Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego. Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego. Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa."

Transkrypt

1 Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa Ćwiczenie nr 4 Temat: Badanie wpływu obciążenia (wysiłku fizycznego) na parametry fizjologiczne organizmu oraz na szybkość zużywania powietrza w aparatach powietrznych Warszawa 2012

2 1. Wprowadzenie Każdy wysiłek fizyczny związany jest z zapotrzebowaniem organizmu na energię, która dostarczana jest do organizmu z substratów energetycznych (węglowodanów, tłuszczy, białek) w wyniku skomplikowanych przemian biochemicznych nazywanych metabolizmem. Do reakcji tych (zwłaszcza cyklu Krebsa) potrzebny jest również tlen z powietrza atmosferycznego. Wysiłek fizyczny wpływa na pracę nie tylko mięśni szkieletowych, ale również układu krążenia, oddechowego, nerwowego, wewnętrznego wydzielania, funkcję nerek, wątroby i przewodu pokarmowego. W czasie wysiłku zmienia się również przemiana materii. Z tych właśnie powodów wysiłkiem fizycznym określa się pracę mięśni szkieletowych wraz z całym zespołem towarzyszących jej czynnościowych zmian w organizmie. Charakterystyka procesów zachodzących w pracujących mięśniach i innych narządach w czasie wysiłku zależy od: 1. Rodzajów skurczów mięśni, 2. Wielkości grup mięśniowych zaangażowanych w wysiłku, 3. Czasu trwania wysiłku, 4. Intensywności pracy

3 Obciążenie pracą fizyczną w zależności od rodzajów skurczów mięśni dzielimy na statyczne i dynamiczne. Istotą obciążenia dynamicznego jest wynikająca z czynności roboczych konieczność rozwinięcia określonej siły poprzez zmianę długości mięśni zaangażowanych w wykonanie tych czynności ( przewaga skurczów izotonicznych i krótkotrwałe skurcze izometryczne). Przykładem pracy z przewagą takiego obciążenia jest zmiana pozycji ciała, poruszenie elementów maszyn, chód, bieg, jazda na rowerze itp. Istotą obciążenia statycznego jest wynikająca z czynności roboczych konieczność utrzymania określonej siły przez stabilizację długości mięśni zaangażowanych w wykonanie tych czynności ( długie skurcze izometryczne mięśni). Przykładem pracy z przewagą takiego obciążenia jest utrzymanie stałej pozycji ciała pracownika, utrzymanie stałego położenia ciężaru lub pozycji elementów maszyn i urządzeń. Na obciążenie pracą fizyczną składają się na ogół czynności powodujące zarówno obciążenie dynamiczne jak i statyczne. W zależności od wielkości grup mięśniowych zaangażowanych w wysiłku, wyróżnia się wysiłki lokalne, obejmujące mniej niż 30 % całej masy mięśni (praca wykonywana za pomocą kończyn górnych) i wysiłki ogólne, podczas których zaangażowane jest ponad 30 % masy mięśni ( praca wykonywana za pomocą obu kończyn dolnych). O wysiłkach maksymalnych mówimy wtedy, gdy zapotrzebowanie na tlen podczas wykonywania pracy jest równe indywidualnej wartości VO 2 max (pułapu tlenowego).

4 Pułap tlenowy jest to sumaryczny wskaźnik charakteryzujący sprawność układu krążenia i układu oddechowego. Jest to zdolność do pobierania tlenu przez organizm, czyli maksymalna jego ilość, jaką może pobrać organizm z powietrza atmosferycznego w czasie wysiłku maksymalnego, zwana także wydolnością aerobową organizmu (VO 2max ). Wysiłki supramaksymalne występują wtedy, gdy zapotrzebowanie na tlen przekracza VO 2 max a wysiłki submaksymalne wtedy, gdy zapotrzebowanie na tlen jest mniejsze, niż VO 2max. Wysiłki submaksymalne mogą trwać krótko, średnio i długo, maksymalne średnio i krótko, a supramaksymalne wyłącznie krótko. Wysiłki submaksymalne mogą być podzielone ze względu na ciężkość (intensywność) na: lekkie do 20% VO 2 max, średnio-ciężkie 20-50% VO 2 max, ciężkie powyżej 50% i bardzo ciężkie powyżej 75% VO 2 max. Poziom pułapu tlenowego wyraża się w następujących jednostkach: - litr O 2 na minutę (l/min) lub mililitr O 2 na minutę (ml/min) - mililitr O 2 na kilogram masy ciała na minutę (ml/kg/min) eliminuje to wpływ masy ciała na całkowitą ilość pobranego tlenu. Maksymalny pobór tlenu jest wartością stałą dla danego osobnika, jednakże może on ulegać odchyleniom pod wpływem np. treningu lub zmian patologicznych w obrębie układu krążenia lub oddechowego. Wartość średnia VO 2max. u osób zdrowych i dorosłych, nietrenujących wynosi ok ml/kg/min, u wytrenowanych sportowców może dochodzić do 85 ml/kg/min, a najniższa wartość umożliwiająca pełną niezależność lokomocyjną człowieka wynosi ok. 15 ml/kg/min. maksymalne wartości poboru tlenu u ludzi w różnym wieku przedstawia tabela nr 1. Tabela 1. Maksymalne pobieranie tlenu u ludzi w różnym wieku. Wiek, lata Kobiety : Wydolność, l/min ( ml/min/kg ) b. mała mała przeciętna duża b. duża <1,69 (28) 1,70-1,99 (29-34) 2,0-2,49 (35-43) 2,50-2,79 (44-48) >2,80 (49) <1,59 1,60-1,89 1,90-2,39 2, >2,70 (27) (28-33) (34-41) (42-47) (48) <1,49 1,50-1,79 1,80-2,29 2,30-2,59 >2,60 (25) (26-31) (32-40) (41-45) (46) <1.29 1,30-1,59 1,60-2,09 2,10-2,39 (21) (22-28) (29-36) (37-41)

5 Mężczyźni : <2,79 (38) <2,49 (34) <2,19 (30) <1,89 (25) <1,59 (22) 2,80-3,09 (39-43) 2,50-2,79 (35-39) 2,20-2,49 (31-35) 1,90-2,19 (26-31) 1,60-1,89 (22-26) 3,10-3,69 (44-51) 2,80-3,39 (40-47) 2,50-3,09 (36-43) 2,20-2,79 (32-39) 1,90-2,49 (27-35) 3,70-3,99 (52-56) 3,40-3,69 (48-51) 3,10-3,39 (44-47) 2,80-3,09 (40-43) 2,50-2,79 (36-39) >4,00 (57) >3,70 (52) >3,40 (48) >3,10 (44) >2.80 (40) Wysiłki krótkotrwałe wiążą się z procesami anaerobowymi (beztlenowymi) zachodzącymi w organizmie i zaliczyć do nich możemy skoki, rzuty, biegi trwające poniżej 30 sekund odbywające się kosztem rozpadu związków wysokoenergetycznych zawartych w mięśniach. Do wysiłków długotrwałych związanych z angażowaniem potencjału tlenowego organizmu człowieka zaliczamy biegi maratońskie oraz biegi na 10 km i 5 km. Maksymalny pobór tlenu (pułap tlenowy) jest istotnym czynnikiem determinującym zdolność do wykonywania wysiłków długotrwałych z przewagą tlenowych procesów metabolicznych. Często mamy również do czynienia z wysiłkami mieszanymi trwającymi od 30 s do ok. 1 godziny, do których można np. zaliczyć gry zespołowe. Oprócz rodzaju obciążenia fizycznego ważny dla jego oceny jest rytm obciążeń w ciągu zmiany roboczej (szybki narzucony rytm czynności roboczych znacznie zwiększa obciążenie organizmu). Także monotypowość czynności roboczych zwiększa możliwość ujemnych następstw dla organizmu pracownika, zarówno przy pracy statycznej jak i dynamicznej, gdyż obciążone są stale te same grupy mięśni, niemające czasu na niezbędną odnowę. Na kompleksową ocenę obciążenia organizmu pracującego człowieka składają się więc następujące elementy: - wielkość wydatku energetycznego; - udział wysiłków o charakterze statycznym; - stopień monotypowości ruchów.

6 Miarą obciążenia organizmu pracą fizyczną jest wydatek energetyczny (WE) oraz związana z nim wentylacja minutowa określająca ilość powietrza zużytego przez organizm na wykonanie pracy. Wydatek energetyczny (WE) definiowany jako ilość energii wydatkowanej poprzez organizm podczas wykonywanych czynności roboczych jest często stosowaną miarą ciężkości pracy. Na ilość energii zużywanej przez organizm w czasie wykonywania pracy składa się wydatek energetyczny spoczynkowej przemiany materii (RMR) oraz energia zużytkowana na wykonanie danej czynności, czyli tzw. wydatek energetyczny pracy efektywnej ( lub netto). Zgodnie z układem jednostek SI, wydatek energetyczny określany jest w jednostkach pracy, czyli w dżulach (J) na jednostkę czasu lub w watach (W). W związku z długoletnim funkcjonowaniem jednostek kalorymetrycznych kalorii (cal) lub kilokalorii (kcal) w określaniu wydatku energetycznego, wciąż spotyka się dane liczbowe dotyczące wydatku energetycznego podawane w tych właśnie jednostkach. Przeliczanie wydatku energetycznego mierzonego w kcal na kj odbywa się zgodnie z zależnością: Waty kcal/min kj/min 1 Wat 1,0 0, , kcal/min 69,759 1,0 4, kj/min 16,667 0, ,0 Pomiaru wydatku energetycznego można dokonać przy pomocy różnego rodzaju metod: - kalorymetrii bezpośredniej, - kalorymetrii pośredniej, - metody chronometrażowo tabelarycznej wg. Lehmanna, - metody oceny na podstawie mechanicznego efektu pracy, - oceny wydatku energetycznego na podstawie zachodzących w czasie pracy zmian fizjologicznych Metoda kalorymetrii bezpośredniej pozwala na jednoczesny pomiar wymiany gazowej i wytworzonego ciepła aparatem Atwatera Rosa Benedicta i jest możliwa do przeprowadzenia wyłącznie w warunkach laboratoryjnych. Metoda kalorymetrii pośredniej opiera się na pomiarze ilości wykorzystywanego tlenu i wyprodukowanego w tym samym czasie dwutlenku węgla. Pomiary metodami kalorymetrii wymagają niestety odpowiedniej aparatury i specjalnie wyszkolonego personelu, są też pracochłonne i dlatego wykonuje się je tylko w wyspecjalizowanych laboratoriach.

7 Metody chronometrażowo tabelaryczne opierają się na wykorzystaniu tablic przedstawiających wartości wydatku energetycznego przy różnych czynnościach. Szczególną formą szacowania wielkości wydatku energetycznego na stanowiskach pracy metodą chronometrażowo-tabelaryczną jest metoda Lehmanna. Metoda ta uwzględnia pozycję i rodzaj grup mięśniowych zaangażowanych przy wykonywaniu pracy. Metoda Lehmanna jest dwuetapowa. W etapie pierwszym dokonuje się oceny pozycji podczas pracy i stosując tabelę 2, szacuje się wydatek energetyczny, wynikający z utrzymania tej pozycji. W etapie drugim, na podstawie analizy czynności roboczych, ocenia się główne grupy mięśni wykonujących te czynności i stosując tabelę 3, szacuje się wydatek energetyczny, wynikający z wykonywania tej czynności. Koszt energetyczny pracy określa się poprzez zsumowanie wyników uzyskanych w obu etapach i pomnożenie ich przez wyznaczony czas wykonywania danej czynności. Otrzymujemy w ten sposób efektywny wydatek energetyczny (netto). Metoda ta jest prosta w zastosowaniu ale niezbyt dokładna. Tabela 2 Wydatek energetyczny Pozycja ciała w kcal/min w kj/min Siedząca 0,3 1,2 Na kolanach 0,5 2,1 Na kucki 0,5 2,1 Stojąca 0,6 2,5 Stojąca pochylona 0,8 3,3 Chodzenie 1,7-3,5 7,1-14,6 Wchodzenie po pochyłości bez obciążenia 0,75 na l m wzniesienia 3,1 na l m wzniesienia

8 Tabela 3 Wydatek energetyczny Rodzaj pracy w kcal/min w kj/min Praca palców, dłoni i przedramienia lekka średnia ciężka 0,3-0,6 0,6-0,9 0,9-1,2 1,2-2,5 2,5-3,8 3,8-5,0 Praca jednego ramienia lekka średnia ciężka 0,7-1,2 1,2-1,7 1,7-2,2 2,9-5,0 5,0-7,1 7,1-9,2 Praca obu ramion lekka średnia ciężka 1,5-2,0 2,0-2,5 2,5-3,0 6,3-8,4 8,4-10,5 10,5-12,6 Praca mięśni kończyn i tułowia 2,5-4,0 10,5-16,7 lekka 4,0-6,0 16,7-25,1 średnia 6,0-8,5 25,1-35,5 ciężka 8,5-11,5 35,5-48,1 Stosunkowo prostymi w wykonaniu a równocześnie dość dokładnymi są metody badania wysiłku oparte na pomiarach parametrów fizjologicznych. Jedną z fizjologicznych metod analizy obciążenia pracą (kosztu energetycznego pracy) jest pomiar częstości skurczów serca podczas pracy. Metoda ta jest mniej złożona niż pomiar np. zużycia tlenu, ale też jest ona mniej dokładna. Wynika to m.in. z faktu zależności skurczów serca od wielu egzo- i endogennych czynników takich jak: praca dynamiczna, stres cieplny ale też wysiłek statyczny, obciążenie psychiczne, hałas, stan zdrowia człowieka. Dlatego też metoda ta ma zastosowanie wyłącznie w przypadku pracy dynamicznej, z zaangażowaniem dużych grup mięśniowych, przy małym obciążeniu statycznym mięśni i przy braku stresu cieplnego i obciążenia psychicznego człowieka podczas pracy. Zależność między kosztem energetycznym a częstością skurczów serca może być opisana wzorem (wg. ISO 8996:1990): M = 4 x HR 255 gdzie: M koszt energetyczny pracy w W/m 2, HR częstość skurczów serca podczas pracy

9 W praktyce przemysłowej często stosuje się do pomiaru wydatku energetycznego, metodę opartą na wentylacji minutowej płuc. Pomiędzy wielkością zużycia tlenu podczas wysiłku i wentylacją minutową istnieje bowiem wysoki współczynnik korelacji i prawie liniowa zależność. Na tej podstawie można obliczyć przybliżoną wartość wydatku energetycznego na podstawie wzoru Datta Ramanathana: E = 0,21 x V E(STPD) gdzie: E wydatek energetyczny w kj/min V E(STPD) wentylacja płuc w l/min, w warunkach STPD (objętość gazu suchego w temperaturze 0 0 C i ciśnieniu 101,3 kpa) Metoda pomiaru parametrów fizjologicznych takich jak wentylacja minutowa płuc, częstość tętna i temperatura ciała umożliwia również określenie wydatku energetycznego zgodnie z tabelą 4. Liczby dżuli podane w tabeli ujmują zarówno efektywny wydatek energetyczny jak i spoczynkową przemianę materii RMR, czyli są to tzw. dżule brutto. W celu wyliczenia dżuli efektywnych, bez uwzględnienia RMR, odejmujemy od wskazanych wartości 4,2 kj. Podstawowa przemiana materii (Basal Metabolic Rate)- jest to najniższy poziom przemian energetycznych dostarczający energii niezbędnej do podtrzymywania podstawowych funkcji fizjologicznych (praca układu krążenia, oddechowego, trawienia itp.). Jej pomiar powinien być wykonywany w warunkach spokoju fizycznego, psychicznego oraz komfortu cieplnego czyli wczesnym rankiem, w pozycji leżącej, na czczo, przed rozpoczęciem jakiejkolwiek aktywności fizycznej, bez spożywania posiłków oraz używek na co najmniej 12 godzin przed pomiarem. Jeżeli któryś z wymienionych warunków nie zostanie spełniony np. przed pomiarem spożyjemy już posiłek to mówimy wtedy o spoczynkowej przemianie materii (Resting Metabolic Rate). Na wartość BMR wpływają takie parametry jak np. płeć (mniejsza u kobiet), wiek (wraz z wiekiem zmniejsza się BMR), rozmiary ciała, stan fizjologiczny, stan zdrowia (np. nadczynność tarczycy to wzrost BMR o 100%) i odżywienia, czynniki genetyczne. Średnia wartość podstawowej przemiany materii (BMR) u zdrowego człowieka wynosi około 1kcal/1kg masy ciała/1h.

10 Pierwszą metodą teoretycznego obliczania BMR był wzór Harrisa Benedicta opublikowany w 1919 r: 9,56w 1,8496h a kobiety BMR [kcal/dobę] = 665, kg 1cm 1lata 13,7516w 5,0033h 6,7550a mężczyźni BMR[kcal/dobę] = 66, kg 1cm 1lata gdzie: w masa ciała (w kg); h wzrost (w cm); a wiek (w latach) Równanie to uważano za najlepsze do obliczania BMR aż do roku 1990 kiedy to MD Mifflin oraz ST Jeor opublikowali swoje równanie: 10,0w 6,25h 5,0a BMR[kcal/dobę] = s + + 1kg 1cm 1lata gdzie za s podstawiamy +5 w przypadku mężczyzn oraz -161 w przypadku kobiet U osób dorosłych wartość BMR kształtuje się w zakresie kcal /dobę i maleje wraz z wiekiem. Podczas pracy umysłowej nie stwierdzono przyrostu BMR. Przemiana materii w czasie pracy wzrasta odpowiednio do wielkości obciążenia wysiłkiem fizycznym. Wysiłek ten wymaga od organizmu zwiększenia pracy poszczególnych układów, zwłaszcza układu krążenia krwi dla dostarczenia mięśniom zwiększonej ilości substytutów energetycznych i usunięcia z nich produktów przemiany materii. Dlatego też miernikiem obciążenia pracą fizyczną jest wzrost podstawowych wskaźników fizjologicznych układu krążenia ( np. częstości skurczów serca) i oddychania (np. wentylacja płuc, zużycie tlenu). Obciążenie pracą fizyczną można określić również poprzez temperaturę wewnętrzną. Sprawność organizmu człowieka mierzona wielkością wykonanej pracy w stosunku do wydatkowanej energii jest niewielka i wynosi max. 25%. Oznacza to że na każde 4 kcal energii wytworzonej w organizmie w czasie pracy tylko 1 kcal zmienia się w użyteczną pracę a pozostałe 3 kcal zmieniają się w ciepło, powodując dodatkowe obciążenie organizmu, który musi uruchomić mechanizmy termoregulacji dla usunięcia nadmiaru ciepła.

11 Tabela 4 Zmiany parametrów fizjologicznych w zależności od stopnia ciężkości pracy fizycznej ( wg. E.H. Christensena) Stopień ciężkości pracy fizycznej Wydatek energetyczny brutto [kcal/min] Wydatek energetyczny brutto [kj/min] Zużycie tlenu [l/min] Parametry fizjologiczne Wentylacja minutowa płuc [l/min] Częstość skurczów serca [razy/min] Temperatura wewnętrzna ciała [ 0 C] spoczynek 0,26-0,24 1,1-1,0 0,25 0, ,6 b.lekka < 2,5 < 10,5 0,3-0, < 75 36,6-37 lekka 2,5 5,0 10,5 21,0 0,5 1, ,1 37,5 średnia 5,1-7,5 21,1 31,6 1,1 1, ,6 38,0 ciężka 7,6 10,0 31,7 41,9 1,6 2, ,1 38,5 b.ciężka 10,1 12,5 42,0 52,6 2,1 2, ,6 39,0 niezm. ciężka 12,6 15,0 52,7 62,7 2,6 3, ,1 39,5 wyczerpująca >15,0 > 62,7 > 3,0 > 85 > 180 > 39,5. Analizy efektywnego wydatku energetycznego (netto) pracowników podczas pracy mogą okazać się przydatne na przykład w następujących zakresach: 1. Normowanie pracy; 2. Ocena ryzyka zawodowego; 3. Kwalifikowanie niektórych rodzajów pracy, jako pracy w szczególnych warunkach, o których mowa w ustawie o emeryturach pomostowych; 4. Kontroli warunków pracy w kontekście konieczności wydawania pracownikom napojów i/lub posiłków profilaktycznych. Klasyfikacja ciężkości pracy na podstawie wartości efektywnego wydatku energetycznego (netto) w ciągu zmiany roboczej (8h) wygląda następująco:

12 Wraz z rozpoczęciem wysiłku rośnie pobór tlenu. W wysiłkach podprogowych o stałej mocy (poniżej LT progu mleczanowego) pobór tlenu stabilizuje się po około 2 minutach. Stan stabilnego poboru tlenu nazywa się steady state. W wysiłkach ponadprogowych (powyżej LT progu mleczanowego) po zakończeniu szybkiej fazy wzrostu poboru tlenu (tj. po około 3 minutach wysiłku) steady state nie występuje, lecz pobór tlenu ciągle wzrasta co obrazuje wykres poniżej: Próg mleczanowy (LT), zwany progiem przemian beztlenowych lub progiem anaerobowym, to taka intensywność wysiłku (wielkość generowanej mocy, prędkość biegu itp.), po przekroczeniu której stężenie mleczanu we krwi przekracza poziom spoczynkowy i systematycznie wzrasta. Związane jest to z faktem że po przekroczeniu tego progu energia dostarczana jest w wyniku procesów beztlenowych. Deficyt tlenowy to różnica pomiędzy spodziewanym poborem tlenu, szacowanym na podstawie równowagi funkcjonalnej (steady state), a wielkością poboru tlenu (VO 2 ) w pierwszych minutach wysiłku. W wysiłkach podprogowych, tam gdzie stan równowagi funkcjonalnej jest osiągany, różnica ta jest łatwa do wyliczenia. Natomiast w wysiłkach ponadprogowych z powodu braku steady state w poborze tlenu wyliczenie deficytu tlenowego tym sposobem jest niemożliwe. Długiem tlenowym nazywamy nadwyżkę w poborze tlenu ponad wartość spoczynkową, jaka występuje po zakończeniu wysiłku. Wielkość długu tlenowego możemy określić zarówno po wysiłkach podprogowych, jak i ponadprogowych. W przebiegu długu tlenowego wyróżniamy trzy fazy:

13 fazę szybką, trwającą kilka minut, fazę wolną, trwającą do kilkudziesięciu minut, fazę ultrawolną, trwającą do kilku godzin. Po wysiłkach krótkotrwałych o intensywności podprogowej występuje jedynie faza szybka. Pozostałe dwie fazy długu tlenowego są obecne jedynie po wysiłkach intensywnych (ponadprogowych) oraz o przedłużonym czasie trwania. 2. Cel i przebieg ćwiczenia Zgodnie z załączoną instrukcją wykonania ćwiczenia. 3. Bibliografia: 1) Bezpieczeństwo pracy i ergonomia. Red. Nauk. D.Koradecka, Warszawa CIOP ) Ocena wielkości obciążenia pracą fizyczną na stanowiskach roboczych. Koradecka D., Bugajska J., CIOP 1998 Warszawa 3) Fizjologiczne podstawy wysiłku fizycznego. red. Jan Górski, wyd. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa ) Wprowadzenie do fizjologii klinicznej. Wyd.II. Warszawa, PZWL ) Podstawy fizjologii wysiłku fizycznego. A.Jaskólski, A. Jaskólska, Wydawnictwo AWF, Wrocław 2005

14 6) Wskazówki do ćwiczeń z fizjologii dla studentów wychowania fizycznego. Halina D.Halicka-Ambroziak, Roman Jusiak, Adam Martyn, Benedykt Opaszowski, Irena Szarska, Maria Tyszkiewicz, Bożena Witt, Wydawnictwa AWF, Warszawa ) Ergonomia. Maria Wykowska, Wydawnictwa AGH, Kraków 1994, 8) Podstawy fizjologii pracy materiały do ćwiczeń, Piotr Rybak, Politechnika Warszawska, 2005

Ćwiczenie 9. Podstawy fizjologii wysiłku fizycznego

Ćwiczenie 9. Podstawy fizjologii wysiłku fizycznego Ćwiczenie 9 Podstawy fizjologii wysiłku fizycznego Zagadnienia teoretyczne 1. Kryteria oceny wydolności fizycznej organizmu. 2. Bezpośredni pomiar pochłoniętego tlenu - spirometr Krogha. 3. Pułap tlenowy

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gdańsku ĆWICZENIE V BILANS ENERGETYCZNY

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gdańsku ĆWICZENIE V BILANS ENERGETYCZNY Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gdańsku ĆWICZENIE V BILANS ENERGETYCZNY Zagadnienia : 1.Bilans energetyczny - pojęcie 2.Komponenty masy ciała, 3.Regulacja metabolizmu

Bardziej szczegółowo

Tabela 1-1. Warunki środowiska zewnętrznego podczas badania i charakterystyka osoby badanej

Tabela 1-1. Warunki środowiska zewnętrznego podczas badania i charakterystyka osoby badanej Ćwiczenie 3 Klasyfikacja wysiłków fizycznych. Sprawność zaopatrzenia tlenowego podczas wysiłków fizycznych I Analiza zmian wybranych wskaźników układu krążenia i oddychania podczas wysiłku o stałej intensywności

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Piotr Krakowiak. na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia w Warszawie.

Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Piotr Krakowiak. na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia w Warszawie. Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Piotr Krakowiak na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 14.03.2014 w Warszawie. 1 2 S t r o n a WSTĘP Realizacja założeń treningowych wymaga pracy organizmu na

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Piotr Krakowiak. na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia w Warszawie.

Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Piotr Krakowiak. na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia w Warszawie. Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Piotr Krakowiak na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 08.05.2014 w Warszawie. 1 2 S t r o n a WSTĘP Realizacja założeń treningowych wymaga pracy organizmu na

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Paweł Kownacki. na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 20.05.2014 w Warszawie.

Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Paweł Kownacki. na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 20.05.2014 w Warszawie. Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Paweł Kownacki na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 20.05.2014 w Warszawie. 1 2 S t r o n a WSTĘP Realizacja założeń treningowych wymaga pracy organizmu na

Bardziej szczegółowo

10 AKTUALNE WYTYCZNE OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO DLA OBCIĄŻENIA PRACĄ FIZYCZNĄ

10 AKTUALNE WYTYCZNE OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO DLA OBCIĄŻENIA PRACĄ FIZYCZNĄ 10 AKTUALNE WYTYCZNE OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO DLA OBCIĄŻENIA PRACĄ FIZYCZNĄ MARCIN KRAUSE MAREK PROFASKA 10.1 Wprowadzenie Nie ma aktualnie przepisów prawnych dotyczących oceny ryzyka zawodowego dla obciążenia

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA IX. 3. Zaproponuj metodykę, która pozwoli na wyznaczenie wskaźnika VO nmax w sposób bezpośredni. POŚREDNIE METODY WYZNACZANIA VO 2MAX

ĆWICZENIA IX. 3. Zaproponuj metodykę, która pozwoli na wyznaczenie wskaźnika VO nmax w sposób bezpośredni. POŚREDNIE METODY WYZNACZANIA VO 2MAX ĆWICZENIA IX 1. Wydolność aerobowa tlenowa, zależy od wielu wskaźników fizjologicznych, biochemicznych i innych. Parametry fizjologiczne opisujące wydolność tlenową to: a) Pobór (zużycie) tlenu VO 2 b)

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gdańsku ĆWICZENIE III. AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA, A METABOLIZM WYSIŁKOWY tlenowy

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gdańsku ĆWICZENIE III. AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA, A METABOLIZM WYSIŁKOWY tlenowy Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gdańsku ĆWICZENIE III AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA, A METABOLIZM WYSIŁKOWY tlenowy AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA W ujęciu fizjologicznym jest to: każda

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

Definicje Ergonomia jest nauką o dostosowaniu stanowiska pracy, maszyn, narzędzi i wyposażenia do psychicznych i fizycznych możliwości człowieka. K. J

Definicje Ergonomia jest nauką o dostosowaniu stanowiska pracy, maszyn, narzędzi i wyposażenia do psychicznych i fizycznych możliwości człowieka. K. J ERGONOMIA ERGONOMIA - wprowadzenie Wykład -1 K. J. Czarnocki Ph.D. 1 Definicje Ergonomia jest nauką o dostosowaniu stanowiska pracy, maszyn, narzędzi i wyposażenia do psychicznych i fizycznych możliwości

Bardziej szczegółowo

KARTA REALIZACJI PROJEKTU Ergonomia. data zal. projektu: Grupa Wydział. ocena za projekt: Rok lp. data adnotacje do zajęć podpis prowadzącego

KARTA REALIZACJI PROJEKTU Ergonomia. data zal. projektu: Grupa Wydział. ocena za projekt: Rok lp. data adnotacje do zajęć podpis prowadzącego Z KARTA REALIZACJI PROJEKTU Ergonomia imię i nazwisko: tytuł projektu:... prowadzący:...... data zal. projektu: Grupa Wydział ocena za projekt: Rok lp. data adnotacje do zajęć podpis prowadzącego 4 5 6

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka Ćwiczenie nr 3 Temat: Zapotrzebowanie energetyczne

Bardziej szczegółowo

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska Źródła energii dla mięśni mgr. Joanna Misiorowska Skąd ta energia? Skurcz włókna mięśniowego wymaga nakładu energii w postaci ATP W zależności od czasu pracy mięśni, ATP może być uzyskiwany z różnych źródeł

Bardziej szczegółowo

ERGONOMIA Cz. 3. Wybrane czynniki ryzyka

ERGONOMIA Cz. 3. Wybrane czynniki ryzyka ERGONOMIA Cz. 3 Wybrane czynniki ryzyka CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻ ĄŻEŃ CZYNNIKAMI RYZYKA Prace w warunkach mikroklimatu gorącego Temperatura powietrza powodowana procesami technologicznymi przekracza 26 0

Bardziej szczegółowo

BILANS ENERGETYCZNY CZŁOWIEKA. Prof. Dr hab. Janusz Stanisław KELLER

BILANS ENERGETYCZNY CZŁOWIEKA. Prof. Dr hab. Janusz Stanisław KELLER BILANS ENERGETYCZNY CZŁOWIEKA Prof. Dr hab. Janusz Stanisław KELLER TRZY ZASADNICZE NIEPOROZUMIENIA I. Bilans energetyczny =//= bilans ciepła II. W procesach uwalniających energię uwalniają się: energia

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizjologii wysiłku dynamicznego i statycznego

Podstawy fizjologii wysiłku dynamicznego i statycznego P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A W Y D Z I A Ł Z A R Z Ą D Z A N I A LABORATORIUM ERGONOMII I KSZTAŁTOWANIA ŚRODOWISKA PRACY Podstawy fizjologii wysiłku dynamicznego i statycznego Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Katedra Morfologicznych i Czynnościowych Podstaw Kultury Fizycznej Kierunek: Wychowanie Fizyczne SYLABUS Nazwa przedmiotu

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra EKONOMIKI TURYSTYKI. Kierunek: TURYSTYKA I REKREACJA

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra EKONOMIKI TURYSTYKI. Kierunek: TURYSTYKA I REKREACJA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra EKONOMIKI TURYSTYKI Kierunek: TURYSTYKA I REKREACJA SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjologia pracy i wypoczynku

Bardziej szczegółowo

Fizjologia wysiłku fizycznego ćwiczenia cz.1. Wpływ wysiłku fizycznego na wybrane parametry fizjologiczne

Fizjologia wysiłku fizycznego ćwiczenia cz.1. Wpływ wysiłku fizycznego na wybrane parametry fizjologiczne Fizjologia wysiłku fizycznego ćwiczenia cz.1 Wpływ wysiłku fizycznego na wybrane parametry fizjologiczne Wysiłek fizyczny dynamiczny vs. statyczny Wpływ wysiłku fizycznego dynamicznego na RR, HR, SV, CO

Bardziej szczegółowo

powodują większe przyrosty ilości wydatkowanej energii przy relatywnie tej samej intensywności pracy. Dotyczy to wysiłków zarówno o umiarkowanej, jak

powodują większe przyrosty ilości wydatkowanej energii przy relatywnie tej samej intensywności pracy. Dotyczy to wysiłków zarówno o umiarkowanej, jak WSTĘP Wysiłek fi zyczny jest formą aktywności człowieka, wymagającą istotnych zmian czynności wszystkich niemal narządów, których funkcje dostosowywane są na bieżąco do zmiennych warunków środowiska wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

OBCIĄśENIE STATYCZNE I DYNAMICZNE W CZASIE PRACY

OBCIĄśENIE STATYCZNE I DYNAMICZNE W CZASIE PRACY PAŃSTWOWA WYśSZA SZKOŁA ZAWODOWA w Nowym Sączu BHP I ERGONOMIA C3 OBCIĄśENIE STATYCZNE I DYNAMICZNE W CZASIE PRACY Spis treści: 1. Wprowadzenie 2. Ocena obciąŝenia statycznego 3. Badanie reakcji organizmu

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Sportu Powszechnego Zakład: Fitness i Sportów siłowych Trening indywidualny w róŝnych etapach ontogenezy Osoby prowadzące przedmiot: 1. Aleksandra

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjologia Kod przedmiotu FII_03_SS_2012

Bardziej szczegółowo

wysiłki dynamiczne wysiłki statyczne pracę ujemną ogólne miejscowe krótkotrwałe średnim czasie trwania długotrwałe moc siły

wysiłki dynamiczne wysiłki statyczne pracę ujemną ogólne miejscowe krótkotrwałe średnim czasie trwania długotrwałe moc siły W zależności od rodzaju skurczów mięśni wyróżnia się: - wysiłki dynamiczne, w których mięśnie kurcząc się zmieniają swoją długość i wykonują pracę w znaczeniu fizycznym (skurcze izotoniczne lub auksotoniczne),

Bardziej szczegółowo

Wydolność fizyczna to zdolność do wykonywania aktywności fizycznej, którą jest każda aktywność ruchowa ciała z udziałem mięśni szkieletowych

Wydolność fizyczna to zdolność do wykonywania aktywności fizycznej, którą jest każda aktywność ruchowa ciała z udziałem mięśni szkieletowych Wydolność fizyczna to zdolność do wykonywania aktywności fizycznej, którą jest każda aktywność ruchowa ciała z udziałem mięśni szkieletowych powodująca wydatek energetyczny wyższy niż w spoczynku. Wydolność

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PRZYGOTOWANIA FIZYCZNEGO. pomagamy osiągnąć Twoje sportowe cele

LABORATORIUM PRZYGOTOWANIA FIZYCZNEGO. pomagamy osiągnąć Twoje sportowe cele LABORATORIUM PRZYGOTOWANIA FIZYCZNEGO pomagamy osiągnąć Twoje sportowe cele WYNIKI BADAŃ Imię i nazwisko: Maciej Bąk Na podstawie badań wydolnościowych wykonanych 24.02.2016 w Warszawie Maciej Bąk jest

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE FIZYCZNE II rok semestr 4 / studia stacjonarne. Specjalności: wf i gimnastyka korekcyjna, wf i edukacja dla bezpieczeństwa, wf i przyroda

WYCHOWANIE FIZYCZNE II rok semestr 4 / studia stacjonarne. Specjalności: wf i gimnastyka korekcyjna, wf i edukacja dla bezpieczeństwa, wf i przyroda Fizjologia WYCHOWANIE FIZYCZNE II rok semestr 4 / studia stacjonarne Specjalności: wf i gimnastyka korekcyjna, wf i edukacja dla bezpieczeństwa, wf i przyroda Tematyka ćwiczeń ( zajęcia 2 godz.) 1. Fizjologia

Bardziej szczegółowo

Test stopniowany przeprowadzony dnia: 2015-02-27 w Warszawie

Test stopniowany przeprowadzony dnia: 2015-02-27 w Warszawie tel. 602 349 181 e-mail: szczepan.wiecha@sportslab.pl www.sportslab.pl Imię Nazwisko: Bartłomiej Trela Test stopniowany przeprowadzony dnia: 2015-02-27 w Warszawie (bieżnia mechaniczna) SŁOWNICZEK POJĘĆ

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PRZYGOTOWANIA FIZYCZNEGO. pomagamy osiągnąć Twoje sportowe cele

LABORATORIUM PRZYGOTOWANIA FIZYCZNEGO. pomagamy osiągnąć Twoje sportowe cele LABORATORIUM PRZYGOTOWANIA FIZYCZNEGO pomagamy osiągnąć Twoje sportowe cele WYNIKI BADAŃ Imię i nazwisko: Katarzyna Wesołowska Na podstawie badań wydolnościowych wykonanych 24.02.2016 w Warszawie Katarzyna

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Fizjologia KOD S/I/st/4

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Fizjologia KOD S/I/st/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Fizjologia KOD S/I/st/4 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iii semestr 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5

Bardziej szczegółowo

ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCZNEGO Podręcznik dla studentów

ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCZNEGO Podręcznik dla studentów ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCZNEGO Podręcznik dla studentów ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCIKIES Podręcznik dla studentów Pod redakcją dr n. med. Bożeny Czarkowskiej-Pączek prof. dr. hab. n. med. Jacka

Bardziej szczegółowo

wysiłki dynamiczne wysiłki statyczne ogólne miejscowe krótkotrwałe średnim czasie trwania długotrwałe moc siły

wysiłki dynamiczne wysiłki statyczne ogólne miejscowe krótkotrwałe średnim czasie trwania długotrwałe moc siły W zależności od rodzaju skurczów mięśni wyróżnia się: - wysiłki dynamiczne, w których mięśnie kurcząc się zmieniają swoją długość i wykonują pracę w znaczeniu fizycznym (skurcze izotoniczne lub auksotoniczne),

Bardziej szczegółowo

Ergonomia i ochrona pracy - Projektowanie

Ergonomia i ochrona pracy - Projektowanie Ergonomia i ochrona pracy - Projektowanie PROJEKT ETAP 2. Ocena uciąŝliwości wysiłku fizycznego metodą chronometraŝowotabelaryczną wg Lehmanna. 1. Wstęp Do oceny uciąŝliwości wysiłku fizycznego metodą

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PRZYGOTOWANIA FIZYCZNEGO. pomagamy osiągnąć Twoje sportowe cele

LABORATORIUM PRZYGOTOWANIA FIZYCZNEGO. pomagamy osiągnąć Twoje sportowe cele LABORATORIUM PRZYGOTOWANIA FIZYCZNEGO pomagamy osiągnąć Twoje sportowe cele WYNIKI BADAŃ Imię i nazwisko: Marcin Bugowski Na podstawie badań wydolnościowych wykonanych 24.02.2016 w Warszawie Marcin Bugowski

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE WYTRZYMAŁOŚCI Z WYKORZYSTANIEM GIER. Kamil Michniewicz LZPN Zielona Góra

KSZTAŁTOWANIE WYTRZYMAŁOŚCI Z WYKORZYSTANIEM GIER. Kamil Michniewicz LZPN Zielona Góra SŁUBICE 03.08.2014 KSZTAŁTOWANIE WYTRZYMAŁOŚCI Z WYKORZYSTANIEM GIER Kamil Michniewicz LZPN Zielona Góra DEFINICJE: Wytrzymałość jest to zdolność organizmu do długotrwałego wysiłku fizycznego i zachowanie

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka - opis przedmiotu

Fizjologia człowieka - opis przedmiotu Fizjologia człowieka - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Fizjologia człowieka Kod przedmiotu 16.1-WL-WF-FCz Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Wychowanie fizyczne Profil

Bardziej szczegółowo

Trening plyometryczny piłkarzy. na etapie szkolenia specjalnego. Zbigniew Jastrzębski

Trening plyometryczny piłkarzy. na etapie szkolenia specjalnego. Zbigniew Jastrzębski Trening plyometryczny piłkarzy na etapie szkolenia specjalnego Zbigniew Jastrzębski Piłka nożna jest grą, która stawia coraz większe wymagania w zakresie przygotowania motorycznego. Około 40-50 lat temu

Bardziej szczegółowo

Karta Opisu Przedmiotu

Karta Opisu Przedmiotu Politechnika Opolska Wydział Wychowania Fizycznego i Fizjoterapii Kierunek studiów Profil kształcenia Poziom studiów Specjalność Forma studiów Semestr studiów Fizjoterapia Praktyczny Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

KARTA REALIZACJI PROJEKTU Ergonomia. prowadzący:... data zal. projektu: Grupa Wydział

KARTA REALIZACJI PROJEKTU Ergonomia. prowadzący:... data zal. projektu: Grupa Wydział KARTA REALIZACJI PROJEKTU Ergonomia Z imię i nazwisko: tytuł projektu:... prowadzący:...... data zal. projektu: Grupa Wydział ocena za projekt: Rok lp. data adnotacje do zajęć podpis prowadzącego 4 5 6

Bardziej szczegółowo

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia Aktywność fizyczna - jest to dowolna forma ruchu ciała

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ObciąŜenie treningowe wyraŝa wysiłek wykonywany przez sportowca w

ObciąŜenie treningowe wyraŝa wysiłek wykonywany przez sportowca w WYKŁAD III Struktura obciąŝeń treningowych Aby kierować treningiem sportowym naleŝy poznać relację pomiędzy przyczynami, a skutkami, pomiędzy treningiem, a jego efektami. Przez wiele lat trenerzy i teoretycy

Bardziej szczegółowo

Miara Praca Moc Ciśnienie Temperatura. Wyjaśnij pojęcia: Tętno: . ( ) Bradykardia: Tachykardia:

Miara Praca Moc Ciśnienie Temperatura. Wyjaśnij pojęcia: Tętno: . ( ) Bradykardia: Tachykardia: Imię i nazwisko. Sprawozdanie 1 Ocena:. Podpis.. Data oddania Data i podpis Przyporządkuj podane symbole jednostek do odpowiednich zmiennych. Miara Praca Moc Ciśnienie Temperatura Jednostka stopień Celcjusza

Bardziej szczegółowo

Pomiaru wydatku energetycznego można dokonać także na podstawie zachodzących w czasie pracy zmian fizjologicznych. Fakt ten umożliwia

Pomiaru wydatku energetycznego można dokonać także na podstawie zachodzących w czasie pracy zmian fizjologicznych. Fakt ten umożliwia Pomiaru wydatku energetycznego można dokonać, stosując różnego rodzaju metody: kalorymetrię bezpośrednią, kalorymetrię pośrednią, chronometrażowo tabelaryczną według Lehmanna, metodę oceny na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wysiłek krótkotrwały o wysokiej intensywności Wyczerpanie substratów energetycznych:

Wysiłek krótkotrwały o wysokiej intensywności Wyczerpanie substratów energetycznych: Zmęczenie Zmęczenie jako jednorodne zjawisko biologiczne o jednym podłożu i jednym mechanizmie rozwoju nie istnieje. Zmęczeniem nie jest! Zmęczenie po dniu ciężkiej pracy Zmęczenie wielogodzinną rozmową

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS w Cyklu Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Zakład Fizjoterapii Klinicznej i Praktyk Zawodowych Kierunek: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Rodzaj studiów i profil : Nazwa przedmiotu: Tryb studiów Rok Zakład

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka kliniczna w fizjoterapii Fizjoterapia, studia niestacjonarne II stopnia sem. 2

Diagnostyka kliniczna w fizjoterapii Fizjoterapia, studia niestacjonarne II stopnia sem. 2 SPRAWOZDANIE 1 IMIĘ I NAZWISKO GRUPA Diagnostyka kliniczna w fizjoterapii Fizjoterapia, studia niestacjonarne II stopnia sem. Ćwiczenia 1: Metody oceny układu sercowo-naczyniowego. Zadanie 1. Podaj wartość

Bardziej szczegółowo

Synergia aktywności fizycznej i odżywiania w rozwoju dzieci i młodzieży

Synergia aktywności fizycznej i odżywiania w rozwoju dzieci i młodzieży Synergia aktywności fizycznej i odżywiania w rozwoju dzieci i młodzieży dr Dariusz Szymczuk Wprowadzenie organizm obciążony wysiłkiem fizycznym ma większe zapotrzebowanie na pożywienie organizm dobrze

Bardziej szczegółowo

ROLA UKŁADU KOSTNO STAWOWEGO I MIĘŚNIOWEGO W PROCESIE PRACY

ROLA UKŁADU KOSTNO STAWOWEGO I MIĘŚNIOWEGO W PROCESIE PRACY Szkoły Ponadgimnazjalne Moduł II Foliogram 8 ROLA UKŁADU KOSTNO STAWOWEGO I MIĘŚNIOWEGO W PROCESIE PRACY FIZJOLOGIA PRACY to nauka, która bada: podstawowe procesy fizjologiczne, które zachodzą w układzie

Bardziej szczegółowo

OFERTA. Załącznik nr 1

OFERTA. Załącznik nr 1 Załącznik nr 1... miejscowość, data (pieczęć firmy) OFERTA Dane Wykonawcy: Nazwa:...... Siedziba:...... Adres poczty elektronicznej...... Strona internetowa...... Numer telefonu...... Numer faksu......

Bardziej szczegółowo

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania.

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. W czasie zajęć ocenie podlegają wyłącznie zaangażowanie i aktywność ucznia na zajęciach. Planowane są w semestrze: - 3 oceny z zadań

Bardziej szczegółowo

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07 Zmęczenie to mechanizm obronny, chroniący przed załamaniem funkcji fizjologicznych (wyczerpaniem) Subiektywne objawy zmęczenia bóle mięśni, uczucie osłabienia i wyczerpania, duszność, senność, nudności,

Bardziej szczegółowo

Trener Marcin Węglewski ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ

Trener Marcin Węglewski ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ Na optymalne przygotowanie zawodników do wysiłku meczowego składa się wiele czynników. Jednym z nich jest dobrze przeprowadzona rozgrzewka. (Chmura 2001) Definicja

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Fizjologia Rok akademicki: 2014/2015 Kod: JFM-1-203-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Fizyki i Informatyki Stosowanej Kierunek: Fizyka Medyczna Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia Forma

Bardziej szczegółowo

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA W ODNIESIENIU DO MODUŁÓW ŻYWIENIE W SPORCIE

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA W ODNIESIENIU DO MODUŁÓW ŻYWIENIE W SPORCIE Podstawy żywienia w sporcie Antropometria Pracownia dietetyczna I, II Fizjologia sportu Wybrane zagadnienia z metabolizmu wysiłku Diagnostyka laboratoryjna w sporcie Genetyka dietetyce i sporcie Żywienie

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej w Systemach Technicznych Symulacja prosta dyszy pomiarowej Bendemanna Opracował: dr inż. Andrzej J. Zmysłowski

Bardziej szczegółowo

Maksymalne wydzielanie potu w czasie wysiłku fizycznego może osiągać 2-3 litrów na godzinę zastanów się jakie mogą być tego konsekwencje?

Maksymalne wydzielanie potu w czasie wysiłku fizycznego może osiągać 2-3 litrów na godzinę zastanów się jakie mogą być tego konsekwencje? Ćwiczenia IV I. Termoregulacja wysiłkowa. Utrzymanie stałej temperatury ciała jest skomplikowanym procesem. Choć temperatura różnych części ciała może być różna, ważne jest utrzymanie temperatury wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

Test wydolności fizycznej Zachęcamy Cię do przeprowadzania jej co trzy miesiące i odnotowywania wyników w poniższej tabeli.

Test wydolności fizycznej Zachęcamy Cię do przeprowadzania jej co trzy miesiące i odnotowywania wyników w poniższej tabeli. Test wydolności fizycznej Wydolność fizyczna to zdolność organizmu do ciężkich lub długotrwałych wysiłków fizycznych bez szybko narastającego zmęczenia. Pojęcie wydolności fizycznej obejmuje również tolerancję

Bardziej szczegółowo

PRACA. MOC. ENERGIA. 1/20

PRACA. MOC. ENERGIA. 1/20 PRACA. MOC. ENERGIA. 1/20 Czym jest energia? Większość zjawisk w przyrodzie związana jest z przemianami energii. Energia może zostać przekazana od jednego ciała do drugiego lub ulec przemianie z jednej

Bardziej szczegółowo

Przydatność najprostszych wskaźników fizjologicznych. w ocenie wytrenowania zawodnika.

Przydatność najprostszych wskaźników fizjologicznych. w ocenie wytrenowania zawodnika. Przydatność najprostszych wskaźników fizjologicznych w ocenie wytrenowania zawodnika. Przemysław Kubala Wykres orientacyjnych wartości tętna i stref pracy w zależności od wieku. W oparciu o ten wykres

Bardziej szczegółowo

BIOMECHANICZNE PARAMETRY CHODU CZŁOWIEKA PO REKONSTRUKCJI WIĘZADŁA KRZYŻOWEGO PRZEDNIEGO. Sławomir Winiarski

BIOMECHANICZNE PARAMETRY CHODU CZŁOWIEKA PO REKONSTRUKCJI WIĘZADŁA KRZYŻOWEGO PRZEDNIEGO. Sławomir Winiarski Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu Wydział Wychowania Fizycznego BIOMECHANICZNE PARAMETRY CHODU CZŁOWIEKA PO REKONSTRUKCJI WIĘZADŁA KRZYŻOWEGO PRZEDNIEGO Sławomir Winiarski promotor dr hab. Alicja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU PZBad TRENER BADMINTONA

PROGRAM KURSU PZBad TRENER BADMINTONA Lp. PROGRAM KURSU PZBad TRENER BADMINTONA Liczba godzin - 40 (część ogólna i specjalistyczna) + 0 (praktyki) + egzamin Przedmiot CZĘŚĆ OGÓLNA Anatomia funkcjonalna z elementami antropologii 4 Teoria Liczba

Bardziej szczegółowo

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek Instytut Sportu Zakład Biochemii Biochemiczne wskaźniki przetrenowania Przetrenowanie (overtraining)- długotrwałe pogorszenie się dyspozycji sportowej zawodnika, na skutek kumulowania się skutków stosowania

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA SPORTU WYDZIAŁ WYCHOWANIE FIZYCZNE Studia stacjonarne II stopnia I rok/2semestr. Tematyka ćwiczeń:

FIZJOLOGIA SPORTU WYDZIAŁ WYCHOWANIE FIZYCZNE Studia stacjonarne II stopnia I rok/2semestr. Tematyka ćwiczeń: FIZJOLOGIA SPORTU WYDZIAŁ WYCHOWANIE FIZYCZNE Studia stacjonarne II stopnia I rok/2semestr Tematyka ćwiczeń: 1. Metody oceny kosztu energetycznego pracy mięśniowej. Metabolizm głównych substratów energetycznych

Bardziej szczegółowo

Szafy, garderoby, zabudowy wnęk Rydułtowy ul. Bema 3 Turza Śląska ul.. Bogumińska 21 tel./fax (032) 451-41-29

Szafy, garderoby, zabudowy wnęk Rydułtowy ul. Bema 3 Turza Śląska ul.. Bogumińska 21 tel./fax (032) 451-41-29 Odżywianie w konkurencjach wytrzymałościowych..część 2 Odżywianie jest nieodłącznym elementem procesu treningowego. Pozostałe elementy to trening i regeneracja. Wszystkie te elementy są jednakowo ważne

Bardziej szczegółowo

Biomechanika. dr n.med. Robert Santorek 2 ECTS F-1-P-B-18 studia

Biomechanika. dr n.med. Robert Santorek 2 ECTS F-1-P-B-18 studia Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Turystyka i Rekreacja

Turystyka i Rekreacja Wydział Zarządzania Nazwa programu kształcenia (kierunku) Turystyka i Rekreacja Poziom i forma studiów Studia I stopnia stacjonarne Specjalność: Ścieżka dyplomowania: Nazwa przedmiotu: Fizjologia człowieka

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Patofizjologia - opis przedmiotu

Patofizjologia - opis przedmiotu Patofizjologia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Patofizjologia Kod przedmiotu 12.9-WL-Lek-Pato Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny Rodzaj studiów

Bardziej szczegółowo

Kalkulator wydatku energetycznego uproszczoną metodą wg Lehmanna

Kalkulator wydatku energetycznego uproszczoną metodą wg Lehmanna Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Szczecinie Kalkulator wydatku energetycznego uproszczoną metodą wg Lehmanna Instrukcja obsługi aplikacji z odrobiną praktycznych komentarzy Piotr

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Biomechanika z elementami ergonomii. Pierwszy

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Biomechanika z elementami ergonomii. Pierwszy YL AB U MODUŁ U ( PRZDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów pecjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Biomechanika z elementami ergonomii

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011

OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011 OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011 DLACZEGO DOROSŁY CZŁOWIEK (O STAŁEJ MASIE BIAŁKOWEJ CIAŁA) MUSI SPOŻYWAĆ BIAŁKO? NIEUSTAJĄCA WYMIANA BIAŁEK

Bardziej szczegółowo

Pomiar ciśnienia krwi metodą osłuchową Korotkowa

Pomiar ciśnienia krwi metodą osłuchową Korotkowa Ćw. M 11 Pomiar ciśnienia krwi metodą osłuchową Korotkowa Zagadnienia: Oddziaływania międzycząsteczkowe. Siły Van der Waalsa. Zjawisko lepkości. Równanie Newtona dla płynięcia cieczy. Współczynniki lepkości;

Bardziej szczegółowo

Robert Włodarski Oddział Kliniczny Anestezjologii i Intensywnej Terapii 10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką Bydgoszcz

Robert Włodarski Oddział Kliniczny Anestezjologii i Intensywnej Terapii 10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką Bydgoszcz Robert Włodarski Oddział Kliniczny Anestezjologii i Intensywnej Terapii 10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką Bydgoszcz Monitorowanie metabolizmu chorych w ciężkiej sepsie poprzez pomiar wydatku

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży

Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży Michał Wilk Katedra Teorii i Praktyki Sportu AWF Katowice Wilk Sport Team Etapy szkolenia sportowego 0 1 2 3 4 Przedwstępny Wszechstronny Ukierunkowany

Bardziej szczegółowo

Ocena funkcjonalna chodu i innych form lokomocji.

Ocena funkcjonalna chodu i innych form lokomocji. Ocena funkcjonalna chodu i innych form lokomocji W analizie funkcji motorycznych osób niepełnosprawnych nosprawnych szczególn lną rolę ma ocena możliwo liwości ruchowych związanych zanych z różnymi sposobami

Bardziej szczegółowo

Plan i program Kursu Instruktorów Rekreacji Ruchowej część ogólna

Plan i program Kursu Instruktorów Rekreacji Ruchowej część ogólna Plan i program Kursu Instruktorów Rekreacji Ruchowej część ogólna Lp. Przedmiot Prowadzący Ilość godzin 1 Anatomia dr Jarosław Domaradzki 8 2 Antropomotoryka dr Marek Konefał 8 3 Teoria sportu Mgr Leszek

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Katedra Morfologicznych i Czynnościowych Podstaw Kultury Fizycznej Kierunek: Wychowanie Fizyczne SYLABUS Nazwa przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Moduł 2: Czym jest odżywianie sportowe? HERBALIFE24

Moduł 2: Czym jest odżywianie sportowe? HERBALIFE24 Moduł 2: Czym jest odżywianie sportowe? HERBALIFE24 Czym jest odżywianie sportowe? Witaj w module 2! W tym module omówimy szczegółowo odżywianie sportowe, proces metabolizmu i pory, w jakich należy spożywać

Bardziej szczegółowo

SIŁA 2015-04-15. Rodzaje skurczów mięśni: SKURCZ IZOTONICZNY ZDOLNOŚĆ KONDYCYJNA

SIŁA 2015-04-15. Rodzaje skurczów mięśni: SKURCZ IZOTONICZNY ZDOLNOŚĆ KONDYCYJNA SIŁA ZDOLNOŚĆ KONDYCYJNA Rodzaje skurczów mięśni: skurcz izotoniczny wiąże się ze zmianą długości mięśnia przy stałym poziomie napięcia mięśniowego. Występuje gdy mięsień może się skracać, ale nie generuje

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

New Life. Twoja droga do lepszej sylwetki! Dawid Pławecki www.jakdobrzeschudnac.pl. Copyright 2015 info@jakdobrzeschudnac.pl

New Life. Twoja droga do lepszej sylwetki! Dawid Pławecki www.jakdobrzeschudnac.pl. Copyright 2015 info@jakdobrzeschudnac.pl New Life Twoja droga do lepszej sylwetki! Dawid Pławecki www.jakdobrzeschudnac.pl Copyright 2015 info@jakdobrzeschudnac.pl UWAGA: Wszystkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana,

Bardziej szczegółowo

Mierniki wartości pokarmowej pasz i zapotrzebowania zwierząt

Mierniki wartości pokarmowej pasz i zapotrzebowania zwierząt Mierniki wartości pokarmowej pasz i zapotrzebowania zwierząt W Polsce obowiązują dwa systemy oceny wartości pokarmowej pasz i potrzeb pokarmowych przeżuwaczy: francuski - INRA, niemiecki - DLG. Mierniki

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA (skrajne daty)

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA (skrajne daty) SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2016-2019 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Biomechanika i ergonomia pracy Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski

Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski Cechy motoryczne człowieka Szybkość: polega na przemieszczaniu fragmentów ciała, lub też całego ciała w jak najkrótszym czasie, a zatem

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

Instrukcja stanowiskowa

Instrukcja stanowiskowa POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Budownictwa, Mechaniki i Petrochemii Instytut Inżynierii Mechanicznej w Płocku Zakład Aparatury Przemysłowej LABORATORIUM WYMIANY CIEPŁA I MASY Instrukcja stanowiskowa Temat:

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA NR 06-2 POMIARY TEMPA METABOLIZMU METODĄ TABELARYCZNĄ

INSTRUKCJA NR 06-2 POMIARY TEMPA METABOLIZMU METODĄ TABELARYCZNĄ LABORATORIUM OCHRONY ŚRODOWISKA - SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ - INSTRUKCJA NR 06- POMIARY TEMPA METABOLIZMU METODĄ TABELARYCZNĄ 1. Cel istrukcji Celem istrukcji jest określeie metodyki postępowaia w celu

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

Zestaw ćwiczeń laboratoryjnych z Biofizyki dla kierunku Fizjoterapia

Zestaw ćwiczeń laboratoryjnych z Biofizyki dla kierunku Fizjoterapia Zestaw ćwiczeń laboratoryjnych z Biofizyki dla kierunku Fizjoterapia 1. Ćwiczenie wprowadzające: Wielkości fizyczne i błędy pomiarowe. Pomiar wielkości fizjologicznych 2. Prąd elektryczny: Pomiar oporu

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA

EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA Dariusz Zuba Instytut Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra J. Sehna w Krakowie Prawo o ruchu drogowym Ustawa z dnia 20.06.1997 r. (Dz. U. Nr 98, poz. 602) Prawo o ruchu drogowym Ustawa

Bardziej szczegółowo

Ocena wydatku energetycznego na stanowisku pracy piekarza metodą chronometrażowo-tabelaryczną wg Lehmanna

Ocena wydatku energetycznego na stanowisku pracy piekarza metodą chronometrażowo-tabelaryczną wg Lehmanna Zeszyty Naukowe SGSP 2016, nr 59/3/2016 mł. bryg. dr inż. Anna Prędecka mgr inż. Magdalena Węgrzyn mł. kpt. mgr inż. Michał Sowa mgr inż. Emil Sulak Wydział Inżynierii Bezpieczeństwa Cywilnego Szkoła Główna

Bardziej szczegółowo

Dieta ketogenna ARKADIUSZ KOGUT

Dieta ketogenna ARKADIUSZ KOGUT Dieta ketogenna ARKADIUSZ KOGUT Odżywianie oparte na tłuszczach jest coraz częściej stosowane w sportach wytrzymałościowych. Jakie korzyści płyną ze wzrostu spożycia lipidów i kiedy można stosować taką

Bardziej szczegółowo

wykłady 30, ćwiczenia - 60 wykłady 20, ćwiczenia - 40 Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta

wykłady 30, ćwiczenia - 60 wykłady 20, ćwiczenia - 40 Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta Lp. Element Opis 1 Nazwa Fizjologia Wysiłku Fizycznego I, II 2 Typ obowiązkowy 3 Instytut Nauk o Zdrowiu 4 Kod PPWSZ F_03 Kierunek, kierunek: Fizjoterapia 5 specjalność, specjalność: poziom i profil poziom

Bardziej szczegółowo

Ergonomia Wydatek energetyczny lakiernika

Ergonomia Wydatek energetyczny lakiernika Ergonomia Wydatek energetyczny lakiernika Andrzej Wölk 1 Spis treści: 1 A teoretyczny 3-9 2 B praktyczny 10 22 Polecenie 1 10-11 Polecenie 2 12-22 3 Literatura 23 2 1. A Teoretyczny Całkowity wydatek energetyczny

Bardziej szczegółowo