Energetyczne bankructwo. Syndrom Burnout

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Energetyczne bankructwo. Syndrom Burnout"

Transkrypt

1 Energetyczne bankructwo. Syndrom Burnout Autor: Karina Atłas ("Energetyka" - kwiecień 2015) Średni roczny czas pracy przypadający na jednego polskiego pracownika wyniósł w 2012 roku 1929 godzin, co daje 5. miejsce na 33 kraje z całego świata (uwzględnione w raporcie OECD The Organisation for Economic Cooperation and Development) oraz 2. miejsce w Europie. W porównaniu z zajmującymi ostatnie miejsca Niemców i Holendrów przeciętny Polak pracuje ponad 500 godzin więcej w skali roku (www.oecd.org). Praca jest ważną częścią życia Polaków, co może skutkować wysokim poziomem zaangażowania, a w niektórych przypadkach nawet wypaleniem zawodowym. Znaczenie ilości czasu prywatnego poświęcanego na pracę podejmowane jest w badaniach naukowych nad rozwojem wypalenia zawodowego [11]. Temat wypalenia zawodowego cieszy się rosnącą popularnością nie tylko w obszarze psychologii pracy i organizacji. Odkąd współczesna praca zmieniła swoje oblicze - w świadomości społecznej stała się obowiązkiem, a nie środkiem do realizacji celów życiowych, zmienia się też trend badań nad wypaleniem. Coraz więcej badań dotyczy nie tylko osób mających obciążający emocjonalnie kontakt z drugim człowiekiem - pracowników służby zdrowia, policjantów, nauczycieli, pracowników socjalnych [34], ale także przedstawicieli innych zawodów - sprzedaży i obsługi klienta [37, 33], sektora IT [19, 28], przedstawicieli mediów [29], księgowych [21], pracowników Cali Center [13], sektora przemysłowego oraz ogółem populacji osób pracujących [6]. W potocznym znaczeniu wypaleniem nazywane są negatywne zjawiska związane z pracą, które jednak nie są wypaleniem zawodowym - znudzenie dotychczasową pracą, chwilowe przemęczenie, konflikty, lekceważenie obowiązków, chęć zmiany pracy, uzasadnienie porażki, inercja czy niedojrzałość jednostki. Jest to związane z chwytliwym brzmieniem określenia wypalenie" i równoległą obecnością w języku potocznym oraz literaturze niezwiązanej z psychologią, stąd mylne wrażenie pseudonaukowości [34]. Nadużywanie pojęć z dziedziny psychologii dotyczy także innych zagadnień z zakresu zdrowia psychicznego - to co potocznie nazywane jest depresją często jest krótkotrwałym obniżeniem nastroju. Błędem jest traktowanie zjawiska wypalenia zawodowego jako czegoś powszechnego i naturalnego. Wytyczne dla psychologów i psychiatrów zamieszczone w Klasyfikacji zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10 wyraźnie precyzują, że wypalenie dotyczy poważnych problemów związanych z trudnościami w kierowaniu życiem [43] - szacuje się, że na syndrom Burnout cierpi od 4 do 7% populacji osób pracujących [34]. Wypalenie zawodowe niesie negatywne konsekwencje w aspekcie indywidualnym, zespołowym oraz organizacyjnym, dlatego każdej jednostce w organizacji powinno zależeć

2 na rozwiązaniu tego problemu ze względu na mnogość ról, które zostają niespełnione (współpracownik, podwładny, szef, doradca klienta). Spadek zaangażowania i efektywności pracownika może mieć jednak poważniejsze konsekwencje - zagrożenie życia i zdrowia otoczenia. Być może niektórych przypadków tragedii w branży energetycznej (na przykład porażenie prądem, w wyniku czego ktoś traci życie) można by uniknąć, znając wcześniej odpowiedź na pytanie o stan psychiczny i poziom wypalenia pracowników energetyki, którzy błędnie reagują na informację o zgłaszanym niebezpieczeństwie - tracą czujność" (brak prawidłowego funkcjonowania procesów poznawczych - w tym uwagi, charakterystyczny dla wypalenia). Kiedy powinna zapalić się czerwona lampka"? Klasyczna diagnoza wypalenia zawodowego opiera się na ocenie trzech wymiarów - wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji (przedmiotowe traktowanie innych ludzi, bezduszność, cynizm, brak troski o współpracowników i negatywne nastawienie względem ludzi) oraz niskich wyników w zakresie oceny swoich możliwości [25]. Z jakimi zmiennymi związany jest poziom wypalenia? Poziom ten związany jest z pozycją na kontinuum socjalizacji z organizacją - od obcego do swojego" i długością zatrudnienia - wraz z upływem tzw. miesiąca miodowego w pracy (kilka pierwszych miesięcy) spada satysfakcja z pracy [8]. Ważne znaczenie ma osobowość człowieka. Rozwój wypalenia może zostać zintensyfikowany przez posiadanie typu osobowości A, który charakteryzuje się impulsywnością, niecierpliwością, stałym pośpiechem, tendencją do rywalizacji i posiadania wygórowanych ambicji, agresywnym stylem bycia, orientacją na sukces oraz wzmożonym odczuwaniem stresu w sytuacji przeciążenia pracą z jednoczesnym brakiem efektywnych stylów radzenia sobie ze stresem [46]. O posiadaniu osobowości A (a nie odmiennego typu B) świadczą [35]: szybkie i głośne wykonywanie wszystkich czynności np. chodzenie, mówienie, akcentowanie słów, kończenie wypowiedzi rozmówcy, brak tolerancji dla powolnego wykonywania czynności; brak zainteresowania rzeczami pięknymi, otoczeniem, niezwracanie uwagi na szczegóły; konieczność wyładowania napięcia (na przykład uderzenie pięścią w stół); skupienie uwagi i ocena siebie w perspektywie wyłącznie ilościowej, a nie jakościowej - na podstawie ilości dokonań, dochodów, wyliczeń, zestawień. Im wyższy poziom wyczerpania emocjonalnego i depersonalizacji, tym niższa samoocena oraz niski poziom cech osobowości, takich jak: emocjonalna stabilność, ekstrawersja, sumienność, ugodowość, pozytywny afekt i odporność psychiczna. Korelacje dodatnie obserwuje się ze skłonnością do afektu negatywnego. Im bardziej pozytywna ocena własnych dokonań (trzeci składnik wypalenia), tym wyższe wyniki na skalach badających wymienione w pierwszym rzędzie cechy osobowości, a niższe na skali afektu negatywnego [2]. Najnowsze badania na przedstawicielach różnych zawodów wykazały, iż poziom wypalenia może mieć formę dynamiczną. Co to oznacza? Nowi pracownicy oraz pracownicy, którzy znacząco zmienili pozycję w organizacji (na przykład przejście do innego zespołu, oddziału) są najbardziej narażeni w pierwszym roku po zmianie, a stabilizacja nowego poziomu wypalenia następuje około drugiego roku po zmianie [14]. Oprócz dynamiki zmian wypalenie ma swoją sekwencję -jak podają Masłach i Jackson wyczerpanie prowadzi do wzrostu cynizmu

3 względem ludzi, po czym następuje znaczący spadek efektywności [29] oraz obniżenie zaangażowania organizacyjnego [20]. Badania wskazują na stabilność poziomu wypalenia w czasie - nawet po pięciu latach stabilność kształtuje się na poziomie stosunkowo wysokim r = 0,47-0,65 [4]. Jest więc mało prawdopodobne, aby wypalenie minęło samo bez jakichkolwiek starań ze strony jednostki czy interwencji specjalistów. Najczęściej stosowanym testem do diagnozy wypalenia (w obszarze tzw. human services) jest test autorstwa psychologa społecznego Christiny Masłach - Masłach Burnout lnventory MBI-HSS/ES (1982; w Polsce według tłumaczenia Gelderna i Schenkego, 1985). 90% prezentowanych w artykułach badań nad wypaleniem opiera się na tym narzędziu [34], jakkolwiek istnieją nieliczne badania, w których używa się innych testów i wskazuje ograniczenia MBI (między innymi brak zastosowania poza środowiskiem pracy oraz niewystarczające zwrócenie uwagi na przyczyny wypalenia na płaszczyźnie organizacyjnej) [5, 39]. MBI charakteryzuje się wysoką trafnością i rzetelnością (współczynnik zgodności Alfa-Cronbacha powyżej 0,80) oraz licznymi adaptacjami kulturowymi i zastosowaniu między innymi w Turcji, Indonezji, Szwecji, Portugalii, Danii, Finlandii i na Tajwanie [3, 45, 6, 13, 50, 18, 21 ]. Badanie klasyczną wersją MBI polega na udzieleniu odpowiedzi tak lub nie w stosunku do 22 stwierdzeń - kwantytatywna miara zagrożenia problemem wypalenia wynika z sumy odpowiedzi twierdzących w skali wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji oraz odpowiedzi przeczących w skali oceny swoich możliwości [15]. Wersja MBI-GS (MBI General Survey, Masłach i Jackson, 1986) przeznaczona jest do badania wszystkich zawodów [34, 18]. Wysokie ryzyko wypalenia związane jest z odpowiedziami twierdzącymi na pytania o: odczucie emocjonalnego wyczerpania pracą, poczucia frustracji pracą i tego, że zbyt ciężko się pracuje, porannego zmęczenia nadchodzącym dniem w pracy, a także odczucia zużycia" na koniec dnia, odczucia stresu i wyczerpania w związku z pracą z ludźmi oraz braku autentycznego zainteresowania na przykład klientami i przedmiotowego ich traktowania, wrażenie osiągnięcia granic własnej mądrości oraz wrażenie bycia posądzanym o ponoszenie odpowiedzialności za problemy innych ludzi (klientów), przy jednoczesnym zauważeniu u siebie obojętności i braku współczucia. W teście istotne są także odpowiedzi przeczące na pytania, dotyczące: łatwości, z jaką rozumie się myślenie klientów, skutecznie rozwiązuje ich problemy oraz odczuwa się ożywienie" współpracując z nimi oraz łatwości, z jaką wytwarza się swobodną atmosferę w pracy i opanowany stosunek do problemów emocjonalnych w niej, odczucia pokładów energii, pozytywnego wpływu na życie oraz osiąganie znaczących celów w pracy.

4 Podsumowując - długotrwałe negatywne podejście do ludzi, brak empatii, niechęć do nawiązania prawdziwej relacji z klientami i współpracownikami, poczucie frustracji i znacznego obciążenia pracą, brak sukcesów powinny stanowić wyraźne ostrzeżenie i zwrócić uwagę na konieczność szybkiego zlokalizowania PRZYCZYN takiego stanu rzeczy, zanim dojdzie do silnego wypalenia jednostki. Przyczyny energetycznego bankructwa - czyli czego najlepiej unikać Zaburzenia w zakresie funkcjonowania człowieka często nie mają jednoznacznej etiologii - składają się na nie czynniki indywidualne, takie jak typ osobowości, który ZAWSZE związany jest z predyspozycjami do wypalenia [23], jak i czynniki środowiskowe oraz sytuacyjne. Stąd też dwutorowa teoria Masłach, Leiter i Schaufeli dotycząca przyczyn wypalenia zawodowego -akcentująca wpływ czynników indywidualnych oraz wpływ czynników środowiskowych, takich jak silna ekspozycja na stresory w pracy - co może prowadzić do wypalenia szczególnie w dalszych etapach kariery zawodowej [29]. Niestety otoczenie społeczne ma tendencję do popełniania podstawowego błędu atrybucji - wnioskowania o przyczynach zachowania z dyspozycji wewnętrznych (cech człowieka) i niedocenianie roli sytuacji. Krótko mówiąc - psychologia społeczna dostarcza wielu dowodów na to, że sytuacje społeczne mają ZNACZNY wpływ na zachowanie człowieka, nie jest więc ono zdeterminowane wyłącznie jego cechami wewnętrznymi [1]. Otoczenie społeczne może nie dostrzegać zjawiska i generować koszty dla całej organizacji - wypalenie prowadzi do konkretnych strat finansowych w postaci zwolnień lekarskich, kosztów przeszkolenia nowych pracowników, odchodzenia stałych klientów ze względu na złe traktowanie czy obniżenie przychodów w wyniku spadku produktywności [34]. Wypalenie zawodowe najczęściej jest skutkiem długotrwałego stresu zawodowego. Radzenie sobie ze stresem jest tak naprawdę podstawowe dla wyjaśnienia rozwoju syndromu Burnout. Bodźce wywołujące stres zakłócają równowagę organizmu, wystawiają na próbę jego indywidualne zasoby lub prowadzą do wykroczenia poza jego zdolności radzenia sobie w podobnych sytuacjach [24]. Istnieją różne koncepcje stresu -według Lazarusa i Folkman stres to oceniana jako obciążająca relacja między osobą a otoczeniem, Heszen-Niejodek podkreśla SUBIEKTYWNE znaczenie tej oceny. Hobfoll zwraca uwagę na to, że jednostka odczuwa stres, gdy istnieje zagrożenie utraty (lub braku wzrostu po zainwestowaniu - na przykład czasu i energii bez efektu w postaci dobrego wykonania zadania) zasobów indywidualnych jednostki (model COR, Conservation of Resources). Strelau podkreśla umiejętność samoregulacji w utrzymaniu równowagi między wymaganiami a możliwościami jednostki [42]. Przykłady wymagań to: śmierć bliskiej osoby, klęska żywiołowa, wypadek, ale i konieczność pracy w nielubianym towarzystwie, wzrastająca ilość obowiązków w pracy, krótki termin wykonania projektu. Przykłady możliwości to: stan wiedzy, posiadane umiejętności, stan fizyczny, cechy osobowości, styl radzenia sobie ze stresem, adekwatne poczucie własnej wartości, posiadana sieć społecznego wsparcia (rodzina, przyjaciele, współpracownicy). Należy podkreślić, że stres nie jest niczym złym, obecny jest w życiu każdego człowieka i ma funkcję adaptacyjną.

5 Problem zaczyna się wtedy, gdy stres trwa zbyt długo, a zasoby jednostki uległy już wyczerpaniu. Interakcje międzyludzkie związane z koniecznością zapewnienia innowacyjnych i kreatywnych rozwiązań w pracy mogą powodować chroniczne odczuwanie stresu [37]. Silny stres obserwowany jest stosunkowo rzadko i w niewielu zawodach (np. strażak), jednak niezbyt intensywne, ale długotrwałe źródła stresu mają znacznie bardziej negatywny wpływ na organizm. Związane jest to z wydzielaniem adrenaliny i permanentnym pozostawaniem organizmu w stanie fizjologicznego pobudzenia (co nie stanowi normy) i gotowości [35]. Koszty ekonomiczne skutków nadmiernego stresu w pracy w samym USA (odszkodowania, wypadki, obniżenie produktywności, koszty medyczne i ubezpieczeniowe, absencja w pracy) oszacowane zostały przez The American Institute of Stress (2006) na 300 milionów dolarów rocznie [29]. Każdy człowiek radzi sobie inaczej ze stresem i bez wątpienia nie każdy odczuwa objawy wypalenia. Ludzie różnią się w zakresie stylów radzenia sobie ze stresem - od stylu skoncentrowanego na zadaniu i stylu skoncentrowanego na unikaniu do mniej pozytywnego stylu skoncentrowanego na emocjach. Czego zatem powinno się unikać chcąc właściwie zapanować nad stresem? Koncentracja na emocjach to skupienie na sobie, własnych przeżyciach, myślenie życzeniowe, fantazjowanie (w celi zmniejszenia napięcia emocjonalnego), co zwiększa poziom odczuwanego stresu. Jest to styl nieefektywny - korelujący dodatnio z lękiem, niedojrzałością i brakiem umiejętności pozytywnego przewartościowania [42]. Z badań jednoznacznie wynika, że styl radzenia sobie ze stresem skoncentrowany na emocjach koreluje pozytywnie (jedno i drugie wzrasta) ze wszystkimi wymiarami wypalenia zawodowego [38] oraz negatywnie (jedno wzrasta, drugie maleje) ze zdrowiem i dobrostanem [22]. Styl skoncentrowany na unikaniu polega na wystrzeganiu się myślenia i przeżywania danej sytuacji stresowej poprzez redukowanie napięcia (sen, oglądanie telewizji, wzmożone jedzenie) lub nadmierne poszukiwanie kontaktów towarzyskich. Styl ten może mieć na krótką metę znaczenie przystosowawcze. Najbardziej efektywny jest styl skoncentrowany na zadaniu, który koreluje pozytywnie ze zdrowiem i dobrostanem [16] i polega na dążeniu do rozwiązania problemu przez przekształcenia poznawcze (własne myślenie) lub przez podejmowanie prób (licznych i zróżnicowanych) zmiany sytuacji [41]. Mimo że u danej osoby może naturalnie dominować jeden z wymienionych stylów - objawem zdrowia jest także elastyczność w stosowaniu każdego z nich w zależności od wymagań sytuacji [12]. Weryfikacji stylu radzenia sobie ze stresem można dokonać na podstawie uzyskanych wyników w Kwestionariuszu Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych CISS (Coping lnventory for Stressful Situations, Endler i Parker 1990; w adaptacji polskiej Strelau, Jaworowska, Wrześniewski i Szczepaniak). Test ten ma zadowalającą rzetelność (a-cronbacha 0,72-0,92) i przeznaczony jest do badania osób w wieku lat. Według autorów, radzenie sobie ze stresem jest świadome [42], więc choć styl stanowi względnie stałą różnicę indywidualną -warto przeanalizować swój styl reagowania na stres w pracy i dążyć do wzmocnienia stylu skoncentrowanego na zadaniu. A co, jeśli wykonywana praca jest stresująca ze względu na swoje obiektywne właściwości? Istnieją zawody takie, jak kontrolerzy ruchu powietrznego, u których normą jest wysoki poziom skupienia uwagi i silny stres, a jednak większość pracowników z powodzeniem

6 wykonuje ten zawód [35]. Kontrolerzy przechodzą wnikliwą selekcję zawodową przed rozpoczęciem pracy (predyspozycje osobowościowe) i charakteryzują się wysokim poziomem satysfakcji z wykonywanej pracy. Takie osoby pomimo doświadczanego silnego stresu posiadają stałą trajektorię zdrowego funkcjonowania w czasie, co jest związane z poziomem odporności psychicznej (ang. resilience) [7]. Oczywiście pracownicy elastyczni i posiadający wiele zasobów są w stanie dopasować się czasowo do wymagań sytuacji, nawet jeśli forma pracy pozostaje niezgodna z ich predyspozycjami. Niestety nie zawsze mamy do czynienia z takim idealnym stanem rzeczy - gdyby tak było, każda współpraca przebiegałaby bez zarzutu. Satysfakcja z pracy ma znaczenie także dla organizacji - badania prowadzone na całym świecie wskazują, że jednostka charakteryzująca się wysokim poziomem satysfakcji pracuje lepiej i efektywniej [3]. Z badań jasno wynika, że satysfakcja z życia i pracy koreluje ujemnie z wypaleniem zawodowym (r = -0,44 i r = -40, korelacja r-pearsona; [3]), czyli im wyższy poziom satysfakcji z życia, tym niższy poziom wypalenia. Obiektywne właściwości współczesnej pracy wskazywane jako przyczyny wypalenia to: konieczność robienia więcej za mniej" i wzrastająca odpowiedzialność społeczna [29], brak właściwego rozplanowania pracy przez działy HR i obecność tak zwanych peak periods [21], jakościowe i ilościowe przeciążenie pracą, niejednoznaczność i konflikt w zakresie pełnionych ról zawodowych. Co czuje i myśli podmiot wypalenia? Osoba z syndromem Burnout nie jest zadowolona z własnej pracy - potwierdzono związek wypalenia zawodowego nie tylko ze spadkiem satysfakcji z pracy, ale też tendencją do perfekcjonizmu i ambicji oraz niską samooceną [35]. Taka osoba często dostrzega brak wartości wykonywanych przez siebie zadań, wzmacnia negatywny obraz siebie i sukcesywnie wycofuje się z relacji interpersonalnych. Wypalenie bardzo często związane jest z występowaniem objawów psychosomatycznych - bóle głowy (też trudności w poruszaniu głową), mięśni (z jednoczesnym zaprzestaniem i zniechęceniem względem aktywności fizycznej), pleców, karku (nieświadome kurczenie mięśni i chroniczne napięcie żuchwy), częste infekcje, spadek odporności i libido, stosowanie używek, zwiększone zapotrzebowanie na sen z występowaniem problemów w tym zakresie, spadek koncentracji uwagi, dolegliwości ze strony układu pokarmowego (zespół jelita drażliwego, mdłości, bóle żołądka), krążeniowego (wzrost ciśnienia krwi i wyrzut z rdzenia nadnerczy adrenaliny do krwi, rozwój miażdżycy, choroby niedokrwiennej serca, atak serca), alergie, zaburzenia odporności skóry i neurodermatozy [35, 26]. Utrzymywanie nawet niewielkiej, ale systematycznej aktywności fizycznej (rola dodatków pozapłacowych w formie karnetów na zajęcia fizyczne) może obniżyć ryzyko zagrożenia syndromem Burnout. Klinicyści zajmujący się terapią wskazują na powiązanie wypalenia z neurastenią diagnozowaną w ICD-10. Informacje, których źródłem jest terapia osób wypalonych są szczególnie istotne, ponieważ badania niekliniczne prowadzone są przeważnie na populacji pracowników obecnych w pracy (!) - skutecznie zatem omija się osoby nieobecne w pracy, niechętne (dobrowolność badania) czy niezdolne do koncentracji na wypełnianiu testu (obniżona sprawność poznawcza), co może prowadzić do niedoszacowania zjawiska [34]. Neurastenia diagnozowana jest na podstawie objawów, takich jak [43]: upo-

7 rczywe i męczące skargi na zwiększone zmęczenie po wysiłku umysłowym oraz uczucie wyczerpania po minimalnym wysiłku fizycznym (osoba jest wyraźnie zaniepokojona swoim pogarszającym się stanem i psychicznym i fizycznym); występowanie co najmniej dwóch objawów spośród wymienionych: bóle mięśni, bóle głowy, zawroty głowy, problemy ze snem, nieumiejętność odprężania się, drażliwość, niestrawność; brak nasilenia wystarczającego do zdiagnozowania innego, poważniejszego zaburzenia (należy wcześniej wykluczyć zaburzenia depresyjne, lękowe i zaburzenia w wyniku chorób - na przykład wirusowego zapalenia wątroby czy mononukleozy zakaźnej). Konsekwencje energetycznego bankructwa dla współpracowników i organizacji Pogorszenie jakości wykonywanej pracy przy tej samej ilości obowiązków oznacza, że osoba nie jest w stanie wykonywać zadań tak samo dobrze i szybko jak kiedyś. Co więcej - coraz większa ilość czasu poświęcana na zadania nie poprawia efektów pracy. Osoba taka często popełnia błędy, nie przejawia inicjatywy i wykazuje niechęć względem pracy zespołowej. Współpracownicy mogą zauważyć [35]: sztywność w przestrzeganiu przepisów, schematyzm myślenia, brak elastyczności oraz brak zdolności do podejmowania alternatywnych rozwiązań (czego przyczyną jest niewielka ilość energii umysłowej w wyniku ponoszonych przez jednostkę obciążeń psychicznych). Nawet u osób z poczuciem humoru następuje wyraźny spadek, wzrost nerwowości i nadwrażliwość. Dla kontrastu - osoby zadowolone z pracy są oceniane przez otoczenie jako bardziej tolerancyjne, pomocne i dążące do zgody i kompromisu [3]. Praktyka kliniczna do opisu poważnych przypadków wypalenia zawodowego włącza symptomy widoczne dla otoczenia, takie jak: upośledzenie poznawcze (procesy poznawcze to między innymi myślenie, spostrzeganie, pamięć, uwaga), ciągłe zapominanie i trudności w rozwiązywaniu złożonych zadań [34]. Procesy poznawcze są szczególnie istotne z punktu widzenia pracodawcy - bez ich sprawnego działania nie jest możliwe wypełnianie zleconych zadań [44]. Z pomocą interwencji psychologicznej możliwe jest osiągnięcie znaczącej poprawy funkcjonowania procesów poznawczych i ogólnego istotnego spadku w zakresie poziomu wypalenia oraz symptomów psychopatologii. Jednak, jak wykazano w badaniach, nawet po upływie dwóch lat zdolności poznawcze utrzymują się u tych osób poniżej normalnego poziomu obserwowanego w grupie kontrolnej, co nie jest obserwowane w przypadku na przykład depersonalizacji - gdzie uzyskuje się całkowity powrót do normy [49]. Dwie strony tego samego medalu? Pracoholizm a wypalenie Co ciekawe, wypalenie zawodowe dotyczy bardzo często pracoholików. Obraz społeczny pracoholika oparty jest na przekonaniu o czerpaniu przez niego przyjemności z pracy, poczuciu szczęścia i silnym zaangażowaniu w pracę ze względu na odczuwany wtedy ogólny dobrostan [35]. Takie osoby istnieją - lecz są to bardziej miłośnicy pracy niż prawdziwi praco-holicy. Pracoholizm związany jest z obsesyjno-kompulsyjnym stylem osobowości, narastającym lękiem, brakiem poczucia bezpieczeństwa i satysfakcji z pracy. Osoby takie odczuwają wewnętrzny przymus pracy (nie czerpią jednak z niej przyjemności). Charakterystyczne są podniesione wyniki na skalach stresu, a obniżone na skalach zdrowia

8 [41] oraz czas poświęcany na pracę w ilości godzin w tygodniu [10]. Pracoho-licy reagują podobnie na odniesienie sukcesu i doznanie porażki - pracując coraz więcej [30], więc nie jest zaskoczeniem, że pracoholizm koreluje dodatnio z brakiem równowagi praca--dom oraz z nieumiejętnością czerpania zadowolenia z czasu wolnego [9]. Psycholodzy diagnozują uzależnienie od pracy za pomocą skali WART {Work Addiction Risk Test, Robinson, 1998 w polskiej adaptacji Wojdyło, Buczny 2010) składającej się w oryginale z podskal takich jak: Kompulsywne Tendencje, Niezdolność do Kontrolowania Nawyków Pracy, Zaburzona Komunikacja i Zaabsorbowanie Sobą, Niezdolność do Delegowania Pracy oraz Poczucie Wartości Związane z Pracą. Osoba badana odpowiada (od 1 do 4: prawie nigdy, czasami, często, prawie zawsze) na 25 pytań (WART) lub 16 pytań (nowsza wersja WART-Revised) [46, 47]. Im wyższy wynik w tej skali, tym wyższe ryzyko pracoholizmu, więc zastanów się czy: robisz kilka rzeczy na raz, jesteś stale zajęty (negatywnie myślisz o sobie, gdy nie jesteś aktywny) i denerwujesz się, gdy ktoś wstrzymuje wykonywaną przez ciebie czynność; brak ci cierpliwości w oczekiwaniu na wszystko i nie lubisz prosić o pomoc; raczej snujesz plany niż żyjesz dniem dzisiejszym; bierzesz na siebie więcej niż powinieneś; nie pamiętasz, że już o coś pytałeś, tworzysz własne (wewnętrzne) terminy na wykonanie zadań, analizujesz zadania i projekty zanim jest na to właściwy czas; nie ustajesz w pracy nawet, gdy inni już oficjalnie ją zakończyli; przesądzasz o decyzjach zanim rozeznałeś się dobrze w temacie, nie akceptujesz niewielkich pomyłek (wszystko punktujesz); irytuje cię, gdy inni nie realizują stawianych przez ciebie warunków i coś nie dzieje się tak jak tego chciałeś; gdy pracujesz ciekawi cię wyłącznie ostateczny i wyrazisty rezultat tej pracy; nie pamiętasz o ważnych datach, nie są dla ciebie istotne wakacje, a więcej czasu, siły i myślenia zabiera ci praca niż relacje z bliskimi i odpoczynek. Można zadać pytanie - dlaczego? Motywacja do pracy pracoholików oraz osób wypalonych zawodowo jest zazwyczaj zewnętrzna (instrumentalna), a nie wewnętrzna (charakterystyczna dla osób pozytywnie zaangażowanych - których praca interesuje, cieszy i satysfakcjonuje). Przyjmują oni pewne zewnętrzne standardy poczucia własnej wartości, ale nie identyfikują się z nimi (choć czują się bezwartościowi nie spełniając ich). Ze względu na poczucie zagrożenia i konieczność potwierdzania swojego ego (manifestacja poprzez dumę, pychę) ciągle muszą coś sobie udowadniać - stąd tak ważne są dla pracoholików wszelkie dowody uznania [49]. Niestety udowodniono, że dorosłe dzieci ojców-pracoholików posiadają zwykle zewnętrzne poczucie kontroli (co świadczy też o małej dojrzałości) oraz wyższy poziom depresji i lęku od dorosłych dzieci nie--pracoholików [31]. Warto pamiętać, że w interesie organizacji jest posiadanie pracowników zdrowych i szczęśliwych - tylko tacy w perspektywie długoterminowej będą wypełniali swoje obowiązki prawidłowo [3]. Jak feniks z popiołów"? Pierwsze co może zrobić organizacja to zoptymalizować poziom odczuwanego stresu przez pracowników. Oczywiście w pewnych warunkach umiarkowany poziom stresu może prowadzić do wzrostu wydajności poprzez właściwą stymulację do osiągania sukcesów [40]. Stres nie może być jednak chroniczny i wyczerpujący zasoby pracowników. Szczególnie

9 trudną sytuacją z perspektywy organizacji jest proces wprowadzania zmiany, jednak nawet wtedy organizacja może zapewnić właściwy klimat organizacyjny. Poziom wypalenia koreluje ujemnie ze wsparciem ze strony organizacji, przejrzystymi regułami, odczuciem sprawiedliwego i uczciwego traktowania [20]. Diagnozy kultury organizacyjnej i rozbieżności między stanem obecnym a oczekiwaniami pracowników może dokonać psycholog pracy i organizacji. Wykazano możliwość redukcji wypalenia u pracowników dzięki odpowiednim praktykom działów HR. Właściwe jest także sprecyzowanie (w praktyce) oczekiwań względem pracownika oraz dopasowanie jego obowiązków do kompetencji - bezrefleksyjne podejście w tym temacie może skutkować przeciążeniem lub przeciwnie niedociążeniem pracą (co również jest źródłem napięcia!). Planowana zmiana (na przykład restrukturyzacja) powinna opierać się na udzielaniu właściwych informacji, a przede wszystkim zwiększaniu poczucia kontroli i sprawstwa u pracowników. Promowanie autonomii w pracy ma ochronną funkcję względem wypalenia (co nie jest tożsame z brakiem sprawowania kontroli nad pracownikami) [13]. Każdy człowiek ma potrzebę wpływania na podejmowane decyzje, więc zaspokojenie tej potrzeby powoduje wzrost poczucia odpowiedzialności, a dalej akceptacji zmiany - poczucie kontroli jest wręcz kluczowym elementem w środowisku pracy o wysokim poziomie stresu [35]. Osoby z wewnętrznym poczuciem kontroli (internal locus of control) znacznie rzadziej od osób z zewnętrznym poczuciem kontroli (external locus of control) doświadczają wypalenia zawodowego [21]. Jeśli osoba posiada wewnętrzne poczucie kontroli (dużo niższe ryzyko wypalenia) dostrzega swój udział w sukcesach, ale i porażkach (!), interpretuje zdarzenia według własnego zachowania, wysiłku, osobistego wpływu. Dominuje u niej poczucie winy nad poczuciem krzywdy, charakterystycznym dla osób o zewnętrznym poczuciu kontroli, w którym upatruje się przyczyn zdarzeń w zachowaniu innych ludzi czy przeznaczeniu [32]. Wewnętrzne poczucie kontroli jest składnikiem dojrzałości osobowościowej [35]. W teorii LMX {Leader-Member Exchange) zasobem na poziomie organizacyjnym, który może pełnić funkcję ochronną względem wypalenia, jest relacja wymiany między przełożonym a pracownikiem. Jaki zatem powinien być przełożony, kierownik? Badania wskazują, iż pozytywnie działają zachowania przełożonego zwiększające autonomię pracownika [36], a negatywnie oddziałuje liderowanie pasywno-unikowe z małą przejrzystością reguł (badania na pracownikach sektora IT) [19]. Podobne funkcje ma mentoring (już nie koniecznie związany z wiekiem) i programy socjalizujące nowych pracowników do grupy, roli zawodowej, a przede wszystkim wymagań stanowiska pracy [45]. Przełożony powinien stawiać ważne cele przed pracownikami, ponieważ orientacja na osiągnięcie celu koreluje zdecydowanie negatywnie z wypaleniem zawodowym [27]. Badania nad skutecznością i efektami po sześciu miesiącach od zakończenia rocznej terapii (w Finlandii mato status rehabilitacji fizycznej, psychologicznej i społecznej, obejmującej osoby zgłoszone także przez opiekę medyczną zakładu pracy) 85 pracowników silnie wypalonych zawodowo (diagnozowanych opisanymi tutaj testami MBI i CISS) pokazały, że całkowite wyzdrowienie możliwe jest pod kątem jednego z wymiarów wypalenia (wyczerpania; jedynie 12% uczestników nie ujawniło spadków w tej podskali) i wiąże się ze spadkiem w wynikach stylu radzenia sobie ze stresem opartym na emocjach. Jest to styl

10 najbardziej podatny na wpływ i interwencję psychologiczną. Z kolei brak wyzdrowienia (ten sam silny poziom wypalenia lub jego wzrost) wiąże się ze wzrostem wyników w stylu radzenie sobie ze stresem opartym na unikaniu (nie warto zatem angażować się w czynności zastępcze w perspektywie długofalowej). Trzy składowe wypalenia reagują w różny sposób na terapię [18]. Odmienne wzory wypalenia (na przykład bardzo wysokie wyczerpanie emocjonalne, ale niska depersonalizacja/ cynizm) mogą wpływać pozytywnie na wyniki terapii poprzez zwiększenie prawdopodobieństwa całkowitego zniwelowania symptomów. Osoba z wysokim wyczerpaniem (wyłącznie) doświadcza w większym stopniu przeciążenia pracą i zwiększenia wymagań ze strony organizacji oraz poczucia niepokoju i depresji. Wysokie wyniki w zakresie cynizmu nie występują solo, towarzyszą im zwykle podwyższone wyniki na skali wyczerpania, co sugeruje, że do pewnego stopnia negatywne traktowanie innych ludzi może być obroną i stylem radzenia sobie z odczuwanym obciążeniem, aczkolwiek taki wzór wypalenia wcale nie musi wystąpić [6]. Biorąc pod uwagę, że wypalenie zawodowe dotyczy problemów związanych z trudnościami w kierowaniu życiem, uzasadnione jest zwrócenie uwagi na dostępne zasoby w obrębie innych płaszczyzn funkcjonowania jednostki. Z badań wynika, iż jedną ze skutecznych strategii radzenia sobie ze stresem jest strategia oparta na zachowaniach religijnych, dzięki możliwości uczestnictwa w społeczności i pozytywnego przewartościowania sytuacji [38]. Pracownik, który nie potrafi znieść napięcia fizycznego i emocjonalnego może spróbować redukcji stresu metodą biofeedback, która polega na kontrolowaniu własnej aktywności fizjologicznej (napięcie mięśniowe, tętno, fale mózgowe) za pomocą komputera i informacji zwrotnej w postaci między innymi sygnału świetlnego [35]. Relaksu psychofizjologicznego można się nauczyć, a biofeedback stosowany jest w psychologii klinicznej jako pomocnicza forma terapii (na przykład dzieci z Zespołem Aspergera). Czasem jedynym wyjściem z sytuacji jest, jak podaje Masłach, odejście z pracy i tę opcję rozważa aż 80% pracowników z objawami wypalenia [29]. Jednak osoby o wysokim poziomie motywacji, których głównym celem jest powrót do pracy osiągają w wyniku terapii psychologicznej wyniki bliskie normie osób niewypalonych [50]. Podsumowanie Chcąc zapobiec wypaleniu zawodowemu i jego negatywnym konsekwencjom: pamiętaj o zachowaniu równowagi: jeśli to możliwe w sytuacjach krytycznych deleguj nadmiar obowiązków, spędzaj czas z rodziną, dziećmi i przyjaciółmi {work-life balance), jeśli jesteś ojcem i chcesz zapobiec problemom swoich dzieci w przyszłości oceń siebie w zakresie pracoholizmu i wprowadź stanowcze zmiany w stylu życia (skłonność do depresji, zaburzeń lękowych i niedojrzałości psychicznej twoich dorosłych dzieci jest bardziej negatywna od braku zagranicznych wakacji), naucz się poprawnie oceniać i formułować swoje możliwości i ograniczenia czasowe, zwracaj się do współpracowników z prośbą o pomoc (twoje zdrowie to również zdrowie zespołu!),

11 jeśli jesteś podwładnym, poproś o wyznaczenie zakresu obowiązków, który podniesienie Twoje poczucie kontroli nad wykonywanymi zadaniami, zdefiniuj jednoznacznie swoją rolę w organizacji, wyklaruj swoje cele zawodowe i priorytety - nie podejmuj długofalowych aktywności, które są całkowicie niespójne z twoimi preferencjami zawodowymi, poszukaj w swoim otoczeniu zawodowym doświadczonego pracownika (mentora), którego informacji zwrotnej w sytuacji kryzysowej wysłuchasz z uwagą i przekonaniem, kontroluj swoje emocje w pracy, skupiaj uwagę na zadaniu i jego cechach, a nie na innych osobach i swoich przeżyciach, nastaw się bardziej na współpracę niż rywalizację w pracy, aby zminimalizować odczuwane napięcie w pracy zmień nastawienie względem współpracowników i przełożonych -pamiętaj, że jeśli zachowujesz się jak osoba lubiąca innych -zaczyna naturalnie działać reguła odwzajemniania sympatii względem ciebie, nie angażuj się nadmiernie w czynności zastępcze pod wpływem stresujących sytuacji (objadanie się, przesadne oglądanie TV, zbyt intensywne życie towarzyskie lub przeciwnie zbyt długi sen), jeśli do tego przywykniesz - będzie ci bardzo trudno zmienić ten styl reagowania, nie bagatelizuj objawów psychosomatycznych - reakcje fizjologiczne są powiązane z psychiką, więc słuchaj swojego ciała i reaguj, nie rezygnuj z aktywności fizycznej, a jeśli nie możesz jej podjąć zastanów się, jak w zdrowy sposób możesz pozbyć się napięcia i frustracji, dokonaj metaanalizy - zatrzymaj się nad własnymi myślami i odpowiedz sobie na pytanie czy i dlaczego czujesz, że przedmiotowo traktujesz innych ludzi, weź odpowiedzialność za sytuacje, które bezpośrednio lub pośrednio Ciebie dotyczą - przeanalizuj swoje zachowanie z uwzględnieniem poczucia winy, a nie poczucia krzywdy (niedojrzałość) i obwiniania innych ludzi, losu czy przeznaczenia, zwróć się do psychologa o diagnozę własnych predyspozycji osobowościowych (może problemy w pracy wynikają ze skrajnego niedopasowania i błędnej selekcji zawodowej) oraz poddaj się badaniu swoich procesów poznawczych (uwagi, pamięci), dzięki temu będziesz miał jasność, jak aktualnie funkcjonujesz poznawczo i czy możesz nieświadomie stwarzać zagrożenie dla otoczenia, jeśli to możliwe skorzystaj z nowoczesnej terapii osób wypalonych zawodowo - istnieją niewielkie szanse na to, że twoje funkcjonowanie w pracy samoistnie ulegnie poprawie, a nie pogorszeniu.

12 PIŚMIENNICTWO [1] Aronson, E., Wilson, T.D., Akert, R.M., Psychologia Społeczna. Serce i Umysł. Wyd. Zysk I S-ka, Poznań [2] Alarcon, G., Eschleman, K.J., Bowling, N.A., Relationships between personality variables and burnout: A meta-analysis. Work & Stress, (3) 2009, s [3] Arslan, R., Acar, B.N., A Research On Academics On Life Satisfaction, Job Satisfaction And Professional Burnout. The Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences, (3) 2013, s [4] Bakker, A. B., Schaufeli, W. B., Sixma, H. J., Bosveld, W., Van Dierendonck, D., Patient demands, lack of reciprocity, and burnout: A five year longitudinal study among general practitioners. Journal of Organizational Behavior, (21) 2000, s [5] Blom, V., Contingent self-esteem, stressors and burnout in working women and men. Work, (43) 2012, s [6] Boersma, K., Lindblom, K., Stability and change in burnout profiles over time: A prospective study in the working population. Work & Stress, (3) 2009, s [7] Bonanno, G. A., Loss, trauma, and human resilience. Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, (1) 2004, s [8] Boswell, W. R., Boudreau, J. W., Tichy, J., The relationship between employee job change and job satisfaction: The honeymo-on hangover effect. Journal of Applied Psychology, (90) 2005, s [9] Brady, B.R., Vodanovich, Rotunda, R., The Impact of Workaholism on Work-Family Conflict, Job Satisfaction and Perception of Leisure Activities. The Psychologist-Manager Journal, (11) 2008, s [10] Brett, J.M., Stroh, L.K., Working 61 plus hours per week: Why do managers do it? Journal of Applied Psychology, (88) 2003, s [11] Brown, LA., Roloff, M.E., Extra-Role Time, Burnout, And Commitment: The Power Of Promises Kept. Business Communication Ouarterly, (4) 2011, s [12] Cheng, C, Assessing coping flexibility in real-life and laboratory settings: A multimethod approach. Journal of Personality and Social Psychology, (5) 2001, s

13 [13] Castanheira, F., Chambel, M.J., Reducing Burnout In Call Centers Through HR Practices. Human Resource Management, (6) 2010, S [14] Dunford, B.B., Shipp, A.J., Angermeier, I., Boss, R.W, Boss, A.D., Is Burnout Static or Dynamie? A Career Transition Perspective of Employee Burnout Trajectories. Journal of Applied Psychology, (3) 2012, s [15] Fengler, J., Pomaganie męczy. Wypalenie w pracy zawodowej. GWP, Gdańsk [16] Gonzalez-Morales, M. G., Peiro, J. M., Rodriguez, I., Green-glass, E. R., Coping and distress in organizations: The role of gender in work stress. International Journal of Stress Management, (13)2006, s [17] Goolsby, J.R., Rhoads, G.K., Behavioral and Psychological Con-sequences of Boundary Spanning Burnout for Customer Service Representatives. Journal of Marketing Research, (4) 1994, s [18] Hatinen, M., Makikangas, A., Kinnunen, U., Pekkonen, M., Recovery From Burnout During a One-Year Rehabilitation Intervention With Six-Month Follow-Up: Associations With Coping Strategies. International Journal of Stress Management, (4) 2013, s [19] Hetland, H., Sandal, G. M., Johnsen, T. B., Burnout in the in-formation technology sector: Does leadership matter? Europe-an Journal of Work and Organizational Psychology. (16) 2007, s [20] Herda, D.N., Lavelle, J.J., The Auditor-Audit Firm Relationship and Its Effect on Burnout and Turnover Intention. Accounting Horizons, (4) 2012, s [21] Hsieh, Y.H., Wang, M.L., The Moderating Role of Personality in HRM - from the Influence of Job Stress on Job Burnout Per-spective. International Management Review, (2) 2012, s [22] Jenaro, C, Flores, N., Arias, B., Burnout and coping in human service practitioners. Professional Psychology: Research and Practice, (1) 2007, s [23] Khan, S., Relationship of Job Burnout and Type A Behaviour on Psychological Health among Secretaries, International Journal of Business and Management. (6) 2011, s [24] Kozak, S., Patologie w środowisku pracy. Zapobieganie i leczenie. Wyd. Difin S.A., Warszawa [25] Maslach, C., Jackson, S.E., The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behavior, (2) 1981, s

14 [26] Maslach, C., Leiter, M.P., The truth about burnout: How organizations cause personal stress and what to do about it. Jossey--Bass, San Francisco [27] Naidoo, L.J., DeCriscio, A., Bily, H., Manipella, A., Ryan, M., Youdim, J., The 2x2 Model of Goal Orientation and Burnout: The Roleof Approach-Avoidance Dimensions in Predicting Burnout. Journal of Applied Social Psychology, (10) 2012, s [28] Priyadarsini, P., Maran, K., An Empirical Study on the Burnout of IT Professionals Employed for Middle East Countries. Buletinul Universitatii Petrol - Gaze din Ploiesti, (4) 2009, s [29] Reinardy, S., Boom or Bust? U.S. Television News Industry is Booming but Burnout Looms for Some. Journal of Media Business Studies, (3) 2013, s [30] Robinson, B.E., Workaholism: Bridging the Gap Between Work-place, Sociocultural and Family Research. Journal of Employment Counseling, (37) 2000, s [31] Robinson, B.E., Kelley, L, Adult children of workaholics: self--concept, anxiety, depression, and locus of control, The American Journal of Family Therapy, (26) 1998, s [32] Rotter, J.B.. Generalized expectancies for internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs: General and Applied, (1) 1966, s [33] Rutherford, B.N., Hamwi, G.A., Friend, S.B., Hartmann, N.N., Measuring Salesperson Burnout: A Reduced Maslach Burnout lnventory for Sales Researchers. Journal of Personal Selling & Sales Management, (4) 2011, s [34] Schaufeli, W., Past performance and future perspectives of burnout research. South African Journal of Industrial Psychology, (4)2003, s [35] Schultz, D.P, Schultz, S.E., Psychologia a wyzwania dzisiejszej pracy, PWN, Warszawa [36] Seltzer, J., Numerof, R., Supervisory leadership and subordinate burnout. Academy of Management Journal, (31) 1988, s [37] Shepherd, C.D., Tashchian, A., Ridnour, R.E., An lnvestigation of the Job Burnout Syndrome in Personal Selling. Journal of Personal Selling & Sales Management, (4) 2011, s [38] Shin, H., Park, Y.M., Ying, J.Y, Kim, B., Noh, H., Lee, S.M., Relationships Between Coping Strategies and Burnout Symptoms: A Meta-Analytic Approach, Professional Psychology: Research and Practice, (1) 2014, s

15 [39] Shin, H., Yuen, M., Lee, J., Lee, S.M., Cross-Cultural Validation Of The Counselor Burnout lnventory In Hong Kong. Journal of employment counseling, (50) 2013, s [40] Singh, J., Goolsby, J.R., Rhoads, G.K., Behavioral and Psychological Consequences of Boundary Spanning Burnout for Customer Service Representatives. Journal of Marketing Research, (31) 1994, s [41] Spence, J.T, Robbins, A.S., Workaholism: Definition, measurement, and preliminary results. Journal of Personality Assessment, (1) 1992, s [42] Strelau, J., Jaworowska, A., Wrześniewski, K., Szczepaniak, P., Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych CISS. Podręcznik do polskiej normalizacji. Prac.Test. Psych. PTP, Warszawa [43] Światowa Organizacja Zdrowia, Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Vesalius, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Kraków [44] Taris, T.W., Is there a relationship between burnout and objective performance: A critical review of 16 studies. Work & Stress, (20)2006, s [45] Thomas, Ch.H., Lankau, M.J., Preventing Burnout: The Effects Of Lmx And Mentoring On Socialization, Role Stress, And Burnout, Human Resource Management, (3) 2009, s [46] Utami, I., Nahartyo, E., The Effect Of Type A Personality On Auditor Burnout: Evidence From Indonesia, ACCOUNTING & TA-XATION, (2) 2013, s [47] Wojdyło, K., Kwestionariusz Pracoholizmu (WART) adaptacja narzędzia i wstępna analiza własności psychometrycznych. Nowiny Psychologiczne, (4) 2005, s [48] Wojdyło, K., Buczny, J., Kwestionariusz do pomiaru pracoholizmu: WART-R. analiza trafności teoretycznej i rzetelności narzędzia. Studia Psychologiczne, (1) 2010, s [49] Van Beek, I., Hu, Q., Schaufeli, W.B., Taris, T.W., Schreurs, B.H.J., For Fun, Love, or Money: What Drives Workaholic, Engaged, and Burned-Out Employees at Work? Applied Psychology: An International Review, (1) 2012, s [50] Van Dam, A., Keijsers, G.P.J., Eling, P.A.T.M., Becker, E.S., Impaired cognitive performance and responsiveness to reward in burnout patients: Two years later. Work & Stress, (4) 2012, s

WORK LIFE BALANCE W BIZNESIE

WORK LIFE BALANCE W BIZNESIE czyli o tym, co każdy teoretycznie wie ale mało kto potrafi osiągnąć i utrzymać Lublin, 6.02.2013 1 4. KORZYŚCI 3. JAK? 2. DLACZEGO? 1. CO TO? 2 ŻYCIE PRYWATNE PRACA WARTOŚCI PRIORYTETY 3 CO TO JEST? Równowaga

Bardziej szczegółowo

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 Jan Kowalski Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 INFORMACJE POUFNE Wprowadzenie Celem serwisu jest umożliwienie osobom zainteresowanym lub martwiącym się oszacowania

Bardziej szczegółowo

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu.

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Zależy jej na Twoim sukcesie, w każdej sferze życia. Im więcej szczęśliwych ludzi na świecie,

Bardziej szczegółowo

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej Definicja wypalenia zawodowego: Według H.J. Freudenberga. syndrom wypalenia charakteryzuje się poczuciem psychicznego

Bardziej szczegółowo

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność Mówiąc o zagrożeniu mamy na myśli każdy czynnik, który może spowodować wystąpienie szkody. Powszechnie przyjęto podział na zagrożenia:

Bardziej szczegółowo

Stres w pracy? Nie, dziękuję!

Stres w pracy? Nie, dziękuję! Najważniejsze informacje i wyniki badań nt. stresu zawodowego. Metody i techniki radzenia sobie ze stresem Dr Dorota Żołnierczyk Zreda Pracownia Psychologii i Socjologii Pracy Centralny Instytut Ochrony

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Duchowość 1. Duchowość = religijność 2. Duchowość versus religijność

Bardziej szczegółowo

Wypalenie zawodowe 2008-06-15. Definicje. Definicje. Definicje. Definicje. Definicje

Wypalenie zawodowe 2008-06-15. Definicje. Definicje. Definicje. Definicje. Definicje Wypalenie zawodowe Professional Burn-out Sydrome Wypalenia zawodowe objawia się chronicznym, nieprzemijającym nawet po odpoczynku zmęczeniem, wyczerpaniem emocjonalnym, pogorszeniem samopoczucia i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska

DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska KRYZYS stan dezorganizacji, w którym ludzie doświadczają frustracji ważnych celów życiowych lub naruszenia cyklów życiowych, a także zawodności metod

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

SYNDROMWYPALENIA ZAWODOWEGO WŚRÓD PIELEGNIAREK PRACUJĄCYCH Z CHORYMI PSYCHICZNIE.

SYNDROMWYPALENIA ZAWODOWEGO WŚRÓD PIELEGNIAREK PRACUJĄCYCH Z CHORYMI PSYCHICZNIE. SYNDROMWYPALENIA ZAWODOWEGO WŚRÓD PIELEGNIAREK PRACUJĄCYCH Z CHORYMI PSYCHICZNIE. STRESZCZENIE Wypalenie zawodowe pojawia się w sytuacji przewlekłego stresu, który jest charakterystyczny dla zawodów służb

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia psychospołeczne

Zagrożenia psychospołeczne Zagrożenia psychospołeczne 1. Wstęp Zarządzanie stresem nie jest dla pracodawców jedynie obowiązkiem moralnym i dobrą inwestycją, jest to wymóg prawny określony w dyrektywie ramowej 89 /391/EWG 3 2. Przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

Oferta szkoleń dla przedsiębiorstw i firm

Oferta szkoleń dla przedsiębiorstw i firm Oferta szkoleń dla przedsiębiorstw i firm I. Doskonalenie umiejętności interpersonalnych 1. Komunikowanie interpersonalne w miejscu pracy Istota i prawidłowości procesu komunikowania się między ludźmi

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

Psychologiczne konsekwencje braku pewności pracy

Psychologiczne konsekwencje braku pewności pracy Psychologiczne konsekwencje braku pewności pracy Sylwiusz Retowski Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej Wydział w Sopocie Niepewność pracy jako uboczny skutek zmian na globalnym rynku pracy Globalne zmiany

Bardziej szczegółowo

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań Zaburzenie/choroba jako forma adaptacji do sytuacji trudnej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Lp. Potencjalny temat (problematyka) pracy dyplomowej 1 Adaptacja nowych technologii w celu poprawy skuteczności personelu sprzedażowego firmy

Lp. Potencjalny temat (problematyka) pracy dyplomowej 1 Adaptacja nowych technologii w celu poprawy skuteczności personelu sprzedażowego firmy Lp. Potencjalny temat (problematyka) pracy dyplomowej Charakter pracy 1 Adaptacja nowych technologii w celu poprawy skuteczności personelu sprzedażowego firmy Projekt organizacyjny 2 Alternatywne koncepcje

Bardziej szczegółowo

Milena Pyra Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital Kliniczny

Milena Pyra Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital Kliniczny Milena Pyra Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital Kliniczny 1. Stres jako reakcja na wymagania stawiane organizmowi 2. Stres jako układ warunków stanowiących obciążenie człowieka 3. Stres jako specyficzny

Bardziej szczegółowo

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji 1 Najwyższa jakość działania [kultura osobista, lojalność, prawość i uczciwość, dbałość o ład i porządek, terminowość] Wyznacza oczekiwania dbając o ład

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Psychoterapia poznawczobehawioralna pacjentów z chorobami somatycznymi Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Chory somatycznie i jego sytuacja Poczucie zagrożenia Utrata kontroli Wyłączenie z ról społecznych

Bardziej szczegółowo

Stres związany z pracą w pielęgniarstwie *

Stres związany z pracą w pielęgniarstwie * Stres związany z pracą w pielęgniarstwie * Obecnie niemal powszechnie uznaje się, że pielęgniarstwo ze swej natury jest zawodem stresującym. Pielęgniarka, jak rzadko kto, codziennie staje w obliczu skrajnego

Bardziej szczegółowo

Znaczenie redukcji poziomu stresu w zakładzie pracy dla poprawy warunków pracy i wydajności. Marta Bem

Znaczenie redukcji poziomu stresu w zakładzie pracy dla poprawy warunków pracy i wydajności. Marta Bem Znaczenie redukcji poziomu stresu w zakładzie pracy dla poprawy warunków pracy i wydajności Marta Bem Dobrostan w pracy to dynamiczny stan umysłu charakteryzujący się względną równowagą między zdolnościami,

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

Diagnoza kompetencji i kompetencje diagnosty: doświadczenia z obszaru psychologii pracy i organizacji. Dr Łukasz Tanaś

Diagnoza kompetencji i kompetencje diagnosty: doświadczenia z obszaru psychologii pracy i organizacji. Dr Łukasz Tanaś Diagnoza kompetencji i kompetencje diagnosty: doświadczenia z obszaru psychologii pracy i organizacji Dr Łukasz Tanaś Centrum Oceny, Centrum Rozwoju Zestaw prób zadaniowych stosowany w selekcji i rekrutacji

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek Instytut Sportu Zakład Biochemii Biochemiczne wskaźniki przetrenowania Przetrenowanie (overtraining)- długotrwałe pogorszenie się dyspozycji sportowej zawodnika, na skutek kumulowania się skutków stosowania

Bardziej szczegółowo

projekt rozwojowy Nowe Siły

projekt rozwojowy Nowe Siły projekt rozwojowy Nowe Siły Aktualne wyzwania HR Polski pracownik jest jednym z najbardziej zestresowanych pracowników na tle Europy. Zadbaj o swoich pracowników i stwórz im przestrzeń do zwiększenia swojej

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Jak sobie radzić ze stresem

Jak sobie radzić ze stresem Jak sobie radzić ze stresem Nie wiesz jak poradzić sobie ze stresem? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Czym jest stres? Zjawisko stresu wynika z braku równowagi między oczekiwaniami kierowanymi pod adresem

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Załącznik nr 3 BADANIE PSYCHOLOGICZNE FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Poniższy formularz zbiera informacje z wielu dziedzin na temat Pana/Pani psychicznych

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE W JĘZYKU POLSKIM

STRESZCZENIE W JĘZYKU POLSKIM STRESZCZENIE W JĘZYKU POLSKIM Środowisko zawodowe, w jakim przebywa pracownik, jest bardzo ważnym elementem, który może wpływać na zdrowie fizyczne i psychiczne oraz funkcjonowanie społeczne. Pielęgniarki

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE WZAJEMNE RELACJE MIĘDZY JA, TOŻSAMOŚCIĄ, SAMOOCENĄ

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE WZAJEMNE RELACJE MIĘDZY JA, TOŻSAMOŚCIĄ, SAMOOCENĄ SPIS TREŚCI WPROWADZENIE WZAJEMNE RELACJE MIĘDZY JA, TOŻSAMOŚCIĄ, SAMOOCENĄ I SAMOREGULACJĄ............................................ 11 Ja, poczucie tożsamości i samoocena.............................

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Zawartość szkolenia. Po co zespołom szefowie? - funkcje menedżera

Zawartość szkolenia. Po co zespołom szefowie? - funkcje menedżera Zasady tworzenia efektywnych zespołów aby nie popełniać błędów związanych z kierowaniem ludźmi Zawartość szkolenia Po co zespołom szefowie? - funkcje menedżera będąc szefem nie musisz robić wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

Szkolenia jako strategiczny element inwestycji w kapitał ludzki Narzędzia rozwoju kompetencji interpersonalnych personelu medycznego

Szkolenia jako strategiczny element inwestycji w kapitał ludzki Narzędzia rozwoju kompetencji interpersonalnych personelu medycznego Szkolenia jako strategiczny element inwestycji w kapitał ludzki Narzędzia rozwoju kompetencji interpersonalnych personelu medycznego Anna Daria Nowicka socjolog NES Healthcare Szkolenia nie są kosztem

Bardziej szczegółowo

ORIENTACJA NA PRACĘ silna autoteliczna motywacja do wykonywania pracy, satysfakcja i zadowolenie z pracy

ORIENTACJA NA PRACĘ silna autoteliczna motywacja do wykonywania pracy, satysfakcja i zadowolenie z pracy dr P. Rudnicka PROBLEMY I PATOLOGIE PRACY (cw7) 1/8 ORIENTACJA NA PRACĘ silna autoteliczna motywacja do wykonywania pracy, satysfakcja i zadowolenie z pracy PRACOHOLIZM OATES (1971) Wyznania pracoholika

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspieranie miękkich kompetencji dziecka Mgr Beata Skowrońska Uniwersytet w Białymstoku 2 października 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości Zaburzenia osobowości U dzieci i młodzieży nie rozpoznajemy zaburzeń osobowości, a jedynie nieprawidłowy rozwój osobowości. Zaburzenia osobowości: Zaburzenia osobowości definiujemy jako głęboko utrwalone

Bardziej szczegółowo

Zachowania organizacyjne

Zachowania organizacyjne Zachowania organizacyjne Sprawy organizacyjne Mail: weronika.wegielnik@wsl.com.pl Literatura: S. P. Robbins Zasady zachowania w organizacjach S. P. Robbins Zachowania w organizacji B. Kożusznik Zachowania

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Oferta szkoleniowa z zakresu wypalenia zawodowego, radzenia sobie ze stresem:

Oferta szkoleniowa z zakresu wypalenia zawodowego, radzenia sobie ze stresem: Oferta szkoleniowa z zakresu wypalenia zawodowego, radzenia sobie ze stresem: WYPALENIE ZAWODOWE - PROBLEM JEDNOSTKI I ORGANIZACJI. SPOSOBY RADZENIA SOBIE ZE STRESEM Jak przeciwdziałać wypaleniu zawodowemu

Bardziej szczegółowo

Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować.

Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować. Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować. Autor: Roy H. Lubit Jak radzić sobie z trudnymi przełożonymi? Skąd u szefów biorą się potrzeba kontroli i mania prześladowcza? Co robić, gdy szef nie rozumie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U> nr 256, poz. 2572 z późn. zm) 2. Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Zdrowie grupy definicji zdrowia: Potoczne: zdrowie rozumiane jest jako brak choroby lub dolegliwości. Profesjonalne: formułowane przez przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM

KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM Zdrowy pracownik, to wydajny pracownik. VERIDIS PREZENTUJE - OFERTA DLA FIRM Ci, którzy myślą, że nie mają czasu na ćwiczenia fizyczne, będą musieli wcześniej

Bardziej szczegółowo

Trafny wybór sukces w selekcji. Ocena kompetencji

Trafny wybór sukces w selekcji. Ocena kompetencji Trafny wybór sukces w selekcji Ocena kompetencji Rekrutacja i selekcja Assessment / Developement Centre Szkolenia Bussines Coaching Badania wskaźników HR Analiza danych Benchmarking HR Budowanie systemu

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości. dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska

Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości. dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska Narzędzia stosowane do selekcji menedżerów w Polsce świat niewykorzystanych możliwości dr Victor Wekselberg dr Diana Malinowska Plan wystąpienia istotne pytania 1. Jakie metody są używane w Polsce do selekcji

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ. Maria Nalberczak

Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ. Maria Nalberczak Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ Maria Nalberczak PLAN WYPOWIEDZI Neuronauka -> Neuropsychologia Zaburzenia neuropsychologiczne Holistyczna metoda rehabilitacji neuropsychologicznej

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. II rok. Formy prowadzenia zajęć Wykłady 10, Seminaria 20, Ćwiczenia 20,

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. II rok. Formy prowadzenia zajęć Wykłady 10, Seminaria 20, Ćwiczenia 20, S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Psychologia zarządzania z elementami

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia kliniczna i zdrowia NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK SEMESTR

Bardziej szczegółowo

Metody psychoregulacji

Metody psychoregulacji Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Psychologii Zdrowia Metody psychoregulacji Osoby prowadzące przedmiot: 1. Krokosz Daniel, magister, daniel.krokosz@awfis.gda.pl

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Katedra Morfologicznych i Czynnościowych Podstaw Kultury Fizycznej Kierunek: Wychowanie Fizyczne SYLABUS Nazwa przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Psychologia Kod przedmiotu FF

Bardziej szczegółowo

1 Stres wróg czy przyjaciel? Zbigniew Karapuda

1 Stres wróg czy przyjaciel? Zbigniew Karapuda 1 2 Spis treści O Autorze...... 5 Wstęp: Nie strzelać do posłańca! Stres wróg czy przyjaciel?...... 7 Stres...... 9 Co to jest stres?...... 9 Kiedy występuje stres?...... 12 Co powoduje stres?...... 14

Bardziej szczegółowo

STRES W PRACY A SYNDROM WYPALENIA ZAWODOWEGO U FUNKCJONARIUSZY POLICJI

STRES W PRACY A SYNDROM WYPALENIA ZAWODOWEGO U FUNKCJONARIUSZY POLICJI ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA PSYCHOLOGICA 7, 2003 NINA OGIŃSKA-BULIK Zakład Psychoprofilaktyki Instytut Psychologii UŁ Katedra Psychologii w Łodzi Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna STRES W

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

PRACA SZACUNEK - UZNANIE

PRACA SZACUNEK - UZNANIE PRACA SZACUNEK - UZNANIE Między pracą a rodziną czyli o tym jak NIE-balansować nad przepaścią dr Natasza Kosakowska-Berezecka Instytut Psychologii Uniwersytet Gdański PRACA SZACUNEK - UZNANIE 7 KROKÓW

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH Przywództwo i zarządzanie zespołem Szkolenie z zakresu przywództwa, kompetencji liderskich i zarządzania zespołem. Podniesienie kompetencji zarządczych w zakresie przywództwa,

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ

PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ Grupa osób niemówiących nigdy nie została zidentyfikowana jako wymagająca specyficznych oddziaływań i pomocy mającej na celu kompensowanie

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

stan umysłowego, fizycznego i emocjonalnego wyczerpania, prowadzący do: chronicznego zmęczenia, zobojętnienia, traktowania ludzi cynicznie i

stan umysłowego, fizycznego i emocjonalnego wyczerpania, prowadzący do: chronicznego zmęczenia, zobojętnienia, traktowania ludzi cynicznie i stan umysłowego, fizycznego i emocjonalnego wyczerpania, prowadzący do: chronicznego zmęczenia, zobojętnienia, traktowania ludzi cynicznie i przedmiotowo, z poczuciem własnej niekompetencji i obniżającą

Bardziej szczegółowo

Martyna Kaflik-Pieróg, Nina Ogińska-Bulik Stres w pracy, poczucie własnej skuteczności a zespół wypalenia zawodowego u strażaków

Martyna Kaflik-Pieróg, Nina Ogińska-Bulik Stres w pracy, poczucie własnej skuteczności a zespół wypalenia zawodowego u strażaków Martyna Kaflik-Pieróg, Nina Ogińska-Bulik Stres w pracy, poczucie własnej skuteczności a zespół wypalenia zawodowego u strażaków Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica 7, 37-47 2003 ACTA UNIVERSITATIS

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS I. Założenia podstawowego modułu szkoleniowego dla AON 2 II. Warsztat

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Dorota Merecz Zakład Psychologii Pracy Psychologiczne konsekwencje uczestnictwa w wypadku

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

Realizacja projektu Narzędzie do Badania Kompetencji

Realizacja projektu Narzędzie do Badania Kompetencji Realizacja projektu Narzędzie do Badania Kompetencji Karolina Tuchalska-Siermińska Narzędzie do badania kompetencji Etapy prac nad NBK Narzędzie do badania kompetencji ETAP 1: Opracowanie katalogu kompetencji

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu

EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu ZAWARTOŚĆ PREZENTACJI 1. Kilka wyników z badania ankietowego Instytutu

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego Doradztwo zawodowe i edukacja dorosłych jako systemy wspierania rozwoju człowieka

Bardziej szczegółowo

Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją?

Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją? Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją? Prof. dr hab. med. Barbara Woynarowska Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego Komitet Zdrowia Publicznego PAN Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Wzorzec stałości i zmienności w stylu zarządzania menedżerów kierujących bibliotekami

Wzorzec stałości i zmienności w stylu zarządzania menedżerów kierujących bibliotekami Wzorzec stałości i zmienności w stylu zarządzania menedżerów kierujących bibliotekami dr Bogusława Lewandowska DSWE TWP 28-29.04.2005, Wrocław Zagadnienie ogólne; cel Tematyka prezentacji: Zagadnienie:

Bardziej szczegółowo

Artykuł wydrukowany w miesięczniku Język Polski w Szkole gimnazjum, nr 2, Kielce, 2000/2001. Wyuczona bezradność

Artykuł wydrukowany w miesięczniku Język Polski w Szkole gimnazjum, nr 2, Kielce, 2000/2001. Wyuczona bezradność Opracowała: mgr Elżbieta Rutkowska Artykuł wydrukowany w miesięczniku Język Polski w Szkole gimnazjum, nr 2, Kielce, 2000/2001 Wyuczona bezradność Każdy człowiek często znajduje się w sytuacji, kiedy wydarzenia

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Od praktyk ZZL do sukcesu ekonomicznego organizacji - wybrane aspekty problemu dr Grzegorz Łukasiewicz

Od praktyk ZZL do sukcesu ekonomicznego organizacji - wybrane aspekty problemu dr Grzegorz Łukasiewicz Od praktyk do sukcesu ekonomicznego organizacji - wybrane aspekty problemu dr Grzegorz Łukasiewicz Katedra Zarządzania Kapitałem Ludzkim Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Aby dokładnie poznać zależności

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA NA TEMAT ZAGROŻEŃ PSYCHOSPOŁECZNYCH W ŚRODOWISKU PRACY W POLSCE

INFORMACJA NA TEMAT ZAGROŻEŃ PSYCHOSPOŁECZNYCH W ŚRODOWISKU PRACY W POLSCE INFORMACJA NA TEMAT ZAGROŻEŃ PSYCHOSPOŁECZNYCH W ŚRODOWISKU PRACY W POLSCE dr Dorota Merecz mgr Małgorzata Waszkowska Zakład Psychologii Pracy merecz@imp.lodz.pl Czym są zagrożenia psychospołeczne w miejscu

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Magdalena Trzcińska

dr n. med. Magdalena Trzcińska DZIECKO Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 (CHOROBĄ RECKLINGHAUSENA): NAJWAŻNIEJSZE PROBLEMY Z PERSPEKTYWY PSYCHOLOGICZNEJ dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

O metodzie OJT? Proces optymalizacji zachowań organizacyjnych rozumiemy jako skuteczne

O metodzie OJT? Proces optymalizacji zachowań organizacyjnych rozumiemy jako skuteczne O metodzie OJT? Proces optymalizacji zachowań organizacyjnych rozumiemy jako skuteczne dostosowanie szeregu działań operacyjnych na poziomie: sprzedaży, marketingu, produkcji, zarządzania do warunków otoczenia

Bardziej szczegółowo

WSPIERANIE MIĘKKICH KOMPETENCJI DZIECKA. Warszawa, 28 października 2008

WSPIERANIE MIĘKKICH KOMPETENCJI DZIECKA. Warszawa, 28 października 2008 Dr Beata Mazurek-Kucharska Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa WSPIERANIE MIĘKKICH KOMPETENCJI DZIECKA Warszawa, 28 października 2008 Czym są kompetencje? Kompetencje traktowane jako

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko Anna Bakuła Jak diagnozować krzywdzenie dziecka Wielu autorów twierdzi, że na zjawisko maltretowania dzieci należy spojrzeć z perspektywy właściwości indywidualnych dziecka, cech jego rodziny jako systemu,

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Osobowościowe predyktory skutecznej sprzedaży

Wykład 4. Osobowościowe predyktory skutecznej sprzedaży Metody sprzedaży Wykład 4 Osobowościowe predyktory skutecznej sprzedaży Uwarunkowania psychologiczne Postawy Osobowość i koncepcja JA Uczenie się KONSUMENT Potrzeby i motywacja Stosunek do ryzyka Spostrzeganie

Bardziej szczegółowo

Formularz nr 3 - Kwestionariusz sesja z psychologiem Imię i nazwisko OM:... Lokalne Centrum MCAZ:... Opiekun Lokalnego Centrum MCAZ:...

Formularz nr 3 - Kwestionariusz sesja z psychologiem Imię i nazwisko OM:... Lokalne Centrum MCAZ:... Opiekun Lokalnego Centrum MCAZ:... Formularz nr 3 - Kwestionariusz sesja z psychologiem Imię i nazwisko OM:... Lokalne Centrum MCAZ:... Opiekun Lokalnego Centrum MCAZ:... I. Hierarchia wartości a sytuacja zawodowa: a) Znaczenie pracy w

Bardziej szczegółowo