This article appeared in a journal published by Elsevier. The attached copy is furnished to the author for internal non-commercial research and

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "This article appeared in a journal published by Elsevier. The attached copy is furnished to the author for internal non-commercial research and"

Transkrypt

1 This article appeared in a journal published by Elsevier. The attached copy is furnished to the author for internal non-commercial research and education use, including for instruction at the authors institution and sharing with colleagues. Other uses, including reproduction and distribution, or selling or licensing copies, or posting to personal, institutional or third party websites are prohibited. In most cases authors are permitted to post their version of the article (e.g. in Word or Tex form) to their personal website or institutional repository. Authors requiring further information regarding Elsevier s archiving and manuscript policies are encouraged to visit:

2 o t o l a r y n g o l o g i a p o l s k a 6 8 ( ) Dostępne online ScienceDirect journal homepage: Artykuł oryginalny/original research article Skala Warszawska A E oceny endoskopowych zmian w krtani związanych z refluksem gardłowo-krtaniowym. Korelacja ze skalą patologii refluksowej (RFS) Warsaw A E scale of endoscopic pharyngo-laryngeal findings associated with laryngopharyngeal reflux. Correlation with reflux finding score (RFS) Anna Domeracka-Kołodziej 1, *, Elżbieta M. Grabczak 2, Marta Dąbrowska 2, Magdalena Lachowska 1, Ewa Osuch-Wójcikiewicz 1, Kazimierz Niemczyk 1 1 Katedra i Klinika Otolaryngologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Kazimierz Niemczyk, Warszawa, Polska 2 Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Kierownik: prof. dr hab. n. med. Ryszarda Chazan, Warszawa, Polska i n f o r m a c j e o a r t y k u l e a b s t r a c t Historia artykułu: Otrzymano: Zaakceptowano: Dostępne online: Słowa kluczowe: refluks krtań dysfonia przewlekły kaszel wideolaryngoskopia Keywords: Laryngopharyngeal reflux Larynx Dysphonia Chronic cough Videolaryngoscopy Introduction: Changes associated with laryngopharyngeal reflux (LPR) are usually related to the posterior part of the larynx and called posterior laryngitis. Pathologic refluxinduced mucosal changes within the larynx are easily detected with the use of videolaryngoscopy (VLS). To the multitude of described changes within the larynx that are associated with the existence of LPR Belafsky introduced assessment with 26 scale points describing changes in the larynx (RFS; reflux finding score). Aim of the study: The aim of this study was to introduce our proposal of a new scale of endoscopic pharyngo-laryngeal findings associated with laryngopharyngeal reflux named Warsaw A E scale. For that reason the new scale was compared to the RFS scale of Belafsky. Material and method: A total of 249 patients were involved in this restospective study. The reflux disease was confirmed by gastroenetrologists. Larynx was evaluated with the use of videolaryngoscopy. Morphological changes within the larynx and pharynx were assessed using 1) the RFS scale according to Belafsky, 2) and using our proposed scale named Warsaw A E scale. The results were compared. Results: All patients received at least 7 points in RFS scale of Belafsky. Using Warsaw A E scale, there were no patients found with the videolaryngoscopic image of the larynx classified as A type. In both the women's group, as well as the group of men prevailed type C. The comparison of the two scales showed correlation between them. Conclusions: The study showed * Adres do korespondencji: Katedra i Klinika Otolaryngologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Banacha 1a, Warszawa, Polska. Tel.: ; fax: Adres (A. Domeracka-Kołodziej) /$ see front matter 2013 Polish Otorhinolaryngology - Head and Neck Surgery Society. Published by Elsevier Urban & Partner Sp. z o.o. All rights reserved.

3 190 o t o l a r y n g o l o g i a p o l s k a 6 8 ( ) a statistically significant correlation of Warsaw A E scale of laryngopharyngeal changes with a commonly used scale of RFS according to Belafsky. It was found that the Warsaw A E scale is easier to use and less time consuming Polish Otorhinolaryngology - Head and Neck Surgery Society. Published by Elsevier Urban & Partner Sp. z o.o. All rights reserved. Wprowadzenie Związek zmian patologicznych krtani, a w szczególności jej tylnego odcinka, z chorobami przewodu pokarmowego powodującymi występowanie refluksów patologicznych obecnie nie budzi już wątpliwości. Jednak opisy tego zjawiska, jego mechanizmu, diagnostyki w dalszym ciągu są przedmiotem bardzo dużej ilości publikacji. Oznacza to, że jest to problem ważny i nie do końca rozwiązany. Prace badawcze związane z refluksem jako czynnikiem sprawczym wielu dolegliwości ze strony górnych i dolnych dróg oddechowych, a zwłaszcza chorób w zakresie otolaryngologii, zaczynają ukazywać się sukcesywnie od lat 60. XX wieku [1 5]. W latach 80. XX wieku Koufman [6, 7] w wielu pracach opisał szkodliwe działanie refluksu w chorobach ORL. Uznał refluks jako czynnik sprawczy zaburzeń głosu u 40 60% pacjentów. Podkreślił, że refluks u tych pacjentów różni się od pacjentów gastrologicznych i wprowadził nazwę laryngopharyngeal reflux (LPR). Specyficzna rola różnych czynników w zapaleniu krtani interesuje zatem zarówno gastroenterologów [8 10], pulmonologów [11 14], kardiologów [15, 16] jak i laryngologów oraz foniatrów [6, 17 20]. Znaczenie diagnozy i leczenia pozaprzełykowych objawów GERD (gastroesophageal reflux disease), w tym przewlekłego zapalenia tylnego odcinka krtani, jest więc ciągle aktualne [21 23]. Amerykańska Akademia Otorynolaryngologów Chirurgów Głowy i Szyi (AAO-HNS) przyjęła nazwę refluks krtaniowo- -gardłowy (LPR) jako termin medyczny [22]. Definiowany jest on jako wsteczny ruch zawartości żołądka poprzez przełyk do gardła i krtani [24] i jest przewlekłym procesem chorobowym [20]. Spowodowane przez LPR refluksowe zapalenie krtani to ostre lub częściej przewlekłe objawy lub uszkodzenie śluzówki spowodowane przez nieprawidłowy refluks zawartości żołądka do górnych dróg oddechowych [25]. Niepowikłany LPR definiuje się jako istnienie gardłowego refluksu z ph 4 bez obecności zwężenia głośni/podgłośni, raka, leukoplakii, ruchów paradoksalnych fałdów głosowych lub formacji ziarninowych [26]. Krtań pacjenta z występowaniem LPR cechują zmiany o charakterze zapalnym, ale z nasileniem wyraźnie w okolicy tylnej, która sąsiaduje z wejściem do przełyku [27, 28]. Chociaż uszkodzenia związane z refluksem często dotyczą tylnej części krtani, termin,,laryngitis posterior w tym wypadku wydaje się zawężony, ponieważ wskutek refluksu może dojść do zmian patologicznych dużej części tkanek krtani [29]. Wraz z pojawieniem się nowych narzędzi diagnostycznych zwiększyły sie możliwości rozpoznawcze. Patologiczne zmiany śluzówki krtani wywołane przez refluks mogą być wykryte w wideolaryngoskopii (VLS) [30]. Wobec mnogości opisywanych zmian w krtani związanych z istnieniem LPR Belafsky wprowadził 26-punktową skalę oceny refluksowych zmian w krtani (RFS; Reflux Finding Score) obejmującą 8 aspektów zmian patologicznych stwierdzanych w badaniu laryngoskopowym. Ocena RFS wyższa niż 7 punktów sugeruje istnienie LPR. Sama skala nie przewiduje w 100% pewności obecności ani wykluczenia LPR [24]. RFS >7 pkt może być spowodowane też innymi przyczynami, jak przewlekła infekcja, alergia, choroby autoimmunizacyjne czy rak krtani. Diagnostyka różnicowa zmian fałdów głosowych musi obejmować lokalizację zmiany (ograniczona/rozlana, fałdy głosowe/przedsionkowe), cechy obrzęku i przekrwienia fałdów głosowych, typ zmiany (cysta, guzek, polip, ziarniniak) i towarzyszące objawy. Niemniej jednak RFS jest powtarzalnym, wiarygodnym i dokładnym narzędziem oceniającym skuteczność leczenia pacjentów z LPR [29]. Powstały też inne skale zmian laryngoskopowych [31, 32], ale nie są one w powszechnym użyciu, w przeciwieństwie do RFS. Cele 1. Opisanie cech morfologicznych zmian patologicznych tylnego odcinka krtani i gardła dolnego o etiologii refluksowej u pacjentów zgłaszających się do foniatry z powodu utrzymujących się zmian jakości głosu lub/i z powodu przewlekłego kaszlu. 2. Uzasadnienie zastosowania własnej warszawskiej skali A E refluksowych zmian morfologicznych krtani poprzez porównanie i wykazanie korelacji ze skalą punktową RFS według Belafsky'ego. Materiał i metody W latach , spośród osób diagnozowanych i leczonych w Poradni Foniatrycznej SP CSK WUM, u 576 pacjentów w badaniu wideolaryngoskopowym rozpoznano cechy przewlekłego zapalenia tylnego odcinka krtani (tzw. laryngitis posterior). U 249 osób (43,23%) w trakcie diagnostyki została potwierdzona przez gastrologów choroba refluksowa przełyku (GERD) i grupa ta stanowi materiał niniejszej pracy. Wśród nich było 166 kobiet, których wiek wynosił średnio 52,7 roku (SD 14,1), oraz 83 mężczyzn w wieku śr. 49,7 roku (SD 16,1). Badania były wykonywane przez tę samą osobę, w tych samych warunkach i z zastosowaniem tej samej aparatury. Pacjentów proszono o samodzielne wypełnienie ankiety RSI wg Belafsky'ego, dotyczącej nasilenia dolegliwości w skali

4 o t o l a r y n g o l o g i a p o l s k a 6 8 ( ) Tabela I Skala patologii refluksowej (RFS) wg Belafsky'ego Table I The scale of gastroesophageal reflux pathology (Reflux Finding Score, RFS) according to Belafsky Skala patologii krtaniowej (RFS) Obrzęk podgłośniowy 0 = nieobecny 2 = obecny Obliteracja kieszonek krtaniowych 2 = częściowo 4 = całkowicie Przekrwienie śluzówki 2 = tylko okolica nalewek 4 = całkowicie Obrzęk fałdów głosowych 1 = lekki 2 = umiarkowany 3 = ciężki 4 = polipowaty Obrzęk śluzówki krtani 1 = lekki 2 = umiarkowany 3 = ciężki 4 = zwężający światło krtani Przerost śluzówki tylnego spoidła 1 = lekki 1 2 = umiarkowany 2 3 = ciężki 3 4 = zwężający światło krtani Ziarniniak 0 = nieobecny 2 = obecny Gęsta wydzielina śluzowa 0 = nieobecna 2 = obecna Suma punktów 1 podobny do wąsów nawis 2 gruba, prosta linia w poprzek tylnej ściany krtani 3 wpukla się do światła krtani 1 5 punktów. Wartości RSI do 10 pkt. uznano za normę, powyżej 13 za sugerujące istnienie LPR [26]. U wszystkich pacjentów wykonywano badanie laryngoskopowe lusterkowe oraz wideolaryngostroboskopię lupową z sześciokrotnym powiększeniem obrazu. Używano wideolaryngostroboskopu STORZ 8020 z optyką sztywną STORZ 8704 D i miniaturową telekamerą STORZ SL PAL Za pomocą nagrywarki DVD dokonywano rejestracji obrazu krtani na płycie DVD. Wykonywano fotografię na papierze w czasie ustawienia fonacyjnego i oddechowego fałdów głosowych. Zmiany w krtani oceniano w skali patologii refluksowej RFS wg Belafsky'ego (Tab. I), w której RFS powyżej 7 pkt wskazuje na obecność LPR (daje około 95% pewności) [24]. Do badania zakwalifikowano 249 pacjentów, których zmiany w krtani były ocenione powyżej 7 punktów. Obraz morfologiczny zmian w krtani i gardle dolnym oceniano również z zastosowaniem klasyfikacji własnej, którą nazwano warszawską skalą A E (Tab. II) [17]. Do analiz statystycznych wykorzystano pakiet Statistica 10 firmy StatSoft oraz Program Calc pakietu OpenOffice.org Dla wielkości o charakterze liczbowym obliczano statystyki podstawowe. Dla zilustrowania zależności między dwiema wielkościami wyrażonymi w skali nominalnej lub porządkowej stosowano tabele wielodzielcze. W przypadkach, gdy obie wielkości były wyrażone w skali porządkowej, siłę związku między nimi wyrażano poprzez obliczenie współczynnika korelacji R-Spearmana. Test t-studenta wybierano tam, gdzie wielkości badane miały charakter liczbowy. Gdy grup było więcej niż dwie (analiza ABCDE), stosowano analizę wariancji ANOVA. Tabela II Warszawska skala A E opisująca zmiany patologiczne krtani i gardła dolnego będące wynikiem refluksu krtaniowo-gardłowego Table II Warsaw A E scale describing the lesions in the larynx and pharynx as a result of laryngopharyngeal reflux Typ patologii Wyniki Opis mian patologicznych A zapalenie błony śluzowej spoidła tylnego i tylnych odcinków fałdów głosowych (modzele i owrzodzenia) B obraz A oraz zapalenie błony śluzowej nalewek i okolicy międzynalewkowej C obraz A lub B oraz zapalenie i pogrubienie okolicy zanalewkowej, fałdów przedsionkowych i fałdów nalewkowo nagłośniowych D obraz A lub B lub C oraz zapalenie i pogrubienie błony śluzowej gardła dolnego E obraz A lub B lub C lub D oraz obrzęki podgłośniowe lub zaburzenia ruchomości stawów nalewkowo- -pierściennych lub ziarniniaki kontaktowe lub zmiany przerostowe fałdów głosowych Najczęściej jako główną dolegliwość chorzy zgłaszali utrzymujące się lub nawracające zaburzenia głosu (dysfonię) i przewlekły kaszel, co wynika ze specyfiki Poradni Foniatrycznej. Najczęstszymi dolegliwościami laryngologicznymi były zaburzenia głosu, kaszel i chrząkanie; gastrologicznymi zgaga (Tab. III). W całej badanej grupie średnia wartość punktacji w skali objawów refluksowych (RSI) według Belafsky'ego wynosiła 12,7 punktu, w grupie kobiet 12,8 (SD = 8,57), a w grupie mężczyzn 12,6 (SD = 6,76). Średnie RSI dla kobiet i mężczyzn nie różniło się znamiennie (p = 0,885). Wszyscy pacjenci uzyskali w skali patologii refluksowej (RFS) według Belafsky'ego ocenę równą lub powyżej 7 punktów. Oznacza to, że u wszystkich pacjentów można było podejrzewać etiologię refluksową zmian w krtani Tabela III Dolegliwości zgłaszane przez badanych pacjentów (n = 249) z podziałem na laryngologiczne i gastryczne Table III Laryngeal and gastric symptoms reported by patients (n = 249) Dolegliwości * Ilość % grupy osób badanej Laryngologiczne Zaburzenia głosu ,18% Kaszel ,44% Chrząkanie ,59% Zaburzenia oddychania 70 28,11% Bóle i pieczenie gardła 32 12,85% Uczucie przeszkody w gardle,,globus 21 8,43% Gastryczne Zgaga ,87% Zaburzenia połykania 45 18,07% Regurgitacje kwaśne lub gorzkie 18 7,23% * możliwość współistnienia dolegliwości

5 192 o t o l a r y n g o l o g i a p o l s k a 6 8 ( ) Tabela IV Wyniki oceny zmian morfologicznych w warszawskiej skali A E refluksowej patologii krtani Table IV Evaluation of pathomorphological changes within the larynx caused by reflux according to the Warsaw A E scale Płeć Typ patologii A B C D E Kobiety 29 (17,47%) 59 (35,54%) 51 (30,72%) 27 (16,27%) Mężczyźni 10 (12,05%) 34 (40,96%) 17 (20,48%) 22 (26,51%) z pewnością 95% [24]. W grupie kobiet średnia wartość punktacji w skali RFS wynosiła 11,45 (SD = 2,33), w grupie mężczyzn 11,8 (SD = 2,55). Nie stwierdzono braku znamienności statystycznej w różnicy średniej punktacji RFS pomiędzy grupą kobiet i mężczyzn (p = 0,28). Wyniki oceny zmian morfologicznych w warszawskiej skali A E oceniającej patologie refluksową przedstawia tabela IV. W badanej grupie nie było pacjentów z obrazem laryngoskopowym krtani zakwalifikowanym do typu A. Zarówno w grupie kobiet, jak i mężczyzn przeważał typ C. Rozkłady ABCDE nie różnią się znamiennie między kobietami a mężczyznami (p = 0,088). Ze względu na to, że w literaturze tematu powszechnie podawane są wyniki oceny zmian laryngoskopowych w krtani w skali RFS (Tab. I), porównano uzyskane w badaniu własnym wyniki w skali RFS z wynikami warszawskiej skali A E (Tab. V), wykazując korelację tych dwóch skal. Zarówno w grupie kobiet, jak i mężczyzn analiza wariancji RFS w grupach BCDE wykazała silną znamienną statystycznie zależność (p < 0,00001). W grupie kobiet wartość współczynnika korelacji rangowej R-Spearmana była równa 0,82 (p < 0,0001), w grupie mężczyzn była równa 0,83 (p < 0,0001), co wskazuje na silną korelację dodatnią. Oznacza to, że wraz zaawansowaniem zmian ocenianych w warszawskiej skali A E punktacja w skali RFS rośnie (Tab. V). Omówienie Pacjent z objawami pozaprzełykowymi choroby refluksowej przełyku może zgłosić się po pierwszą poradę do lekarza rodzinnego, kardiologa, laryngologa, pulmonologa, czasami do alergologa. Kiedy u chorego występuje często zgaga lub zarzucanie treści pokarmowej, to ustalenie, że chodzi o GERD, i potwierdzenie tego dostępnymi metodami gastrologicznymi nie nastręcza obecnie trudności. Jeżeli jednak pacjent nie odczuwa dolegliwości gastrycznych, o ile nie pomyśli się o możliwości refluksowej etiologii zgłaszanych dolegliwości, to po przeprowadzeniu czaso- i kosztochłonnych badań diagnostycznych można znaleźć się na początku drogi i wtedy kontynuowane jest polipragmatyczne leczenie objawowe z niepełnym efektem terapeutycznym. Co gorsza, przy zaostrzeniach objawów ocenianych mylnie jako obraz infekcji układu oddechowego stosowana jest często antybiotykoterapia. Może ona zmniejszyć ostre objawy zapalne, ale poprzez uboczne działanie w zakresie przewodu pokarmowego może spowodować rozczarowanie pacjenta i lekarza, ponieważ dolegliwości, może o mniejszym nasileniu, ale występują nadal. Tak powstaje efekt,,błędnego koła. Dolegliwości gastryczne po leczeniu lekami przeciwrefluksowymi ustępują zdecydowanie szybciej niż objawy pozaprzełykowe. Jeżeli nie ukierunkujemy pacjenta z okresowymi zaburzeniami głosu, uporczywym chrząkaniem czy przewlekłym kaszlem na dodatkowe, uzupełniające specjalistyczne leczenie foniatryczne, to utrwalone zmiany organiczne krtani staną się przyczyną łańcucha zmian czynnościowych. Wówczas dolegliwości zgłaszane wtedy przez pacjenta mogą wydawać się niewspółmiernie duże do stwierdzanych objawów w krtani. W niniejszej pracy podjęto próbę dokonania całościowej oceny stanu krtani u osób zgłaszających się do foniatry, najczęściej z powodu utrzymujących się zaburzeń głosu lub/i z powodu przewlekłego kaszlu z potwierdzonym Tabela V Podsumowująca tabela dwudzielcza: częstości obserwowane (grupy BCDE a skala RFS) Table V Pathology type according to Warsaw A E scale compared to RFS by Belafsky RFS Typ patologii Kobiety Mężczyźni A B C D E A B C D E 7 5 (17,24%) 1 (10,00%) 8 10 (34,48%) 1 (1,70%) 5 (50,00%) 1 (2,95%) 9 14 (48,28%) 4 (6,78%) 1 (1,96%) 4 (40,00%) 3 (8,82%) (32,20%) 1 (1,96%) 11 (32,34%) 2 (11,76%) (30,51%) 8 (15,69%) 11 (32,34%) 2 (11,76%) (18,64%) 19 (37,25%) 3 (3,71%) 6 (17,65%) 5 (23,53%) 3 913,64%) 13 3 (5,08%) 5 (9,81%) 3 (3,71%) 1 (2,95%) 1 917,65%) 3 (13,64%) 14 2 (3,39%) 9 (17,65%) 7 (29,64%) 1 (2,95%) 5 (29,42%) 5 (22,73%) 15 1 (1,70%) 4 (7,84%) 6 (22,21%) 2 (5,88%) 5 (27,27%) 16 2 (3,92%) 4 (14,81%) 1 (9,09%) 17 1 (1,96%) 4 (14,81%) 4 (9,09%) 18 1 (1,96%) 0 1 (4,54%)

6 o t o l a r y n g o l o g i a p o l s k a 6 8 ( ) w badaniach gastrologicznych GERD, u których dolegliwości i obraz morfologiczny krtani są konsekwencją istnienia refluksów przełykowo-gardłowych (LPR). W ocenie obrazu morfologicznego krtani zastosowano własną systematykę tych zmian, nadając jej określenie warszawska skala A E. Powtarzalność obrazów zmian dotyczących krtani i krtaniowej części gardła dała możliwość Manieckiej-Aleksandrowicz i Domerackiej-Kołodziej [17] wyodrębnienia 5 postaci refluksowego zapalenia krtani i gardła dolnego. Dwie pierwsze, A (laryngitis posterior) i B (obręczowa), dotyczą ogólnie opisywanych i już od dawna kojarzonych z refluksem zmian zlokalizowanych głównie w spoidle tylnym i przestrzeni międzynalewkowej. Postać C (siodłowata) i D (pseudoguzowa) obejmują zmiany zarówno w krtani, jak i części krtaniowej gardła. Dotyczą przedsionka krtani: fałdy nalewkowo-nagłośniowe, fałdy przedsionkowe oraz charakterystyczny siodłowaty obrzęk łączący krtań z ustami przełyku i przybierający czasami formy pseudoguza gardła dolnego. Postać E (mieszana) dotyczy powikłań w postaci zmian przerostowych i zaburzenia ruchomości fałdów głosowych. W grupie pacjentów omawianych w niniejszej pracy nie było osób z obrazem laryngoskopowym zakwalifikowanym do typu A. Izolowany obraz laryngitis posterior jest najrzadziej obserwowany u pacjentów zgłaszających się do foniatry, ponieważ czas od wystąpienia pierwszych dolegliwości do wizyty w Poradni Foniatrycznej wpływa na rozprzestrzenianie się zmian patologicznych w krtani. W materiale Manieckiej-Aleksandrowicz i Domerackiej-Kołodziej [17] typ A stwierdzono u 7,7% badanych pacjentów. Znamienność warszawskiej skali A E w ocenie refluksowych zmian krtani i gardła dolnego wykazano poprzez porównanie i wykazanie korelacji ze skalą punktową RFS według Belafsky'ego. Warszawską skalę A E, opartą na schemacie całościowego obrazu laryngoskopowego, uznano za mniej czasochłonną i stąd użyteczniejszą w praktyce codziennej laryngologa foniatry. W przeciwieństwie do skali RFS, nie wymaga ona specjalnego arkusza badań, na którym zaznacza się ocenę punktową zmian morfologicznych poszczególnych elementów oraz umieszcza się sumę punktów (Tab. I). W przypadku skali RFS wypełnienie ankiety dla jednego pacjenta zajmuje osobie doświadczonej około sek. Osobie mniej wprawnej zastanawianie się nad każdym punktem może wydłużyć wypełnianie ankiety do kilku minut. Określenie typu zmian w krtani w warszawskiej skali A E odbywa się w zasadzie w trakcie badania wideolaryngoskopowego, jest oceną obrazu całościowego i nie wymaga dodatkowego czasu (Tab. II). Refluks gardłowo-krtaniowy jest obecnie opisywany jako zjawisko wtórne do refluksu żołądkowo-przełykowego (GERD) [33]. Znane są jednak prace, w których jako przyczynę obecności treści refluksowej w krtani i w gardle są wskazywane zaburzenia klirensu przełykowego, bez niewydolności LES i bez GERD [34, 35]. Według Vardara i wsp., refluksowa etiologia zapalenia tylnego odcinka krtani i gardła dolnego powinna być podejrzewana tylko na podstawie wywiadu i obrazu laryngoskopowego. Nie uzyskał on znaczącej statystycznie korelacji pomiędzy RFS, RSI i RSS (GERD symptom score) [36]. Według tych autorów, esofagoskopia w tych przypadkach nie ma dużego znaczenia diagnostycznego. W innych badaniach prawidłowy obraz endoskopowy przełyku u większości pacjentów z LPR stwierdzali też Tauber i wsp. [37] oraz Vakil i wsp. [38]. Dlatego też badanie wideolaryngoskopowe uważane jest za ważną i dokładną metodę diagnostyczną LPR [39]. Do tej pory nie ma idealnej metody diagnostycznej tego schorzenia i dalej istnieje dużo wątpliwości jak zdiagnozować pacjentów z obrazem laryngoskopowym, określanym jako laryngitis posterior [40]. Nawet dwupoziomowa 24- -godzinna ph-metria ma przeciwników określania jej jako,,złoty standard [41 43]. Wnioski Wyniki naszej pracy wskazują na statystycznie znamienną korelację warszawskiej skali A E refluksowych zmian w krtani z powszechnie stosowaną skalą RFS według Belafsky'ego. Warszawska skala A E jest prostsza w użyciu i mniej czasochłonna. Wkład autorów/authors' contributions AD-K koncepcja pracy, zebranie i interpretacja danych, akceptacja ostatecznej wersji, przygotowanie literatury. EMG, MD zebranie danych. ML, EO-W, KN akceptacja ostatecznej wersji. Konflikt interesu/conflict of interest Nie występuje. Finansowanie/Financial support Nie występuje. Etyka/Ethics Treści przedstawione w artykule są zgodne z zasadami Deklaracji Helsińskiej, dyrektywami EU oraz ujednoliconymi wymaganiami dla czasopism biomedycznych. p i s m i e n n i c t w o / r e f e r e n c e s [1] Cherry J, Margulies SI. Contact ulcer of the larynx. Laryngoscope 1968;78: [2] Jacob P, Kahrilas PJ, Herzon G. Proximal esophageal phmetry in patients with reflux laryngitis. Gastroenterol 1991;100: [3] Pesce G, Caligaris F. Le laringitis posteriori nella pathologia dell'apparato digerente. Arch Ital Laringol 1966;74: [4] Toohill RJ, Kuhn JC. Role of refluxed acid in pathogenesis of laryngeal disorders. Am J Med 1997;103:100S 106S. [5] Von Leden H, Moore P. Contact ulcer of larynx. Experimental observations. Arch Otolaryngol 1960;72:

7 194 o t o l a r y n g o l o g i a p o l s k a 6 8 ( ) [6] Koufman JA. The otolaryngologic manifestation of gastroesophageal reflux disease (GERD): a clinical investigation of 225 patients using ambulatory 24-hour ph monitoring and an experimental investigation of the role of acid and pepsin in the development of laryngeal injury. Laryngoscope 1991;101(S53):1 78. [7] Weiner GJ, Koufman JA, Wu WC, Cooper JB, Richter JE, Castell DO. Chronic hoarseness secondary to gastroesophageal disease: documentation with 24-hour ambulatory ph monitoring. Am J Gastroenterol 1989;84: [8] Ormseth EJ, Wong RKH, Reflux, Laryngitis. Pathophysiology, diagnosis, and management. Am J Gastrolog 1999;94 (10): [9] Vaezi MF, Hicks DM, Abelson TI. Laryngeal signs and symptoms and gastroesophageal reflux disease (GERD): a critical assessment of cause and effect association. Clin Gastroenterol Hepatol 2003;1: [10] Kastelik JA, Redington AE, Aziz I, Buckton GK, Smith CM, Dakkak M, et al. Abnormal oesophageal motility in patients with chronic cough. Thorax 2003;58: [11] Dąbrowska M, Grabczak EM, Domagała-Kulawik J, Arcimowicz M, Domeracka-Kołodziej A, Chazan R. Causes of chronic rough in non smoking patients. European Respiratory Journal 2009;34(suppl 53):620s. [12] Grabczak EM, Dąbrowska M, Krenke R, Domeracka- Kołodziej A, Domagala-Kulawik J, Arcimowicz M, et al. Does the established cause of chronic cough depend on diagnostic approach? J Physiol Pharmacol 2008;59(Suppl 6): [13] Irwin RS, Baumann MH, Bolser DC, Boulet LP, Braman SS, Brightling CE, et al. Diagnosis and management of cough. ACCP evidenced-based clinical practice guidelines. Chest 2006;129(1suppl):1S 23S. [14] Irwin RS, Madison JM. Anatomic diagnostic protocol in evaluating chronic cough with specific reference to gastroesophageal reflux disease. Am J Med 2000;108: 126S 130S. [15] Grabczak EM, Stec S, Bielicki P, Zaborska B, Kryński T, Domagała-Kulawik J, et al. Incidence and management of premature ventricular complexes-induced chronic cough in patients with idiopathic ventricular arrhythmia. Chest 2007;132(4,suppl):469S. [16] Stec SM, Grabczak EM, Bielicki P, Zaborska B, Krenke R, Kryński T, et al. Diagnosis and Management of Premature Ventricular Complexes-Associated Chronic Cough. Chest 2009;135: [17] Maniecka-Aleksandrowicz B, Domeracka-Kołodziej A. Zmiany w krtani i krtaniowej części gardła w chorobach górnego odcinka przewodu pokarmowego. Otorynolaryngologia 2004;3(3): [18] Arcimowicz M, Domeracka-Kołodziej A. Diagnostyka otorynolaryngologiczna w przewlekłym kaszlu. Terapia 2010;6(242):8 12. [19] Gaynor EB. Otolaryngologic manifestation of gastroesophageal reflux. Am J Gastroenterol 1991;86: [20] Koufman J, Sataloff RT, Toohill R. Laryngopharyngeal reflux: consensus conference report. J Voice 1996;10(3): [21] Belafsky PC. PRO: Empiric treatment with PPIs is not appropriate without testing. Am J Gastroenterol 2006; (101):6 8;ĆCherry J, Margulies SI. Contact ulcer of the larynx. Laryngoscope 1968;78: [22] Koufman JA, Aviv JE, Casiano RR, Shaw GY. Laryngopharyngeal reflux: position statement of the committee on speech, voice, and swallowing disorders of the American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery. Otolaryngol Head Neck Surg 2002;127: [23] Vaezi MF. CON: Treatment with PPIs should not be preceded by ph monitoring in patients suspected of laryngeal reflux. Am J Gastroenterol 2006;(101):8 10. [24] Belafsky PC, Postma GN, Koufman JA. The validity and reliability of the reflux finding score (RFS). Laryngoscope 2001;111: [25] Ford CN. Evaluation and management of laryngopharyngeal reflux. JAMA 2005;294(12): [26] Belafsky PC, Postma GN, Koufman JA. Laryngopharyngeal reflux symptoms improve before changes in physical findings. Laryngoscope 2001;111: [27] Vaezi MF, Hicks DM, Abelson TI, et al. A large scale study in search of laryngeal signs for gastroesophageal disease (GERD). Gastroenterol 2003;124: [28] Vaezi MF, Hicks DM, Ours TM, et al. ENT manifestation of GERD: a large prospective study assessing treatment outcome and predictors of response. Gastroenterol 2001;120:A636. [29] Belafsky PC. Abnormal Endoscopic Pharyngeal and Laryngeal Findings Attributable to Reflux. Am J Med 2003;115(3A):90S 96S. [30] Johnston N, Bulmer D, Gill GA, Panetti M, Ross PE, Pearson JP, et al. Cell biology of laryngeal epithelial defenses in health and disease: Further studies. Ann Otol Rhinol Laryngol 2003;112: [31] Branski RC, Bhattacharyya N, Shapiro J. The reliability of the assessment of endoscopic laryngeal findings associated with laryngopharyngeal reflux disease. Laryngoscope 2002;112: [32] Qadeer MA, Swoger J, Milstein C, Hicks DM, Ponsky J, Richter JE, et al. Correlation between symptoms and laryngeal signs in laryngopharyngeal reflux. Laryngoscope 2005;115: [33] Kwon YS, Oelschlager BK, Merati AL. Evaluation and treatment of laryngopharyngeal reflux symptoms. Thorac Surg Clin 2011;21(4): [34] Lay Y-C, Wang P-C, Lin J-C. Laryngopharyngeal reflux in patients with reflux oesophagitis. World J Gastroenterol 2008;14: [35] Ossakow SJ, Etla G, Colturi T, Bogdasarian R, Nostrat TT. Esophageal reflux and dysmotility as the basis for persistent cervical symptoms. Ann Otol Rhinol Laryngol 1987;96: [36] Vardar R, Varis A, Bayrakci B, Akyildiz S, Kirazli T, Bor S. Relationship between history, laryngoskopy and esophagogastroduodenoscopy for diagnosis of laryngopharyngeal reflux in patients with typical GERD. Eur Arch Otorhinolaryngol 2012;269: [37] Tauber S, Gross M, Issing WJ. Association of laryngopharyngeal symptoms with gastroesophageal reflux disease. Laryngoscope 2002;112: ;ĆToohill RJ, Kuhn JC. Role of refluxed acid in pathogenesis of laryngeal disorders. Am J Med 1997;103:100S 106S. [38] Vakil N, Veldhuyzen van Zanten S, Kahrilas P, Dent J, Jones R. The Montreal definition and classification of gastroesophageal reflux disease (GERD): a global evidence-based consensus. Am J Gastroenterol 2006;101: [39] Jonaitis L, Pribuisiene R, Kupcuskas L, Uloza V. Laryngeal examonation is superior to endoskopy in the Diagnosis of the laryngopharyngeal form of gastroesophageal reflux disease. Skandinavian J Gastroenterol 2006;41:

8 o t o l a r y n g o l o g i a p o l s k a 6 8 ( ) [40] Mell SA. Laryngopharyngeal reflux: Diagnosis and treatment of a controversial disease. Curr Opin Alergy Clin Immunol 2008;8: [41] Karkos PD. Critical analysis of the laryngopharyngeal reflux literature. Eur Arch Otorhinolaryngol 2010;267: [42] Noordzij JP, Khidr A, Desper E, Meek RB, Reibel JF, Levine PA. Correlation of ph probe-measured laryngopharyngeal reflux with symptoms and signs of reflux laryngitis. Laryngoscope 2002;112(12): [43] Varis A, Vardar R, Bayrakci B, Kirasli T, Bor S. Impact of diffrent ph cut-off values on patients with laryngopharyngeal reflux disease. Gut 2009;58(SII A):436. Abstract:P1648.

PRACE ORYGINALNE / ORIGINALS

PRACE ORYGINALNE / ORIGINALS PRACE ORYGINALNE / ORIGINALS 33, ², SUMMARY hoarseness and RSI posterior laryngitis Ryan Compos ite Score zapalenie tylnego odcinka krtani RSI, Ryan Composite Score laryngitis posterior / 1. Ocena częstości

Bardziej szczegółowo

Laryngologiczny obraz refluksu krtaniowo-gardłowego doświadczenia własne w diagnozowaniu i leczeniu

Laryngologiczny obraz refluksu krtaniowo-gardłowego doświadczenia własne w diagnozowaniu i leczeniu otolaryngologia polska 67 (2013) 139 143 Dostępne online www.sciencedirect.com journal homepage: www.elsevier.com/locate/otpol Artykuł oryginalny/original research article Laryngologiczny obraz refluksu

Bardziej szczegółowo

This article appeared in a journal published by Elsevier. The attached copy is furnished to the author for internal non-commercial research and

This article appeared in a journal published by Elsevier. The attached copy is furnished to the author for internal non-commercial research and This article appeared in a journal published by Elsevier. The attached copy is furnished to the author for internal non-commercial research and education use, including for instruction at the authors institution

Bardziej szczegółowo

Zmiany w krtani w przebiegu choroby refluksowej. Laryngeal changes in course of gastro-esophageal reflux disease

Zmiany w krtani w przebiegu choroby refluksowej. Laryngeal changes in course of gastro-esophageal reflux disease Ann. Acad. Med. Gedan. 2011, 41, 115 123 Wojciech Skrzypczak, Bożena Kowalska Zmiany w krtani w przebiegu choroby refluksowej Laryngeal changes in course of gastro-esophageal reflux disease Katedra i Klinika

Bardziej szczegółowo

Choroba refluksowa przełyku (GERD) oznacza takie wsteczne zarzucanie treści, które. po posiłku, jest krótkotrwały, nie powoduje dolegliwości, nie

Choroba refluksowa przełyku (GERD) oznacza takie wsteczne zarzucanie treści, które. po posiłku, jest krótkotrwały, nie powoduje dolegliwości, nie 7. Streszczenie Choroba refluksowa przełyku (GERD) oznacza takie wsteczne zarzucanie treści, które wywołuje kłopotliwe objawy i/lub prowadzi do powikłań. Treść refluksowa wydostająca się poza przełyk wywołuje

Bardziej szczegółowo

Refluks żołądkowo-przełykowy a refluks krtaniowogardłowy znaczenie w laryngologii

Refluks żołądkowo-przełykowy a refluks krtaniowogardłowy znaczenie w laryngologii Prace Krogulska poglądowe A, Wąsowska-Królikowska K. Refluks żołądkowo-przełykowy a refluks krtaniowo-gardłowy... 45 Refluks żołądkowo-przełykowy a refluks krtaniowogardłowy znaczenie w laryngologii Gastroesophageal

Bardziej szczegółowo

Zmiany w krtani i krtaniowej czêœci gard³a w chorobach

Zmiany w krtani i krtaniowej czêœci gard³a w chorobach Maniecka-Aleksandrowicz Otorynolaryngologia, 2004, B., 3(3), Domeracka-Ko³odziej 109-116 A.: Zmiany w krtani i krtaniowej czêœci gard³a w chorobach... 109 Zmiany w krtani i krtaniowej czêœci gard³a w chorobach

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Choroba refluksowa przełyku możliwości terapii poza blokerami pompy protonowej

Choroba refluksowa przełyku możliwości terapii poza blokerami pompy protonowej Gdańsk,10.10.2015 r. Choroba refluksowa przełyku możliwości terapii poza blokerami pompy protonowej Prof. dr hab. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia

Bardziej szczegółowo

Refluks żołądkowo-przełykowy znaczenie w chorobach układu oddechowego

Refluks żołądkowo-przełykowy znaczenie w chorobach układu oddechowego Refluks żołądkowo-przełykowy znaczenie w chorobach układu oddechowego Julita Chądzyńska Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego Prof. dr hab. Marek Kulus Klasyfikacja Montrealska Zespoły

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 1 Zakład Chorób Układu Nerwowego Wydział Zdrowia Publicznego AM we Wrocławiu, Kierownik Zakładu prof.

Bardziej szczegółowo

Przełyk Barretta. Przełyk Barretta jest przedrakowym stanem śluzówki przełyku przewodu przenoszącego pokarm i płyny z jamy ustnej do żołądka.

Przełyk Barretta. Przełyk Barretta jest przedrakowym stanem śluzówki przełyku przewodu przenoszącego pokarm i płyny z jamy ustnej do żołądka. Przełyk Barretta Przełyk Barretta jest przedrakowym stanem śluzówki przełyku przewodu przenoszącego pokarm i płyny z jamy ustnej do żołądka. Szacuje się, że przełykiem Barretta dotkniętych jest 3,3 miliona

Bardziej szczegółowo

POSTÊPY W CHIRURGII G OWY I SZYI 1/2008 19

POSTÊPY W CHIRURGII G OWY I SZYI 1/2008 19 Zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne w zakresie rynologii Klasyfikacja zapaleñ zatok przynosowych i zalecenia Europejskiego Towarzystwa Rynologicznego Na stronie internetowej Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów

Bardziej szczegółowo

Zmiany napięcia mięśniowego w czasie leczenia toksyną botulinową a ocena klinimetryczna nasilenia objawów u pacjentów z dystonią szyjną

Zmiany napięcia mięśniowego w czasie leczenia toksyną botulinową a ocena klinimetryczna nasilenia objawów u pacjentów z dystonią szyjną Michał Dwornik 1, Jarosław Oborzyński 2, Małgorzata Tyślerowicz 2, Jolanta Kujawa 3, Anna Słupik 1, Emilia Zych 4, Dariusz Białoszewski 1, Andrzej Klimek 5 Zmiany napięcia mięśniowego w czasie leczenia

Bardziej szczegółowo

Czym jest funkcjonalna (czynnościowa) chirurgia zatok przynosowych (FESS)

Czym jest funkcjonalna (czynnościowa) chirurgia zatok przynosowych (FESS) Czym jest funkcjonalna (czynnościowa) chirurgia zatok przynosowych (FESS) Operacja zatok metodą endoskopową jest alternatywą dla tradycyjnej metody charakteryzującej się dużą inwazyjnością. Obecnie w laryngologii

Bardziej szczegółowo

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia.

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Specjalności: SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. OTOLARYNGOLOGIA DZIECIĘCA Kod modułu LK.3.F.003 I Wydział Lekarski z Oddziałem Stomatologicznym

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Moduły rehabilitacji głosu

Moduły rehabilitacji głosu Moduły rehabilitacji głosu dr hab.med. Ewa Niebudek-Bogusz,prof.IMP Klinika Audiologii i Foniatrii Instytut Medycyny Pracy w Łodzi Terapia zaburzeń głosu Pośrednia Bezpośrednia Ulotka dotycząca zawodowych

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

Ocena endoskopowa wczesnych zmian pointubacyjnych

Ocena endoskopowa wczesnych zmian pointubacyjnych 20 Otorynolaryngologia 2015, 14(1): 20-24 Ocena endoskopowa wczesnych zmian pointubacyjnych krtani u dzieci Endoscopic evaluation of early post-intubation lesions of larynx in children Lidia Zawadzka-Głos,

Bardziej szczegółowo

ROLA MIOGENNYCH PRZEDSIONKOWYCH POTENCJAŁÓW WYWOŁANYCH W DIAGNOSTYCE ZAWROTÓW GŁOWY O RÓŻNEJ ETIOLOGII

ROLA MIOGENNYCH PRZEDSIONKOWYCH POTENCJAŁÓW WYWOŁANYCH W DIAGNOSTYCE ZAWROTÓW GŁOWY O RÓŻNEJ ETIOLOGII Dominik Bień ROLA MIOGENNYCH PRZEDSIONKOWYCH POTENCJAŁÓW WYWOŁANYCH W DIAGNOSTYCE ZAWROTÓW GŁOWY O RÓŻNEJ ETIOLOGII ROZPRAWA NA STOPIEŃ DOKTORA NAUK MEDYCZNYCH BADANIA WYKONANO W KLINICE OTORYNOLARYNGOLOGII

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 207 SECTIO D 2003

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 207 SECTIO D 2003 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 207 SECTIO D 2003 Studenckie Koło Naukowe Katedry Pielęgniarstwa Klinicznego WPiNoZ AM w Lublinie Opiekun: prof. dr

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka rozwoju odleżyn na podstawie wybranych czynników ryzyka i skali D.Norton Aleksandra Popow, Maria T. Szewczyk, Katarzyna Cierzniakowska, Elżbieta Kozłowska Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego,

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii Choroba Crohna Zapalenie przewodu pokarmowego w chorobie Crohna

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r.

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r. . WYIKI Analizie poddano wyniki badań 89 osób, 7 kobiet i mężczyzn w wieku 8-78 lat. Średnia wieku kobiet wynosiła,8 ±,6 lat, średnia wieku mężczyzn wynosiła,89 ± 7, lat. Średnia wieku dla obu płci wynosiła,6

Bardziej szczegółowo

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANE ZABIEGI FIZYKALNE U PACJENTÓW Z DOLEGLIWOŚCIAMI BÓLOWYMI ODCINKA L-S KRĘGOSŁUPA WRAZ Z OCENĄ ICH SKUTECZNOŚCI W DZIAŁANIU PRZECIWBÓLOWYM THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu objawowego refluksu żołądkowo-przełykowego na wyniki chirurgii endoskopowej i pooperacyjnej farmakoterapii u chorych z PZZP

Ocena wpływu objawowego refluksu żołądkowo-przełykowego na wyniki chirurgii endoskopowej i pooperacyjnej farmakoterapii u chorych z PZZP PRACE ORYGINALNE Rafał Nieckarz 1 Joanna Szaleniec 1 Patryk Hartwich 1 Agnieszka Wróbel 1 Karolina Hydzik-Sobocińska 1 Piotr Muszyński 1 Beata Markiewicz 3 Łukasz Turczynowski 2 Jacek Składzień 1 Paweł

Bardziej szczegółowo

DOSTĘPNOŚĆ DIAGNOSTYKI I LECZENIA W OPINIACH CHORYCH NA BORELIOZĘ - DONIESIENIE Z BADAŃ WSTĘPNYCH

DOSTĘPNOŚĆ DIAGNOSTYKI I LECZENIA W OPINIACH CHORYCH NA BORELIOZĘ - DONIESIENIE Z BADAŃ WSTĘPNYCH DOSTĘPNOŚĆ DIAGNOSTYKI I LECZENIA W OPINIACH CHORYCH NA BORELIOZĘ dr n. med. Edyta Gałęziowska - DONIESIENIE Z BADAŃ WSTĘPNYCH Opracowano na zlecenie Stowarzyszenia Chorych na Boreliozę www.borelioza.org

Bardziej szczegółowo

ALERGIA kwartalnik dla lekarzy Wpływ hipertonicznego roztworu wody morskiej na upośledzenie drożności nosa

ALERGIA kwartalnik dla lekarzy Wpływ hipertonicznego roztworu wody morskiej na upośledzenie drożności nosa autor(); Dr n. med. Piotr Rapiejko, Prof. dr hab. n. med. Dariusz Jurkiewicz Klinika Otolaryngologii, WIM w Warszawie Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Dariusz Jurkiewicz keywords (); TERAPIA PRACA

Bardziej szczegółowo

Podobieństwa i różnice w chorobie refluksowej przełyku u osób młodych i w wieku podeszłym

Podobieństwa i różnice w chorobie refluksowej przełyku u osób młodych i w wieku podeszłym Gerontologia Polska PRACA ORYGINALNA tom 14, nr 3, 135 139 ISSN 1425 4956 Dorota Cibor, Małgorzata Szczepanek, Irena Ciećko-Michalska, Danuta Owczarek, Tomasz Mach Katedra Gastroenterologii, Hepatologii

Bardziej szczegółowo

Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich

Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich dr n. med. Agata Korzeniecka - Kozerska Założenia TRUDNOŚCI Z USTALENIEM CZY

Bardziej szczegółowo

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Przewlekła choroba układu oddechowego przebiegająca z dusznością Około 2 mln chorych w Polsce, ale tylko 1/3 jest zdiagnozowana (400-500 tys) Brak leczenia

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 157/2014 z dnia 21 lipca 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki nowotworów głowy i szyi województwa

Bardziej szczegółowo

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE Beata Brajer-Luftmann Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej UM w Poznaniu TPT 30.11.2013r. Najczęstszy nowotwór na świecie (ok. 1,2 mln zachorowań i ok. 1,1ml zgonów)

Bardziej szczegółowo

Przewlekły kaszel. Autor: dr n. med. Magdalena Arcimowicz Specjalista alergolog otolaryngolog Mokotowskie Centrum Medyczne WIKTORSKA

Przewlekły kaszel. Autor: dr n. med. Magdalena Arcimowicz Specjalista alergolog otolaryngolog Mokotowskie Centrum Medyczne WIKTORSKA Autor: dr n. med. Magdalena Arcimowicz Specjalista alergolog otolaryngolog Mokotowskie Centrum Medyczne WIKTORSKA Przewlekły kaszel Kaszel (łac. tussis; ang. cough) to najczęstszy objaw chorób dróg oddechowych.

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004 Katedra Pielęgniarstwa Klinicznego Wydziału Zdrowia Publicznego AM we Wrocławiu MARTA ARENDARCZYK, EWA

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

- najważniejsze narzędzie pracy nauczyciela

- najważniejsze narzędzie pracy nauczyciela - najważniejsze narzędzie pracy nauczyciela lek. laryngolog, spec. foniatra Arkadiusz Mikulski, 24.09.2011 Konferencja pt. W trosce o głos nauczyciela Budowa i czynnośćnarządu głosu Głos powstaje dzięki

Bardziej szczegółowo

Warszawa 20-21.11.2009. Organizatorzy: Stowarzyszenie na rzecz wspierania i rozwoju Kliniki Gastroenterologii,

Warszawa 20-21.11.2009. Organizatorzy: Stowarzyszenie na rzecz wspierania i rozwoju Kliniki Gastroenterologii, TRZECIE SYMPOZJUM STANDARDY GASTROENTEROLOGICZNE, HEPATOLOGICZNE I ŻYWIENIOWE W PRAKTYCE LEKARZA RODZINNEGO I PEDIATRY INSTYTUT POMNIK CENTRUM ZDROWIA DZIECKA Warszawa 20-21.11.2009 Organizatorzy: Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE FIZJOTERAPII W LECZENIU CHORÓB USZU, NOSA, GARDŁA I KRTANI

ZASTOSOWANIE FIZJOTERAPII W LECZENIU CHORÓB USZU, NOSA, GARDŁA I KRTANI Nowiny Lekarskie 2012, 81, 5, 435 439 BEATA PUCHER 1, KATARZYNA JOŃCZYK-POTOCZNA 2, JUSTYNA MĄCZYŃSKA 3, JAROSŁAW SZYDŁOWSKI 1, EWA GAJEWSKA 4 ZASTOSOWANIE FIZJOTERAPII W LECZENIU CHORÓB USZU, NOSA, GARDŁA

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

This copy is for personal use only - distribution prohibited.

This copy is for personal use only - distribution prohibited. Artykuł oryginalny/original research article Rozległe urazy szyi w materiale Kliniki Otolaryngologii CM UJ w Krakowie w latach 2009 2012 Extensive neck trauma in material of Otolaryngology Department of

Bardziej szczegółowo

LECZENIE RAKA BEZ LIMITU

LECZENIE RAKA BEZ LIMITU Warszawa, 21 marca 2014 r. LECZENIE RAKA BEZ LIMITU PAKIET ONKOLOGICZNY Pacjent, u którego podejrzewa się chorobę nowotworową, musi być jak najszybciej zdiagnozowany i rozpocząć leczenie. Na szybką terapię

Bardziej szczegółowo

Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa?

Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa? Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa? Wyniki najnowszego badania Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher. Wczesne rozpoznanie Ustalenie

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Otolaryngologia

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Otolaryngologia S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Otolaryngologia Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH KATEDRA I KLINIKA CHIRURGII NACZYŃ I ANGIOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ W LUBLINIE Kierownik: Dr hab.n. med. Jacek Wroński UDROŻNIENIE T. SZYJNEJ WEWNĘTRZNEJ WSKAZANIA

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka

Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka Procedury (za)często wykonywane na OIT Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka Anna Dylczyk-Sommer Sopot, Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii 17-18 kwietnia 2015 Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica

Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica Słowa kluczowe: rehabilitacja uzdrowiskowa, dysfunkcje narządu ruchu, ból, jakość życia Zdrowie na podstawie definicji prezentowanej, przez WHO oznacza całkowity brak

Bardziej szczegółowo

POZAPRZEŁYKOWE OBJAWY REFLUKSU ŻOŁĄDKOWO-PRZEŁYKOWEGO EXTRAESOPHAGEAL MANIFESTATIONS OF GASTROESOPHAGEAL REFLUX DISEASE

POZAPRZEŁYKOWE OBJAWY REFLUKSU ŻOŁĄDKOWO-PRZEŁYKOWEGO EXTRAESOPHAGEAL MANIFESTATIONS OF GASTROESOPHAGEAL REFLUX DISEASE Nowiny Lekarskie 2009, 78, 3 4, 216 221 KATARZYNA CHMIEL, IZABELA NIŚKIEWICZ, IWONA KRELA-KAŹMIERCZAK, LILIANA ŁYKOWSKA- SZUBER, KRZYSZTOF LINKE POZAPRZEŁYKOWE OBJAWY REFLUKSU ŻOŁĄDKOWO-PRZEŁYKOWEGO EXTRAESOPHAGEAL

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA PACJENTÓW JAK DBAĆ O GARDŁO I KRTAŃ? Przewlekły nieżyt gardła i krtani

PRZEWODNIK DLA PACJENTÓW JAK DBAĆ O GARDŁO I KRTAŃ? Przewlekły nieżyt gardła i krtani PRZEWODNIK DLA PACJENTÓW JAK DBAĆ O GARDŁO I KRTAŃ? Przewlekły nieżyt gardła i krtani 1 W codziennej praktyce lekarskiej rozróżnia się zapalenie gardła, będące procesem zapalnym, rozwijającym się bez udziału

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska Wywiady dotyczące układu oddechowego Dr n. med. Monika Maciejewska O co pytamy? Kaszel Wykrztuszanie Krwioplucie Duszność Chrypka Ból w klp Choroby przebyte, nawyki, wywiady środowiskowe i dotyczące pracy

Bardziej szczegółowo

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego Tomasz Borkowski Department of Urology Medical University of Warsaw Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego VII Pomorskie spotkanie Uroonkologiczne Rak pęcherza moczowego Henry Gray (1825

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii experience makes the difference Magdalena Władysiuk, lek. med., MBA Cel terapii w onkologii/hematologii Kontrola rozwoju choroby Kontrola objawów

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŻYCIA CHORYCH NA REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW W ODNIESIENIU DO SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ I STANU PSYCHICZNEGO*

JAKOŚĆ ŻYCIA CHORYCH NA REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW W ODNIESIENIU DO SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ I STANU PSYCHICZNEGO* A N N A L E S A C A D E M I A E M E D I C A E S T E T I N E N S I S R O C Z N I K I P O M O R S K I E J A K A D E M I I M E D Y C Z N E J W S Z C Z E C I N I E 2007, 53, 2, 72 82 KRZYSZTOF PRAJS JAKOŚĆ

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski Mateusz Romanowski Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na aktywność choroby i sprawność chorych na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Dr hab., prof. AWF Anna Straburzyńska-Lupa

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

Skale w OIT. Jakub Pniak

Skale w OIT. Jakub Pniak Skale w OIT Jakub Pniak SOFA Sepsis-related Organ Failure Assessment score Ocenia: układ oddechowy (Pa0 2 /FiO 2 ) [mmhg] 0-4 pkt. układ nerwowy (GCS) 0-4 pkt. układ krążenia (MAP i konieczność użycia

Bardziej szczegółowo

Piśmiennictwo... 45. Manometria przełyku Krzysztof Fyderek... 31 Założenia, zasady i wskazania do badania manometrycznego przełyku u dzieci...

Piśmiennictwo... 45. Manometria przełyku Krzysztof Fyderek... 31 Założenia, zasady i wskazania do badania manometrycznego przełyku u dzieci... SPIS TREŚCI ROZWÓJ ONTOGENETYCZNY ORAZ FIZJOLOGIA CZYNNOŚCI MOTORYCZNEJ PRZEWODU POKARMOWEGO Krzysztof Fyderek.. 13 Rozwój strukturalny................. 13 Rozwój śródściennego żołądkowo-jelitowego (enteralnego)

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś

Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii IPCZD, Warszawa HEN program domowego żywienia enteralnego

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia:

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia: Kwalifikacja do leczenia osteoporozy i kosztoefektywność leczenia osteoporozy w Polsce, polska wersja FRAX konferencja okrągłego stołu podczas IV Środkowo Europejskiego Kongresu Osteoporozy i Osteoartrozy

Bardziej szczegółowo

Endoprotezoplastyka nadgarstka

Endoprotezoplastyka nadgarstka Katedra i Klinika Traumatologii, Ortopedii i Chirurgii Ręki Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Endoprotezoplastyka nadgarstka Leszek Romanowski Leszek Kaczmarek Piotr Czarnecki Historia 1890 Themistocle Gluck

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego WP i NoZ AM w Lublinie, p.o. kierownika Zakładu: Prof. dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Propedeutyka onkologii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Propedeutyka onkologii S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Nazwa modułu Propedeutyka onkologii Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM Plan wykładu Jelitowe powikłania WZJG Rak

Bardziej szczegółowo

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych.

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Warszawa, dn. 26.08.2013 Informacja prasowa Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Aż 75% Polaków nie wie, czym są choroby autoimmunologiczne. Tylko niewielki odsetek badanych

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze.

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze. Mgr Urszula Borawska-Kowalczyk Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze Streszczenie Wprowadzenie Mukowiscydoza

Bardziej szczegółowo

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03 SUBSTANCJA CZYNNA (INN) GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU LECZNICZEGO, KTÓREGO DOTYCZY PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM 12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna:

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chorób płuc dzieci za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chorób płuc dzieci za rok 2014 Warszawa dn. 15.02.2015 dr n. med. Katarzyna Krenke Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny 01-184 Warszawa, ul. Działdowska 1 Tel., fax 22 45 23 204, email

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY

WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY Inżynieria Rolnicza 7(105)/2008 WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY Sławomir Kocira, Edmund Lorencowicz Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

Badanie pilotażowe TCares 1; TCares 2

Badanie pilotażowe TCares 1; TCares 2 Badanie pilotażowe 1; 2 E-Zdrowie - opieka medyczna i niezależnośd Lek. med. Korneliusz Fil Celem nadrzędnym projektu jest zachęcenie do stosowania opieki telemedycznej oraz udoskonalenie działających

Bardziej szczegółowo

TĘTNIAKI AORTY BRZUSZNEJ - obserwacja czy interwencja, operacja otwarta czy stent-graft?

TĘTNIAKI AORTY BRZUSZNEJ - obserwacja czy interwencja, operacja otwarta czy stent-graft? SŁAWOMIR NAZAREWSKI Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Transplantacyjnej W.U.M. Kierownik: Prof. dr hab. med. Sławomir Nazarewski TĘTNIAKI AORTY BRZUSZNEJ - obserwacja czy interwencja,

Bardziej szczegółowo

Dzielą się na wskazania diagnostyczne oraz terapeutyczne. Physiotherapy & Medicine www.pandm.org WSKAZANIA DIAGNOSTYCZNE : Ból w pachwinie Objawy blokowania, trzaskania uciekania stawu biodrowego Uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo