ZRÓŻNICOWANIE KONKURENCYJNOŚCI A POZYCJA EKSPORTOWA KRAJÓW CZŁONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM W LATACH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZRÓŻNICOWANIE KONKURENCYJNOŚCI A POZYCJA EKSPORTOWA KRAJÓW CZŁONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM W LATACH 1995-2011"

Transkrypt

1 Tomasz Białowąs ZRÓŻNICOWANIE KONKURENCYJNOŚCI A POZYCJA EKSPORTOWA KRAJÓW CZŁONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM W LATACH Wprowadzenie Kryzys gospodarczy lat uwydatnił narastający w niektórych krajach Unii Europejskiej problem utraty konkurencyjności, zarówno kosztowo-cenowej oraz, jak wskazują wyniki analiz, równie istotnej konkurencyjności związanej ze zróżnicowaną elastycznością cenową eksportu, nowoczesnością produkcji i tempem wzrostu popytu na głównych rynkach eksportowych. Bardziej konkurencyjne gospodarki również lepiej i szybciej poradziły sobie z kryzysem i umocniły swoją pozycję w handlu międzynarodowym. Globalizacja spowodowała wzrost konkurencji na rynkach międzynarodowych, zwłaszcza ze strony dynamicznie rozwijających się krajów azjatyckich. W konsekwencji producenci z Unii Europejskiej zmuszeni zostali do podjęcia walki o utrzymanie udziału rynkowego w światowym eksporcie. Podstawą osiąganej przewagi może być wysoka wydajność pracy, niskie koszty produkcji, obfitość taniej siły roboczej, jednak największe szanse na umocnienie pozycji w handlu międzynarodowym mają kraje o wysokim poziomie zaawansowania technologicznego, specjalizujące się w sektorach high-tech oraz nowoczesnych usługach komercyjnych. Celem opracowania jest ocena konkurencyjności kosztowo-cenowej i pozacenowej krajów członkowskich Unii Europejskiej w latach oraz jej wpływu na pozycję eksportową w handlu międzynarodowym. Szczegółową analizą objęto: 1) ogólną konkurencyjność krajów członkowskich UE mierzoną za pomocą dynamiki realnego PKB, wydajności pracy i efektywności wykorzystania czynników produkcji; 2) konkurencyjność cenowo-kosztową; 3) konkurencyjność pozacenową; 4) konkurencyjność zewnętrzną. Do oceny konkurencyjności wykorzystano szereg wskaźników. Analizę statystyczną uzupełniono dostępnymi wynikami badań. dr, asystent, Katedra Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. 1

2 1. Koncepcja i pomiar konkurencyjności Konkurencyjność jest szerokim i wielowymiarowym pojęciem definiowanym na różne sposoby z perspektywy firmy, sektora gospodarki i kraju. Jedną z najczęściej przytaczanych definicji sformułowała na początku lat 90. Laura Tyson. Konkurencyjność określa ona jako zdolność do wytwarzania towarów i usług, które są w stanie sprostać międzynarodowej konkurencji, podczas gdy obywatele kraju cieszą się zrównoważonym i rosnącym standardem życia (Tyson, 1992, s. 317). Przyjęta w publikacjach Komisji Europejskiej definicja zakłada, że konkurencyjna gospodarka to taka, w której standard życia rośnie w sposób zrównoważony oraz zapewniająca dostęp do miejsc pracy dla wszystkich chcących pracować (European Commission, 2011a, s. 31). Znacznie trudniejsze jest zdefiniowanie konkurencyjności handlowej, a zatem zewnętrznej konkurencyjności kraju. W większości definicji akcentuje się zdolność firm/sektorów do dostarczania towarów i usług na danym rynku. A. Nehring uznaje, że konkurencyjność handlowa to zdolność do osiągnięcia jak największych korzyści w międzynarodowym podziale pracy (Nehring, 2007, s. 51). W ocenie konkurencyjności kraju wykorzystywanych jest wiele wskaźników. W zaprezentowanej definicji L. Tyson główny nacisk położono na dwa elementy: 1) pozycję eksportową kraju i 2) poziom życia mieszkańców. Ich pomiar może zostać przeprowadzony przy wykorzystaniu prostych mierników, jak zmiany udziału rynkowego w światowym eksporcie towarów i usług i relatywne tempo wzrostu eksportu. Dobrym wskaźnikiem zmian poziomu życia mieszkańców kraju jest tempo wzrostu realnego PKB per capita, natomiast możliwości tego wzrostu są zdeterminowane przez dynamikę wydajności pracy i łącznej produktywności czynników wytwórczych (TFP). Słusznie jednak zauważa laureat Nagrody Nobla z roku 2008 Paul Krugman, że w definicji L. Tyson konkurencyjność w zbyt dużym stopniu zależy od krajowych czynników, a zbyt mały akcent położono na relatywny wzrost produktywności w stosunku do innych krajów i zewnętrzną konkurencyjność gospodarki (Krugman, 1994, s. 32). Na poziomie makroekonomicznym ocena konkurencyjności kraju powinna uwzględniać cztery podstawowe obszary (Di Mauro, Forster, 2011, s ): 1) podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego, 2) konkurencyjność cenowo-kosztową, 3) konkurencyjność pozacenową, 4) konkurencyjność zewnętrzną. Szczegółowo koncepcja ta została zaprezentowana w tabeli 1. 2

3 Tabela 1. Podstawowe obszary i mierniki konkurencyjności 1) Konkurencyjność ogólna - wzrost realnego PKB per capita - wzrost wydajności pracy - wzrost łącznej produktywności czynników produkcji 2) Konkurencyjność cenowo-kosztowa - zmiany realnego efektywnego kursu walutowego - zmiany jednostkowych kosztów pracy 3) Konkurencyjność pozacenowa - poziom nakładów na B+R - poziom wykształcenia społeczeństwa - liczba patentów triadowych - syntetyczny indeks innowacyjności - indeks wolności gospodarczej - indeks wydajności logistycznej 4) Konkurencyjność zewnętrzna - zmiany udziału rynkowego w światowym eksporcie - dynamika wzrostu eksportu - indeks ujawnionej przewagi komparatywnej Źródło: opracowanie własne. Istotnym wyznacznikiem pozycji konkurencyjnej kraju jest konkurencyjność kosztowa i cenowa. Pierwsza jest zazwyczaj oceniana na podstawie tendencji zachodzących w kształtowaniu się jednostkowych kosztów pracy, natomiast druga poprzez analizę zmian realnego efektywnego kursu walutowego. Realny efektywny kurs walutowy oparty zazwyczaj o szeroką miarę cen (inflacja mierzona na podstawie wskaźników HICP, CPI, deflator PKB), lub jednostkowe koszty pracy jest najbardziej obiektywnym miernikiem konkurencyjności cenowej krajowych producentów. Jeśli ceny dóbr podlegających wymianie lub jednostkowe koszty pracy rosną w tempie wyższym niż w innych krajach (stanowiących grupę odniesienia), wówczas następuje aprecjacja realnego efektywnego kursu walutowego, co może prowadzić do utraty udziału rynkowego w światowym eksporcie. Pozacenowe czynniki konkurencyjności możemy podzielić na dwie podstawowe grupy: 1) wpływające na innowacyjność gospodarki i poziom technologicznego zaawansowania produktów, 2) tworzące prawno-instytucjonalne oraz logistyczne i infrastrukturalne warunki dla rozwoju przedsiębiorczości. Pierwsza grupa, najczęściej oceniana jest na podstawie poziomu nakładów na B+R, liczby patentów, poziomu wykształcenia społeczeństwa oraz syntetycznych wskaźników innowacyjności. Do oceny drugiej, stosuje się rankingi wolności gospodarczej i konkurencyjności, natomiast warunki logistyczne i jakość infrastruktury technicznej możemy skwantyfikować w oparciu o publikowane przez Bank Światowy dane. Konkurencyjność handlowa kraju najczęściej oceniana jest przy wykorzystaniu indeksu ujawnionej przewagi komparatywnej, który po raz pierwszy został zastosowany w 1965 roku przez B. Balasse (Balassa, 1965). Indeks mierzy przewagę komparatywną kraju (A) poprzez porównanie udziału grupy produktów j w eksporcie kraju A ( ) z udziałem grupy produktów j w eksporcie grupy referencyjnej R ( ). Indeks przyjmuje postać [1]. 3

4 Wartości większe od 1 oznaczają, że w danej grupie produktów kraj A posiada ujawnioną [1] przewagę komparatywną względem grupy referencyjnej. 2. Zróżnicowanie ogólnej konkurencyjności krajów członkowskich Unii Europejskiej Podstawowym miernikiem konkurencyjności kraju oraz wskaźnikiem standardu życia mieszkańców są zmiany w poziomie realnego PKB per capita. Najwyższe tempo wzrostu w latach miały Litwa (6,0%), Łotwa (5,8%), Estonia (5,5%), Polska (4,4%) i Słowacja (4,2%). Wśród głównych czynników wysokiej dynamiki możemy wymienić efekt doganiania (catch-up), duży wzrost wydajności pracy związany głównie ze wzrostem nakładów kapitałowych na zatrudnionego i poprawą jakości kapitału ludzkiego oraz wzrost efektywności wykorzystania czynników produkcji mierzony zmianami TFP (por. tabela 2). Najniższe tempo wzrostu realnego PKB per capita osiągnęły Włochy (0,4%) i Dania (0,9%). W obu przypadkach powodem niskiej dynamiki był spadek TFP, a w przypadku Włoch również najniższy w całej Unii Europejskiej wzrost wydajności pracy. Tabela 2. Wskaźniki wzrostu gospodarczego w latach (średniorocznie w %) Realny PKB per Wydajność pracy TFP capita PKB na zatrudnionego PKB na godz. pracy Austria 1,8 1,2 1,6 1,1 Belgia 1,4 0,9 1,0-0,2 Bułgaria 3,4 2,9 3,1-1,7 Cypr 1,2 1,2 1,4 0,8 Czechy 2,7 2,9 3,2 0,5 Dania 0,9 1,0 0,8-0,2 Estonia 5,5 5,3 4,0 3,4 Finlandia 2,5 1,6 1,9 1,1 Francja 1,1 0,8 1,3 0,0 Grecja 1,6 1,5 1,3-0,4 Hiszpania 1,6 0,7 0,8-0,5 Holandia 1,7 1,0 1,3 0,4 Irlandia 3,2 2,3 2,6 0,6 Litwa 6,0 5,7 5,1 2,7 Luksemburg 2,2 0,3 0,6-0,2 Łotwa 5,8 5,2 6,0 1,3 Malta 1,0 0,1 1,2 1,2 Niemcy 1,4 0,8 1,3 0,8 Polska 4,4 3,9 3,5 2,0 Portugalia 1,2 1,2 0,9-0,8 Rumunia 3,0 5,5 5,6 3,3 Słowacja 4,2 4,0 4,3 2,6 Słowenia 2,9 2,9 2,5 0,8 Szwecja 2,3 2,0 2,0 0,9 Węgry 2,5 2,2 2,3-0,3 Wielka Brytania 1,8 1,5 1,9 0,2 Włochy 0,4 0,1 0,4-0,4 Unia Europejska (UE-27) 1,6 1,1 1,4 --- Źródło: obliczenia własne na podstawie danych (Eurostat, 2012; The Conference Board, 2012). 4

5 Podstawowym założeniem rozwijanych od początku bieżącego stulecia modeli handlu zagranicznego jest wyższa wydajność pracy eksporterów niż firm działających tylko na rynku krajowym. Jedynie najbardziej produktywne przedsiębiorstwa mogą rozpocząć działalność eksportową, ponieważ ekspansja na rynki zagraniczne wymaga poniesienia dodatkowych kosztów (Melitz, 2003). Najwyższe tempo wzrostu wydajności pracy w grupie krajów UE-15 w latach miały Irlandia (2,6%), Szwecja (2,0%), Wielka Brytania (1,9%) i Finlandia (1,9%). Wydajność pracy rosła w tych krajach w większości sektorów, niewielki był natomiast wpływ na wzrost całkowitej produktywności migracji siły roboczej z sektorów o niższej do tych charakteryzujących się wyższą wydajnością pracy (European Commission, 2010, s ). Najwolniej wydajność pracy rosła we Włoszech (0,4%), Luksemburgu (0,6%), Hiszpanii (0,8%) i Danii (0,8%), co w znacznym stopniu spowodowane było spadkiem efektywności wykorzystania czynników produkcji (TFP) (por. tabela 2). Ze względu na występowanie efektu doganiania tempo wzrostu wydajności pracy krajów o niższym poziomie rozwoju przewyższa wyniki osiągane przez gospodarki o najwyższym poziomie PKB per capita. We wszystkich krajach UE-12 za wyjątkiem Cypru i Malty wydajność pracy w latach rosła średniorocznie w tempie przekraczającym 2%. Największa poprawa produktywności w analizowanym okresie miała miejsce na Łotwie, Litwie i w Rumunii. Pomimo postępującej konwergencji absolutny poziom wydajności pracy jest bardzo zróżnicowany pomiędzy krajami UE-27. Na rysunku 1 zaprezentowano dane pokazujące poziom wydajności pracy (PKB na godzinę pracy) w stosunku do średniej dla Unii Europejskiej (UE-27=100). W roku 2011 najwyższy poziom wydajności pracy miały Luksemburg (189,8% średniej UE-27), Holandia (153,3%), Belgia (152,8%) i Francja (149,1%). Poziom wydajności pracy wszystkich krajów UE-12 pozostaje ciągle poniżej średniej dla całej Unii, ale w większości z nich nastąpiła wyraźna poprawa. Jedynie na Malcie i Cyprze wydajność pracy w stosunku do średniej spadła. Niekorzystnie również należy ocenić produktywność Portugalii i Grecji. 5

6 Rumunia Bułgaria Łotwa Estonia Litwa Polska Węgry Portugalia Czechy Słowacja Grecja Cypr Malta Słowenia Włochy Hiszpania Finlandia Wielka Brytania Dania Szwecja Austria Irlandia Niemcy Francja Belgia Holandia Luksemburg Rysunek 1. Poziom wydajności pracy (PKB na godzinę pracy) w stosunku do średniej dla UE-27 w roku 1995 i 2011 w % Źródło: (The Conference Board, 2012). 3. Konkurencyjność cenowa i kosztowa Podstawą oceny konkurencyjności cenowej i kosztowej jest analiza zmian realnych efektywnych kursów walutowych i poziomu jednostkowych kosztów pracy. Badając realny efektywny kurs walutowy należy wyróżnić dwie grupy gospodarek. Do pierwszej możemy zaliczyć najwyżej rozwinięte kraje (UE-15), natomiast drugą tworzą nowe kraje członkowskie UE-12. Kraje rozwijające się, przechodzące transformację gospodarczą, mające wysokie tempo wzrostu realnego PKB i wydajności pracy, doświadczają aprecjacji realnego efektywnego kursu walutowego. Dzieje się tak ze względu na występowanie efektu Balassy- Samuelsona polegającego na wzroście płac i cen w sektorach produkujących dobra podlegające wymianie w odpowiedzi na wzrost wydajności pracy, pociągający za sobą nie mający podstaw we wzroście produktywności wzrost cen dóbr niepodlegających wymianie (Balassa, 1964; Samuelson, 1964). Spośród krajów Europy Środkowej i Wschodniej najsilniejszy efekt Balassy-Samuelsona oszacowano dla Polski i Węgier, jednakże jego wpływ na aprecjację realnego efektywnego kursu walutowego nie przekraczał 1,5%. W przypadku Czech, Słowacji i Słowenii wpływ był statystycznie nieistotny (Égert, Halpern, MacDonald, 2005, s. 30). W grupie krajów wysoko rozwiniętych w latach konkurencyjność cenowa mierzona zmianami realnego efektywnego kursu walutowego opartego na deflatorze PKB wzrosła w największym stopniu w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Szwecji, Finlandii i Austrii 6

7 (por. tabela 3). Należy jednak podkreślić, że w przypadku Wielkiej Brytanii wysoka deprecjacja realnego kursu walutowego nastąpiła dopiero wskutek kryzysu lat , natomiast w latach realny efektywny kurs funta miał tendencję do aprecjacji (European Commission, 2010, s ). Niewielkie, nie przekraczające 10% pogorszenie konkurencyjności w stosunku do 36 najwyżej rozwiniętych krajów świata, miało miejsce w 9 krajach Unii Europejskiej: Belgii i Luksemburgu, Danii, Grecji, Francji, Irlandii, Włoszech, Holandii i Portugalii. Największa aprecjacja realnego efektywnego kursu walutowego wśród krajów UE-15 w latach miała miejsce w Hiszpanii o 18,5%. Porównując zmiany realnego kursu walutowego opartego na deflatorze PKB ze wskaźnikami, do obliczenia których wykorzystano jednostkowe koszty pracy należy wskazać na jeszcze wyższą poprawę konkurencyjności Austrii i Niemiec co wynika z niewielkiego wzrostu płac, podobnie jak to ma miejsce w przypadku Japonii i Stanów Zjednoczonych. Szczególnie negatywnie wzrost jednostkowych kosztów pracy wpłynął na konkurencyjność Irlandii, Włoch, Finlandii i Danii. Tabela 3. Realny efektywny kurs walutowy oparty na deflatorze PKB i jednostkowych kosztach pracy w stosunku do grupy 36 najwyżej rozwiniętych gospodarek w latach (indeks 1999=100) Deflator PKB Jednostkowe koszty pracy Austria 99,0 95,9 Belgia i Luksemburg 108,6 107,7 Bułgaria 154,6 154,4 Cypr 116,8 115,2 Czechy 149,1 167,4 Dania 109,6 115,2 Estonia 136,7 142,9 Finlandia 98,9 106,1 Francja 102,7 108,1 Grecja 109,1 106,6 Hiszpania 118,5 111,4 Holandia 109,5 110,9 Irlandia 107,8 116,0 Litwa 138,1 121,0 Łotwa 143,5 134,4 Malta 121,0 117,0 Niemcy 89,6 88,9 Polska 119,6 103,0 Portugalia 108,7 110,8 Rumunia 197,9 178,7 Słowacja 174,3 177,7 Słowenia 100,5 110,9 Szwecja 98,5 101,3 Węgry 138,9 133,8 Wielka Brytania 83,6 88,9 Włochy 107,7 115,2 Unia Europejska 104,0 112,8 Źródło: (European Commission, 2011c, s ). W grupie 12 krajów, które przystąpiły do Unii Europejskiej w latach 2004/2007 zróżnicowanie konkurencyjności jest jeszcze większe. Większe są również różnice 7

8 Niemcy Litwa Austria Polska Szwecja Belgia Finlandia Francja Holandia Portugalia Hiszpania Irlandia Czechy Włochy Wielka Brytania Dania Grecja Malta Cypr Luksemburg Słowacja Słowenia Węgry Estonia Bułgaria Łotwa Rumunia występujące pomiędzy zmianami realnego kursu walutowego opartego na deflatorze PKB i jednostkowych kosztach pracy. Największa aprecjacja w latach miała miejsce w Rumunii, Słowacji i Bułgarii. Nieznacznie lepszą pozycję zajmowały Czechy i Łotwa. Najmniejsza utrata konkurencyjności nastąpiła w Słowenii, w której aprecjacja realnego kursu opartego na deflatorze PKB wyniosła zaledwie 0,5% (por. tabela 3). Warto zwrócić uwagę na konkurencyjność Polski. Realny efektywny kurs walutowy oparty na deflatorze PKB uległ w latach aprecjacji o blisko 20%, co spowodowane było głównie wzrostem cen dóbr i usług. Natomiast aprecjacja kursu opartego na jednostkowych kosztach pracy była niska, zaledwie 3%. Świadczy to o niewielkim wzroście kosztów pracy i minimalnym wpływie na pogorszenie konkurencyjności. Przeciwne tendencje wystąpiły w Słowenii - wzrost cen był mały, a pogorszenie konkurencyjności było spowodowane wzrostem kosztów pracy. Uzupełnieniem analizy konkurencyjności kosztowo-cenowej jest ocena zmian jednostkowych kosztów pracy, która dostarcza informacji o relatywnym poziomie konkurencyjności krajów. Nominalne jednostkowe koszty pracy w latach najwolniej rosły w Niemczech (0,53%), Litwie (0,97%), Austrii (1,28%), Polsce (1,52%) i Szwecji (1,57%). Największy wzrost natomiast nastąpił w Rumunii (17,6%), Łotwie (5,93%), Bułgarii (5,38%), Estonii (5,17%) i Węgrzech (4,97%). W pozostałych krajach Unii Europejskiej wzrost nominalnych jednostkowych kosztów pracy mieścił się w przedziale 2%- 3% (por. rysunek 2) Rysunek 2. Średnie roczne tempo wzrostu nominalnych jednostkowych kosztów pracy w latach w % Źródło: (Eurostat, 2012). 8

9 Analiza dynamiki kosztów pracy na poziomie poszczególnych przemysłów pozwala zidentyfikować najbardziej konkurencyjne kosztowo sektory gospodarki w poszczególnych krajach. Zgodnie z danymi publikowanymi przez Komisję Europejską najniższe tempo wzrostu jednostkowych kosztów pracy w latach w przemyśle przetwórczym miały Bułgaria (-2,3%), Finlandia (-1,4%), Austria (-1,2%), Szwecja (-0,7%) i Belgia (-0,2%) (European Commission, 2010, s. 104). Wysoki wzrost jednostkowych kosztów pracy w Bułgarii zaprezentowany na rysunku 2 spowodowany był dużym wzrostem kosztów w usługach pośrednictwa, nieruchomościach i usługach biznesowych. Znacznie gorsze wyniki niż w sektorze przemysłowym odnotowano w usługach rynkowych, w których w większości krajów miał miejsce wysoki wzrost jednostkowych kosztów pracy. W dynamicznie rozwijających się usługach finansowych najbardziej konkurencyjne pod względem kosztów pracy były Austria, Belgia, Bułgaria, Dania, Hiszpania i Portugalia. W handlu hurtowym i detalicznym wyraźną przewagę kosztową posiadały Austria, Czechy, Niemcy, Luksemburg, Holandia i Szwecja. 4. Konkurencyjność pozacenowa Równie istotne, jak cenowe czynniki konkurencyjności są pozacenowe źródła przewagi komparatywnej. W stworzonej na przełomie lat 70. i 80. nowej teorii handlu obok klasycznych czynników wymiany uwzględniono zróżnicowanie produktów. W rozwijanych w kolejnych latach modelach handlu zagranicznego coraz częściej uwzględniano jakościowe czynniki rozwoju wymiany (Sutton, 2007). Wśród najistotniejszych należy wymienić poziom zaawansowania technologicznego kraju i jego innowacyjność, wysokość nakładów badawczo rozwojowych, poziom wykształcenia społeczeństwa, aktywność patentową, jakość infrastruktury transportowej i teleinformatycznej. Równie istotne jest prawno-instytucjonalne otoczenie biznesu, jakość instytucji, poziom wolności gospodarczej, bariery administracyjne. Przeprowadzone przez eksportów Komisji Europejskiej analizy handlu zagranicznego krajów Unii Europejskiej wykazały, że pozacenowe czynniki miały o wiele większy wpływ na wzrost eksportu niż czynniki cenowe i kosztowe oraz popyt zagraniczny. Wkład czynników pozacenowych do wzrostu eksportu w latach był ponad 50% w Luksemburgu, Holandii, Słowenii, Irlandii, Polsce i Czechach. Mniejszy, ale również pozytywny w przypadku eksportu Litwy, Belgii, Słowacji, Niemiec, Austrii, Rumunii i Hiszpanii. W pozostałych krajach czynniki pozacenowe miały negatywny wpływ, największy w przypadku Malty, Włoch i Łotwy (European Commission, 2010, s. 131). 9

10 Rumunia Cypr Bułagaria Grecja Łotwa Malta Słowacja Polska Litwa Węgry Włochy Hiszpania Czechy Portugalia Estonia Luksemburg Wielka Brytania Irlandia Holandia Belgia Słowenia Francja Austria Niemcy Dania Szwecja Finlandia Najczęściej analizowanym wskaźnikiem przy ocenie stopnia zaawansowania technologicznego gospodarki jest poziom nakładów na badania i rozwój (GERD). Ich wysokość jest bardzo zróżnicowana pomiędzy krajami Unii Europejskiej. Zgodnie z danymi Eurostatu w roku 2010 w pięciu krajach wysokość nakładów na B+R przekraczała 2,5% PKB. Najwięcej środków na prace badawcze przeznaczano w Finlandii (3,87%), Szwecji (3,42%), Danii (3,06%), Niemczech (2,82%) oraz Austrii (2,76%) (por. rysunek 3). Najmniej środków na cele B+R w roku 2010 przeznaczały Rumunia (0,47%), Cypr (0,50%), Bułgaria, Grecja i Łotwa (po 0,60%), Malta i Słowacja (po 0,63%) oraz Polska (0,74%) i Litwa (0,79%). W pozostałych krajach UE poziom nakładów na B+R mieścił się w przedziale 1%-2,5% (por. rysunek 3). 4,50 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 Rysunek 3. Wysokość nakładów na B+R w % PKB w roku 2010 Źródło: (Eurostat, 2012). Drugą zmienną, obok nakładów na badania i rozwój, wpływającą na potencjał innowacyjny gospodarki jest poziom wykształcenia społeczeństwa. Obfitość dobrze wykształconych ludzi idzie w parze z wysokim poziomem produktywności. Ponadto wysoko wykwalifikowani pracownicy dają większe możliwości absorpcji zaawansowanej technologii. Jak wskazują R. Barro i J-W. Lee, poziom wykształcenia jest ważnym czynnikiem wzrostu jakości i zasobu kapitału ludzkiego oraz wzrostu produkcji (Barro, Lee, 2010, s. 2). Angel de la Fuente oszacował, że każdy dodatkowy rok edukacji podnosi poziom produktywności w krajach Unii Europejskiej średnio o 6,2%, a w długim okresie o kolejne 3,1% wskutek przyspieszenia postępu technologicznego (De la Fuente, 2003, s. 48). W nowszych badaniach 10

11 Portugalia Włochy Wielka Brytania Cypr Austria Malta Bułgaria Polska Luksemburg Dania Finlandia Hiszpania Łotwa Francja Rumunia Grecja Bellgia Litwa Holandia Słowacja Irlandia Szwecja Węgry Słowenia Estonia Niemcy Czechy wykazał on również, że wzrost jakości kapitału ludzkiego w rezultacie poprawy poziomu wykształcenia ma około 30% wkład we wzroście wydajności pracy w Unii Europejskiej (De la Fuente, 2011). Na podstawie opracowanych przez R. Barro i J-W. Lee statystyk możemy wskazać kilka prawidłowości. Po pierwsze, średni czas edukacji osób po 25 roku życia wzrósł w latach we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Największa poprawa miała miejsce w Niemczech (wzrost czasu edukacji z 9,41 roku do 12,21), Hiszpanii (z 7,73 do 10,35), Francji (z 8,30 do 10,43) i Grecji (z 8,18 do 10,5). Niewielki, nie przekraczający 6 miesięcy, wzrost czasu edukacji odnotowano w Danii, Słowacji, Słowenii i Cyprze. Po drugie, nastąpił wyraźny wzrost konwergencji w długości czasu edukacji. Odchylenie standardowe od średniej dla UE-27 spadło z 1,24 w roku 1995 do 1,04 w roku Zauważalnie gorsze wyniki osiąga jedynie Portugalia (por. rysunek 4) Rysunek 4. Średni czas edukacji osób powyżej 25 roku życia w latach 1995 i 2010 w latach Źródło: (Barro, Lee, 2012). Efektywność nakładów badawczo-rozwojowych możemy zmierzyć ilością nowych patentów zgłaszanych do urzędów patentowych. Najbardziej reprezentatywnym wskaźnikiem jest liczba patentów triadowych przypadająca na jeden milion mieszkańców kraju. Zgodnie z danymi publikowanymi przez OECD w roku 2009 najwięcej patentów zgłoszono w Szwecji 11

12 (96,8), Niemczech (70,4), Finlandii (63,0), Holandii (56,0), Danii (50,6) i Austrii (49,7). Najniższą aktywnością patentową cechowały się Słowacja (0,5), Polska (0,6), Grecja (1,0), Portugalia (1,9) oraz Czechy (2,0) (OECD, 2011, s. 183). W szerszym ujęciu potencjał i efekty innowacyjności możemy ocenić na podstawie syntetycznego wskaźnika (Summary Innovation Index) publikowanego corocznie w European Innovation Scoreboard. Jest on skonstruowany w oparciu o trzy cząstkowe indeksy: potencjał innowacji (enablers), innowacyjna działalność przedsiębiorstw oraz jej wyniki. Potencjał innowacji rozumiany jest jako siły sprawcze innowacji, do których zaliczono: zasoby ludzkie, możliwości finansowania projektów oraz wsparcie rządowe dla działań innowacyjnych. Innowacyjna działalność przedsiębiorstw obejmuje inwestycje, powiązania zewnętrzne oraz przedsiębiorczość i efekty pośrednie. Wyniki działalności innowacyjnej uwzględniają odsetek przedsiębiorstw wdrażających innowacje o charakterze rynkowym lub w obrębie firmy oraz gospodarcze efekty innowacji takie jak: zmiany struktury zatrudnienia, wysokości eksportu oraz sprzedaży. Na podstawie uzyskanych wyników wyróżniono cztery grupy krajów: 1) liderów innowacyjności, 2) kraje podążające za liderami, 3) umiarkowanych innowatorów, 4) kraje mało innowacyjne. Do pierwszej grupy zaliczono cztery gospodarki: Szwecję, Danię, Niemcy i Finlandię. Grupę drugą tworzą Belgia, Wielka Brytania, Holandia, Austria, Luksemburg, Irlandia, Francja i trzy kraje słabiej rozwinięte: Słowenia, Cypr i Estonia. Za najmniej innowacyjne gospodarki uznano Rumunię, Litwę, Bułgarię i Łotwę. Pozostałe kraje znalazły się w grupie umiarkowanych innowatorów. Tabela 4. Syntetyczny indeks innowacyjności w roku 2011 Liderzy innowacyjności Podążający za liderami Szwecja Dania Niemcy Finlandia 0,755 0,724 0,700 0,691 Belgia Wielka Brytania Holandia Austria Luksemburg Irlandia Francja Słowenia Cypr Estonia Umiarkowani innowatorzy Włochy Portugalia Czechy Hiszpania Węgry Grecja Malta Słowacja Polska 0,441 0,438 0,436 0,406 0,352 0,343 0,340 0,305 0,296 Źródło: (European Commission, 2012, s. 7 i 70). Kraje mało innowacyjne Rumunia Litwa Bułgaria Łotwa 0,621 0,620 0,596 0,595 0,595 0,582 0,558 0,521 0,509 0,496 0,263 0,255 0,239 0,230 12

13 Irlandia Dania Luksemburg Wielka Brytania Holandia Estonia Finlandia Cypr Szwecja Litwa Niemcy Austria Czechy Hiszpania Belgia Węgry Malta Słowacja Łotwa Bułgaria Rumunia Polska Francja Portugalia Słowenia Włochy Grecja Istotnym wyznacznikiem pozacenowej konkurencyjności gospodarki są warunki w jakich działają przedsiębiorstwa. Wielu badaczy wykazało istotny pozytywny wpływ wolności gospodarczej i jakości instytucji publicznych na osiągane stopy wzrostu gospodarczego, poziom PKB per capita, czy wreszcie szeroko pojętą konkurencyjność gospodarki (De Haan, Sturm, 2000, s ). W syntetyczny sposób ten aspekt konkurencyjności jest oceniany przez ekspertów The Heritage Foundation, a uzyskane wyniki prezentowane w corocznie publikowanych rankingach wolności gospodarczej. W roku 2012 najkorzystniejsze warunki dla prowadzenia działalności gospodarczej stworzono w Irlandii, Danii, Luksemburgu i Wielkiej Brytanii. Na drugim końcu rankingu znalazły się Grecja, Włochy, Słowenia i Portugalia. Największa poprawa w latach nastąpiła w krajach przechodzących transformację gospodarczą (Litwa, Rumunia, Bułgaria, Słowenia, Węgry, Polska), ale również w wysoko rozwiniętych gospodarkach liberalizujących przepisy i znoszących bariery dla przedsiębiorców (Irlandia, Dania, Finlandia). W czterech krajach (Wielka Brytania, Francja, Włochy i Grecja) poziom wolności gospodarczej został oceniony niżej (por. rysunek 5) Rysunek 5. Indeks wolności gospodarczej w roku 1996 i 2012 Źródło: (The Heritage Foundation, 2012). Kluczową rolę w procesie dystrybucji dóbr i usług odgrywa sektor transportowy i infrastruktura logistyczna. Jakość dróg i autostrad, portów morskich, lotnisk i systemów 13

14 Malta Bułgaria Rumunia Słowenia Grecja Węgry Cypr Litwa Estonia Słowacja Łotwa Portugalia Polska Czechy Hiszpania Włochy Austria Francja Dania Finlandia Irlandia Belgia Wielka Brytania Luksemburg Holandia Szwecja Niemcy teleinformatycznych jest istotnym wyznacznikiem kosztów transportu i konkurencyjności eksportu. Eksperci Banku Światowego skonstruowali indeks wydajności logistycznej składający się z sześciu elementów: 1) efektywność obsługi celnej, 2) jakość infrastruktury handlowej i transportowej, 3) łatwość wysłania towaru poza granice kraju, 4) jakość usług logistycznych, 5) możliwość identyfikacji i śledzenia przesyłek, 6) czas dostawy towarów od producenta do konsumenta. Indeks przyjmuje wartości mieszczące się w przedziale od 1 do 5. Im wyższa wartość tym lepiej oceniany jest kraj. W roku 2010 sześć krajów Unii Europejskiej znalazło się w pierwszej dziesiątce światowego rankingu. Najwyżej na świecie oceniono Niemcy (4,11), przed Singapurem (4,09), Szwecją (4,08), Holandią (4,07), Luksemburgiem (3,98) i Szwajcarią (3,97). W drugiej dziesiątce globalnego rankingu znalazły się Irlandia, Finlandia, Dania, Francja i Austria (por. rysunek 6). 4,5 4,3 4,1 3,9 3,7 3,5 3,3 3,1 2,9 2,7 2,5 Rysunek 6. Indeks wydajności logistycznej w roku 2010 Źródło: (World Bank, 2012). Najgorszą konkurencyjnością logistyczną charakteryzują się Malta, Bułgaria, Rumunia, Słowenia, Grecja i Węgry. Szczególnie niekorzystnie oceniono w tych krajach efektywność obsługi celnej, jakość infrastruktury i usług logistycznych. Podsumowaniem analizy konkurencyjności pozacenowej są zaprezentowane na rysunku 7 wyniki najnowszego raportu (Global Competitiveness Report ) opublikowanego przez Światowe Forum Ekonomiczne. Na podstawie szeregu wskaźników cząstkowych oceniana jest ogólna konkurencyjność kraju. Uzyskane wyniki potwierdzają wcześniej przytoczone dane. Za najbardziej konkurencyjne uznano Szwecję (3 miejsce w 14

15 Szwecja Finlandia Niemcy Holandia Dania Wielka Brytania Belgia Francja Austria Luksemburg Irlandia Estonia Hiszpania Czechy Polska Włochy Litwa Portugalia Cypr Węgry Malta Słowenia Łotwa Słowacja Bułgaria Rumunia Grecja rankingu globalnym), Finlandię (4 miejsce), Niemcy (6 miejsce), Holandię (7 miejsce) i Danię (8 miejsce). Spośród słabiej rozwiniętych krajów Unii Europejskiej najwyżej w rankingu znalazły się Estonia (33 miejsce w rankingu globalnym i 12 wśród krajów UE), Czechy (odpowiednio 38 i 14 miejsce) oraz Polska (41 i 15 miejsce). Szczególnie wysoko oceniono w nich poziom wykształcenia i szkolnictwo wyższe, efektywność rynków towarów (Estonia i Czechy). W Polsce niżej oceniono innowacyjność gospodarki Konkurencyjność ogólna Szkolnictwo wyższe Efektywność rynku towarów Innowacyjność Rysunek 7. Pozycja krajów Unii Europejskiej w rankingu konkurencyjności Światowego Forum Ekonomicznego w latach Źródło: (WEF, 2011, s ). Za najmniej konkurencyjne kraje w Unii Europejskiej uznano Grecję (90 miejsce w rankingu globalnym), Rumunię (77 miejsce), Bułgarię (74 miejsce), Słowację (69 miejsce) i Łotwę (64 miejsce). Na złe wyniki wpłynęły głównie niska innowacyjność, zwłaszcza Słowacji, Rumunii, Bułgarii i Grecji oraz nieefektywny rynek towarów (Grecja, Rumunia, Bułgaria). 5. Konkurencyjność zewnętrzna Zewnętrzna konkurencyjność kraju może być mierzona zmianami udziału rynkowego w światowym eksporcie towarów i usług oraz analizę dynamiki wzrostu tego eksportu. Natomiast konkurencyjność w poszczególnych dziedzinach handlu najczęściej określana jest przez analizę indeksów ujawnionej przewagi komparatywnej. Zasadniczą tendencją charakteryzującą konkurencyjność eksportu krajów członkowskich Unii Europejskiej w latach jest wyraźny wzrost udziału rynkowego w światowym eksporcie krajów UE-12 15

16 przy równoczesnej utracie pozycji eksportowej najwyżej rozwiniętych gospodarek (UE-15). Najlepsze wyniki uzyskały Litwa, Łotwa, Estonia, Słowacja, Rumunia i Węgry, które co najmniej dwukrotnie zwiększyły swój udział w światowym eksporcie (por. tabela 5). Niewiele gorsze wyniki osiągnęły Polska i Czechy. We wszystkich wymienionych krajach, za wyjątkiem Litwy, wzrost był głównie spowodowany umocnieniem pozycji w światowym eksporcie towarów, mniej korzystniej kształtowała się pozycja eksportowa w sektorze usług komercyjnych. Tabela 5. Wskaźniki konkurencyjności handlowej w latach Zmiany udziału rynkowego w światowym eksporcie w % Tempo wzrostu eksportu średniorocznie w % Towary i Towary Usługi Towary i Towary Usługi usługi usługi Austria -14,9-10,8-23,5 7,8 9,1 5,3 Belgia i Luksemburg -10,0-19,7 43,8 8,1 8,0 9,3 Bułgaria 52,6 50,2 63,6 13,1 13,7 12,2 Cypr -33,9-58,0-20,5 7,0 5,3 7,9 Czechy 91,6 118,6 1,9 14,5 15,6 9,8 Dania -21,3-36,0 32,5 7,6 6,4 10,5 Estonia 138,8 161,8 93,7 17,1 17,7 16,3 Finlandia -36,3-44,1 8,6 7,5 7,0 10,8 Francja -42,7-43,0-40,7 5,5 5,7 4,9 Grecja 0,4-19,8 29,4 9,0 8,2 10,3 Hiszpania -7,6-12,6 7,7 9,0 8,9 9,2 Holandia -7,5-6,6-11,9 8,9 9,3 7,4 Irlandia 37,6-18,4 585,3 11,7 8,4 25,0 Litwa 201,9 198,4 218,9 18,5 18,4 19,1 Łotwa 151,7 189,9 85,9 16,0 17,6 13,1 Malta -15,2-38,5 33,8 7,9 6,7 10,0 Niemcy -15,9-19,1 5,3 8,3 8,2 9,4 Polska 94,3 135,3 5,6 15,1 15,9 12,5 Portugalia -19,7-25,6-0,6 8,2 7,9 9,0 Rumunia 126,0 127,7 114,4 15,5 15,4 16,5 Słowacja 127,9 165,8-15,9 15,4 16,9 7,7 Słowenia 17,3 20,0 5,7 10,5 10,9 9,0 Szwecja -20,1-33,1 51,9 8,1 7,3 11,2 Węgry 115,5 150,0 27,4 14,9 15,5 13,2 Wielka Brytania -31,1-42,8 8,4 6,5 5,6 9,0 Włochy -37,9-35,7-46,6 6,3 6,7 4,6 Źródło: obliczenia własne na podstawie danych (WTO, 2012). W grupie wysoko rozwiniętych krajów Unii Europejskiej (UE-15) największy wzrost udziału rynkowego w światowym eksporcie miała Irlandia. Był on w całości spowodowany bardzo silnym umocnieniem pozycji w eksporcie usług. Niewielki (0,4%) wzrost osiągnęła Grecja, a pozycja eksportowa pozostałych krajów pogorszyła się. O ponad 40% spadł udział rynkowy Francji, o około 1/3 Finlandii, Wielkiej Brytanii i Włoch. W przypadku wielu krajów (Belgia i Luksemburg, Dania, Finlandia, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Niemcy, Szwecja, Wielka Brytania) pogarszającej się pozycji w światowym handlu towarami towarzyszył wzrost znaczenia w eksporcie usług. Jest to spowodowane wzrostem znaczenia 16

17 nowych ośrodków w handlu międzynarodowym (Chiny, Indie) oraz rosnącą aktywnością korporacji międzynarodowych na rynkach krajów rozwijających się, które w celu racjonalizacji kosztów przenoszą produkcję do krajów o niższych jednostkowych kosztach pracy. Następuje również wyraźna zmiana specjalizacji eksportowej krajów Europy Zachodniej polegająca na wzroście znaczenia nowoczesnych usług komercyjnych. Na podstawie zaprezentowanych w tabeli 6 indeksów Balassy, obliczonych dla czterech różniących się poziomem zaawansowania technologicznego grup towarów, możemy ocenić konkurencyjność krajów członkowskich UE w światowym handlu towarowym. Strukturalnym problemem Unii Europejskiej, wpływającym niekorzystnie na jej międzynarodową konkurencyjność jest słabo rozwinięty sektor produkujący dobra zaawansowane technologicznie. W roku 2009 jedynie 8 krajów UE posiadało przewagę konkurencyjną w eksporcie produktów wysokich technologii. W przypadku Francji, Holandii, Irlandii i Wielkiej Brytanii przewaga oparta jest na silnych podstawach, zwłaszcza na wysokiej innowacyjności, poziomie edukacji i nakładach na B+R. Natomiast dyskusyjna jest wysoka wartość indeksów dla Cypru, Malty, Słowacji i Węgier. W przypadku małych gospodarek często wysokie wartości wskaźnika RCA spowodowane są obecnością na rynku dużych korporacji międzynarodowych, których produkcja charakteryzuje się silną orientacją eksportową. Kluczowym czynnikiem rozwoju zaawansowanej technologicznie produkcji w tych krajach jest napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich. Największa luka konkurencyjna w eksporcie produktów high-tech występuje na Litwie, w Estonii, Portugalii, Bułgarii i Włoszech. Udział zaawansowanych technologicznie produktów w eksporcie jest tam trzykrotnie niższy niż w stanowiących grupę referencyjną krajach OECD. Unia Europejska charakteryzuje się wyraźną przewagą komparatywną w eksporcie produktów średnich-wysokich technologii, zwłaszcza w produktach kapitałochłonnych. W roku 2009 dla 15 krajów UE indeks Balassy przyjmował wartości wyższe od 1, najwyższe w przypadku Niemiec (1,39), Słowenii (1,25), Czech (1,22) i Hiszpanii (1,18). Przewaga komparatywna licznej grupy krajów skoncentrowana jest w produktach niskiej (20 gospodarek) i średniej technologii (14 gospodarek). Towary te charakteryzują się często wysoką praco- i surowcochłonnością i muszą konkurować z dobrami pochodzącymi z bardziej konkurencyjnych kosztowo gospodarek azjatyckich. Szczególnie wysoka wartość indeksu ujawnionej przewagi konkurencyjnej występuje w Portugalii, Grecji, Bułgarii, Łotwie, ale również w Danii. 17

18 Tabela 6. Indeksy ujawnionej przewagi konkurencyjnej wg stopnia zaawansowania technologicznego w eksporcie towarów w krajach Unii Europejskiej, Japonii i Stanach Zjednoczonych w roku 2009 Wysokie technologie Średnie-wysokie Średnie-niskie Niskie technologie technologie technologie Austria 0,54 1,14 1,02 1,20 Belgia 0,97 1,06 0,92 1,02 Bułgaria 0,36 0,59 1,75 1,65 Cypr 1,70 0,73 0,51 1,43 Czechy 0,85 1,22 0,95 0,75 Dania 0,52 0,97 0,93 1,75 Estonia 0,30 0,82 1,48 1,58 Finlandia 0,69 0,97 1,07 1,35 Francja 1,07 1,07 0,78 1,08 Grecja 0,66 0,50 1,45 1,90 Hiszpania 0,49 1,18 0,93 1,31 Holandia 1,08 0,89 0,92 1,27 Irlandia 2,05 1,11 0,14 0,66 Litwa 0,23 0,74 1,67 1,57 Luksemburg 0,41 0,68 1,86 1,23 Łotwa 0,60 0,58 1,13 2,22 Malta 2,66 0,50 0,50 0,80 Niemcy 0,76 1,39 0,77 0,75 Polska 0,57 1,03 1,22 1,14 Portugalia 0,33 0,84 1,09 2,06 Rumunia 0,46 1,04 1,22 1,26 Słowacja 1,07 1,03 1,09 0,72 Słowenia 0,62 1,25 1,04 0,86 Szwecja 0,86 1,01 0,97 1,19 Węgry 1,60 1,11 0,56 0,62 Wielka Brytania 1,10 1,10 0,88 0,82 Włochy 0,38 1,12 1,14 1,28 Unia Europejska (UE- 0,84 1,14 0,89 1,03 27) Źródło: (European Commission, 2011b, s. 123). Jedną z najważniejszych tendencji charakteryzujących współczesną gospodarkę światową jest dynamiczny rozwój sektora usługowego. W przypadku Unii Europejskiej jego rola jest szczególnie duża. Zgodnie z danymi Komisji Europejskiej udział usług rynkowych w PKB Unii Europejskiej (UE-27) wzrósł w latach o 3,8 punktu procentowego do 49,9%, a usług nierynkowych o 1,9 punktu procentowego do 24,1% (European Commission, 2011b, s. 37). Największy udział usług rynkowych w PKB w roku 2009 miały Luksemburg (69,9%), Cypr (54,7%), Łotwa (54,1%), Wielka Brytania (53,3%), Grecja (52,8%) oraz Francja (52,7%). Konkurencyjność kraju w eksporcie usług zależy od wielu czynników, wśród których istotną rolę odgrywa charakter i sposób świadczenia usługi (Langhammer, 2004, s ; Mucha-Leszko, Kąkol, Białowąs, 2009, s ). Gdy eksport usług następuje poprzez transgraniczną wymianę, wówczas kluczowe jest techniczne, a zwłaszcza teleinformatyczne zaawansowanie eksportera. W przypadku usług świadczonych za pośrednictwem inwestycji zagranicznych lub związanych z przepływem siły roboczej ważne dla konkurencyjności są 18

19 Komunikacyjne Komputerowe i informatyczne Budowlane Finansowe Ubezpieczeniowe Inne usługi biznesowe Osobiste, kulturalne i rekreacyjne Transportowe Turystyczne warunki podejmowania działalności usługowej na rynku kraju docelowego, w szczególności swoboda świadczenia tych usług i brak dyskryminujących usługodawcę przepisów prawnych. Przyjmując za kryterium konkurencyjności handlowej wysokość indeksu Balassy możemy wskazać kraje charakteryzujące się wyraźną przewagą w światowym eksporcie usług. Spośród krajów UE najsilniejszą pozycję mają Francja, Holandia, Rumunia i Wielka Brytania. Aż w 5 z 9 kategorii usług komercyjnych wysokość wskaźnika RCA jest wyższa od 1. Natomiast Belgia, Cypr, Dania, Grecja, Łotwa i Włochy miały przewagę zaledwie w dwóch kategoriach usług. Najistotniejsza jednak z punktu widzenia pozycji kraju w światowym eksporcie usług jest przewaga w nowoczesnych, dynamicznie rozwijających się dziedzinach usług, jak komputerowe i informatyczne, finansowe oraz ubezpieczeniowe. Tabela 7. Indeksy ujawnionej przewagi konkurencyjnej w eksporcie usług komercyjnych w krajach Unii Europejskiej, Japonii i Stanach Zjednoczonych w roku 2009 Austria 1,17 0,63 0,88 0,26 0,94 1,08 0,45 0,80 1,52 Belgia 2,00 0,91 0,63 0,52 0,68 1,61 0,67 0,97 0,54 Bułgaria 1,30 0,40 2,02 0,07 0,82 0,37 0,70 0,73 2,31 Cypr 0,40 0,26 0,34 2,79 0,35 0,71 0,40 1,34 0,77 Czechy 0,82 0,84 0,58 0,03 0,26 0,86 0,46 1,51 1,07 Dania 0,47 0,56 0,24 0,16 0,35 0,77 0,73 2,17 0,47 Estonia 1,30 0,51 1,17 0,15 0,08 0,62 0,21 1,93 0,77 Finlandia 0,57 4,92 1,75 0,21 0,31 1,93 0,03 0,00 0,52 Francja 1,12 0,16 1,41 0,17 0,20 0,80 1,01 1,37 1,26 Grecja 0,30 0,12 0,23 0,04 0,33 0,14 0,33 2,36 1,10 Hiszpania 0,69 0,84 1,15 0,50 0,65 0,95 1,24 0,52 1,86 Holandia 2,08 1,20 1,14 0,20 0,28 1,48 0,83 1,02 0,61 Irlandia 0,33 6,54 0,00 1,21 5,15 1,30 0,00 0,00 0,24 Litwa 1,11 0,18 0,59 0,14 0,00 0,30 0,37 1,97 1,25 Luksemburg 2,22 0,30 0,26 7,86 2,26 0,51 1,60 0,19 0,29 Łotwa 1,06 0,55 0,32 0,86 0,30 0,61 0,22 1,81 0,80 Malta 0,58 0,33 0,00 0,83 0,60 1,11 18,12 0,47 1,14 Niemcy 0,73 0,92 1,62 0,59 0,80 1,12 0,41 1,39 0,55 Polska 0,90 0,52 1,74 0,19 0,04 1,01 0,44 1,07 1,32 Portugalia 1,20 0,27 1,05 0,12 0,28 0,79 1,24 0,91 1,83 Rumunia 3,62 1,73 1,77 0,24 0,22 1,14 0,72 1,07 0,54 Słowacja 1,40 0,78 0,67 0,67 0,50 0,56 0,77 1,08 1,60 Słowenia 1,85 0,44 1,53 0,08 0,63 0,72 0,75 0,88 1,78 Szwecja 1,46 2,11 0,32 0,32 0,81 1,60 0,86 0,63 0,80 Węgry 0,91 0,93 0,66 0,12 0,04 0,95 4,49 1,16 1,15 Wielka Brytania 1,36 0,85 0,36 3,15 2,21 1,26 1,26 0,51 0,57 Włochy 0,61 0,12 0,85 0,87 0,50 1,06 0,93 0,85 1,49 Unia Europejska (UE- 1,07 1,09 0,90 1,12 1,07 1,07 0,88 0,97 0,90 27) Źródło: (European Commission, 2011b, s. 115). Specjalizacja krajów członkowskich UE w handlu usługami jest silnie zróżnicowana. Cypr, Luksemburg oraz Wielka Brytania mają wysoką przewagę konkurencyjną w usługach 19

20 finansowych. Irlandia, Luksemburg i Wielka Brytania charakteryzują się również wysokimi wskaźnikami RCA w usługach ubezpieczeniowych. W zaawansowanych technologicznie usługach komputerowych i informatycznych przewagę komparatywną posiadają Finlandia, Irlandia, Holandia, Rumunia i Szwecja. W usługach turystycznych i transportowych kluczową rolę odgrywają czynniki klimatyczne, geograficzne i kulturowe. Tradycyjnie przewagę mają kraje Europy Południowej (Włochy, Grecja, Hiszpania, Portugalia, Malta) oraz Francja. W ostatnich latach do grona krajów cieszących się rosnącym zainteresowaniem turystów dołączyły niektóre kraje Europy Środkowej (Czechy, Polska, Słowacja, Słowenia) i Wschodniej (Bułgaria i Litwa). W transporcie morskim wysoką przewagę konkurencyjną mają Dania, Grecja oraz Cypr. W przewozach drogowych i kolejowych przewaga komparatywna należy do krajów leżących na trasach głównych szlaków handlowych. W przewozach drogowych silną pozycję mają Polska, Słowacja, Litwa, Łotwa i Estonia, w kolejowych Francja i Niemcy. Zakończenie Przeprowadzona analiza konkurencyjności kosztowo-cenowej i pozacenowej krajów członkowskich Unii Europejskiej w latach oraz jej wpływu na pozycję eksportową pozwala na sformułowanie kilku wniosków. Po pierwsze, oceniając ogólną konkurencyjność gospodarek na podstawie dynamiki PKB per capita i tempa wzrostu wydajności pracy należy pozytywnie ocenić wyniki osiągane przez Irlandię, Szwecję, Wielką Brytanię i Finlandię. Cechowały się one najwyższą dynamiką wśród krajów UE-15. Natomiast najwolniej rozwijały się Włochy, Hiszpania i Portugalia. Ze względu na duży wpływ efektu doganiania istotnie wyższe tempo wzrostu PKB i wydajności pracy miały w analizowanym okresie kraje UE-12. Nie stanowiły one jednak jednorodnej grupy, wśród najszybciej rozwijających się znalazły się Litwa, Łotwa, Estonia i Polska. Po drugie, biorąc pod uwagę czynniki kosztowe i cenowe mierzone zmianami realnych efektywnych kursów walutowych i jednostkowych kosztów pracy za najbardziej konkurencyjne możemy uznać Niemcy, Szwecję, Austrię, Finlandię, Słowenię i Polskę. Niską konkurencyjnością cenową charakteryzują się Hiszpania i Włochy, a wśród krajów UE-12 ze względu na występowanie efektu Balassy-Samuelsona: Rumunia, Bułgaria, Słowacja i Estonia. Po trzecie, najbardziej złożony i wielowymiarowy obszar konkurencyjności stanowi konkurencyjność pozacenowa. Biorąc pod uwagę wysokość nakładów na B+R, poziom wykształcenia społeczeństwa, aktywność patentową przedsiębiorstw, wolność gospodarczą, 20

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

For internal use only

For internal use only Polska nowym przemysłowym liderem Europy? Polski sektor produkcyjny jest drugim najbardziej konkurencyjnym w Europie. Jednocześnie wytworzona w nim warto ść dodana rośnie najszybciej w regionie. Jesteś

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii badań i innowacji z 2014 r.

Tablica wyników Unii badań i innowacji z 2014 r. Tablica wyników Unii badań i innowacji z 2014 r. Tablica wyników Unii innowacji w zakresie badań i innowacji Streszczenie Wersja PL DG ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu Streszczenie Tablica wyników Unii

Bardziej szczegółowo

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009)

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009) MINISTERSTWO GOSPODARKI OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 8 oraz I półrocze 9) DEPARTAMENT ANALIZ I PROGNOZ Warszawa, październik 9

Bardziej szczegółowo

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/urzedy/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. 1 Kraje OECD: należące do Unii Europejskiej: Austria (AT), Belgia (BE), Dania (DK), Estonia (EE), Finlandia (FI), Francja (FR), Grecja (EL), Hiszpania

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r. 2 T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) Wykres 01. STRUKTURA LUDNOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ W 2013

Bardziej szczegółowo

2015-07-15. PRZEPŁYWY Z UE DO KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ (MLN EUR) W L. 2000-2013 225,4 mld EUR ROZWÓJ REGIONALNY KRAJÓW EŚW - UWARUNKOWANIA

2015-07-15. PRZEPŁYWY Z UE DO KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ (MLN EUR) W L. 2000-2013 225,4 mld EUR ROZWÓJ REGIONALNY KRAJÓW EŚW - UWARUNKOWANIA "Implementation of EU regional policy in Central and Eastern Europe weight of history and economic challenges Jean Monnet project, 212-215 POLITYKA SPÓJNOŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE FUNDUSZY UE W KRAJACH EUROPY

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA,

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, 25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, CZYLI JAK ZAPEWNIĆ POLSCE KOLEJNE 25 LAT SUKCESU Autorzy raportu: Maciej Bukowski Andrzej Halesiak Ryszard Petru Warszawa, Grudzień 2014 AGENDA Gdzie jesteśmy dziś i gdzie

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca RYNEK MIĘSA TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca Cena Zmiana Towar bez VAT tyg. Wg ZSRIR (MRiRW) 07 13.07.2014 r. w skupie żywiec wieprzowy 5,47 żywiec wołowy 5,82 kurczęta typu brojler 3,84 indyki 5,91

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne Zastrzeżenia prawne Zawartośd dostępna w prezentacji jest chroniona prawem autorskim i stanowi przedmiot własności. Teksty, grafika, fotografie, dźwięk, animacje i filmy, a także sposób ich rozmieszczenia

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności

Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności 2011 Bożena Lublińska-Kasprzak Prezes PARP Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności Nowy Sącz, 3 czerwca 2011 r. Innowacyjność polskiej gospodarki Summary

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Przemysław Pluskota Uniwersytet Szczeciński 05 listopada 2015r. Mierniki dobrobytu gospodarczego MIERZENIE ROZMIARÓW AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ PKB PKB per capita PNB W gospodarce

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

informatyczne i informacyjne Unii Europejskiej

informatyczne i informacyjne Unii Europejskiej studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 35 Katarzyna Nowacka-Bandosz* Uniwersytet Szczeciński Rola Polski w zaspokajaniu popytu importowego na usługi informatyczne i informacyjne Unii

Bardziej szczegółowo

Ceny energii dla gospodarstw domowych w Polsce są najwyższe w Europie Józef Dopke

Ceny energii dla gospodarstw domowych w Polsce są najwyższe w Europie Józef Dopke Ceny energii dla gospodarstw domowych w Polsce są najwyższe w Europie Józef Dopke Słowa kluczowe: energia elektryczna, cena energii elektrycznej, gaz ziemny, cena gazu ziemnego, zużycie energii, zużycie

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Definicja przedsiębiorczości a jej pomiar Czy skupić się na ambitnym

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 41/2010

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 41/2010 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w skupie W pierwszym tygodniu października br. w krajowym skupie zbóż przeważały spadkowe tendencje cen. Według danych Zintegrowanego Systemu Rolniczej Informacji

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.10 Temat zajęć: Sprawdzian z działu 2 1. Cele lekcji: Uczeń: sprawdza stopień opanowania wiedzy i umiejętności z działu 2, zna podstawowe pojęcia

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 13 Bezrobocie a wiek i poziom wykształcenia: Polska na tle UE Jednym z czynników w szczególny sposób wpływających na prawdopodobieństwo bezrobocia jest

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach

Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach IP/08/1831 Bruksela, dnia 28 listopada 2008 r. Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach Jak wynika ze sprawozdania opublikowanego

Bardziej szczegółowo

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI Aktualizacja danych wykorzystywanych do obliczania kar ryczałtowych oraz kar pieniężnych wskazywanych Trybunałowi Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa październik 2012 r. Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy październik 2012 2 Kategorie aktywów cieszące się

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 kg na mieszkańca Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W pierwszym tygodniu września 2015 r. na rynku krajowym ceny

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2

studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2 studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2 DOI: 10.18276/sip.2015.40/2-01 Jan Borowiec* Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Determinanty spójności społecznej w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa wrzesień 2012 r. Co ma potencjał zysku? wrzesień 2012 2 Sztandarowy subfundusz dla klientów banków spółdzielczych: UniStabilny

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE INSTYTUT INFORMACJI RYNKOWEJ DPCONSULTING WWW.IIR-DPC.PL BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE Dla POLSKIEJ IZBY KONSTRUKCJI STALOWYCH lipiec - sierpień 2015 METODOLOGIA Badanie przeprowadzono techniką

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.12.2015 r. COM(2015) 639 final ANNEXES 3 to 4 ZAŁĄCZNIKI ZAŁĄCZNIK III: Ogólna ocena zasady dodatkowości (art. 95 RWP) ZAŁĄCZNIK IV: Terminy przedkładania i przyjmowania

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 48/2014

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 48/2014 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W ostatnim tygodniu listopada 2014 r. w krajowym skupie odnotowano umiarkowany wzrost cen zbóż. Według danych Zintegrowanego

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 05/2011

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 05/2011 RYNEK MIĘSA TENDENCJE CENOWE Ceny rynkowe Ŝywca wieprzowego Pogłębia się obniŝka cen skupu trzody chlewnej w Polsce. Według danych Zintegrowanego Systemu Rolniczej Informacji Rynkowej MRiRW w dniach 24-30.01.2011

Bardziej szczegółowo

Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie

Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie Dr Renata Włoch Projekt Społeczny 2012 Instytut Socjologii UW r.wloch@uw.edu.pl Europejski model sportu Uznanie roli sportu przez

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

ZATRUDNIENIE A INNOWACYJNOŚĆ W SEKTORZE USŁUGOWYM

ZATRUDNIENIE A INNOWACYJNOŚĆ W SEKTORZE USŁUGOWYM Grażyna Węgrzyn Katedra Ekonomii i Polityki Ekonomicznej Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu ZATRUDNIENIE A INNOWACYJNOŚĆ W SEKTORZE USŁUGOWYM Wprowadzenie Sektor usług jest najbardziej dynamicznym sektorem

Bardziej szczegółowo

SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW. Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa

SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW. Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa Partnerzy: Swiss Business Hub Polska przy Ambasadzie Szwajcarii w Warszawie we współpracy z Polską

Bardziej szczegółowo

Działalność B+R czynnikiem rozwoju przedsiębiorstw

Działalność B+R czynnikiem rozwoju przedsiębiorstw Raporty, badania, dobre praktyki Marlena Piekut Działalność B+R czynnikiem rozwoju przedsiębiorstw 87 Działalność badawczo-rozwojowa to systematyczne prowadzenie prac twórczych, podjętych dla zwiększenia

Bardziej szczegółowo

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego Shadow banking. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego dostępu do środków banku centralnego lub

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo