włoszech, Holandii i Portugalii. Największa aprecjacja realnego efektywnego kursu walutowego wśród krajów UE-15 w latach miała miejsce w Hiszpanii o 18,5%. Porównując zmiany realnego kursu walutowego opartego na deflatorze PKB ze wskaźnikami, do obliczenia których wykorzystano jednostkowe koszty pracy należy wskazać na jeszcze wyższą poprawę konkurencyjności Austrii i Niemiec co wynika z niewielkiego wzrostu płac, podobnie jak to ma miejsce w przypadku Japonii i Stanów Zjednoczonych. Szczególnie negatywnie wzrost jednostkowych kosztów pracy wpłynął na konkurencyjność Irlandii, Włoch, Finlandii i Danii. Tabela 3. Realny efektywny kurs walutowy oparty na deflatorze PKB i jednostkowych kosztach pracy w stosunku do grupy 36 najwyżej rozwiniętych gospodarek w latach (indeks 1999=100) Deflator PKB Jednostkowe koszty pracy Austria 99,0 95,9 Belgia i Luksemburg 108,6 107,7 Bułgaria 154,6 154,4 Cypr 116,8 115,2 Czechy 149,1 167,4 Dania 109,6 115,2 Estonia 136,7 142,9 Finlandia 98,9 106,1 Francja 102,7 108,1 Grecja 109,1 106,6 Hiszpania 118,5 111,4 Holandia 109,5 110,9 Irlandia 107,8 116,0 Litwa 138,1 121,0 Łotwa 143,5 134,4 Malta 121,0 117,0 Niemcy 89,6 88,9 Polska 119,6 103,0 Portugalia 108,7 110,8 Rumunia 197,9 178,7 Słowacja 174,3 177,7 Słowenia 100,5 110,9 Szwecja 98,5 101,3 Węgry 138,9 133,8 Wielka Brytania 83,6 88,9 Włochy 107,7 115,2 Unia Europejska 104,0 112,8 Źródło: (European Commission, 2011c, s ). W grupie 12 krajów, które przystąpiły do Unii Europejskiej w latach 2004/2007 zróżnicowanie konkurencyjności jest jeszcze większe. Większe są również różnice 7

8 Niemcy Litwa Austria Polska Szwecja Belgia Finlandia Francja Holandia Portugalia Hiszpania Irlandia Czechy Włochy Wielka Brytania Dania Grecja Malta Cypr Luksemburg Słowacja Słowenia Węgry Estonia Bułgaria Łotwa Rumunia występujące pomiędzy zmianami realnego kursu walutowego opartego na deflatorze PKB i jednostkowych kosztach pracy. Największa aprecjacja w latach miała miejsce w Rumunii, Słowacji i Bułgarii. Nieznacznie lepszą pozycję zajmowały Czechy i Łotwa. Najmniejsza utrata konkurencyjności nastąpiła w Słowenii, w której aprecjacja realnego kursu opartego na deflatorze PKB wyniosła zaledwie 0,5% (por. tabela 3). Warto zwrócić uwagę na konkurencyjność Polski. Realny efektywny kurs walutowy oparty na deflatorze PKB uległ w latach aprecjacji o blisko 20%, co spowodowane było głównie wzrostem cen dóbr i usług. Natomiast aprecjacja kursu opartego na jednostkowych kosztach pracy była niska, zaledwie 3%. Świadczy to o niewielkim wzroście kosztów pracy i minimalnym wpływie na pogorszenie konkurencyjności. Przeciwne tendencje wystąpiły w Słowenii - wzrost cen był mały, a pogorszenie konkurencyjności było spowodowane wzrostem kosztów pracy. Uzupełnieniem analizy konkurencyjności kosztowo-cenowej jest ocena zmian jednostkowych kosztów pracy, która dostarcza informacji o relatywnym poziomie konkurencyjności krajów. Nominalne jednostkowe koszty pracy w latach najwolniej rosły w Niemczech (0,53%), Litwie (0,97%), Austrii (1,28%), Polsce (1,52%) i Szwecji (1,57%). Największy wzrost natomiast nastąpił w Rumunii (17,6%), Łotwie (5,93%), Bułgarii (5,38%), Estonii (5,17%) i Węgrzech (4,97%). W pozostałych krajach Unii Europejskiej wzrost nominalnych jednostkowych kosztów pracy mieścił się w przedziale 2%- 3% (por. rysunek 2) Rysunek 2. Średnie roczne tempo wzrostu nominalnych jednostkowych kosztów pracy w latach w % Źródło: (Eurostat, 2012). 8

9 Analiza dynamiki kosztów pracy na poziomie poszczególnych przemysłów pozwala zidentyfikować najbardziej konkurencyjne kosztowo sektory gospodarki w poszczególnych krajach. Zgodnie z danymi publikowanymi przez Komisję Europejską najniższe tempo wzrostu jednostkowych kosztów pracy w latach w przemyśle przetwórczym miały Bułgaria (-2,3%), Finlandia (-1,4%), Austria (-1,2%), Szwecja (-0,7%) i Belgia (-0,2%) (European Commission, 2010, s. 104). Wysoki wzrost jednostkowych kosztów pracy w Bułgarii zaprezentowany na rysunku 2 spowodowany był dużym wzrostem kosztów w usługach pośrednictwa, nieruchomościach i usługach biznesowych. Znacznie gorsze wyniki niż w sektorze przemysłowym odnotowano w usługach rynkowych, w których w większości krajów miał miejsce wysoki wzrost jednostkowych kosztów pracy. W dynamicznie rozwijających się usługach finansowych najbardziej konkurencyjne pod względem kosztów pracy były Austria, Belgia, Bułgaria, Dania, Hiszpania i Portugalia. W handlu hurtowym i detalicznym wyraźną przewagę kosztową posiadały Austria, Czechy, Niemcy, Luksemburg, Holandia i Szwecja. 4. Konkurencyjność pozacenowa Równie istotne, jak cenowe czynniki konkurencyjności są pozacenowe źródła przewagi komparatywnej. W stworzonej na przełomie lat 70. i 80. nowej teorii handlu obok klasycznych czynników wymiany uwzględniono zróżnicowanie produktów. W rozwijanych w kolejnych latach modelach handlu zagranicznego coraz częściej uwzględniano jakościowe czynniki rozwoju wymiany (Sutton, 2007). Wśród najistotniejszych należy wymienić poziom zaawansowania technologicznego kraju i jego innowacyjność, wysokość nakładów badawczo rozwojowych, poziom wykształcenia społeczeństwa, aktywność patentową, jakość infrastruktury transportowej i teleinformatycznej. Równie istotne jest prawno-instytucjonalne otoczenie biznesu, jakość instytucji, poziom wolności gospodarczej, bariery administracyjne. Przeprowadzone przez eksportów Komisji Europejskiej analizy handlu zagranicznego krajów Unii Europejskiej wykazały, że pozacenowe czynniki miały o wiele większy wpływ na wzrost eksportu niż czynniki cenowe i kosztowe oraz popyt zagraniczny. Wkład czynników pozacenowych do wzrostu eksportu w latach był ponad 50% w Luksemburgu, Holandii, Słowenii, Irlandii, Polsce i Czechach. Mniejszy, ale również pozytywny w przypadku eksportu Litwy, Belgii, Słowacji, Niemiec, Austrii, Rumunii i Hiszpanii. W pozostałych krajach czynniki pozacenowe miały negatywny wpływ, największy w przypadku Malty, Włoch i Łotwy (European Commission, 2010, s. 131). 9

10 Rumunia Cypr Bułagaria Grecja Łotwa Malta Słowacja Polska Litwa Węgry Włochy Hiszpania Czechy Portugalia Estonia Luksemburg Wielka Brytania Irlandia Holandia Belgia Słowenia Francja Austria Niemcy Dania Szwecja Finlandia Najczęściej analizowanym wskaźnikiem przy ocenie stopnia zaawansowania technologicznego gospodarki jest poziom nakładów na badania i rozwój (GERD). Ich wysokość jest bardzo zróżnicowana pomiędzy krajami Unii Europejskiej. Zgodnie z danymi Eurostatu w roku 2010 w pięciu krajach wysokość nakładów na B+R przekraczała 2,5% PKB. Najwięcej środków na prace badawcze przeznaczano w Finlandii (3,87%), Szwecji (3,42%), Danii (3,06%), Niemczech (2,82%) oraz Austrii (2,76%) (por. rysunek 3). Najmniej środków na cele B+R w roku 2010 przeznaczały Rumunia (0,47%), Cypr (0,50%), Bułgaria, Grecja i Łotwa (po 0,60%), Malta i Słowacja (po 0,63%) oraz Polska (0,74%) i Litwa (0,79%). W pozostałych krajach UE poziom nakładów na B+R mieścił się w przedziale 1%-2,5% (por. rysunek 3). 4,50 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 Rysunek 3. Wysokość nakładów na B+R w % PKB w roku 2010 Źródło: (Eurostat, 2012). Drugą zmienną, obok nakładów na badania i rozwój, wpływającą na potencjał innowacyjny gospodarki jest poziom wykształcenia społeczeństwa. Obfitość dobrze wykształconych ludzi idzie w parze z wysokim poziomem produktywności. Ponadto wysoko wykwalifikowani pracownicy dają większe możliwości absorpcji zaawansowanej technologii. Jak wskazują R. Barro i J-W. Lee, poziom wykształcenia jest ważnym czynnikiem wzrostu jakości i zasobu kapitału ludzkiego oraz wzrostu produkcji (Barro, Lee, 2010, s. 2). Angel de la Fuente oszacował, że każdy dodatkowy rok edukacji podnosi poziom produktywności w krajach Unii Europejskiej średnio o 6,2%, a w długim okresie o kolejne 3,1% wskutek przyspieszenia postępu technologicznego (De la Fuente, 2003, s. 48). W nowszych badaniach 10

11 Portugalia Włochy Wielka Brytania Cypr Austria Malta Bułgaria Polska Luksemburg Dania Finlandia Hiszpania Łotwa Francja Rumunia Grecja Bellgia Litwa Holandia Słowacja Irlandia Szwecja Węgry Słowenia Estonia Niemcy Czechy wykazał on również, że wzrost jakości kapitału ludzkiego w rezultacie poprawy poziomu wykształcenia ma około 30% wkład we wzroście wydajności pracy w Unii Europejskiej (De la Fuente, 2011). Na podstawie opracowanych przez R. Barro i J-W. Lee statystyk możemy wskazać kilka prawidłowości. Po pierwsze, średni czas edukacji osób po 25 roku życia wzrósł w latach we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Największa poprawa miała miejsce w Niemczech (wzrost czasu edukacji z 9,41 roku do 12,21), Hiszpanii (z 7,73 do 10,35), Francji (z 8,30 do 10,43) i Grecji (z 8,18 do 10,5). Niewielki, nie przekraczający 6 miesięcy, wzrost czasu edukacji odnotowano w Danii, Słowacji, Słowenii i Cyprze. Po drugie, nastąpił wyraźny wzrost konwergencji w długości czasu edukacji. Odchylenie standardowe od średniej dla UE-27 spadło z 1,24 w roku 1995 do 1,04 w roku Zauważalnie gorsze wyniki osiąga jedynie Portugalia (por. rysunek 4) Rysunek 4. Średni czas edukacji osób powyżej 25 roku życia w latach 1995 i 2010 w latach Źródło: (Barro, Lee, 2012). Efektywność nakładów badawczo-rozwojowych możemy zmierzyć ilością nowych patentów zgłaszanych do urzędów patentowych. Najbardziej reprezentatywnym wskaźnikiem jest liczba patentów triadowych przypadająca na jeden milion mieszkańców kraju. Zgodnie z danymi publikowanymi przez OECD w roku 2009 najwięcej patentów zgłoszono w Szwecji 11

12 (96,8), Niemczech (70,4), Finlandii (63,0), Holandii (56,0), Danii (50,6) i Austrii (49,7). Najniższą aktywnością patentową cechowały się Słowacja (0,5), Polska (0,6), Grecja (1,0), Portugalia (1,9) oraz Czechy (2,0) (OECD, 2011, s. 183). W szerszym ujęciu potencjał i efekty innowacyjności możemy ocenić na podstawie syntetycznego wskaźnika (Summary Innovation Index) publikowanego corocznie w European Innovation Scoreboard. Jest on skonstruowany w oparciu o trzy cząstkowe indeksy: potencjał innowacji (enablers), innowacyjna działalność przedsiębiorstw oraz jej wyniki. Potencjał innowacji rozumiany jest jako siły sprawcze innowacji, do których zaliczono: zasoby ludzkie, możliwości finansowania projektów oraz wsparcie rządowe dla działań innowacyjnych. Innowacyjna działalność przedsiębiorstw obejmuje inwestycje, powiązania zewnętrzne oraz przedsiębiorczość i efekty pośrednie. Wyniki działalności innowacyjnej uwzględniają odsetek przedsiębiorstw wdrażających innowacje o charakterze rynkowym lub w obrębie firmy oraz gospodarcze efekty innowacji takie jak: zmiany struktury zatrudnienia, wysokości eksportu oraz sprzedaży. Na podstawie uzyskanych wyników wyróżniono cztery grupy krajów: 1) liderów innowacyjności, 2) kraje podążające za liderami, 3) umiarkowanych innowatorów, 4) kraje mało innowacyjne. Do pierwszej grupy zaliczono cztery gospodarki: Szwecję, Danię, Niemcy i Finlandię. Grupę drugą tworzą Belgia, Wielka Brytania, Holandia, Austria, Luksemburg, Irlandia, Francja i trzy kraje słabiej rozwinięte: Słowenia, Cypr i Estonia. Za najmniej innowacyjne gospodarki uznano Rumunię, Litwę, Bułgarię i Łotwę. Pozostałe kraje znalazły się w grupie umiarkowanych innowatorów. Tabela 4. Syntetyczny indeks innowacyjności w roku 2011 Liderzy innowacyjności Podążający za liderami Szwecja Dania Niemcy Finlandia 0,755 0,724 0,700 0,691 Belgia Wielka Brytania Holandia Austria Luksemburg Irlandia Francja Słowenia Cypr Estonia Umiarkowani innowatorzy Włochy Portugalia Czechy Hiszpania Węgry Grecja Malta Słowacja Polska 0,441 0,438 0,436 0,406 0,352 0,343 0,340 0,305 0,296 Źródło: (European Commission, 2012, s. 7 i 70). Kraje mało innowacyjne Rumunia Litwa Bułgaria Łotwa 0,621 0,620 0,596 0,595 0,595 0,582 0,558 0,521 0,509 0,496 0,263 0,255 0,239 0,230 12

13 Irlandia Dania Luksemburg Wielka Brytania Holandia Estonia Finlandia Cypr Szwecja Litwa Niemcy Austria Czechy Hiszpania Belgia Węgry Malta Słowacja Łotwa Bułgaria Rumunia Polska Francja Portugalia Słowenia Włochy Grecja Istotnym wyznacznikiem pozacenowej konkurencyjności gospodarki są warunki w jakich działają przedsiębiorstwa. Wielu badaczy wykazało istotny pozytywny wpływ wolności gospodarczej i jakości instytucji publicznych na osiągane stopy wzrostu gospodarczego, poziom PKB per capita, czy wreszcie szeroko pojętą konkurencyjność gospodarki (De Haan, Sturm, 2000, s ). W syntetyczny sposób ten aspekt konkurencyjności jest oceniany przez ekspertów The Heritage Foundation, a uzyskane wyniki prezentowane w corocznie publikowanych rankingach wolności gospodarczej. W roku 2012 najkorzystniejsze warunki dla prowadzenia działalności gospodarczej stworzono w Irlandii, Danii, Luksemburgu i Wielkiej Brytanii. Na drugim końcu rankingu znalazły się Grecja, Włochy, Słowenia i Portugalia. Największa poprawa w latach nastąpiła w krajach przechodzących transformację gospodarczą (Litwa, Rumunia, Bułgaria, Słowenia, Węgry, Polska), ale również w wysoko rozwiniętych gospodarkach liberalizujących przepisy i znoszących bariery dla przedsiębiorców (Irlandia, Dania, Finlandia). W czterech krajach (Wielka Brytania, Francja, Włochy i Grecja) poziom wolności gospodarczej został oceniony niżej (por. rysunek 5) Rysunek 5. Indeks wolności gospodarczej w roku 1996 i 2012 Źródło: (The Heritage Foundation, 2012). Kluczową rolę w procesie dystrybucji dóbr i usług odgrywa sektor transportowy i infrastruktura logistyczna. Jakość dróg i autostrad, portów morskich, lotnisk i systemów 13

14 Malta Bułgaria Rumunia Słowenia Grecja Węgry Cypr Litwa Estonia Słowacja Łotwa Portugalia Polska Czechy Hiszpania Włochy Austria Francja Dania Finlandia Irlandia Belgia Wielka Brytania Luksemburg Holandia Szwecja Niemcy teleinformatycznych jest istotnym wyznacznikiem kosztów transportu i konkurencyjności eksportu. Eksperci Banku Światowego skonstruowali indeks wydajności logistycznej składający się z sześciu elementów: 1) efektywność obsługi celnej, 2) jakość infrastruktury handlowej i transportowej, 3) łatwość wysłania towaru poza granice kraju, 4) jakość usług logistycznych, 5) możliwość identyfikacji i śledzenia przesyłek, 6) czas dostawy towarów od producenta do konsumenta. Indeks przyjmuje wartości mieszczące się w przedziale od 1 do 5. Im wyższa wartość tym lepiej oceniany jest kraj. W roku 2010 sześć krajów Unii Europejskiej znalazło się w pierwszej dziesiątce światowego rankingu. Najwyżej na świecie oceniono Niemcy (4,11), przed Singapurem (4,09), Szwecją (4,08), Holandią (4,07), Luksemburgiem (3,98) i Szwajcarią (3,97). W drugiej dziesiątce globalnego rankingu znalazły się Irlandia, Finlandia, Dania, Francja i Austria (por. rysunek 6). 4,5 4,3 4,1 3,9 3,7 3,5 3,3 3,1 2,9 2,7 2,5 Rysunek 6. Indeks wydajności logistycznej w roku 2010 Źródło: (World Bank, 2012). Najgorszą konkurencyjnością logistyczną charakteryzują się Malta, Bułgaria, Rumunia, Słowenia, Grecja i Węgry. Szczególnie niekorzystnie oceniono w tych krajach efektywność obsługi celnej, jakość infrastruktury i usług logistycznych. Podsumowaniem analizy konkurencyjności pozacenowej są zaprezentowane na rysunku 7 wyniki najnowszego raportu (Global Competitiveness Report ) opublikowanego przez Światowe Forum Ekonomiczne. Na podstawie szeregu wskaźników cząstkowych oceniana jest ogólna konkurencyjność kraju. Uzyskane wyniki potwierdzają wcześniej przytoczone dane. Za najbardziej konkurencyjne uznano Szwecję (3 miejsce w 14

15 Szwecja Finlandia Niemcy Holandia Dania Wielka Brytania Belgia Francja Austria Luksemburg Irlandia Estonia Hiszpania Czechy Polska Włochy Litwa Portugalia Cypr Węgry Malta Słowenia Łotwa Słowacja Bułgaria Rumunia Grecja rankingu globalnym), Finlandię (4 miejsce), Niemcy (6 miejsce), Holandię (7 miejsce) i Danię (8 miejsce). Spośród słabiej rozwiniętych krajów Unii Europejskiej najwyżej w rankingu znalazły się Estonia (33 miejsce w rankingu globalnym i 12 wśród krajów UE), Czechy (odpowiednio 38 i 14 miejsce) oraz Polska (41 i 15 miejsce). Szczególnie wysoko oceniono w nich poziom wykształcenia i szkolnictwo wyższe, efektywność rynków towarów (Estonia i Czechy). W Polsce niżej oceniono innowacyjność gospodarki Konkurencyjność ogólna Szkolnictwo wyższe Efektywność rynku towarów Innowacyjność Rysunek 7. Pozycja krajów Unii Europejskiej w rankingu konkurencyjności Światowego Forum Ekonomicznego w latach Źródło: (WEF, 2011, s ). Za najmniej konkurencyjne kraje w Unii Europejskiej uznano Grecję (90 miejsce w rankingu globalnym), Rumunię (77 miejsce), Bułgarię (74 miejsce), Słowację (69 miejsce) i Łotwę (64 miejsce). Na złe wyniki wpłynęły głównie niska innowacyjność, zwłaszcza Słowacji, Rumunii, Bułgarii i Grecji oraz nieefektywny rynek towarów (Grecja, Rumunia, Bułgaria). 5. Konkurencyjność zewnętrzna Zewnętrzna konkurencyjność kraju może być mierzona zmianami udziału rynkowego w światowym eksporcie towarów i usług oraz analizę dynamiki wzrostu tego eksportu. Natomiast konkurencyjność w poszczególnych dziedzinach handlu najczęściej określana jest przez analizę indeksów ujawnionej przewagi komparatywnej. Zasadniczą tendencją charakteryzującą konkurencyjność eksportu krajów członkowskich Unii Europejskiej w latach jest wyraźny wzrost udziału rynkowego w światowym eksporcie krajów UE-12 15

16 przy równoczesnej utracie pozycji eksportowej najwyżej rozwiniętych gospodarek (UE-15). Najlepsze wyniki uzyskały Litwa, Łotwa, Estonia, Słowacja, Rumunia i Węgry, które co najmniej dwukrotnie zwiększyły swój udział w światowym eksporcie (por. tabela 5). Niewiele gorsze wyniki osiągnęły Polska i Czechy. We wszystkich wymienionych krajach, za wyjątkiem Litwy, wzrost był głównie spowodowany umocnieniem pozycji w światowym eksporcie towarów, mniej korzystniej kształtowała się pozycja eksportowa w sektorze usług komercyjnych. Tabela 5. Wskaźniki konkurencyjności handlowej w latach Zmiany udziału rynkowego w światowym eksporcie w % Tempo wzrostu eksportu średniorocznie w % Towary i Towary Usługi Towary i Towary Usługi usługi usługi Austria -14,9-10,8-23,5 7,8 9,1 5,3 Belgia i Luksemburg -10,0-19,7 43,8 8,1 8,0 9,3 Bułgaria 52,6 50,2 63,6 13,1 13,7 12,2 Cypr -33,9-58,0-20,5 7,0 5,3 7,9 Czechy 91,6 118,6 1,9 14,5 15,6 9,8 Dania -21,3-36,0 32,5 7,6 6,4 10,5 Estonia 138,8 161,8 93,7 17,1 17,7 16,3 Finlandia -36,3-44,1 8,6 7,5 7,0 10,8 Francja -42,7-43,0-40,7 5,5 5,7 4,9 Grecja 0,4-19,8 29,4 9,0 8,2 10,3 Hiszpania -7,6-12,6 7,7 9,0 8,9 9,2 Holandia -7,5-6,6-11,9 8,9 9,3 7,4 Irlandia 37,6-18,4 585,3 11,7 8,4 25,0 Litwa 201,9 198,4 218,9 18,5 18,4 19,1 Łotwa 151,7 189,9 85,9 16,0 17,6 13,1 Malta -15,2-38,5 33,8 7,9 6,7 10,0 Niemcy -15,9-19,1 5,3 8,3 8,2 9,4 Polska 94,3 135,3 5,6 15,1 15,9 12,5 Portugalia -19,7-25,6-0,6 8,2 7,9 9,0 Rumunia 126,0 127,7 114,4 15,5 15,4 16,5 Słowacja 127,9 165,8-15,9 15,4 16,9 7,7 Słowenia 17,3 20,0 5,7 10,5 10,9 9,0 Szwecja -20,1-33,1 51,9 8,1 7,3 11,2 Węgry 115,5 150,0 27,4 14,9 15,5 13,2 Wielka Brytania -31,1-42,8 8,4 6,5 5,6 9,0 Włochy -37,9-35,7-46,6 6,3 6,7 4,6 Źródło: obliczenia własne na podstawie danych (WTO, 2012). W grupie wysoko rozwiniętych krajów Unii Europejskiej (UE-15) największy wzrost udziału rynkowego w światowym eksporcie miała Irlandia. Był on w całości spowodowany bardzo silnym umocnieniem pozycji w eksporcie usług. Niewielki (0,4%) wzrost osiągnęła Grecja, a pozycja eksportowa pozostałych krajów pogorszyła się. O ponad 40% spadł udział rynkowy Francji, o około 1/3 Finlandii, Wielkiej Brytanii i Włoch. W przypadku wielu krajów (Belgia i Luksemburg, Dania, Finlandia, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Niemcy, Szwecja, Wielka Brytania) pogarszającej się pozycji w światowym handlu towarami towarzyszył wzrost znaczenia w eksporcie usług. Jest to spowodowane wzrostem znaczenia 16

17 nowych ośrodków w handlu międzynarodowym (Chiny, Indie) oraz rosnącą aktywnością korporacji międzynarodowych na rynkach krajów rozwijających się, które w celu racjonalizacji kosztów przenoszą produkcję do krajów o niższych jednostkowych kosztach pracy. Następuje również wyraźna zmiana specjalizacji eksportowej krajów Europy Zachodniej polegająca na wzroście znaczenia nowoczesnych usług komercyjnych. Na podstawie zaprezentowanych w tabeli 6 indeksów Balassy, obliczonych dla czterech różniących się poziomem zaawansowania technologicznego grup towarów, możemy ocenić konkurencyjność krajów członkowskich UE w światowym handlu towarowym. Strukturalnym problemem Unii Europejskiej, wpływającym niekorzystnie na jej międzynarodową konkurencyjność jest słabo rozwinięty sektor produkujący dobra zaawansowane technologicznie. W roku 2009 jedynie 8 krajów UE posiadało przewagę konkurencyjną w eksporcie produktów wysokich technologii. W przypadku Francji, Holandii, Irlandii i Wielkiej Brytanii przewaga oparta jest na silnych podstawach, zwłaszcza na wysokiej innowacyjności, poziomie edukacji i nakładach na B+R. Natomiast dyskusyjna jest wysoka wartość indeksów dla Cypru, Malty, Słowacji i Węgier. W przypadku małych gospodarek często wysokie wartości wskaźnika RCA spowodowane są obecnością na rynku dużych korporacji międzynarodowych, których produkcja charakteryzuje się silną orientacją eksportową. Kluczowym czynnikiem rozwoju zaawansowanej technologicznie produkcji w tych krajach jest napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich. Największa luka konkurencyjna w eksporcie produktów high-tech występuje na Litwie, w Estonii, Portugalii, Bułgarii i Włoszech. Udział zaawansowanych technologicznie produktów w eksporcie jest tam trzykrotnie niższy niż w stanowiących grupę referencyjną krajach OECD. Unia Europejska charakteryzuje się wyraźną przewagą komparatywną w eksporcie produktów średnich-wysokich technologii, zwłaszcza w produktach kapitałochłonnych. W roku 2009 dla 15 krajów UE indeks Balassy przyjmował wartości wyższe od 1, najwyższe w przypadku Niemiec (1,39), Słowenii (1,25), Czech (1,22) i Hiszpanii (1,18). Przewaga komparatywna licznej grupy krajów skoncentrowana jest w produktach niskiej (20 gospodarek) i średniej technologii (14 gospodarek). Towary te charakteryzują się często wysoką praco- i surowcochłonnością i muszą konkurować z dobrami pochodzącymi z bardziej konkurencyjnych kosztowo gospodarek azjatyckich. Szczególnie wysoka wartość indeksu ujawnionej przewagi konkurencyjnej występuje w Portugalii, Grecji, Bułgarii, Łotwie, ale również w Danii. 17

18 Tabela 6. Indeksy ujawnionej przewagi konkurencyjnej wg stopnia zaawansowania technologicznego w eksporcie towarów w krajach Unii Europejskiej, Japonii i Stanach Zjednoczonych w roku 2009 Wysokie technologie Średnie-wysokie Średnie-niskie Niskie technologie technologie technologie Austria 0,54 1,14 1,02 1,20 Belgia 0,97 1,06 0,92 1,02 Bułgaria 0,36 0,59 1,75 1,65 Cypr 1,70 0,73 0,51 1,43 Czechy 0,85 1,22 0,95 0,75 Dania 0,52 0,97 0,93 1,75 Estonia 0,30 0,82 1,48 1,58 Finlandia 0,69 0,97 1,07 1,35 Francja 1,07 1,07 0,78 1,08 Grecja 0,66 0,50 1,45 1,90 Hiszpania 0,49 1,18 0,93 1,31 Holandia 1,08 0,89 0,92 1,27 Irlandia 2,05 1,11 0,14 0,66 Litwa 0,23 0,74 1,67 1,57 Luksemburg 0,41 0,68 1,86 1,23 Łotwa 0,60 0,58 1,13 2,22 Malta 2,66 0,50 0,50 0,80 Niemcy 0,76 1,39 0,77 0,75 Polska 0,57 1,03 1,22 1,14 Portugalia 0,33 0,84 1,09 2,06 Rumunia 0,46 1,04 1,22 1,26 Słowacja 1,07 1,03 1,09 0,72 Słowenia 0,62 1,25 1,04 0,86 Szwecja 0,86 1,01 0,97 1,19 Węgry 1,60 1,11 0,56 0,62 Wielka Brytania 1,10 1,10 0,88 0,82 Włochy 0,38 1,12 1,14 1,28 Unia Europejska (UE- 0,84 1,14 0,89 1,03 27) Źródło: (European Commission, 2011b, s. 123). Jedną z najważniejszych tendencji charakteryzujących współczesną gospodarkę światową jest dynamiczny rozwój sektora usługowego. W przypadku Unii Europejskiej jego rola jest szczególnie duża. Zgodnie z danymi Komisji Europejskiej udział usług rynkowych w PKB Unii Europejskiej (UE-27) wzrósł w latach o 3,8 punktu procentowego do 49,9%, a usług nierynkowych o 1,9 punktu procentowego do 24,1% (European Commission, 2011b, s. 37). Największy udział usług rynkowych w PKB w roku 2009 miały Luksemburg (69,9%), Cypr (54,7%), Łotwa (54,1%), Wielka Brytania (53,3%), Grecja (52,8%) oraz Francja (52,7%). Konkurencyjność kraju w eksporcie usług zależy od wielu czynników, wśród których istotną rolę odgrywa charakter i sposób świadczenia usługi (Langhammer, 2004, s ; Mucha-Leszko, Kąkol, Białowąs, 2009, s ). Gdy eksport usług następuje poprzez transgraniczną wymianę, wówczas kluczowe jest techniczne, a zwłaszcza teleinformatyczne zaawansowanie eksportera. W przypadku usług świadczonych za pośrednictwem inwestycji zagranicznych lub związanych z przepływem siły roboczej ważne dla konkurencyjności są 18

19 Komunikacyjne Komputerowe i informatyczne Budowlane Finansowe Ubezpieczeniowe Inne usługi biznesowe Osobiste, kulturalne i rekreacyjne Transportowe Turystyczne warunki podejmowania działalności usługowej na rynku kraju docelowego, w szczególności swoboda świadczenia tych usług i brak dyskryminujących usługodawcę przepisów prawnych. Przyjmując za kryterium konkurencyjności handlowej wysokość indeksu Balassy możemy wskazać kraje charakteryzujące się wyraźną przewagą w światowym eksporcie usług. Spośród krajów UE najsilniejszą pozycję mają Francja, Holandia, Rumunia i Wielka Brytania. Aż w 5 z 9 kategorii usług komercyjnych wysokość wskaźnika RCA jest wyższa od 1. Natomiast Belgia, Cypr, Dania, Grecja, Łotwa i Włochy miały przewagę zaledwie w dwóch kategoriach usług. Najistotniejsza jednak z punktu widzenia pozycji kraju w światowym eksporcie usług jest przewaga w nowoczesnych, dynamicznie rozwijających się dziedzinach usług, jak komputerowe i informatyczne, finansowe oraz ubezpieczeniowe. Tabela 7. Indeksy ujawnionej przewagi konkurencyjnej w eksporcie usług komercyjnych w krajach Unii Europejskiej, Japonii i Stanach Zjednoczonych w roku 2009 Austria 1,17 0,63 0,88 0,26 0,94 1,08 0,45 0,80 1,52 Belgia 2,00 0,91 0,63 0,52 0,68 1,61 0,67 0,97 0,54 Bułgaria 1,30 0,40 2,02 0,07 0,82 0,37 0,70 0,73 2,31 Cypr 0,40 0,26 0,34 2,79 0,35 0,71 0,40 1,34 0,77 Czechy 0,82 0,84 0,58 0,03 0,26 0,86 0,46 1,51 1,07 Dania 0,47 0,56 0,24 0,16 0,35 0,77 0,73 2,17 0,47 Estonia 1,30 0,51 1,17 0,15 0,08 0,62 0,21 1,93 0,77 Finlandia 0,57 4,92 1,75 0,21 0,31 1,93 0,03 0,00 0,52 Francja 1,12 0,16 1,41 0,17 0,20 0,80 1,01 1,37 1,26 Grecja 0,30 0,12 0,23 0,04 0,33 0,14 0,33 2,36 1,10 Hiszpania 0,69 0,84 1,15 0,50 0,65 0,95 1,24 0,52 1,86 Holandia 2,08 1,20 1,14 0,20 0,28 1,48 0,83 1,02 0,61 Irlandia 0,33 6,54 0,00 1,21 5,15 1,30 0,00 0,00 0,24 Litwa 1,11 0,18 0,59 0,14 0,00 0,30 0,37 1,97 1,25 Luksemburg 2,22 0,30 0,26 7,86 2,26 0,51 1,60 0,19 0,29 Łotwa 1,06 0,55 0,32 0,86 0,30 0,61 0,22 1,81 0,80 Malta 0,58 0,33 0,00 0,83 0,60 1,11 18,12 0,47 1,14 Niemcy 0,73 0,92 1,62 0,59 0,80 1,12 0,41 1,39 0,55 Polska 0,90 0,52 1,74 0,19 0,04 1,01 0,44 1,07 1,32 Portugalia 1,20 0,27 1,05 0,12 0,28 0,79 1,24 0,91 1,83 Rumunia 3,62 1,73 1,77 0,24 0,22 1,14 0,72 1,07 0,54 Słowacja 1,40 0,78 0,67 0,67 0,50 0,56 0,77 1,08 1,60 Słowenia 1,85 0,44 1,53 0,08 0,63 0,72 0,75 0,88 1,78 Szwecja 1,46 2,11 0,32 0,32 0,81 1,60 0,86 0,63 0,80 Węgry 0,91 0,93 0,66 0,12 0,04 0,95 4,49 1,16 1,15 Wielka Brytania 1,36 0,85 0,36 3,15 2,21 1,26 1,26 0,51 0,57 Włochy 0,61 0,12 0,85 0,87 0,50 1,06 0,93 0,85 1,49 Unia Europejska (UE- 1,07 1,09 0,90 1,12 1,07 1,07 0,88 0,97 0,90 27) Źródło: (European Commission, 2011b, s. 115). Specjalizacja krajów członkowskich UE w handlu usługami jest silnie zróżnicowana. Cypr, Luksemburg oraz Wielka Brytania mają wysoką przewagę konkurencyjną w usługach 19

20 finansowych. Irlandia, Luksemburg i Wielka Brytania charakteryzują się również wysokimi wskaźnikami RCA w usługach ubezpieczeniowych. W zaawansowanych technologicznie usługach komputerowych i informatycznych przewagę komparatywną posiadają Finlandia, Irlandia, Holandia, Rumunia i Szwecja. W usługach turystycznych i transportowych kluczową rolę odgrywają czynniki klimatyczne, geograficzne i kulturowe. Tradycyjnie przewagę mają kraje Europy Południowej (Włochy, Grecja, Hiszpania, Portugalia, Malta) oraz Francja. W ostatnich latach do grona krajów cieszących się rosnącym zainteresowaniem turystów dołączyły niektóre kraje Europy Środkowej (Czechy, Polska, Słowacja, Słowenia) i Wschodniej (Bułgaria i Litwa). W transporcie morskim wysoką przewagę konkurencyjną mają Dania, Grecja oraz Cypr. W przewozach drogowych i kolejowych przewaga komparatywna należy do krajów leżących na trasach głównych szlaków handlowych. W przewozach drogowych silną pozycję mają Polska, Słowacja, Litwa, Łotwa i Estonia, w kolejowych Francja i Niemcy. Zakończenie Przeprowadzona analiza konkurencyjności kosztowo-cenowej i pozacenowej krajów członkowskich Unii Europejskiej w latach oraz jej wpływu na pozycję eksportową pozwala na sformułowanie kilku wniosków. Po pierwsze, oceniając ogólną konkurencyjność gospodarek na podstawie dynamiki PKB per capita i tempa wzrostu wydajności pracy należy pozytywnie ocenić wyniki osiągane przez Irlandię, Szwecję, Wielką Brytanię i Finlandię. Cechowały się one najwyższą dynamiką wśród krajów UE-15. Natomiast najwolniej rozwijały się Włochy, Hiszpania i Portugalia. Ze względu na duży wpływ efektu doganiania istotnie wyższe tempo wzrostu PKB i wydajności pracy miały w analizowanym okresie kraje UE-12. Nie stanowiły one jednak jednorodnej grupy, wśród najszybciej rozwijających się znalazły się Litwa, Łotwa, Estonia i Polska. Po drugie, biorąc pod uwagę czynniki kosztowe i cenowe mierzone zmianami realnych efektywnych kursów walutowych i jednostkowych kosztów pracy za najbardziej konkurencyjne możemy uznać Niemcy, Szwecję, Austrię, Finlandię, Słowenię i Polskę. Niską konkurencyjnością cenową charakteryzują się Hiszpania i Włochy, a wśród krajów UE-12 ze względu na występowanie efektu Balassy-Samuelsona: Rumunia, Bułgaria, Słowacja i Estonia. Po trzecie, najbardziej złożony i wielowymiarowy obszar konkurencyjności stanowi konkurencyjność pozacenowa. Biorąc pod uwagę wysokość nakładów na B+R, poziom wykształcenia społeczeństwa, aktywność patentową przedsiębiorstw, wolność gospodarczą, 20

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009)

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009) MINISTERSTWO GOSPODARKI OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 8 oraz I półrocze 9) DEPARTAMENT ANALIZ I PROGNOZ Warszawa, październik 9

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności

Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności 2011 Bożena Lublińska-Kasprzak Prezes PARP Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności Nowy Sącz, 3 czerwca 2011 r. Innowacyjność polskiej gospodarki Summary

Bardziej szczegółowo

informatyczne i informacyjne Unii Europejskiej

informatyczne i informacyjne Unii Europejskiej studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 35 Katarzyna Nowacka-Bandosz* Uniwersytet Szczeciński Rola Polski w zaspokajaniu popytu importowego na usługi informatyczne i informacyjne Unii

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne Zastrzeżenia prawne Zawartośd dostępna w prezentacji jest chroniona prawem autorskim i stanowi przedmiot własności. Teksty, grafika, fotografie, dźwięk, animacje i filmy, a także sposób ich rozmieszczenia

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 13 Bezrobocie a wiek i poziom wykształcenia: Polska na tle UE Jednym z czynników w szczególny sposób wpływających na prawdopodobieństwo bezrobocia jest

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

OSTRÓDA, 30.05-1.06.2012 r. Jonathan Erskine Dyrektor Wykonawczy Sieci European Health Property Network

OSTRÓDA, 30.05-1.06.2012 r. Jonathan Erskine Dyrektor Wykonawczy Sieci European Health Property Network OSTRÓDA, 30.05-1.06.2012 r. Jonathan Erskine Dyrektor Wykonawczy Sieci European Health Property Network Sieć European Health Property Network (EuHPN) Misja EuHPN Naszym celem jest promocja lepszych standardów

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

pozycja konkurencyjna gospodarek państw UE w świetle rankingów

pozycja konkurencyjna gospodarek państw UE w świetle rankingów Mariusz Onufer Uniwersytet Wrocławski, NKE pozycja konkurencyjna gospodarek państw UE w świetle rankingów Wstęp W ostatnich latach problem konkurencyjności krajów jest jednym z najczęściej podejmowanych

Bardziej szczegółowo

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Łukasz Zalicki Partner EY V Forum Ochrony Zdrowia Krynica, 2 września 214 Wyzwania stojące przed systemem ochrony zdrowia Analizując

Bardziej szczegółowo

Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie

Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie Dr Renata Włoch Projekt Społeczny 2012 Instytut Socjologii UW r.wloch@uw.edu.pl Europejski model sportu Uznanie roli sportu przez

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności 2007-2013

Polityka spójności 2007-2013 Regionalne Programy Operacyjne jako źródło finansowania centrów nauki i wystaw interaktywnych Agnieszka Dawydzik Departament Koordynacji Programów Regionalnych Konferencja INTERAKCJA-INTEGRACJA INTEGRACJA

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność państw Unii Europejskiej w kontekście luki między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi i Japonią

Innowacyjność państw Unii Europejskiej w kontekście luki między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi i Japonią Rozdział i. Innowacyjność państw Unii Europejskiej w kontekście luki między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi i Japonią Katarzyna Kozioł 1 Streszczenie Badania poziomu innowacyjności w poszczególnych

Bardziej szczegółowo

SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW. Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa

SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW. Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa Partnerzy: Swiss Business Hub Polska przy Ambasadzie Szwajcarii w Warszawie we współpracy z Polską

Bardziej szczegółowo

Systemy podatkowe a atrakcyjność inwestycyjna krajów członkowskich UE

Systemy podatkowe a atrakcyjność inwestycyjna krajów członkowskich UE Systemy podatkowe a atrakcyjność inwestycyjna krajów członkowskich UE Seminarium naukowe Polskiego Stowarzyszenia Ekonomicznej Analizy Prawa dr Agata Kocia Wydział Nauk Ekonomicznych UW 11.01.2010 1 Cel

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2011 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2011 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 21 grudnia 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Europejskie badanie dochodów i warunków

Bardziej szczegółowo

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r.

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r. Shadow banking Dobiesław Tymoczko Warszawa, 15 listopada 2012 r. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Bardziej szczegółowo

Europejski rynek naczepowy

Europejski rynek naczepowy Europejski rynek naczepowy Europejski rynek producentów przyczep i naczep jest znacznie rozdrobniony: działa na nim ponad 100 producentów, jednak czołówkę branŝy stanowią firmy niemieckie. Wielton zajmuje

Bardziej szczegółowo

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO Eksperci Eurosystemu opracowali projekcje rozwoju sytuacji makroekonomicznej w obszarze euro na podstawie informacji dostępnych na dzień

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny Studia podyplomowe: Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Katarzyna Łagód nr albumu: 9355278 Skutki kryzysu finansowo-gospodarczego 2008/2009

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-07-20 14:39:55

Kto i gdzie inwestuje 2015-07-20 14:39:55 Kto i gdzie inwestuje 2015-07-20 14:39:55 2 Polska dla Portugalii jest największym rynkiem inwestycyjnym w Europie Środkowej i Wschodniej. Natomiast wartość polskich inwestycji w Portugalii jest stosunkowo

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 kg na mieszkańca Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W pierwszym tygodniu września 2015 r. na rynku krajowym ceny

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I RYNEK PRACY W KRAJACH UE

CZĘŚĆ I RYNEK PRACY W KRAJACH UE CZĘŚĆ I RYNEK PRACY W KRAJACH UE Patrycja Zwiech Katedra Mikroekonomii Uniwersytet Szczeciński ul. Mickiewicza 64, 71-11 Szczecin patzwie@op.pl, http://mikro.univ.szczecin.pl/zwiech NIESTANDARDOWE FORMY

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki 2008-04-07 NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY Dane bilansu płatniczego zostały zweryfikowane od I kwartału

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Czas na większą aktywność w inwestycjach! Typy inwestycyjne Union Investment TFI

Czas na większą aktywność w inwestycjach! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Czas na większą aktywność w inwestycjach! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Warszawa czerwiec 2013 r. Co ma największy potencjał zysku? Typy inwestycyjne na kolejne 12 miesięcy czerwiec 2013 2 Subfundusz

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 13

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 13 SPIS TREŚCI Wprowadzenie............................................... 13 ROZDZIAŁ I Wzrost roli usług w gospodarce Unii Europejskiej................ 13 1. Teoretyczne podstawy rozwoju usług.........................

Bardziej szczegółowo

Elementy systemu podatkowego

Elementy systemu podatkowego Elementy systemu podatkowego I. ogólne prawo podatkowe 1. zobowiązania podatkowe i postępowanie podatkowe ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 1 2. kontrola skarbowa -ustawa z dnia 28 września

Bardziej szczegółowo

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy dr inż. Zofia Pawłowska kierownik Zakładu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy CIOP-PIB Informacja przygotowana na posiedzenie Rady Ochrony Pracy

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej

Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej 1 Cel badania Głównym celem badania jest określenie korzyści, jakie kraje UE15 osiągają

Bardziej szczegółowo

Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro

Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro Wyniki obserwacji z Raportu NBP 2009 Dr Grzegorz Tchorek Struktura Raportu Rozdział 1. Wspólna europejska waluta Rozdział 2. Polska

Bardziej szczegółowo

Zasady przygotowywania prac dyplomowych w Katedrze Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej

Zasady przygotowywania prac dyplomowych w Katedrze Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej Zasady przygotowywania prac dyplomowych w Katedrze Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej 1) Zasady stosowania przypisów NaleŜy powoływać się na wszystkie cytowane materiały. Przypisy powinny być

Bardziej szczegółowo

Jak inwestować w burzliwych czasach? Typy inwestycyjne Union Investment TFI

Jak inwestować w burzliwych czasach? Typy inwestycyjne Union Investment TFI Jak inwestować w burzliwych czasach? Typy inwestycyjne Union Investment TFI Warszawa, lipiec 2013 r. Co ma największy potencjał zysku? Typy inwestycyjne na kolejne 12 miesięcy lipiec 2013 2 Subfundusz

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Paszport do eksportu unijny program wsparcia ofert eksportowych regionu

Paszport do eksportu unijny program wsparcia ofert eksportowych regionu Paszport do eksportu unijny program wsparcia ofert eksportowych regionu Zakres działań ZARR S.A w ramach RIF Program Paszport do przedsiębiorczości Charakterystyka kierunków eksportu Zachodniopomorskie

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r.

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. DZIAŁALNOŚĆ ZAGRANICZNYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ W POLSCE ORAZ KRAJJOWYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ ZA GRANICĄ W 2010 R.. URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. Autorzy: Przemysław Rodziewicz

Bardziej szczegółowo

Jaki jest stan polskiej logistyki? Grzegorz Szyszka Gdynia, 11 grudzień, 2014 r.

Jaki jest stan polskiej logistyki? Grzegorz Szyszka Gdynia, 11 grudzień, 2014 r. Jaki jest stan polskiej logistyki? Grzegorz Szyszka Gdynia, 11 grudzień, 2014 r. Plan referatu Rozwój gospodarki. Główne problemy logistyki. Wielkość krajowego rynku usług logistycznych. Rozwój infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Kompleksowe kompendium wiedzy Fakty i argumenty regulacje prawne dane liczbowe kontekst kulturowy

Bardziej szczegółowo

Ranking gospodarek świata 2010

Ranking gospodarek świata 2010 Drukuj zamknij Ranking gospodarek świata 2010 03.11.2010, 12:04 Instytut Globalizacji ogłosił III edycję rankingu najszybciej rozwijających się państw, z którego wynika, że Państwo Środka posiada najbardziej

Bardziej szczegółowo

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011)

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) Agnieszka Kozłowska Korbicz koordynator projektu GreenEvo Forum Energia - Efekt Środowisko 25.05.2012 GreenEvo Akceleratora Zielonych

Bardziej szczegółowo

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach GEOGRAFIA EKONOMICZNA MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO- GOSPODARCZEGO dr Anna Bernaciak MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO 1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3)

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

Journal of Agribusiness and Rural Development

Journal of Agribusiness and Rural Development Journal of Agribusiness and Rural Development www.jard.edu.pl tłumaczenie STAN ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO I RYNKU JEGO PRODUKTÓW W UNII EUROPEJSKIEJ Joanna Smoluk-Sikorska Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 ROLA USŁUG W GOSPODARCE

ROZDZIAŁ 10 ROLA USŁUG W GOSPODARCE Joanna Stefaniak ROZDZIAŁ 10 ROLA USŁUG W GOSPODARCE Specyfika usług Usługi są kategorią bardzo zróżnicowaną. Sytuacja ta komplikuje się jeszcze bardziej, ze względu na pojawianie się coraz to nowych rodzajów

Bardziej szczegółowo

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski www.pwc.com Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski W kontekście "Priorytetów Polityki Przemysłowej 2015-2020+ Wrzesień 2015 r. Raport powstał na zlecenie i przy współpracy ze Związkiem Pracodawców

Bardziej szczegółowo

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce najważniejsze wnioski i rekomendacje Rynek kredytów hipotecznych będzie odgrywał coraz większą rolę w polskiej gospodarce i działalności krajowych banków

Bardziej szczegółowo

FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE

FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE 2/09/2008-22/10/2008 Znaleziono 329 odpowiedzi z 329 odpowiadających wybranym kryteriom UDZIAŁ Kraj DE - Niemcy 55 (16.7%) PL - Polska 41 (12.5%) DK -

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

Parlament Europejski. Rola i funkcje w UE

Parlament Europejski. Rola i funkcje w UE Parlament Europejski Rola i funkcje w UE Instytucje UE Parlament Europejski Rada Europejska Rada Komisja Europejska Trybunał Sprawiedliwości UE Europejski Bank Centralny Trybunał Obrachunkowy Ogólny zakres

Bardziej szczegółowo

Jak ograniczenia wolności gospodarczej wpływają na wzrost i poziom PKB? Na przykładzie regulacji upstream sector. 13 XII 2013 Aleksander Łaszek

Jak ograniczenia wolności gospodarczej wpływają na wzrost i poziom PKB? Na przykładzie regulacji upstream sector. 13 XII 2013 Aleksander Łaszek Jak ograniczenia wolności gospodarczej wpływają na wzrost i poziom PKB? Na przykładzie regulacji upstream sector 13 XII 2013 Aleksander Łaszek Produktywność 1. Co to jest upstream sector? 2. Jak mierzymy

Bardziej szczegółowo

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r.

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r. Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska Warszawa, 23 października 2013r. Ramy prawne Uznanie świadectw uprawniających do podjęcia studiów: umowy

Bardziej szczegółowo

Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych

Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych 13/05/2008-20/06/2008 Znaleziono 408 odpowiedzi z 408 odpowiadających wybranym kryteriom 0. Uczestnictwo Kraj DE - Niemcy 48 (11,8%) PL - Polska 44 (10,8%)

Bardziej szczegółowo

Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP

Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP dr Alina Warzecha Gliwicka Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości 17 czerwca 2009 r Gliwice Główne bariery występujące wśród MSP BARIERA ŚWIADOMOŚCI

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Erasmus Przegląd statystyk Opracowanie: Małgorzata Członkowska-Naumiuk Co zawiera prezentacja? Wybór danych

Bardziej szczegółowo

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5 O autorze Tomasz Bartosz Kalinowski ukończył studia w 2003 r. na Uniwersytecie Łódzkim. W tym samym roku został zatrudniony jako asystent w Katedrze Zarządzania Jakością tej uczelni oraz rozpoczął studia

Bardziej szczegółowo

Polska jako istotne ogniwo korytarza transportowego północ południe

Polska jako istotne ogniwo korytarza transportowego północ południe Polska jako istotne ogniwo korytarza transportowego północ południe Ekonomiczne perspektywy rozwoju Czechy i Niemcy od lat należą do strategicznych partnerów gospodarczych Polski. Na te kraje przypada

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne

Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne Konsultacje prowadzone przez Dyrekcję Generalną Komisji Europejskiej ds. Rynku Wewnętrznego i Usług Uwaga wstępna:

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice

Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice Polskie Biuro Eurydice Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji ul. Mokotowska 43 Warszawa Warszawa, 6 lipca 2011 roku Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice

Bardziej szczegółowo

Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939

Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939 Gospodarka światowa Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939 Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Etapy w analizie Lata 1918-1924 Lata 1924-1929 Lata

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Finansowy Barometr ING

Finansowy Barometr ING Finansowy Barometr ING Międzynarodowe badanie ING na temat postaw i zachowań konsumentów wobec oszczędzania w Polsce i na świecie. Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez IPSOS Marzec

Bardziej szczegółowo