Argumenty za elastycznym systemem monetarnym i przeciw niemu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Argumenty za elastycznym systemem monetarnym i przeciw niemu"

Transkrypt

1 Argumenty za elastycznym systemem monetarnym i przeciw niemu Autor: Friedrich A. von Hayek Tłumaczenie: Marcin Zieliński Fragment książki Pieniądz i kryzysy Friedricha von Hayeka, którą można nabyć w formie papierowej lub elektronicznej. Dziewięćdziesiąt procent dziwaków monetarnych uważa, że każda partia dóbr ma prawo narodzić się z zawieszoną na szyi etykietą cenową, która informowałaby o odpowiedniej dla nich wartości, a następnie nosić tę etykietę aż do śmierci. D.H. Robertson, Theories of Banking Policy, Economica, nr 23, czerwiec ) Jeśli konstatacje zawarte w poprzednim rozdziale są słuszne, to wydawać by się mogło, że powszechnie wysuwane argumenty mające dowieść, że ilość środków pieniężnych powinna zmieniać się w zależności od wzrostu bądź spadku produkcji, nie mają żadnego uzasadnienia. Należałoby raczej stwierdzić, że odpowiadający wzrostowi produktywności spadek cen, który musi nastąpić, jeśli ilość pieniądza pozostanie niezmieniona, a produkcja wzrośnie, jest nie tylko zupełnie nieszkodliwy, ale również stanowi jedyny sposób, by zapobiec błędnemu skierowaniu produkcji. Pod tym względem nasze wnioski przypominają trochę teorię leżącą u podstaw propozycji stabilizowania wartości pieniądza w taki sposób, żeby stałe były nie ceny dóbr konsumpcyjnych, lecz dochody lub ceny czynników produkcji wtedy w wypadku zmniejszenia się kosztów, możliwy byłby spadek cen dóbr konsumpcyjnych 1. Jak jednak mogliśmy zauważyć, konsekwencją zupełnej niezmienności efektywnego strumienia pieniądza byłoby to, że przejście do bardziej kapitałochłonnych metod produkcji wiązałoby się 1 Na to, że spadek cen wynikający ze wzrostu produktywności nie jest szkodliwy, wskazywali m.in. A. Marshall, N.G. Pierson, W. Lexis, F.Y. Edgeworth, F.W. Taussig, L. v. Mises, A.C. Pigou, D.H. Robertson oraz G. Haberler (szczegółowy spis pozycji można znaleźć w moim artykule Paradoks oszczędzania, s. 107). Por. propozycję stabilizacji przedstawioną przez dr. Maurice a Levena, o której wspominał W.I. King w: The Best Index for Use in Stabilizing the Price Level, Journal of the American Statistical Association, marzec 1928, s. 146; oraz artykuł R.G. Hawtreya: Money and Index Numbers.

2 nieuchronnie ze zredukowaniem dochodów pieniężnych, o ile nie nastąpiłaby całkowita pionowa integracja produkcji. Sytuacji tej, która z powodu sztywności płac jest z pewnością bardzo niepożądana, można by uniknąć, nie kierując jednocześnie produkcji na złe tory, jedynie pod warunkiem, że dałoby się wprowadzić do systemu gospodarczego niezbędne dodatkowe ilości pieniądza w taki sposób, by nie naruszyć stosunku popytu na dobra konsumpcyjne do popytu na dobra produkcyjne. Oczywiście, zadania tego nie da się wykonać. Pomijając jednak problemy, które mogą powstać wskutek tych sztywności, uważam, że przedstawione tu wnioski tyczą nie tylko przejścia do bardziej kapitałochłonnych metod produkcji, lecz także wzrostu produkcji wynikającego z wchłaniania niewykorzystanych zasobów. Co więcej, przez zastosowanie innego toku rozumowania zbyt długiego i skomplikowanego, by go tutaj odtwarzać, który jednak zaprezentowałem gdzie indziej 2 możemy pokazać, że owe wnioski da się zastosować również w szczególnie trudnym przypadku wzrostu produkcji wynikającego ze wzrostu populacji, odkrycia nowych surowców naturalnych itp. Niemniej jednak nasze wnioski są tak dalece sprzeczne z powszechnie akceptowanymi w tej kwestii opiniami, że wymagają dalszego uzasadnienia. 2) Z łatwością można zauważyć, jak mocno w umysłach wielu współczesnych ekonomistów zakorzenił się pogląd, że zmiany ilości pieniądza odpowiadające wahaniom wolumenu produkcji są czymś naturalnym wystarczy przyjrzeć się, jak posługują się nim w swoich analizach teoretycznych. Na przykład profesor Cassel, który jest wybitnym zwolennikiem tego poglądu, w niedawno opublikowanym artykule na temat problemu cen 3 pisze: najłatwiej założyć zatem, że kraj ma papierową walutę, regulowaną w taki sposób, by ogólny poziom cen był stały. Przywołajmy inny autorytet, profesora Pigou, który wyraża tę samą myśl, gdy twierdzi 4, że jeśli kraje z walutą papierową będą regulowały jej podaż z myślą o utrzymaniu w pewnym sensie stabilnego poziomu cen, to po stronie pieniądza nie pojawią się impulsy, które należałoby poprawnie nazwać autonomicznymi. Oba twierdzenia sugerują, że zmiany w ilości środków płatniczych, służące utrzymaniu stabilnego poziomu cen,nie mają żadnego wpływu na kształtowanie się cen, co oznacza, że pieniądz, którego podaż byłaby 2 W artykule Das intertemporale Gleichgewichtssystem der Preise und die Bewegungen des Geldwertes. 3 The Treatment of Price Problems, Economic Journal, 38, grudzień 1928, s Industrial Fluctuations, wyd. 2, London 1929, s. 101.

3 w ten sposób regulowana, pozostawałby neutralny względem cen w takim sensie, w jakim ja używam tego słowa. Moim zdaniem brak jest podstaw do wysunięcia takiej hipotezy, choć wielu zdaje się uważać ją za banał tak oczywisty, że niewymagający dalszego uzasadnienia. Uważam, że to, co powiedziałem w poprzednich wykładach, stanowi wystarczający dowód, iż zmiany wolumenu środków płatniczych, które miałyby uzasadnienie w zmianach wolumenu produkcji, skutkowałyby powstaniem takich samych zakłóceń jak zmiany ilości środków płatniczych, które powodują zmiany ogólnego poziomu cen. Prima facie, wydaje mi się, że aby uznać podaż pieniądza za neutralną w tym sensie, powinna być niezmienna. Czy tak jest naprawdę? Czyż doświadczenie nie pokazuje, że istnieje wiele innych powodów oprócz wahania wolumenu produkcji, uzasadniających zmiany ilości pieniądza w obiegu, dzięki którym moglibyśmy uniknąć wielu poważnych zaburzeń gospodarczych? Podejrzewam, że większości ekonomistów koncepcja niezmiennej ilości pieniądza w obiegu wyda się całkiem absurdalna. Kształcono nas w duchu poglądu, że elastyczny pieniądz jest czymś wielce korzystnym, a ogromnym osiągnięciem nowoczesnego systemu monetarnego, a zwłaszcza amerykańskiego Systemu Rezerwy Federalnej, jest jego urzeczywistnienie. Za pewnik przyjmuje się, że ilość pieniądza konieczna do przeprowadzenia wymiany handlowej w kraju zmienia się sezonowo, a banki centralne powinny reagować na zmiany w popycie na pieniądz gdyż nie tylko mogą tak robić, nie powodując żadnych szkód, lecz wręcz powinny, jeśli nie chcą wywołać poważnych zakłóceń. Z wieloletniego doświadczenia wynika również, że w czasach kryzysu banki centralne winny dążyć do złagodzenia jego objawów i aby zapobiec panice, zwiększyć ilość pieniądza w obiegu, co mogą czynić na ogromną skalę bez żadnej szkody. Jak mamy zamiar to pogodzić z wnioskami przedstawionymi we wcześniejszych wykładach? 3) Zaczniemy od wyjaśnienia pewnych terminów. Powinno być dość oczywiste, że sformułowanie ilość pieniądza w obiegu oznacza w mojej analizie co innego niż na ogół w kontekście rozwiązywania problemów praktycznych. Różnice są dwie. Ilekroć w toku mojej analizy mówiłem o zmianach w ilości pieniądza, zawsze miałem na myśli zmiany całkowitej ilości wszelkich rodzajów środków wymiany (w tym również tak zwanych substytutów pieniądza), wykorzystywanych albo w zamkniętym systemie gospodarczym (czyli kraju,

4 który nie ma kontaktu ze światem zewnętrznym), albo w skali świata. Jeśli jednak mówimy o ilości pieniądza w obiegu w kontekście rozwiązywania problemów praktycznych, to zawsze mamy na myśli ilość środków wymiany danego rodzaju bądź rodzajów wykorzystywanych w jednym lub kilku krajach stanowiących część większej struktury gospodarczej. Powinniśmy już rozumieć, że z definicji ilości pieniądza w obiegu w gospodarce otwartej wynika, iż ilość pieniądza będzie zawsze podlegać wahaniom, nawet jeśli jego ilość pozostanie niezmieniona z punktu widzenia ogólniejszej koncepcji teoretycznej. Prawdopodobnie to właśnie z tego powodu tak trudno zrozumieć nawet teoretyczną możliwość lub przydatność niezmiennej ilości pieniądza w obiegu. Elastyczność ogólnej podaży pieniądza uważa się powszechnie za oczywistą konieczność prawdopodobnie ze względu na to, że obieg pieniężny w każdym kraju, bez względu na zakres stosowanej definicji pieniądza, zawsze podlega naturalnym fluktuacjom w rytm wahań wolumenu lokalnej produkcji. Musimy jednak odpowiedzieć sobie na inne pytanie: czy z tych samych powodów, dla których wahania ilości pieniądza w pojedynczym kraju są konieczne, powinna się również zmieniać całkowita ilość pieniądza 5? Odpowiedź jest prosta. Wzrost lub spadek ilości pieniądza znajdującego się w obiegu na danym obszarze geograficznym pełni dokładnie tę samą funkcję co wzrost lub spadek dochodów pieniężnych poszczególnych ludzi, a mianowicie upoważnia mieszkańców tego obszaru do korzystania z większej bądź mniejszej części całkowitego produktu światowego. Względny poziom całkowitych dochodów jednostek w gospodarce otwartej będzie zawsze pozostawać w określonym stosunku do ich udziału w całkowitym produkcie światowym. Jednym z elementów procesu dostosowawczego, prowadzącego do tego, że kraj, którego produkcja rośnie, otrzyma większą część całkowitego produktu światowego, jest wzrost ilości pieniądza w obiegu tego kraju. Choć z punktu widzenia owego kraju mogłoby się wydawać, że w następstwie wzrostu produkcji mamy do czynienia z absolutnym wzrostem ilości pieniądza w obiegu, to w rzeczywistości są to zmiany we względnej dystrybucji lokalnej pieniądza, co stanowi konieczny warunek zmian w dystrybucji produktu światowego. Z tym samym zjawiskiem, koniecznym, by przywrócić równowagę, mamy do czynienia nie tylko w sytuacji 5 Bardziej szczegółowe omówienie tego problemu można znaleźć w moim artykule Das intertemporale Gleichgewichtsystem der Preise und die Bewegungen des Geldwertes, rozdz. 12.

5 absolutnego wzrostu produkcji w danym kraju, lecz również w przypadku absolutnego spadku produkcji w pozostałych krajach. A więc to, że wzrostowi produkcji w danym kraju regularnie towarzyszy wzrost ilości pieniądza w tamtejszym obiegu, nie dowodzi, że ten sam proces musiałby zachodzić w odizolowanej społeczności. Pokazuje jednak, że zwiększenie obiegu pieniężnego w takiej społeczności lub na całym świecie nie przyniosłoby żadnego pożytku. Podczas gdy w wypadku pojedynczego kraju zwiększenie zasobów pieniężnych jest zaledwie środkiem do zdobycia większej ilości dóbr, to w odniesieniu do całego świata wzrost ilości pieniądza byłby równoznaczny z tym, że ktoś musi zrezygnować z części swojego produktu na rzecz tych, którzy wytworzyli nowy pieniądz. 4) Drugą przyczyną rozpowszechnienia się opinii, że aby nie doszło do błędnej alokacji, ilość środków płatniczych musi być dostosowywana do zmieniających się potrzeb handlu, jest nieporozumienie, które polega na pomyleniu popytu na poszczególne rodzaje środków płatniczych z popytem na pieniądz w sensie ogólnym 6. Wiąże się to w szczególności z tak zwanymi sezonowymi wahaniami popytu na środki płatnicze, w istocie wynikającymi z tego, że w niektórych okresach większa część całkowitej podaży środków płatniczych jest wykorzystywana w formie gotówki. Przykładowo regularnie występujący wzrost popytu na pieniądz w dni wnoszenia opłat kwartalnych, któremu na skutek zeznań J. Horsleya Palmera i J.W. Gilbarta przed komisjami parlamentarnymi w latach 1832 i 1841 poświęcano tyle uwagi podczas debat na temat polityki banku centralnego, wynika głównie z wymiany pieniądza trzymanego na depozytach bankowych na banknoty i monety 7. To samo tyczy się wzrostu popytu na pieniądz w ostatniej fazie boomu i w czasie kryzysu. Ponieważ pod koniec boomu płace i ceny detaliczne rosną, to odpowiednio zwiększa się wykorzystanie banknotów i monet, a przedsiębiorcy muszą wypłacać większą niż dotychczas ilość gotówki ze swoich depozytów bankowych. A kiedy w czasie głębokiego kryzysu maleje zaufanie i ludzie uciekają się do tezauryzowania pieniędzy, oznacza to, że wolą oni tę część swoich płynnych zasobów, którą do tej pory trzymali w bankach, posiadać w formie gotówki. Nie 6 Jest to szczególnie widoczne w pracach Thomasa Tooke a. Por. T.E. Gregory, Introduction, w: Tooke i Newmarch, A History of Prices, and of the State of the Circulation from 1792 to 1856, London 1928, s. 87 i n. 7 Zob. również niedawne omówienie tego tematu przez F. Machlupa w: Börsenkredit, Industriekredit und Kapitalbildung, Wien1931, zwł. rozdz. 8 i 9.

6 musi to być równoznaczne ze zmianą całkowitej ilości środków płatniczych, o ile pojęcie to będzie obejmować wszelkie zasoby służące chociażby tymczasowo za pieniądz. 5) W tym miejscu musimy zwrócić uwagę na pewną trudność, która sprawia, że taka definicja całkowitej ilości środków płatniczych jest dość nieprecyzyjna, a możliwość ustalenia ich rzeczywistej ilości wysoce wątpliwa. Poza zwykłymi formami środków płatniczych, takimi jak monety, banknoty i depozyty bankowe, które są powszechnie uznawane za pieniądz lub walutę, a których ilość jest lub przynajmniej mogłaby być regulowana przez jakiś centralny urząd, istnieją również inne rodzaje środków wymiany, które okresowo lub stale pełnią funkcję pieniądza. Choć z pewnych przyczyn praktycznych zazwyczaj rozróżniamy pieniądz właściwy i te środki wymiany, które są tylko jego substytutami, to jest oczywiste, że ceteris paribus każdy wzrost bądź spadek ilości tych substytutów pieniądza spowoduje te same skutki co wzrost bądź spadek ilości pieniądza właściwego, toteż do celów analizy teoretycznej powinny być liczone jako pieniądz. W szczególności musimy tutaj zwrócić uwagę na pewne formy kredytu niezwiązanego z bankami, które, jak się często mówi, pomagają zaoszczędzić pieniądz lub pełnią funkcję, jaką w przypadku ich braku pełniłby pieniądz w węższym znaczeniu. Tego rodzaju kredyt fiducjarny (circulating credit) różni się od innych form kredytu tym, że dając komuś środki na kupno dóbr, nie pomniejsza się możliwości wydatkowania pieniędzy przez innych. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy wierzyciel, otrzymawszy weksel, płaci nim za inne dobra. Dotyczy to również innych form kredytów handlowych, w tym otwartych kredytów kupieckich, wykorzystywanych jednocześnie na kolejnych etapach produkcji zamiast płatności gotówkowych. Szczególną cechą tego typu kredytów jest to, że nie podlegają żadnej centralnej kontroli. Mimo to muszą być wymienialne na inne formy pieniądza, jeśli nie ma dojść do upadku systemu kredytowego. Nie wolno jednak pominąć pewnego związanego z nimi aspektu. Te formy kredytu istnieją głównie dlatego, że ludzie spodziewają się, iż będą je mogli, gdy będzie to konieczne, wymienić w bankach na inne formy pieniądza. Nie powstałyby, gdyby ludzie nie oczekiwali, że banki w przyszłości zwiększą kredyt w celu umożliwienia takiej wymiany. Występowanie takiego zapotrzebowania na większą ilość pieniądza nie dowodzi jednak, że ilość środków

7 płatniczych musi się zmieniać wraz z wahaniami wolumenu produkcji. Dowodzi jedynie tego, że kiedy pojawi się już dodatkowy pieniądz w jakiejś formie, to musi być wymienialny na inne formy. 6) Zanim zbadamy, czy w niektórych sytuacjach zmiany ilości środków płatniczych są konieczne, aby pieniądz pozostał zupełnie neutralny względem procesu gospodarczego (czyli nie wywierał aktywnego wpływu na kształtowanie się cen), powinniśmy zadać sobie pytanie, czy w opisanych okolicznościach możliwe jest w ogóle utrzymywanie ilości środków płatniczych na niezmienionym poziomie i w jaki sposób władze monetarne mogłyby to zrobić. Mogę już teraz powiedzieć, że mimo pewnych zastrzeżeń, o których powiem później, w mojej opinii kwestia ta jest istotna nie tylko z punktu widzenia teorii, lecz także ze względu na konieczność stworzenia bardziej racjonalnej polityki pieniężnej. Krajowy system kredytowy często porównuje się do odwróconej piramidy, co będzie przydatne również do naszych celów. Najniższa część piramidy obrazuje oczywiście gotówkę, która stanowi fundament struktury kredytu. Fragment znajdujący się powyżej to różnego rodzaju kredyty przyznawane przez bank centralny, następna jej część kredyty udzielane przez banki komercyjne, a na nich zbudowana jest całkowita suma kredytów przyznawanych poza systemem bankowym. Centralne władze monetarne mogą sprawować bezpośrednią kontrolę jedynie nad dwoma dolnymi częściami piramidy: gotówką i kredytem banku centralnego. Jeśli chodzi o trzecią część piramidy, kredyty banków komercyjnych, to taka kontrola jest przynajmniej teoretycznie możliwa. Jednak najwyższa część piramidy kredyty prywatne może być kontrolowana jedynie pośrednio przez zmiany wielkości jej bazy, tj. zmiany wielkości kredytu bankowego. Istotne jest to, że zależności między poszczególnymi częściami piramidy nie są stałe, lecz zmienne innymi słowy, kąt przy wierzchołku piramidy może się zmieniać. Jak wiadomo, podczas boomu rośnie ilość kredytów banku centralnego, stworzonych na podstawie danej ilości gotówki, podobnie jak ilość kredytów banków komercyjnych, oparta na danej ilości kredytów banku centralnego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji w Europie kontynentalnej, gdzie rezerwy gotówkowe zastępowane są przez operacje redyskonta. W związku z tym nawet gdyby w fazie wzrostowej cyklu banki centralne nie zmieniały podstaw struktury kredytu, to i tak niewątpliwie wzrosłaby całkowita ilość środków płatniczych

8 w obiegu. Aby zapobiec ekspansji, nie wystarczy zatem, że banki centralne, wbrew obecnym praktykom, powstrzymają się od rozszerzania swojego kredytu. W celu zrównoważenia zmian w zależności między stanowioną przez ich kredyt podstawą a powstałą na niej strukturą, musiałyby odpowiednio swój kredyt zmniejszyć. Jednak utopią jest oczekiwanie takich działań od banków centralnych wtedy, gdy w powszechnej opinii mają obowiązek odpowiadać na zapotrzebowanie i rozszerzać kredyt, gdy wymagają tego potrzeby handlu. Niestety, skończyły się już te oświecone czasy, gdy, jak się skarżył John Fullarton, nie można było w Parlamencie wspomnieć w tym kontekście o»zapotrzebowaniu«i»uzasadnionym zapotrzebowaniu«, by nie spotkać się z drwiną 8. Niemniej jednak jestem przekonany, że jeśli chcemy zapobiec okresowym zniekształceniom produkcji powodowanym przez dodatkowy kredyt, to musimy wprowadzić w życie politykę bardzo podobną do tutaj nakreślonej, bez względu na to, jak absurdalna będzie się ona wydawać tym, którzy przyzwyczajeni są do dzisiejszych praktyk. Nie łudzę się, że w bliskiej przyszłości pojawi się możliwość eksperymentowania z takimi rozwiązaniami. Nie oznacza to jednak, że nie powinniśmy z naszych teoretycznych analiz wyciągać praktycznych wniosków. Wręcz przeciwnie, powinniśmy być świadomi tego, jak wielkim problemem lekceważonym zawsze przez autorów reform monetarnych jest wyeliminowanie zakłóceń po stronie pieniądza. Wciąż odległa jest sytuacja, w której nasza wiedza teoretyczna i poziom wykształcenia społeczeństwa umożliwiłyby rozpoczęcie rewolucyjnej reformy i przeprowadzenie jej w zadowalający sposób. 7) Prawdę powiedziawszy, w toku naszej dotychczasowej argumentacji raczej zbagatelizowaliśmy rzeczywiste trudności, niż je wyolbrzymiliśmy. Pokazałem, że zmiany fizycznego wolumenu produkcji nie stanowią dostatecznego uzasadnienia wahań podaży pieniądza. Niemniej jednak wydaje mi się, że w pewnych okolicznościach zmiany podaży pieniądza są konieczne, jeśli nie chcemy, by został zakłócony naturalny system cenowy bądź równowaga procesu gospodarczego. Do tej pory pomijałem te okoliczności, gdyż moje twierdzenia opierałem na założeniu, które jasno przedstawiłem na samym początku, że zależność między całkowitym strumieniem dóbr a tą jego częścią, 8 John Fullarton, On the Regulation of Currencies, wyd. 2, London 1845, s. 206.

9 która przyjmuje formę wymiany pieniężnej, czyli odsetek dóbr wymienianych za pieniądze, jest stała. Teraz jednak musimy zrezygnować z tego założenia. Musimy pamiętać, że zmiany wspomnianej zależności nie muszą wcale wynikać ze zmian fizycznego wolumenu produkcji w warunkach niezmienionej ilości pieniądza w obiegu ani też z wahań podaży pieniądza w warunkach niezmienionego fizycznie wolumenu produkcji. Relacja ta zmienia się tylko wtedy, gdy dobra, które wcześniej przesuwano bez użycia pieniądza, teraz są wymieniane za pieniądze albo gdy te dobra, które przesuwano wcześniej w zamian za płatności pieniężne, teraz są przesuwane bez użycia pieniądza. Musimy pamiętać również o tym, że zmiany te wynikają z pewnych modyfikacji w organizacji przedsiębiorstw (jak na przykład fuzji dwóch firm lub podziału firmy na dwie), rozszerzenia gospodarki pieniężnej na sfery, w których wcześniej każdy konsumował jedynie własny produkt lub dominowała wymiana barterowa itp. Musimy teraz zadać sobie pytanie: czy zmiany w stosunku transakcji pieniężnych do całkowitego strumienia dóbr wymagają odpowiednich zmian w ilości środków płatniczych? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy ustalić, czy jeśli ilość pieniądza zmieni się odpowiednio, to zmiana w organizacji przedsiębiorstw spowoduje przesunięcia w kierunku popytu, a w konsekwencji przesunięcia w kierunku produkcji nieuzasadnione zmianami czynników realnych. Nie wymaga chyba dalszego dowodu to, że sam fakt, iż tam, gdzie przesunięcia dóbr od pierwotnych środków produkcji do etapu finalnego odbywały się wcześniej bez użycia pieniądza, zostanie wprowadzona płatność pieniężna (lub na odwrót), nie stanowi przyczyny realnej w tym sensie, że mógłby uzasadniać zmiany w strukturze produkcji. Jeśli zatem zdołamy pokazać, że bez odpowiedniej zmiany w ilości środków płatniczych zajdą takie zmiany w strukturze produkcji, to będzie to wystarczający powód, by uznać zmianę ilości pieniądza za konieczną. 8) Zbadajmy teraz, co się stanie, gdy firma reprezentująca dwa różne etapy produkcji na przykład zakład włókienniczy, w którym odbywają się dwie różne fazy produkcji, na przykład przędzenie i tkanie, zostanie podzielony na dwie niezależne firmy. Choć do tej pory przesunięcie przędzy z fabryki zajmującej się jej wytwarzaniem do tkalni odbywało się bez użycia pieniądza, to teraz nabycie przędzy będzie wymagało transakcji pieniężnej. Nowy zakład tkacki, który wcześniej stanowił część większych zakładów i dlatego mógł utrzymywać saldo

10 gotówkowe jedynie w celu opłacenia pracowników itp., teraz będzie potrzebował dodatkowych pieniędzy na zakup przędzy. Nowy właściciel, który, jak zakładamy, kupił tkalnię od starej firmy, będzie zatem potrzebować dodatkowego kapitału poza tym potrzebnym w celu zakupienia istniejącej fabryki i wyposażenia oraz zastąpienia salda gotówkowego utrzymywanego przez poprzedniego właściciela na pokrycie kosztów związanych z użytkowaniem tkalni aby móc dokonać tych nowych płatności. Jeśli do obiegu nie zostanie wprowadzony nowy pieniądz, właściciel zakładu tkackiego będzie musiał zmniejszyć inne wydatki, co spowoduje absolutny spadek popytu na dobra kapitałowe i w konsekwencji skurczenie się struktury produkcji, albo wykorzystać na ten cel nowe oszczędności, których nie można by w takiej sytuacji przeznaczyć na wydłużenie procesów okrężnych i które, używając określenia Robertsona, stałyby się bezowocne. Skutek będzie taki sam jak w sytuacji zmniejszenia całkowitej ilości pieniądza w obiegu przy pozostałych warunkach niezmienionych o taką właśnie kwotę wykorzystywaną wcześniej na cele produkcyjne. W obu sytuacjach zmiana zależności między popytem na dobra konsumpcyjne a popytem na dobra produkcyjne, niebędąca w żadnym z tych przypadków konsekwencją działania czynników realnych, nie będzie trwała: pojawi się tendencja do przywrócenia poprzedniej zależności. Jeśli jednak już na samym początku popyt nowego przedsiębiorcy na dodatkowe salda gotówkowe zostanie zaspokojony przez wykreowanie nowego pieniądza, to ta zmiana całkowitej wielkości obiegu nie wywoła zmiany w kierunku popytu i pomoże zachować istniejącą równowagę. Moglibyśmy łatwo pokazać, gdyby tylko czas na to pozwolił, że w sytuacji odwrotnej fuzji dwóch firm a także w sytuacji wielu podobnych zmian w organizacji przedsiębiorstw, pewna kwota zostanie uwolniona i jeśli nie zostanie wycofana z obiegu, to konsekwencje tego stanu rzeczy będą takie same jak w przypadku wprowadzenia takiej właśnie kwoty do obiegu. Myślę jednak, że to, co powiedziałem dotychczas na ten temat, wystarcza, by stwierdzić, iż zmiany w popycie na pieniądz powodowane przez zmiany zależności między całkowitym strumieniem dóbr a tą jego częścią, która jest wymieniana za pieniądze, czy też jak możemy wstępnie nazwać tę relację współczynnika transakcji pieniężnych, stanowią uzasadnienie zmian wolumenu pieniądza, jeśli pieniądz ma pozostać neutralny względem systemu cenowego i struktury produkcji.

11 Wszystko to nabiera jeszcze większego znaczenia, gdy uświadomimy sobie, że współczynnik transakcji pieniężnych może zmieniać się nie tylko w miarę upływu czasu, ale też może przybierać różne wartości w różnych częściach systemu gospodarczego, na przykład z tego powodu, że na niższych etapach produkcji dobra zmieniają właścicieli w krótszych odstępach czasu niż na wyższych. W takim wypadku przesunięcie pieniądza z jednej części systemu gospodarczego do drugiej, w której współczynnik transakcji pieniężnych jest inny, będzie wymagać odpowiedniej zmiany ilości pieniądza w obiegu. Jeśli na przykład pieniądz zostanie przesunięty z niższego do wyższego etapu produkcji, gdzie odstęp między dwoma kolejnymi etapami jest dwa razy dłuższy, przez co do nabycia takiej samej ilości dóbr potrzebne jest o połowę mniejsze saldo gotówkowe, połowa przesuniętej kwoty zostanie uwolniona. W sytuacji odwrotnej konieczne byłoby wprowadzenie nowego pieniądza odpowiadającego tej kwocie. Również przejście do bardziej lub mniej kapitałochłonnych metod produkcji może wymagać zmian w ilości pieniądza, ale nie wskutek zmiany fizycznej wielkości strumienia dóbr, lecz z powodu przesunięcia pieniądza z miejsca, gdzie współczynnik transakcji pieniężnych był wyższy, do miejsca, gdzie jest niższy, lub na odwrót. 9) Nie jest to jedyny wyjątek od naszej pierwotnej zasady polityki pieniężnej, utrzymującej, że ilość pieniądza powinna pozostawać niezmieniona. Omawiany przypadek stanowi w rzeczywistości szczególny aspekt bardziej ogólnego i znanego zjawiska, które do tej pory zupełnie pomijaliśmy. Chodzi mi tutaj o zmiany tak zwanej szybkości obiegu. Aż do tej chwili uznawałem ilość pieniądza w obiegu i ilość płatności dokonywanych w danym okresie czasu za pojęcia tożsame, zakładając tym samym stałą szybkość obiegu. Oznacza to, że moja argumentacja bezpośrednio dotyczy jedynie ilości płatności dokonywanych w danym okresie. Natomiast do ilości pieniądza stosuje się pośrednio, gdy założymy stałą szybkość obiegu. Dopóki trzymamy się tego założenia albo zajmiemy się wyłącznie wolumenem płatności dokonywanych w danym okresie, to, jak sądzę, omówiony powyżej przypadek jest jedynym wyjątkiem od ogólnej zasady, że ilość pieniądza, czy też ilość płatności pieniężnych, powinna pozostawać niezmieniona, jeśli pieniądz ma być neutralny względem cen. Sytuacja jednak zaczyna wyglądać inaczej, gdy uwzględnimy możliwość zmian w metodach płatności. W ich wyniku dana ilość pieniądza może być wykorzystana

12 do mniejszej bądź większej niż dotychczas ilości płatności w danym okresie. Tego typu zmiany w szybkości obiegu są zawsze prawidłowo uznawane za równoważne zmianom ilości pieniądza w obiegu i choć z przyczyn, których wyjaśnienie wymagałoby wyjścia poza zakres tych wykładów, nie jestem zbytnim miłośnikiem koncepcji przeciętnej szybkości obiegu 9, to koncepcja ta musi stanowić tutaj wystarczające uzasadnienie ogólnego twierdzenia, że jakakolwiek zmiana szybkości obiegu musi być zrównoważona przez odwrotną zmianę ilości pieniądza w obiegu, jeśli pieniądz ma pozostać neutralny względem cen. 10) Jednak na tym się nasze trudności nie kończą. Aby wyeliminować wpływ czynników monetarnych na kształtowanie się cen i strukturę produkcji, nie wystarczy ilościowo dostosowywać podaży pieniądza do tego rodzaju zmian w popycie na niego, gdyż wszelkie dostosowywania podaży pieniądza muszą zachodzić tam, gdzie są wymagane, tj. w tych częściach systemu, w których zaszły zmiany w organizacji przedsiębiorstw bądź zwyczajach płatniczych. Takie działania są wyobrażalne w wypadku wzrostu popytu, jednak znacznie trudniejsze do przeprowadzenia w razie jego spadku. Abstrahując jednak od tej trudności, którą przynajmniej z punktu widzenia czystej teorii da się przezwyciężyć, powinno być oczywiste, że zaspokajanie tylko w tym sensie uzasadnionego popytu na pieniądz (i powstrzymywanie się od zmian ilości pieniądza w obiegu w każdym innym przypadku) nie może stanowić praktycznej zasady polityki pieniężnej. Niewątpliwie twierdzenie to przedstawione w takiej formie jest kolejną, choć prawdopodobnie bardziej klarowną, wersją dawnego podziału między uzasadniony popyt na dodatkowy pieniądz jako taki oraz nieuzasadniony popyt na dodatkowy pieniądz jako kapitał. Jednak wciąż sprawia kłopot oddanie tego podziału w języku praktyki. Niemożliwe jest określenie naturalnej czy też równowagowej stopy procentowej, która wykluczyłaby jakikolwiek popyt na kapitał przekraczający jego realną podaż, a nawet gdyby było to możliwe, trudno byłoby uniknąć w czasach optymizmu wzrostu ilości kredytów obrotowych przyznawanych poza systemem bankowym. Z tego też powodu jedyną praktyczną zasadą polityki pieniężnej, jaką możemy sformułować na podstawie naszych rozważań, jest zasada negatywna, mówiąca, że wzrost produkcji i handlu nie stanowi jeszcze uzasadnienia ekspansji kredytu oraz że poza okresem dotkliwego kryzysu bankierzy nie muszą się 9 Por. L. v. Mises, Teoria pieniądza i kredytu, Warszawa 2012, s

13 obawiać, iż zaszkodzą produkcji przez zbytnią ostrożność. W istniejących warunkach pójście dalej nie wchodzi w grę. Taką próbę mogłyby podjąć jedynie ogólnoświatowe centralne władze monetarne: działania pojedynczego kraju byłyby skazane na niepowodzenie. Złudne prawdopodobnie jest twierdzenie, że kiedyś zdołamy całkowicie wyeliminować fluktuacje przemysłowe za pomocą narzędzi polityki pieniężnej. Możemy co najwyżej mieć nadzieję, że dzięki wzrostowi wiedzy społeczeństwa bankom centralnym łatwiej będzie prowadzić ostrożną politykę podczas fazy wzrostowej cyklu i tym samym łagodzić przebieg późniejszej depresji, a także opierać się niebezpiecznym, choć wynikającym z dobrych intencji propozycjom, żeby zwalczać depresję niewielką inflacją. 11) Wątpiący w wartość analizy teoretycznej, z której nie wynikają praktyczne wskazówki dla polityki gospodarczej, będą zapewne głęboko zawiedzeni, że tak dalece rozwinięta argumentacja dała tak znikome rezultaty. Nie uważam jednak, że niepotrzebnie trudziliśmy się, by wyjaśnić warunki, w jakich pieniądz będzie neutralny względem procesu gospodarczego, tylko dlatego że te warunki nigdy nie zostaną spełnione w rzeczywistości. Twierdzę, że nasze badania pozwalają wyciągnąć co najmniej dwa wnioski. Pierwszy, jak już powiedziałem w swoim pierwszym wykładzie, to wniosek, że teoria pieniądza jest tak daleka od doskonałości, że nawet niektóre jej najbardziej fundamentalne problemy wciąż pozostają nierozwiązane, a poprawność pewnych powszechnie akceptowanych doktryn jest wysoce wątpliwa. Tyczy się to w szczególności iluzji, że chcąc wyeliminować wpływ czynników monetarnych na produkcję, musimy stabilizować wartość pieniądza, a zatem założywszy stałą wartość pieniądza, możemy przyjąć w analizie teoretycznej, że pieniądz nie istnieje. Mam nadzieję, że udało mi się pokazać, iż w istniejących warunkach pieniądz będzie zawsze wywierać decydujący wpływ na przebieg wydarzeń gospodarczych, a zatem żadnej analizy rzeczywistych zjawisk gospodarczych nie możemy uznać za kompletną, jeśli pomija rolę pieniądza. Musimy zatem ostatecznie porzucić wciąż popularny pogląd, że jak stwierdził John Stuart Mill krótko mówiąc, nie może być wewnętrznie bardziej nieznaczącej rzeczy w gospodarstwie społecznym od pieniądza, który podobnie jak wiele innych rodzajów maszyn wywiera tylko wyraźny i niezależny wpływ własny, dopiero gdy nie jest w porządku 10. Oznacza to również, że obszar zainteresowania teorii monetarnej jest o wiele szerszy, niż 10 J.S. Mill, Zasady ekonomii politycznej, t. 2, Warszawa 1966, ks. 3, rozdz. 7, s. 93.

14 się powszechnie zakłada. Musi ona objąć swym zakresem całość analizy przedstawionej w ramach czystej teorii opisującej zjawiska gospodarze w warunkach barteru i zbadać, jak zmienią się wnioski czystej teorii wraz z wprowadzeniem wymiany pośredniej. Pierwszym krokiem na drodze do rozwiązania tego problemu jest uwolnienie teorii pieniądza z więzów wynikających ze zbyt wąskiego pojmowania jej celów. Drugi wniosek, jaki możemy wyciągnąć z naszych rozważań, wynika z pierwszego: dopóki nie będziemy wyraźniej dostrzegać podstawowych problemów teorii monetarnej i brak będzie zgody co do fundamentalnych zagadnień teoretycznych, dopóty nie zdołamy radykalnie zmienić naszego systemu monetarnego, a w szczególności zastąpić półautomatycznego standardu złota systemem mniej lub bardziej arbitralnie zarządzanej waluty. Obawiam się, że przy obecnym stanie wiedzy zagrożenia wiążące się z takim rozwiązaniem są znacznie większe od ewentualnych szkód wyrządzanych przez standard złota. Przypuszczam, że wiele szkód powszechnie przypisywanych teraz standardowi złota przyszłe i lepiej poinformowane pokolenie ekonomistów może uznać za rezultat dokonywanych w ostatnich latach prób zawieszenia mechanizmów standardu złota. Istnieje jeszcze jeden niemniej istotny powód, dla którego uważam ciągłe podkreślanie konieczności zmian w naszym systemie monetarnym za niebezpieczne. Odwraca się w ten sposób uwagę społeczeństwa od innych i bardziej istotnych przyczyn naszych obecnych kłopotów. Muszę powiedzieć jeszcze jedną rzecz na ten temat, gdyż pomoże to uniknąć nieporozumień, którym pragnąłbym szczególnie zapobiec. Choć twierdzę, że nawracające depresje gospodarcze można wyjaśnić jedynie sposobem funkcjonowania naszych instytucji monetarnych, to wcale nie uważam, by w ten sposób dało się wytłumaczyć stagnację gospodarki. Chodzi mi tu zwłaszcza o przedłużającą się depresję, której obecnie doświadcza wiele krajów europejskich. Moglibyśmy bez trudu wykazać, stosując tę samą analizę, którą przedstawiłem w dwóch ostatnich wykładach, że pewne działania państwa, prowadzące do przesunięcia popytu z dóbr produkcyjnych na dobra konsumpcyjne, mogą spowodować trwałe skurczenie się kapitalistycznej struktury produkcji i tym samym długotrwałą stagnację. Dotyczy to w szczególności ogólnego wzrostu wydatków publicznych, ale też pewnych szczególnych form opodatkowania i wydatków publicznych. W takich wypadkach oczywiście nie pomoże manipulowanie systemem

15 monetarnym. Jedynym środkiem zaradczym jest tutaj radykalna zmiana polityki państwa. Dodatek Uwagi uzupełniające na temat neutralnego pieniądza Określenia neutralny pieniądz, jak już wspomniałem w pierwszym wykładzie, pierwotnie używał Wicksell. Korzystał z niego jednak dość przypadkowo i nie miał zamiaru wprowadzić go jako terminu technicznego. Dopiero niedawno sformułowania tego zaczęto używać szerzej, najpierw w Holandii, prawdopodobnie za sprawą J.G. Koopmansa, który przez lata analizował ten problem. Pierwsze wyniki badań Koopmansa pojawiły się jednak stosunkowo niedawno, już po ukazaniu się pierwszego wydania tej książki 11. Jego badania są znacznie bardziej szczegółowe niż te przedstawione tutaj, dlatego też wszystkim zainteresowanym tym problemem gorąco polecam artykuł Koopmansa, z którym ogólnie się zgadzam. Wcześniejsze, choć krótsze, omówienie tego problemu można znaleźć w niemieckojęzycznej pracy W.G. Behrensa 12. Jak trafnie zauważa, jest to nowa nazwa na określenie problemu, który Carl Menger i profesor Mises ujęli jako innere objektive Tauschwert (wewnętrzna obiektywna wartość wymienna) pieniądza lub w skrócie innere Geldwert (wewnętrzna wartość pieniądza). Możemy tutaj również dodać, że zasadniczo w tym samym celu L. Walras i późniejsi ekonomiści ze szkoły lozańskiej używali pojęcia numéraire w odróżnieniu od monnaie. Nie zamierzam tutaj analizować szczególnie trudnych problemów teoretycznych wiążących się z tym pojęciem. Jednak debaty mu ostatnio poświęcone pokazują, że warto wyjaśnić pewną jego niejednoznaczność. Otóż często zakłada się, że koncepcja neutralności stanowi zasadę, którą można bezpośrednio zastosować do problemów polityki pieniężnej. Wcale jednak nie musi tak być i nie taki był też pierwotny cel wprowadzenia tego pojęcia. Początkowo stanowiło ono narzędzie analizy teoretycznej pozwalające wyizolować aktywny wpływ pieniądza na przebieg wypadków 11 J.G. Koopmans, Zum Problem des Neutralen Geldes, w:beiträge zur Geldtheorie, F.A. Hayek (red.), Wien Walter G. Behrens, Das Geldschöpfungsproblem, Jena 1928, zwł. s. 228, 286, 312 i n.

16 gospodarczych. Określa ono zbiór warunków, przy których w gospodarce pieniężnej możliwe byłyby takie zjawiska, a w szczególności takie ceny względne, jak gdyby wpływały na nie tylko czynniki realne uwzględniane w teorii równowagi. W tym sensie koncepcja ta wskazuje jedynie na problem i nie stanowi jego rozwiązania. Oczywiście, takie rozwiązanie byłoby niezwykle ważne z punktu widzenia problemów polityki pieniężnej. Nie możemy jednak wykluczyć, że jest to tylko jeden z ideałów, który w praktyce musi konkurować z pozostałymi równie istotnymi celami polityki pieniężnej. Każda próba rozwiązania tego problemu teoretycznego musi, moim zdaniem, rozpoczynać się od rozpoznania faktu, że tożsamość popytu i podaży, z konieczności istniejąca w warunkach barteru, zanika, gdy w transakcjach wymiany pośredniczy pieniądz. Problem stanowi zatem wyizolowanie używając wyrażenia, które przy wcześniejszej okazji nieświadomie zapożyczyłem od Wiesera 13 jednostronnych wpływów pieniądza, które pojawiają się, gdy w następstwie podzielenia transakcji barterowej na dwie odrębne transakcje zachodzi tylko jedna z nich, nieuzupełniona przez drugą. W tym sensie z popytem bez odpowiadającej mu podaży lub z podażą bez odpowiadającego jej popytu najwyraźniej mamy do czynienia przede wszystkim wtedy, gdy wydawany jest pieniądz wcześniej zgromadzony (tj. gdy zmniejszane są salda gotówkowe), gdy otrzymanego pieniądza nie wydaje się natychmiast, gdy na rynku pojawia się dodatkowy pieniądz albo gdy pieniądz jest niszczony. Sformułowanie problemu w taki sposób wskazuje bezpośrednio na rozwiązanie, jakim jest stały strumień pieniądza, z wyjątkiem przypadków przedstawionych w ostatnim wykładzie. Niemniej jednak taka argumentacja została systematycznie rozwinięta jedynie przez J.G. Koopmansa we wspomnianym wcześniej artykule. Jeśli w gospodarce pieniężnej mają być zachowane przejawy dążenia do stanu równowagi, opisywane przez ogólną teorię ekonomii, to muszą zostać spełnione wszystkie warunki, które powinna ustalić teoria neutralnego pieniądza. Prawdopodobnie jednak ich spełnienie będzie w praktyce niemożliwe. Musimy wziąć pod uwagę to, że gdy istnieje powszechnie używany środek wymiany, to kontrakty długoterminowe są zawierane w oparciu o ten środek wymiany i oczekiwania względem pewnego przyszłego poziomu cen. Ponadto musimy 13 Por. F. v. Wieser, Der Geldwert und seine Veränderungen, Zeitschrift für Volkswirtschaft, Sozialpolitik und Verwaltung, 13, 1904, s. 54; przedruk w: Gesammelte Abhandlungen, Tübingen 1929, s. 178.

17 uwzględnić również to, że wiele cen charakteryzuje sztywność, toteż wyjątkowo trudno je obniżyć. Istnienie tego typu tarć, które przeszkadzają w płynnym dostosowywaniu się systemu cenowego do zmienionych warunków koniecznym, jeśli podaż pieniądza ma pozostać neutralna stanowi oczywiście niezwykle istotny problem praktyczny polityki pieniężnej. Z tego też powodu może się okazać konieczne znalezienie kompromisu między dwoma celami, których nie da się osiągnąć jednocześnie: zapewnieniem możliwie najlepszego funkcjonowania mechanizmom popychającym gospodarkę ku równowadze a unikaniem nadmiernych tarć. Ważne jest jednak, abyśmy byli całkowicie świadomi tego, że w takim wypadku wyeliminowanie aktywnego wpływu pieniądza przestaje być jedynym zadaniem polityki pieniężnej, nie mówiąc już o możliwości jego wykonania w całości, i wprowadzimy tylko zamieszanie, jeśli będziemy określać praktyczny cel polityki pieniężnej tym samym terminem, jak teoretycznie możliwą sytuację, w której jeden z tych dwóch alternatywnych celów zostałby w pełni osiągnięty. Związek między teoretyczną koncepcją neutralnego pieniądza a praktycznym ideałem polityki pieniężnej jest zatem taki, że ta pierwsza stanowi jedno z kryteriów oceny tej drugiej. To, w jakim stopniu określony system jest bliski spełnienia warunku neutralności, to jedno i być może najważniejsze, jednak nie wyłączne, kryterium oceny jakości polityki. Niewykluczone jednak, że zniekształceń cen względnych i zaburzeń produkcji przez czynniki monetarne moglibyśmy uniknąć jedynie pod warunkiem, że po pierwsze, całkowity strumień pieniądza pozostawałby niezmieniony, po drugie, wszystkie ceny byłyby całkowicie elastyczne, a po trzecie, kontrakty długoterminowe opierałyby się na trafnych przewidywaniach co do przyszłych ruchów cen. Oznaczałoby to, że jeśli drugi i trzeci warunek nie zostaną spełnione, to żadna polityka pieniężna nie pomoże osiągnąć ideału.

Pieniądz. Polityka monetarna

Pieniądz. Polityka monetarna Pieniądz. Polityka monetarna Definicja Pieniądz można więc najogólniej zdefiniować jako powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy. Istota pieniądza przejawia się w jego funkcjach: środka wymiany

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych dr Leszek Wincenciak WNUW 2/30 Plan wykładu: Kurs walutowy i stopy procentowe Kursy walutowe i dochody z aktywów Rynek pieniężny i rynek walutowy fektywność

Bardziej szczegółowo

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Autor: Mateusz Machaj #bank centralny #inflacja #polityka pieniężna #stopy procentowe W tym rozdziale dowiesz się: Czym są banki centralne

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Pieniądz i system bankowy

Pieniądz i system bankowy Pieniądz i system bankowy Pieniądz pewien powszechnie akceptowany towar, który w zależności od sytuacji pełni funkcję: środka wymiany jednostki rozrachunkowej (umożliwia wyrażanie cen i prowadzenie rozliczeń)

Bardziej szczegółowo

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU 1. POPYT Popyt (zapotrzebowanie) - ilość towaru, jaką jest skłonny kupić nabywca po ustalonej cenie rynkowej, dysponując do tego celu odpowiednim dochodem

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane. Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ

Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane. Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ POPYT to zależność pomiędzy ilością dobra, którą chcą i mogą kupić konsumenci, a ceną tego dobra. Popyt jest przedstawiany za pomocą

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie

Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie Wykład 10 z Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych, C UW Copyright 2006 Pearson Addison-Wesley & Gabriela Grotkowska 2 Wykład 10 Kurs walutowy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA Blok IV. Pieniądz i polityka monetarna

MAKROEKONOMIA Blok IV. Pieniądz i polityka monetarna MAKROEKONOMIA Blok IV Pieniądz i polityka monetarna Krótka historia pieniądza 1. Ekwiwalent towary powszechnie uważane przez daną społeczność za najbardziej przydatne (pecunia pecus). 2. Płacidła z reguły

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. M1 = gotówka w obiegu + depozyty na żądanie M2, M3 zawierają M1 i mniej płynne rodzaje środków np.. obligacje

Pieniądz. M1 = gotówka w obiegu + depozyty na żądanie M2, M3 zawierają M1 i mniej płynne rodzaje środków np.. obligacje Pieniądz Główne pytania Dlaczego ludzie potrzebują pieniędzy? Dlaczego państwo chce wpływać na podaż pieniądza? Jak rynki finansowe są powiązane z realną gospodarką? Jaka jest zależność między pieniądzem

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym Część 1 - Przedsiębiorstwa Pytania 1-7 dotyczą polityki kredytowej Banku w zakresie kredytów dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji;

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji; 1 Inflacja Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen. Miarą inflacji jest indeks cen dóbr konsumpcyjnych, równy stosunkowi cen dóbr należących do reprezentatywnego koszyka w danym okresie czasu cen tych

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Bankiem

Bardziej szczegółowo

Temat Rynek i funkcje rynku. Elementy rynku. Rynek. Popyt i podaż. Cena - pieniężny wyraz wartości. Popyt Podaż Cena

Temat Rynek i funkcje rynku. Elementy rynku. Rynek. Popyt i podaż. Cena - pieniężny wyraz wartości. Popyt Podaż Cena Temat i funkcje rynku 1. Rynkowa a administracyjna koordynacja działań gospodarczych 2. opyt, podaż, cena równowagi 3. Czynniki wpływające na rozmiary popytu 4. Czynniki wpływające na rozmiary podaży 5.

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Podstawy ekonomii Kierunek: Inżynieria Środowiska Rodzaj przedmiotu: treści ogólnych, moduł Rodzaj zajęć: wykład Profil kształcenia: ogólnoakademicki Poziom kształcenia: I stopnia Liczba

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia Polityka monetarna Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin Pieniądz i jego funkcje Pieniądz powszechny ekwiwalent towarów i usług. Kategoria ekonomiczna, w której możemy wyrazić wartość wszelkich towarów i usług.

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA

BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA Krzywa Phillipsa dowodzi, że wyższej stopie inflacji towarzyszy niższa stopa bezrobocia i odwrotnie. Sugeruje to, że możemy wybrać niższe bezrobocie

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Bank centralny. Polityka pieniężna

Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny. Polityka pieniężna Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny pełni trzy funkcje:

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Popularny w USA i Europie Zachodniej podręcznik przeznaczony do studiowania makroekonomii na pierwszych latach studiów. Obejmuje takie zagadnienia, jak rachunek

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty kademia Młodego Ekonomisty Banki w Praktyce nna Chmielewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 kwietnia 2010 r. Banki w Praktyce 2 Każdy chce więcej - potrzebny nam pośrednik 3 Skąd bank ma pieniądze?

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Chair of Macroeconomics and International Trade Theory Faculty of Economic Sciences, University of Warsaw

dr Bartłomiej Rokicki Chair of Macroeconomics and International Trade Theory Faculty of Economic Sciences, University of Warsaw Chair of Macroeconomics and International Trade Theory Faculty of Economic Sciences, University of Warsaw Model ISLM w gospodarce otwartej Fundamentalne równania modelu: IS: Y = C(Y d ) + I(r) + G + NX(Y,Y*,q)

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

System pieniężny i teoria pieniądza

System pieniężny i teoria pieniądza System pieniężny i teoria pieniądza Wyższa Szkoła Technik Komputerowych i Telekomunikacji w Kielcach 1 Wykład nr 3 System pieniężny i teoria pieniądza 1. Pojęcie i funkcje pieniądza. 2. Klasyczna teoria

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czy warto powierzać pieniądze bankom Dr Robert Jagiełło Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY 1 WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI

OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI 3/27/2011 Ewa Kusideł ekusidel@uni.lodz.pl 1 OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI www.kep.uni.lodz.pl\ewakusidel 3/27/2011 Inwestycje i ryzyko na rynku nieruchomości 2 Inwestycja Inwestycja Nakład na zwiększenie lub

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Lista 5. Cykle koniunkturalne

Lista 5. Cykle koniunkturalne Zad. 1. Dopasuj definicję do podanych zdań: Lista 5 Cykle koniunkturalne 1. Cykl gospodarczy 2. Cykl koniunkturalny 3. Długość cyklu 4. Amplituda wahań 5. Trend 6. rodukt potencjalny 7. Luka KB 8. Cykl

Bardziej szczegółowo

M. Kłobuszewska, Makroekonomia 1

M. Kłobuszewska, Makroekonomia 1 Notatka z zajęć 3 Pieniądz i ceny Pieniądz jest to powszechnie akceptowany towar, za pomocą którego dokonujemy płatności za dostarczone dobra i usługi oraz wywiązujemy się z zobowiązań (spłacamy dług).

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

Złoto i srebro. we współczesnym portfelu inwestycyjnym. Obraz gospodarki jest lepiej widoczny przez tylną, Warren Buffett

Złoto i srebro. we współczesnym portfelu inwestycyjnym. Obraz gospodarki jest lepiej widoczny przez tylną, Warren Buffett Złoto i srebro we współczesnym portfelu inwestycyjnym Obraz gospodarki jest lepiej widoczny przez tylną, zakurzoną Ryzyko bierze szybę, się niż z przez niewiedzy czysto o umytą tym co szybę robisz przednią

Bardziej szczegółowo

System bankowy i tworzenie wkładów

System bankowy i tworzenie wkładów System bankowy i tworzenie wkładów Wykład nr 4 Wyższa Szkoła Technik Komputerowych i Telekomunikacji w Kielcach 2011-03-29 mgr Wojciech Bugajski 1 Prawo bankowe z dn.27.08.1997 Definicja banku osoba prawna

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 02/III/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej z dnia 05-03-2014r. Bank Spółdzielczy w Mszanie Dolnej TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Temat spotkania: Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? Prowadzący: dr Anna Miarecka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 28 maj

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Miniekonomia kieszonkowa. Aleksandra Grobelna EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY. Ekonomia

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Miniekonomia kieszonkowa. Aleksandra Grobelna EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY. Ekonomia Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Miniekonomia kieszonkowa Aleksandra Grobelna Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 2 grudnia 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Ekonomia

Bardziej szczegółowo

Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny

Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny Wierzyciel może wystąpić do sądu o upoważnienie go do wykonania konkretnej czynności, np. otynkowania warsztatu, na koszt jego dłużnika. Po udzieleniu takiego

Bardziej szczegółowo

Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca?

Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca? Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca? Jeśli jest coś, czego nie potrafimy zrobić wydajniej, taniej i lepiej niż konkurenci, nie ma sensu, żebyśmy to robili i powinniśmy zatrudnić do wykonania

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Art. 227 ust. 1 Konstytucji Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych? Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?, czyli na co zwrócić szczególną uwagę przy doborze kredytu. Autor: Przemysław Mudel p.mudel@niezaleznydoradca.pl Copyright 2007 Przemysław

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia

Podstawowe zagadnienia Podstawowe zagadnienia Każda społeczność staje przed koniecznością rozwiązania trzech podstawowych problemw codziennej egzystencji: - jakie dobra i usługi - co wytwarzać - dla kogo je wytwarzać Ekonomia

Bardziej szczegółowo

4. Krańcowa skłonność do konsumpcji i krańcowa skłonność do oszczędzania.

4. Krańcowa skłonność do konsumpcji i krańcowa skłonność do oszczędzania. * Wykład nr 6 1. Składniki popytu globalnego. 2. Funkcja konsumpcji i krzywa skłonności do konsumpcji. 3. Funkcja oszczędności, a wydatki konsumpcyjne. 4. Krańcowa skłonność do konsumpcji i krańcowa skłonność

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II

ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II SEMESTR I l.p Zagadnienia. 1. Kim jest osoba przedsiębiorcza? Typy osobowości Wymagania dla ucznia wyjaśnia, czym jest przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO MARŻA BRUTTO Marża i narzut dotyczą tego ile właściciel sklepu zarabia na sprzedaży 1 sztuki pojedynczej pozycji. Marża brutto i zysk brutto odnoszą się do tego ile zarabia

Bardziej szczegółowo

OSZCZĘDZANIE PIENIĘDZY. Wojciechowska Justyna Wróbel Iwona Wróblewska Sonia

OSZCZĘDZANIE PIENIĘDZY. Wojciechowska Justyna Wróbel Iwona Wróblewska Sonia OSZCZĘDZANIE PIENIĘDZY Wojciechowska Justyna Wróbel Iwona Wróblewska Sonia Psychologia finansowa, 30.11.2013 DEFINICJE OSZCZĘDZANIA Oszczędzanie jest to odkładanie konsumpcji aby zapewnić sobie utrzymanie

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Powstanie i funkcje banków Kreacja pieniądza Bank centralny Czynniki determinujące podaż pieniądza Równowaga na rynku pieniężnym

Powstanie i funkcje banków Kreacja pieniądza Bank centralny Czynniki determinujące podaż pieniądza Równowaga na rynku pieniężnym email: anna.kowalska@pwr.wroc.pl Powstanie i funkcje banków Kreacja pieniądza Bank centralny Czynniki determinujące podaż pieniądza Równowaga na rynku pieniężnym dr inż. Anna Kowalska-Pyzalska Lichwa

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej 1. Kryzys na rynku kredytów hipotecznych w USA określany jest mianem: a. kryzysu subprimes debts, b. kryzysu collateral debts, c. kryzysu senior

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera Leszek Wincenciak Wydział Nauk Ekonomicznych UW 2/27 Plan wykładu: Warunek

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym

Sytuacja na rynku kredytowym Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczàcych komitetów kredytowych I kwarta 2011 Warszawa, styczeƒ 2011 r. Podsumowanie wyników ankiety W IV kwartale 2010 r. kryteria udzielania kredytów

Bardziej szczegółowo

Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży

Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży nowych mieszkań Umiarkowane wzrosty cen nowych mieszkań

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 07.03.2008r

Makroekonomia 07.03.2008r Makroekonomia 07.03.2008r CREATED BY HooB Czynniki określające poziom konsumpcji i oszczędności Dochody dyspozycyjne gospodarstw domowych dzielą się na konsumpcję oraz oszczędności. Konsumpcja synonim

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji rzeczowych w gospodarce rynkowej Sporządzanie planu spłaty kredytu wykład 5. dla 5. roku HM zaoczne.

Finansowanie inwestycji rzeczowych w gospodarce rynkowej Sporządzanie planu spłaty kredytu wykład 5. dla 5. roku HM zaoczne. Finansowanie inwestycji rzeczowych w gospodarce rynkowej Sporządzanie planu spłaty kredytu wykład 5. dla 5. roku HM zaoczne dr Adam Salomon Finansowanie inwestycji rzeczowych w gospodarce rynkowej Podręcznik

Bardziej szczegółowo

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r.

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych IIMieszkań kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. str. 02 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: możliwe wzrosty cen w największych polskich miastach, szczególnie

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Wykład 4 Prawda ekonomiczna Pieniądz, który mamy realnie w ręku, dziś jest wart więcej niż oczekiwana wartość tej samej

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Konsumpcja, inwestycje Utrzymujemy założenie o stałości cen w gospodarce. Stopa procentowa wiąże ze

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

Struktura rynku finansowego

Struktura rynku finansowego Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 21 listopada 2013 r. Struktura rynku finansowego rynek walutowy rynek pieniężny rynek

Bardziej szczegółowo

Arkusz kalkulacyjny MS EXCEL ĆWICZENIA 3

Arkusz kalkulacyjny MS EXCEL ĆWICZENIA 3 Arkusz kalkulacyjny MS EXCEL ĆWICZENIA 3 Uwaga! Każde ćwiczenie rozpoczynamy od stworzenia w katalogu Moje dokumenty swojego własnego katalogu roboczego, w którym będziecie Państwo zapisywać swoje pliki.

Bardziej szczegółowo