Program edukacyjno-leczniczy na rzecz zmniejszania częstości występowania nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży w województwie kujawsko pomorskim

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Program edukacyjno-leczniczy na rzecz zmniejszania częstości występowania nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży w województwie kujawsko pomorskim"

Transkrypt

1 Załącznik do Uchwały Nr 7/182/13 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 13 lutego 2013 r. Program edukacyjno-leczniczy na rzecz zmniejszania częstości występowania nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży w województwie kujawsko pomorskim Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko Pomorskiego 2013 r.

2 Autorzy programu: dr n. med. Małgorzata Leźnicka dr n. med. Danuta Kurylak 2

3 Spis treści Program Edukacyjno Leczniczy na Rzecz Zmniejszenia Częstości Występowania Nadwagi i Otyłości u Dzieci 1. Opis problemu zdrowotnego..4 a) problem zdrowotny 4 b) epidemiologia 6 c) populacja podlegająca jednostce samorządu terytorialnego i populacja kwalifikująca się do włączenia do programu.7 2. Obecne postępowanie w omawianym problemie zdrowotnym ze szczególnym uwzględnieniem gwarantowanych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.8 3. Uzasadnienie potrzeby wdrażania programu.9 4. Cele programu Oczekiwane efekty Mierniki efektywności odpowiadające celom Adresaci programu Tryb zapraszania do programu Okres realizacji programu Organizacja programu Kryteria i sposób kwalifikacji uczestników Zasady udzielania świadczeń w ramach programu Sposób powiązania działań programu ze świadczeniami finansowanymi ze środków publicznych Sposób zakończenia udziału w programie i możliwości kontynuacji otrzymanych świadczeń zdrowotnych przez uczestników programu Bezpieczeństwo planowanych interwencji Kompetencje/warunki niezbędne do realizacji programu Dowody skuteczności planowanych działań Zalecenia, wytyczne, standardy dotyczące postępowania w problemie zdrowotnym, którego dotyczy wniosek Efektywność kosztowa Informacje na temat podobnych programów zdrowotnych wykonywanych w zgłaszającej program jednostce samorządu terytorialnego Koszty programu Źródła finansowania, partnerstwo Argumenty przemawiające za tym, że wykorzystanie dostępnych zasobów jest optymalne Monitorowanie i ewaluacja..44 Piśmiennictwo 46 Załączniki

4 1. Opis problemu zdrowotnego a) Problem zdrowotny Nadwaga i otyłość u dzieci i młodzieży szkolnej, mimo że wiążą się z poważnymi zagrożeniami dla zdrowia, nie są postrzegane w społeczeństwie jako istotne problemy zdrowotne skutkujące również wysokimi kosztami społecznymi. W rezolucji Parlamentu Europejskiego pn. W sprawie białej księgi na temat zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem, nadwagą i otyłością (2007/2285(INI) z dnia 25 września 2008 r. stwierdzono m.in., że nadwaga, otyłość i choroby związane z nieprawidłowym odżywianiem stanowią jedną z głównych przyczyn umieralności i chorób w Europie. Otyłość jest najczęściej występującą współczesną chorobą cywilizacyjną. Niepohamowany wzrost występowania nadmiernej masy ciała upoważnia by rozważać problem otyłości w kategorii epidemii. Z danych opublikowanych przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie wynika, że częstość występowania nadwagi i otyłości u dzieci w europejskich krajach wysokorozwiniętych po 2000 roku przekroczyła 20%, a w USA odsetek ten sięga aż 35%. W ostatnich trzydziestu latach niepokojąca jest dynamika narastania otyłości u dzieci w Polsce. Wśród dziewcząt obserwuje się dziesięciokrotny wzrost (z 0,35% do 3,4%), u chłopców trzykrotny (z 1% do 2,8%). W tym samym czasie w USA nastąpił trzykrotny wzrost częstości otyłości (z 4% do 15%). W Polsce w 2009 roku częstość występowania nadwagi i otyłości u u dziewcząt w wieku od 1 do 18 roku życia wynosiła około 14,5%, a u chłopców 19,9%. Leczenie otyłości i jej powikłań, przedwczesne wykluczenie ze świadczenia pracy w związku z niepełnosprawnością, a także wczesna umieralność są powodem istotnego obciążenia budżetów państw całego świata (1). W USA koszty leczenia osób z nadwagą i otyłością stanowią około 6% wszystkich wydatków na opiekę zdrowotną, jest to około 100 mld dolarów rocznie, zaś w Anglii 6 mld funtów (2, 3, 4). Szacuje się, że w innych krajach bezpośrednie koszty leczenia związanego z otyłością stanowią od 1 do 10% wszystkich wydatków w ochronie zdrowia. W Polsce nie są znane całkowite koszty profilaktyki oraz leczenia otyłości jak i jej powikłań. Krzyżanowska-Świniarska szacuje, że mogą stanowić 21% budżetu ochrony zdrowia około 11 mld zł (5). W województwie lubelskim wyliczono, że leczenie 1mln pacjentów pochłania 250 mln zł. W Instytucie Żywności i Żywienia na podstawie ogólnopolskich badań pacjentów szpitali stwierdzono, że u 25% chorych hospitalizacja jest związana z nadmierną masą ciała (około 1,5 mld przyjęć do szpitala) (6, 7). Bergson i wsp. na podstawie porównania kosztów leczenia dwóch grup pacjentów z otyłością, z których w jednej zastosowano program leczenia otyłości, druga stanowiła grupę kontrolną stwierdzili, że koszty leczenia osób z grupy pierwszej zaczęły systematycznie spadać, a po 7 latach były one niższe o 33,8% w porównaniu z grupą kontrolną (8). Nadwaga i otyłość są skutkiem braku równowagi pomiędzy energią przyjmowaną z pożywienia i wydatkowaną. Wzmożone działania w zakresie promocji prawidłowego żywienia i aktywizacji ruchowej oraz leczenia nadwagi i otyłości zarówno wśród dzieci jak i dorosłych są niezbędne, ponieważ powikłania otyłości stanowią główną przyczynę wszystkich zgonów w tym również przedwczesnych. W tej grupie istotne znaczenie mają schorzenia układu krążenia. 4

5 Ryzyko wystąpienia zawału serca u kobiet otyłych jest trzykrotnie większe niż u kobiet z prawidłową masą ciała. Hiperlipidemia w postaci podwyższonego w surowicy stężenia triglicerydów i obniżenia poziomu frakcji cholesterolu HDL zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy. Osoby otyłe zarówno w młodym wieku jak i ludzie starsi częściej chorują na naciśnie tętnicze. Współistnienie nadciśnienia tętniczego lub hipertriglicerydemii sprzyja nadkrzepliwości krwi, która z kolei zwiększa ryzyko zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu. Otyłość zwiększa 3 7 krotnie ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2, a uosób z BMI powyżej 35 ryzyko to jest 20 krotne większe w stosunku do osób z prawidłową masą ciała. Cukrzyca zaś potęguje rozwój chorób układu krążenia. Obniżenie masy ciała jest głównym zaleceniem leczniczym w tej chorobie dzięki czemu zmniejsza się ryzyko wystąpienia powyżej opisanych powikłań. Zaburzenia metaboliczne, hormonalne wywołane przez otyłość sprzyjają rozwojowi chorób przewodu pokarmowego włącznie z chorobami nowotworowymi. Osoby z nadwagą i otyłością częściej chorują na stłuszczenie wątroby, kamicę pęcherzyka żółciowego, raka przełyku i pęcherzyka żółciowego. W przypadku wymienionych nowotworów ryzyko to sięga do 40%. Wykryto, że insulinooporność u otyłych i nadmiar estrogenów uwalnianych z obfitej tkanki tłuszczowej odpowiedzialne są za powstanie szereg zaburzeń, w konsekwencji, których powstają atypowe komórki nowotworowe, które w prawidłowych warunkach powinny ulec eliminacji apoptozie. W badaniach kobiet i mężczyzn Cancer Prevention Study I stwierdzono, że umieralność z powodu większości chorób nowotworowych u osób otyłych jest wyższa (9). Główną przyczyną otyłości są złe nawyki żywieniowe i mała aktywność ruchowa. Nieprawidłowe zachowania prozdrowotne najczęściej dotyczą całej rodziny. Dlatego obserwuje się otyłość u rodziców i dzieci. Zaledwie % przypadków otyłości trudnej w leczeniu dietetycznym jest skutkiem wyłącznie zaburzeń genetycznych. U pozostałych chorych również obciążonych genetycznie otyłością zdrowa dieta i odpowiednia aktywność fizyczna pozwala zachować prawidłową masę ciała. Powikłania kliniczne otyłości są takie same zarówno u pacjentów z obciążeniami genetycznymi jak i ze środowiskowymi nieprawidłowościami w zakresie diety i ruchu. Dlatego korzystne jest wczesne zastosowanie działań edukacyjno leczniczych, które wywierają korzystny wpływ na zdrowie otyłych dzieci i pozostalych członków rodziny. Istotne jest włączenie leczenia jak najwcześniej, by nie dopuścić do powikłań. Nie każde otyłe dziecko skazane jest na otyłość w wieku dorosłym, szczególnie jeśli w rodzinie nie ma otyłości, a nadmierna masa ciała dziecka pojawiła się przed okresem dojrzewania płciowego. Jeżeli jednak otyłość utrzymuje się przez cały okres dzieciństwa i dojrzewania, to ponad 30% chłopców i 40% dziewcząt jest zagrożonych otyłością w wieku dorosłym. Problemy zdrowotne wywołane otyłością u dzieci i dorosłych obejmują: cukrzycę typu I, nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemię, udar mózgowy, niewydolność serca, chorobę niedokrwienną serca (chorobę wieńcową), kamicę pęcherzyka żółciowego, stłuszczenie wątroby, zmiany zwyrodnieniowe stawów, nowotwory macicy, sutka, pęcherzyka żółciowego, jelita grubego, prostaty, zaburzenia oddychania w czasie snu, żylaki kończyn dolnych, zaburzenia hormonalne i powikłania ciąży, zespół metaboliczny. W grupie pacjentów otyłych cukrzyca i choroby nowotworowe występują 3,5 krotnie częściej niż u osób z prawidłową masą ciała. Destruktywny wpływ na komfort życia pacjenta otyłego mają częste problemy natury psychologicznej: obniżone poczucie własnej wartości, wycofanie ze środowiska rówieśników - izolacja, depresja. 5

6 b) Epidemiologia Szponar L., Sekuła W., Rychlik E. i wsp. Badania indywidualnego spożycia żywności i stanu odżywienia w gospodarstwach domowych, IŻŻ, Warszawa 2003 Wykr.1. Dzieci i młodzież w wieku 0-18 lat będący pod opieką lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w województwie kujawsko-pomorskim u których stwierdzono otyłość. (wskaźniki na 10 tys. ludności w wieku 0-18 lat) Województwo p.sępoleński p.tucholski p.rypiński p.brodnicki

7 W latach w województwie kujawsko-pomorskim obserwowany jest wzrost wskaźnika dzieci i młodzieży w wieku 0-18 lat będących pod opieką lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej z powodu otyłości. Z danych Kujawsko Pomorskiego Centrum Zdrowia Publicznego przedstawiających stan na dzień roku wynika, że najwięcej dzieci i młodzieży otyłych jest w Bydgoszczy i powiecie bydgoskim osób, w Toruniu i powiecie Toruńskim osób, w Grudziądzu i powiecie grudziądzkim osób. Od 2006 roku nastąpił znaczny wzrost bezwzględnej liczby osób otyłych w powiecie inowrocławskim ( ), tucholskim ( ), włocławskim ( ) oraz w miastach Bydgoszczy ( ) i w Toruniu ( osób). Z analizy wskaźników na 10 tys. Ludności w wieku 0 18 lat wynika, że w województwie kujawsko pomorskim w latach nastąpił wzrost liczby osób otyłych o około 19% z 175,5 do 209,3. Najwięcej osób otyłych na 10 tys. ludności jest w powiecie sępolińskim 439,4 i tucholskim 432,4. W Bydgoszczy i powiecie bydgoskim liczba ta wynosi 161,3, a w Toruniu i powiecie toruńskim 204,9. c) Populacja podlegająca jednostce samorządu terytorialnego i populacja kwalifikująca się do włączenia do programu Wg danych Głównego Urzędu Statystycznego - w dniu 31 grudnia 2009 r. na obszarze km 2 województwa kujawsko-pomorskiego (5,7% ogólnej powierzchni Polski zamieszkiwało osób (5,4% ludności Polski). W roku 2008 liczba ludności województwa kujawsko-pomorskiego wynosiła , co oznacza minimalny, 0,06% wzrost liczby mieszkańców. Zarówno pod względem liczby ludności jak i powierzchni województwo kujawsko-pomorskie zajmuje 10 miejsce w Polsce. 37,7% ludności zamieszkiwało w czterech największych miastach regionu: Bydgoszczy (17,3%), Toruniu (9,9%), Włocławku (5,7%) i Grudziądzu (4,8%). Średnia gęstość zaludnienia województwa wynosiła w 2009 r. 115 osób na 1 km 2 ( w Polsce 122 osoby na 1 km 2 ) 8 pozycja w kraju. W 2009 r. w ruchu naturalnym ludności województwa zanotowano urodzenia żywe i zgonów, w tym 147 zgonów niemowląt. Na koniec 2009 r. w strukturze wiekowej ludności województwa odsetek dzieci i młodzieży w wieku 0-17 lat wyniósł 19,6%. Ludność w wieku produkcyjnym stanowiła 64,7%, natomiast w wieku poprodukcyjnym 15,7%. 1 Tab. 3. Ludność według edukacyjnych grup wieku w podziale na powiaty województwa kujawskopomorskiego stan w dniu r. Lp. Powiaty Dzieci i Z tego w wieku lat młodzież 3-6 ogółem Województwo aleksandrowski brodnicki Biuletyn Statystyczny. Ochrona zdrowia w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 roku, Wydział Zdrowia -Kujawsko- Pomorskie Centrum Zdrowia Publicznego, Urząd Wojewódzki, Bydgoszcz

8 3. bydgoski chełmiński Golub. -dobrzyński grudziądzki inowrocławski lipnowski mogileński nakielski radziejowski rypiński sępoleński świecki toruński tucholski wąbrzeski włocławski żniński Bydgoszcz Grudziądz , Toruń Włocławek Obecne postępowanie w omawianym problemie zdrowotnym ze szczególnym uwzględnieniem gwarantowanych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych W latach w województwie kujawsko-pomorskim realizowany był Regionalny Program Zwalczania Otyłości u Dzieci i Młodzieży. Program został przyjęty do realizacji uchwałą Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego Nr XLIX/770/06 z dnia 25 września 2006 r. Realizatorem Programu był Wojewódzki Szpital Dziecięcy im. dra Brudzińskiego w Bydgoszczy i Wojewódzki Szpital Dziecięcy w Toruniu. Celem programu było zmniejszenie w województwie kujawsko - pomorskim liczby dzieci i młodzieży z otyłością, obniżenie we krwi stężenia triglicerydów u wszystkich pacjentów z otyłością prostą i hyperlipidemią nabytą w wyniku stosowania diety niskotłuszczowej, wykrycie i wczesne włączenie leczenia u dzieci nadciśnienia tętniczego oraz stanu przedcukrzycowego, rozpoznanie i włączenie leczenia specjalistycznego innych chorób np. endokrynopatii przebiegających z otyłością, ograniczenie zaburzeń ortopedycznych (płaskostopia, skrzywienia kręgosłupa) u dzieci objętych programem, zwiększenie świadomości zdrowotnej i zmiana zachowań zdrowotnych w grupie dzieci objętych programem i ich rodziców. W ramach programu u dzieci z podwyższonym BMI - 25 (wskaźnik masy ciała) wykonywane były następujące badania stężenie we krwi cholesterolu całkowitego, LDL, HDL, triglicerydów, glukozy, w wybranych przypadkach leptyny. Dzieci objęte były kompleksową specjalistyczną opieką medyczną, w ramach której realizowano: porady lekarskie, porady dietetyka, porady psychologa. U każdego dziecka podczas pierwszej wizyty przeprowadzone było wstępne badanie ankietowe dotyczące stylu życia na podstawie którego identyfikowano błędy i opracowywano zalecenia terapeutyczne, których realizację kontrolowano podczas kolejnych wizyt. W ramach programu w trakcie pierwszego spotkania prowadzona była edukacja dla pacjentów, rodziców, pielęgniarek szkolnych i nauczycieli wychowania fizycznego w zakresie prawidłowych zachowań zdrowotnych, która obejmowała informacje na temat przyczyn i powikłań otyłości, zasad zdrowego żywienia, zaleceń dietetycznych, wskazówki i porady dotyczące rodzaju ruchu wskazanego u pacjentów 8

9 z otyłością. W sześcioletnim programie uczestniczyło dzieci. W 2010 r. w ramach realizacji programu udzielono 1555 porady lekarskie 1555 porad psychologicznych, 1555 porad dietetycznych, 2371 osób wzięło udział w zajęciach edukacyjnych. W roku 2011 udzielono 1856 porad lekarskich, 1856 porad psychologicznych,. U przebadanych pacjentów średni wskaźnik BMI wynosił 30,5. Statystycznie każde dziecko średnio schudło 1,9 kg w ciągu miesiąca. W 2010 r. program realizowały 32 samorządy terytorialne, w samorządów terytorialnych. Kwota dofinansowania z budżetu województwa w latach wynosiła zł. Na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. 139, poz. 1139,z pózn. zm.) u dzieci i młodzieży wykonywane są:testy przesiewowe, profilaktyczne badanie lekarskie (bilans zdrowia). Procedury te obejmują, miedzy innymi: pomiary wysokości i masy ciała, określenie współczynnika masy ciała (Body Mass Index BMI) od 2010 r.,pomiar ciśnienia tętniczego krwi, ocenę zaburzeń układu ruchu (w tym bocznego skrzywienia kręgosłupa), kwalifikacje do grup na zajęcia wychowania fizycznego i sportu szkolnego, określenie ewentualnych problemów zdrowotnych, poradnictwo w zakresie prozdrowotnego stylu życia. Wśród zadań pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania wskazano: doradztwo dla dyrektora szkoły w sprawie warunków bezpieczeństwa uczniów, organizacji posiłków i warunków sanitarnych w szkole, udział w planowaniu, realizacji i ocenie edukacji zdrowotnej. Program Owoce i warzywa w szkole w województwie kujawsko-pomorskim w programie udział wzięło około 570 szkół. Program edukacyjny Trzymaj formę - w województwie kujawsko-pomorskim w programie udział wzięło około 380 szkół. 3. Uzasadnienie potrzeby wdrożenia programu Otyłość jest chorobą cywilizacyjną XXI wieku i stanowi istotny problem społeczny. Patologiczny nadmiar masy ciała u dzieci i młodzieży szkolnej, mimo że wiąże się z poważnymi zagrożeniami dla zdrowia, nie jest postrzegany w społeczeństwie jako istotny problem zdrowotny skutkujący również wysokimi kosztami społecznymi. Wobec powyższych faktów niezmiernie istotne jest propagowanie w społeczeństwie prawidłowego stylu życia i leczenie osób otyłych. Temu celowi służył Regionalny Program zwalczania otyłości u dzieci i młodzieży województwa kujawsko pomorskiego realizowany w latach W badanych rodzinach przywiązywano raczej małą wagę do zachowań sprzyjających zdrowiu (takich jak przestrzeganie zdrowej diety, prowadzenie aktywnego trybu życia, preferowanie odpoczynku czynnego).wyniki przeprowadzonych badań ankietowych w trakcie realizacji programu wśród pacjentów i ich rodziców wskazują również, że w kwestii żywienia przeważa kierowanie się własnym doświadczeniem i zwyczajami przekazywanymi z pokolenia na pokolenie. Wiedza specjalistyczna ma słabszy wpływ na kształtowanie nawyków żywieniowych. Nadmierne jedzenie u dzieci jest uwarunkowane przeważnie sytuacyjnie 9

10 (nuda, niewłaściwie zorganizowany czas wolny) (10, 11). Dlatego w czasie zajęć edukacyjnych uświadamiano dzieciom i ich opiekunom, którzy często również mieli nadwagę, że otyłość jest chorobą a nie defektem, czy jedynie odstępstwem od prawidłowej masy ciała. Rodzice na pytanie o swój stan zdrowia odpowiadali często dobry mimo widocznej otyłości. Jedzenie i mała aktywność jest dla niektórych osób dorosłych i dzieci istotnym elementem dobrostanu psychicznego. Najlepszym tego dowodem jest wypowiedź naszego jedenastoletniego pacjenta o oczekiwaniach wobec rodziców; mają mi pozwolić grać w komputer bez ograniczeń, jeść chipsy, leżeć i nic nie robić, przygotowywać obiady takie jak ja chcę. Osoby otyłe trzy i półkrotnie częściej chorują na cukrzycę i choroby nowotworowe np. raka jelita grubego, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, która prowadzi do choroby niedokrwiennej serca zawałów, czy udarów mózgu. Powikłania nie leczonej otyłości mogą mieć skutek śmiertelny. Nadmierna masa ciała obciąża stawy, kręgosłup powoduje wady postawy i jest przyczyną dolegliwości bólowych. Nie bez znaczenia jest zarówno u dzieci jak i osób dorosłych złe samopoczucie psychiczne, brak akceptacji siebie i przez otoczenie, prowadzące do izolacji od rówieśników, a nawet depresji. Osoby z nadwagą często są wycofane w aktywności szkolnej lub w pracy i przez to osiągają gorsze wyniki. Z naszych obserwacji wynika, że uzmysłowienie pacjentom zagrożeń wynikających z nadmiernej masy ciała jest istotnym i niezbędnym dopełnieniem w utrzymaniu motywacji do leczenia na dłuższy dystans czasu. Ze względu na złożoność problemów z jakimi boryka się pacjent z otyłością niezbędna okazała się kompleksowość działań leczniczych zespołu medycznego: lekarza, dietetyka i psychologa. Dużym obciążeniem psychicznym dla dzieci i młodzieży w podjęciu decyzji o odchudzaniu i utrzymaniu motywacji do leczenia na wysokim poziomie była otyłość ich rodziców (11). Obawiając się, że wynika ona u nich wyłącznie z dziedziczności często wcześniej przerywali terapię odchudzającą i nie chcieli podejmować kolejnych prób. Jest to błędne myślenie. Najczęściej otyłość w rodzinie bo w 75% przypadków wynika z nieprawidłowych nawyków dietetycznych i braku aktywności fizycznej, a zaledwie 25% z nieprawidłowych genów. Jednak ta druga grupa pacjentów nie jest skazana na porażkę. Muszą oni rozpocząć leczenie jak najwcześniej, najlepiej przed okresem pokwitania. Korzystne wyniki leczenia otyłości przyniosły w programie działania skierowane do całej rodziny. Zmiana zasad żywienia i aktywności fizycznej w wielu przypadkach dotyczyła nie tylko pacjenta ale i pozostałych członków rodziny. Najwyższy spadek masy ciała 30 kg w ciągu 2 lat terapii osiągnięto u 16 letniego chłopca, u rodziców od kg. Pierwsze pozytywne efekty wzmacniały u wszystkich motywację do dalszego leczenia. Analiza zachowań zdrowotnych pacjentów biorących udział w programie wskazuje, że wszyscy odchudzali się dla poprawy własnego wyglądu. 96% z nich przed przystąpieniem do programu popełniało błędy dietetyczne ilościowe, jakościowe lub w zakresie nieprawidłowej techniki jedzenia, 75% zgłaszało brak aktywności fizycznej. Najczęstsze popełniane błędy żywieniowe dotyczyły niejedzenia śniadań, spożywania tylko dwóch posiłków dziennie, w tym szczególnie obfitych kolacji po godzinie 20.00, nadmiar słodyczy, unikanie warzyw, nadmiar pieczywa jasnego, ziemniaków, napojów gazowanych smakowych, fast fordów (11). Częstym błędem dietetycznym, którego niekorzystnym efektem jest nadwaga utrwalona na lata okazało się spożywanie nadmiernej ilości tłustego mleka 2-3,4% zawartości tłuszczu (powyżej 500 ml dziennie) podobnie jak wysoko słodzonych soków owocowych, syropów. Z naszego doświadczenia wynika, że 78% dzieci i młodzieży sięga po przekąski z powodu nudy. Niestety aż 77% rodziców żywiąc dziecko kieruje się wyłącznie własnym doświadczeniem i przyzwyczajeniami z domu - często nieprawidłowymi nawykami żywieniowymi, a zaledwie 8% wskazówkami lekarza, dietetyka czy publikacjami medycznymi. 90% pacjentów nie przywiązuje wagi do diety i ma za mało czasu 10

11 na przygotowanie racjonalnych posiłków. 78% dzieci i młodzieży, nie prowadzi aktywnego trybu życia. 100% pacjentów przebywa co najmniej 2 godziny przed telewizorem lub komputerem, a wśród nich aż 27% spędza 4 godziny przed komputerem lub TV (10). Kwintesencją niezdrowego stylu życia preferowanego przez dzieci i młodzież jest wypowiedź naszego jedenastoletniego pacjenta o oczekiwaniach wobec rodziców; mają mi pozwolić grać w komputer bez ograniczeń, jeść chipsy, leżeć i nic nie robić, przygotowywać obiady takie jak ja chcę. Osoba o prawidłowej masie ciała powinna być aktywna ruchowo około 1 godz. dziennie. W związku z tym należy wykorzystać każdą okazję do zwiększonego wydatku energetycznego na ruch. Na przykład intensywny marsz do szkoły i z powrotem, dodatkowe ćwiczenia wykonywane codziennie w domu i na świeżym powietrzu. Z naszych doświadczeń wynika, że u większości osób codziennie powtarzane ćwiczenia (poza lekcjami gimnastyki w szkole) w wymiarze 15 min przynoszą korzystny skutek. Odchudzanie w okresie rozwojowym nie może być nadmiernym obciążeniem. Nie powinno kojarzyć się z czymś przykrym, z wyrzeczeniami a jedynie z urozmaiceniem diety w kierunku rozszerzenia ilości i rodzaju warzyw oraz większą aktywnością fizyczną (12). Na pytanie; co pomogło? dziewczyna uczestniczka naszego programu, która pozbyła się nadwagi powiedziała: mniejsze porcje, dużo chodzenia, trochę jazdy na rowerze. Należy pamiętać również o tym, że osoby z nadwagą mają więcej komórek tłuszczowych w stosunku do osób szczupłych i dlatego może zdarzyć się, że jedzą od nich mniej a tyją. Taka tendencja do tycia zazwyczaj utrzymuje się przez całe życie. Dlatego osoby te szczególnie powinny dbać o prawidłowy styl życia. U dzieci objętych Regionalnym Programem Zwalczania Otyłości u Dzieci i Młodzieży w latach stwierdzono również niedoczynność tarczycy, zaburzenia gospodarki węglowodanowej ze znacznym hiperinsulinizmem, zaburzenia emocjonalne wymagające systematycznej terapii psychologicznej, zaburzenia miesiączkowania. U większości dzieci w trakcie trwania programu zaobserwowano spadek masy ciała (około 70% dzieci, a u innych zahamowanie tempa przyrostu masy ciała, tylko u 10% dzieci nie zaobserwowano pożądanego efektu. Na podstawie analizy wieku dzieci, czasu trwania otyłości oraz wyników badań krwi zarysowuje się wyraźna zależność miedzy wiekiem dziecka a nasileniem zaburzeń gospodarki węglowodanowej i tłuszczowej. Im dłużej trwa otyłość, tym nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych są częstsze. Tab. Nr 4. Wykryte nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych u dzieci będących pod opieką Wojewódzkiego Szpitala Dziecięcego w Toruniu Przedział wiekowy Razem Liczebność grupy Hiperglikemia 2 (7,14%) 9 (10,98%) 6 (4,48%) 5 (8,93%) 22 (7,33%) Hipercholesterolemia 9 (32,14%) 32 (39,02%) 54 (40,30%) 22 (39,29%) 117 (39,00%) Hipertriglicerydemia 4 (14,29%) 33 (40,24%) 51 (38,06%) 14 (25,00%) 102 (34,00%) Z otyłością powiązane są różnorakie dolegliwości: cukrzyca, nadciśnienie, choroby serca, zwyrodnienia stawów i inne. Badania potwierdziły również, że osoby z nadmierną masą ciała o wiele bardziej narażają się na: udar mózgu, nowotwory, bezpłodność, kamicę pęcherzyka żółciowego. Stwierdzono też, że otyłość skraca życie. 11

12 4. Cele programu a. Cel główny Zmniejszenie częstości występowania nadwagi i otyłości u i młodzieży w województwie kujawsko-pomorskim. dzieci b. Cele szczegółowe a. zwiększenie świadomości żywieniowej społeczeństwa, b. prozdrowotna modyfikacja modelu spożycia żywności, c. zmniejszenie częstości żywieniowych czynników ryzyka chorób dietozależnych, d. wypracowanie modelu postępowania zwiększającego aktywność fizyczną i wzrost świadomości społecznej o roli ruchu w zachowaniu optymalnego stanu zdrowia i sprawności fizycznej, e. zmniejszenie częstości występowania, hipercholesterolemii, hipertriglicerydemii, f. poprawa żywienia i aktywności fizycznej dzieci i młodzieży, g. obniżenie częstości występowania przedwczesnej niepełnosprawności fizycznej, h. zmniejszenie kosztów leczenia przewlekłych chorób niezakaźnych oraz skutków ekonomicznych niepełnosprawności i przedwczesnej umieralności, i. wdrożenie do systemu podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej metodologii oceny stanu odżywienia, jako jednego z podstawowych narzędzi wczesnej diagnostyki nadwagi i otyłości 5. Oczekiwane efekty Przeprowadzenie edukacji nauczycieli, lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarek środowiska nauczania i wychowania, dzieci u których stwierdzono nadwagę i otyłość oraz ich rodziców, Przeprowadzenie kompleksowego programu wsparcia dla dzieci ze stwierdzoną nadwagą i otyłością, Przeprowadzenie kursu szkoleniowego dla pielęgniarek środowiska nauczania i wychowania w województwie kujawsko-pomorskim, Edukacja około 500 lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, Wdrożenie standardu postępowania z dzieckiem u którego stwierdzono nadwagę i otyłość, 12

13 6. Mierniki efektywności odpowiadające celom programu a) Liczba szkoleń dla nauczycieli b) Liczba nauczycieli biorących udział w szkoleniach c) Liczba szkoleń dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej d) Liczba lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej biorących udział w szkoleniach e) Liczba zrealizowanych kursów dla pielęgniarek środowiska nauczania i wychowania f) Liczba pielęgniarek środowiska nauczania i wychowania uczestniczących w szkoleniach g) Liczba szkoleń dla rodziców dzieci u których stwierdzono nadwagę i otyłość h) Liczba rodziców uczestniczących w szkoleniach i) Liczba dzieci i młodzieży u których stwierdzono nadwagę i otyłość, j) Liczba dzieci i młodzieży uczestniczących w programie, u których wskaźnik BMI uległ obniżeniu k) Liczba dzieci i młodzieży uczestniczących w programie u których stwierdzono hipercholesterolemię l) Liczba dzieci i młodzieży uczestniczących w programie u których stężenie cholesterolu całkowitego, LDL we krwi uległa poprawie m) Liczba dzieci i młodzieży uczestniczących w programie u których stwierdzono hipertriglicerydemię n) Liczba dzieci i młodzieży uczestniczących w programie u których stwierdzono triglicerydemię i u których stężenie TG we krwi uległo obniżeniu 7. Adresaci programu a. oszacowanie populacji, której włączenie do programu jest możliwe Programem objęte zostaną dzieci i młodzież województwa kujawsko-pomorskiego w wieku 0-18 lat, u których stwierdzona zostanie nadwaga i otyłość. 13

14 Tab.5 Dzieci i młodzież w wieku 0-18 lat będący pod opieką lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w województwie kujawsko-pomorskim stan r. Rozpoznanie Osoby u Z tego w wieku których stwierdzono schorzenia ogółem Osoby u których stwierdzono schorzenia po raz pierwszy w Otyłość (E65-E68) danym roku Tab.6 Dzieci i młodzież w wieku 0-18 lat będący pod opieką lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w województwie kujawsko-pomorskim u których stwierdzono otyłość. (liczby bezwzględne) Powiat Aleksandrowski Brodnicki Bydgoski Chełmiński Golub.-dobrzyń Grudziądzki Inowrocławski Lipnowski Mogileński Nakielski Radziejowski Rypiński Sępoleński Świecki Toruński Tucholski Wąbrzeski Włocławski Żniński Bydgoszcz Grudziądz Toruń Włocławek Województwo Tab.7 Dzieci i młodzież w wieku 0-18 lat będący pod opieką lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w województwie kujawsko-pomorskim u których stwierdzono otyłość. (wskaźniki na 10 tys. ludności w wieku 0-18 lat) Powiat Aleksandrowski 253,1 266,2 285,0 243,4 207,9 Brodnicki 88,9 142,9 158,9 197,8 161,3 Bydgoski i m. 119,6 142,0 141,6 152,6 161,3 Bydgoszcz Chełmiński 251,1 246,6 179,3 185,4 211,1 Golub.-dobrzyń 209,2 288,3 234,7 188,6 289,1 Grudziądzki i 247,0 283,2 332,7 340,3 297,6 m. Grudziądz Inowrocławski 119,9 135,6 134,6 141,4 159,0 Lipnowski 185,0 200,4 204,2 220,8 220,2 Mogileński 211,6 262,6 300,1 205,6 193,8 Nakielski 227,6 192,9 235,9 237,0 234,3 14

15 Radziejowski 224,5 201,0 231,9 237,4 238,3 Rypiński 61,4 67,6 88,8 100,2 96,1 Sępoleński 371,8 381,7 379,8 450,1 439,4 Świecki 271,9 225,3 211,1 215,2 241,1 Toruński i m. 158,9 162,7 189,0 192,4 204,9 Toruń Tucholski 290,5 290,9 342,7 396,9 432,4 Wąbrzeski 100,7 184,9 184,2 197,3 208,1 Włocławski i m. 136,3 150,7 169,6 192,2 201,0 Włocławek Żniński 248,8 215,1 242,3 247,7 137,4 Województwo 175,6 188,1 200,3 208,0 209,3 8. Tryb zapraszania do programu Program realizowany będzie we współpracy z samorządami terytorialnymi, które zobowiązane zostaną do prowadzenia kampanii medialnej na terenie swojej działalności. Pacjenci informowani będę poprzez lokalne media, lekarzy i pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej, poradni specjalistycznych, szpitali, kościół. Wykorzystane zostaną broszury informacyjne, ulotki, spoty reklamowe. 9. Okres realizacji programu Rok Organizacja programu Organizacja programu jest wieloetapowa i wielopoziomowa. Należy ją rozpatrywać z perspektywy jednego (dwóch) wiodącego ośrodka realizującego główne zadania oraz ośrodków współpracujących na poziomie powiatów i gmin. Do osiągnięcia założonych efektów realizacji programu celowym jest zaangażowanie jak największej liczby jednostek samorządu terytorialnego. Pośrednikiem w kontaktach między poszczególnymi etapami, a także bezpośrednim opiekunem dziecka ze stwierdzoną nadwagą i otyłością będzie przygotowany edukator zdrowotny. Do roli edukatorów zdrowotnych organizator programu planuje zaangażować odpowiednio przeszkolone pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania. Program zakłada 6 miesięczną współpracę między pacjentem a edukatorem zdrowotnym, której celem będzie wypracowanie odpowiednich zachowań zdrowotnych u pacjenta w zakresie aktywności fizycznej, diety oraz indywidualnych zaleceń. 15

16 a. części składowe, etapy i działania organizacyjne Etap 1 przygotowanie struktur Etap 2 działania medyczne i edukacyjne 1. Zaproszenie do współpracy jednostek samorządów terytorialnych 2. Podpisanie porozumienia o współpracy 3. Wybór realizatorów programu i koordynatora programu 4. Przygotowanie materiałów informacyjnych i edukacyjnych 1. Przeprowadzenie kampanii medialnej 2. Przygotowanie standardu postępowania z dzieckiem u którego występuje nadwaga lub otyłość dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej oraz pielęgniarek środowiska nauczania i wychowania 3. Przeprowadzenie szkoleń dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej 4. Przeprowadzenie szkoleń dla pielęgniarek środowiska nauczania i wychowania 5. Nabór uczestników do programu 6. Przeprowadzenie szkoleń dla rodziców dzieci u których stwierdzono nadwagę i otyłość 7. Badania diagnostyczne dzieci objętych programem (BMI w oparciu o siatki centylowe, RR siatka centylowa uwzględniająca wiek, stężenie glukozy we krwi, stężenie cholesterolu całkowitego, LDL, HDL, triglicerydów) 8. Edukacja dzieci ze stwierdzoną nadwagą i otyłością 9. Zajęcia ruchowe 10. Porady specjalistyczne (porada lekarza specjalisty, dietetyka, psychologa) Etap 3 monitoring i ewaluacja 1. Rozliczenie finansowe 2. Sprawozdanie merytoryczne 3. Podsumowanie realizacji programu b. planowane interwencje pomiar masy ciała pomiar wzrostu określenie BMI - siatka centylowa pomiar ciśnienia tętniczego krwi siatka centylowa stężenie glukozy we krwi cholesterol całkowity 16

17 LDL HDL triglicerydy porada lekarska porada dietetyka porada psychologa c) Program realizowany będzie w trzech modułach: wojewódzkim powiatowym gminnym Moduł wojewódzki Moduł wojewódzki obejmuje: Koordynacja programu (nadzór merytoryczny, ewaluacja programu, opracowanie systemu współpracy pomiędzy poszczególnymi specjalistycznymi ośrodkami, poradniami specjalistycznymi oraz lekarzami POZ, materiały edukacyjne). Opracowanie standardu postępowania z dzieckiem u którego stwierdzono nadwagę i otyłość w podstawowej opiece zdrowotnej Szkolenia dla lekarzy i pielęgniarek pracujących w podstawowej opiece zdrowotnej Działania medialne (kampanie społeczne, spoty reklamowe itp.) Porady specjalistyczne dla dzieci objętych programem, u których po trzech miesiącach udziału w programie nie nastąpiła poprawa oraz dla dzieci u których stwierdzono BMI>30 Wykonanie badań (stężenie we krwi leptyny) Moduł powiatowy Moduł powiatowy obejmuje: Szkolenia dla nauczycieli Szkolenia dla rodziców dzieci u których stwierdzono nadwagę i otyłość Działania medialne Moduł gminny 17

18 Moduł gminny obejmuje: Nabór uczestników programu Badania (BMI, RR, stężenie glukozy we krwi, stężenie cholesterolu, LDL, HDL, TG Edukacja dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością Zajęcia ruchowe dla dzieci i młodzieży uczestniczących w programie 11. Kryteria i sposób kwalifikacji uczestników Do programu zakwalifikowane zostaną dzieci i młodzież u których wskaźnik BMI 25. Dzieci kwalifikowane będą do programu przez pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania, które będą pełniły również rolę indywidualnych edukatorów i będą utrzymywały kontakt z dzieckiem podczas jego udziału w programie. 12. Zasady udzielania świadczeń w ramach programu Świadczenia udzielane będą dobrowolnie i bezpłatnie. 13. Sposób powiązania działań programu ze świadczeniami zdrowotnymi finansowanymi ze środków publicznych Świadczenia udzielane w ramach programu powiązane będą ze świadczeniami udzielanymi w podstawowej opiece zdrowotnej. Kwalifikacja dziecka do programu odbywała się będzie za pośrednictwem pielęgniarek środowiska nauczania i wychowania. Dziecko będzie pod opieką lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Podczas pierwszej wizyty otrzyma skierowanie na badania (stężenie poziomu glukozy we krwi, cholesterolu całkowitego, LDL, HDL i TG) finansowane przez NFZ. Badania kontrolne (powtórne) finansowane będą w ramach programu. W ramach realizowanych zadań planowane są głównie działania edukacyjne, nie finansowane w tak szerokim zakresie przez płatnika publicznego. Pacjenci kwalifikowani do programu będą pod stałą opieką, zgodną z procedurą NFZ (opieka lekarza specjalisty oraz lekarza POZ). Działalność programu nie powoduje dodatkowych obciążeń dla płatnika publicznego. 14. Sposób zakończenia udziału w programie i możliwości kontynuacji otrzymanych świadczeń zdrowotnych przez uczestników programu W przypadku braku poprawy po 3 miesiącach udziału w programie na poziomie gminnym dziecko kierowane będzie do placówki z modułu wojewódzkiego. 18

19 Kontynuacja otrzymanych świadczeń realizowana będzie w podstawowej opiece zdrowotnej. 15. Bezpieczeństwo planowanych interwencji Realizatorem programu będą podmioty lecznicze przepisami prawa. spełniające wymogi określone 16. Kompetencje/ warunki niezbędne do realizacji programu Moduł gminny realizowany będzie przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (lekarze rodzinni, pediatrzy) oraz pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania. Moduł wojewódzki realizowany będzie przez podmiot leczniczy, który posiada doświadczenie w realizacji programów zwalczania otyłości u dzieci i młodzieży, zatrudnia lekarza chorób metabolicznych lub lekarza endokrynologa. U każdego dziecka, którego BMI lub po 3 miesiącach nieskutecznej terapii odchudzającej na szczeblu wojewódzkim zostanie przeprowadzone badanie ankietowe dotyczące sposobu odżywiania, aktywności fizycznej, wywiadu psychologicznego. Pierwsze spotkanie będzie miało charakter edukacyjny, rodzicom i ich dzieciom w formie interaktywnego wykładu zostaną przekazane informacje na temat epidemiologii, przyczyn, powikłań otyłości, najczęstszych błędów dietetycznych, zaleceń żywieniowych, wskazówki i porady dotyczące rodzaju ruchu z zalecanego u pacjentów z otyłością, ogólnej aktywności fizycznej, przyczyn psychologicznych oraz metod wzmacniania i podtrzymywania u pacjentów potrzeby odchudzania. Zostaną również przedstawione efekty odchudzania i opinie uczestników Regionalnego Programu Zwalczania Otyłości u Dzieci i Młodzieży realizowanego w latach Następnie będą wykonane wyjściowe badania antropometryczne: masa ciała wzrost, obwód pasa, bioder. W czasie wizyty u lekarza zajmującego się leczeniem chorób metabolicznych lub lekarza endokrynologa na podstawie badań ankietowych, wywiadu, wyników stężenia we krwi: cholesterolu całkowitego, HDL, LDL, trójglicerydów, glukozy, leptyny, badania przedmiotowego odbędzie kwalifikacja do dalszego etapu leczenia - rozpoznana otyłość prosta lub podejrzenie otyłości związanej z innymi zaburzeniami np. endokrynopatiami, które będą wymagały innych specjalistycznych badań, leczenia w poradniach specjalistycznych i tym samym wykluczenia z programu. Lekarz, dietetyk, psycholog na indywidualnych spotkaniach z pacjentem i jego rodzicami udzielą porad w zakresie własnych specjalizacji. Pacjenci otrzymają materiały edukacyjne. Po 3, 6 kolejnych miesiącach w trakcie wizyt u wymienionych specjalistów będą kontrolowane efekty leczenia i uwzględniające je zalecenia. Porada psychologiczna dostosowana będzie do osiągnięć terapeutycznych pacjenta i w razie konieczności zastosowane zostaną techniki wzmacniające motywacje do dalszego odchudzania. Po 6 miesiącach u chorych, u których na pierwszej wizycie stwierdzono nieprawidłowe wyniki badań krwi zostaną przeprowadzone badania kontrolne. 19

20 Konsultacja psychologiczna - wsparcie procesu wychodzenia dziecka z otyłości. Zadania 1. Charakterystyka sytuacji psychologicznej dziecka dotkniętego otyłością (w zakresie samopoczucia fizycznego i psychicznego, obrazu siebie, podatności na wpływy otoczenia, motywacji do zmiany, posiadanych zasobów, sytuacji rodzinnej i rówieśniczej). 2. Diagnoza sytuacji rodzinnej dziecka z otyłością w celu określenia związku otyłości dziecka z wybranymi elementami sytuacji rodzinnej, takimi jak: relacje i atmosfera w rodzinie, poczucie własnej skuteczności rodziców, otwartość na wpływy zewnętrzne, sytuacja materialna rodziny. 3. Przekazanie wiedzy sprzyjającej kształtowaniu zamiaru i pozytywnego nastawienia do kształtowania nowych zachowań zdrowotnych. 4. Wzbudzenie refleksji inicjującej proces zmian (w sferze poznawczej, emocjonalnej i behawioralnej) u dzieci i rodziców. 5. Przekazanie rodzicom i dzieciom (ustnie i w postaci opracowanych materiałów) praktycznych wskazówek na temat podejmowania i podtrzymywania zaplanowanych działań. 1. Część diagnostyczna W części diagnostycznej skoncentrowano się na zachowaniach zdrowotnych. Oparto się tu na kompetencyjnym modelu zmiany zachowań zdrowotnych, nawiązującym do procesualnego ujęcia działań zdrowotnych Schwarzera (1996) oraz teorii woli Kuhla (1985). Zamiar wykonania pewnej czynności dotyczącej zachowań zdrowotnych może polegać na wprowadzeniu zupełnie nowych lub też zmianie dotychczasowych zachowań. W formułowaniu zamiaru i jego realizacji mamy do czynienia z dwojakiego rodzaju procesami: motywacyjnym prowadzącym do powstania zamiaru, oraz wolicjonalnym związanym z podjęciem działania i jego podtrzymywaniem (za: Juczyński, 2001). Rys. 1. Zamiar jako podstawowy wyznacznik zmiany zachowania Rys. 2. Spostrzegane zagrożenie oraz bilans zysków i strat jako wyznaczniki zamiaru 20

21 Rys. 3. Kompetencyjny model zachowań zdrowotnych (Juczyński, 2001). Autor procesualnego podejścia do działań zdrowotnych, R. Schwarzer, podkreśla nadrzędną rolę poczucia własnej skuteczności w przewidywaniu działań zapobiegawczych, zmienianiu ryzykownych nawyków i utrzymywaniu korzystnych 21

22 dla zdrowia zachowań. W swojej teorii, wyróżniając fazę podejmowania decyzji (motywacyjną) oraz fazę utrzymywania zachowania (wolicjonalną), stosuje perspektywę czasową do rozróżnienia obu tych faz (za: Heszen-Niejodek, 1997). W niniejszym Programie Zwalczania Otyłości u Dzieci i Młodzieży skoncentrowano się na fazie pierwszej (motywacyjnej), dążąc do scharakteryzowania jej elementów dystynktywnych w grupie dzieci/młodzieży objętej Programem. Uwzględniono rolę rodziców w kształtowaniu zachowań zdrowotnych dzieci. Poniżej wyszczególniono czynniki psychologiczne, które będą charakteryzowane w niniejszych badaniach. Ich dobór wynika z modelu kompetencyjnego oraz posłuży do opisu sytuacji emocjonalnej, rodzinnej i społecznej dzieci objętych Programem. Tab.8. CZYNNIK DZIECKO RODZIC Umiejscowienie poczucia kontroli x x zdrowia Uogólnione poczucie własnej x x skuteczności w radzeniu sobie z trudnościami Postawy osobiste względem zdrowia x x i otyłości Postawy normatywne względem X x zdrowia i otyłości Subiektywne spostrzeganie zagrożeń x związanych z otyłością i własnej podatności na nie Ocena bilansu zysków i strat x x (atrakcyjność zysku) w przypadku podjęcia zachowań redukujących otyłość Oczekiwanie co do skuteczności x x wprowadzanych zmian zachowania Oczekiwanie dalszych konsekwencji x x zmiany zachowań Poczucie kompetencji co do podjęcia x x pozytywnego zachowania lub porzucenia zachowania negatywnego Samopoczucie fizyczne x Samopoczucie psychiczne x x Nastrój i emocje x x Obraz samego siebie x Podatność na wpływ otoczenia x x Zewnętrzne warunki dokonywania zmian zachowania : Życie domowe i relacje rodzinne x x Akceptacja społeczna x x Wsparcie społeczne x x Sytuacja szkolna i rówieśnicza x Sytuacja materialna x x 22

23 Diagnozie psychologicznej posłużą następujące narzędzia badawcze: HLC Skala Umiejscowienia Kontroli Zdrowia dla Dzieci (The Health Locus of Control Scale - G.S. Parcel, M.P.Meyer) w adaptacji polskiej Z. Juczyńskiego GSES Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (dla dorosłych) - (Generalized Self Efficacy Scale - R. Schwarzer, M. Jerusalem) wersja polska KIDSCREEN (U. Ravens Sieberer) - kwestionariusz do badania jakości życia w odniesieniu do zdrowia (health - related quality of life) u dzieci i młodzieży Ankieta dla Pacjenta opracowana dla potrzeb Programu Ankieta dla Rodziców opracowana dla potrzeb Programu 2. Część terapeutyczna Z uwagi na ograniczenia czasowe realizacji Programu, praca psychologiczna z pacjentami mającymi zmieniać zachowania zdrowotne nie obejmie w pełnym zakresie fazy wolicjonalnej (czyli - w odniesieniu do przyjętego modelu kompetencyjnego fazy podjęcia i podtrzymywania działania). Pacjentom zostaną udzielone wskazówki dotyczące efektywnego planowania działania skierowanego na likwidację otyłości oraz podtrzymywania pożądanych zachowań zdrowotnych. Będzie to element terapii, w którym zakłada się: próbę określenia, które elementy nastawienia do siebie służą samozadowoleniu, a które mają negatywne konsekwencje dla samopoczucia i powinny zostać zastąpione bardziej konstruktywnymi określenie, w jakim stopniu obraz własnej osoby dziecka oraz nastawienie do siebie zależą od wagi i wyglądu odwołanie się do zasobów (wewnątrzosobowych i środowiskowych), mogących przyczynić się do podtrzymywania pożądanych zachowań zdrowotnych udzielenie wsparcia emocjonalnego, pokazanie korzyści z podjęcia wysiłku w kierunku schudnięcia lub poprawy samopoczucia. Powyższe założenia będą realizowane w trakcie spotkań indywidualnych z pacjentami oraz w formie pogadanek podczas zorganizowanych spotkań w grupach na terenie szkoły. Pacjenci otrzymają przygotowane materiały na temat: efektywnego planowania i podtrzymywania działania rozwijania pozytywnego nastawienia do siebie budowania pozytywnego obrazu siebie rozwijania zasobów utrzymywania dobrego samopoczucia emocjonalnego. 23

24 W przypadku stwierdzenia konieczności objęcia pacjenta szczególną opieką lub terapią psychologiczną uwzględniono możliwość (w porozumieniu z lekarzem) kierowania pacjentów do Pracowni Psychologicznej Wojewódzkiego Szpitala Dziecięcego w Bydgoszczy. 3. Praca z Rodzicami Biorąc pod uwagę fakt włączenia dziecka w system rodzinny, zaplanowano także element poradnictwa dla rodziców. W rodzinie, poprzez funkcję socjalizacyjno wychowawczą, następuje kształtowanie podstawowych nawyków higienicznych i zachowań dotyczących zdrowia i choroby, ponadto przekaz wiedzy medycznej oraz przygotowanie do roli chorego. Rodzina pełni podstawową rolę w promocji i umacnianiu zdrowia. W ramach rodziny następuje wychowanie zdrowotne i kształtowanie postaw wobec zdrowia, przekazywanie pewnych elementów wiedzy dotyczących zdrowia i choroby, wyrabianie emocjonalnego stosunku do zdrowia jako wartości, uczenie podstawowych nawyków higienicznych i pielęgnacyjnych, zachowań pro- i antyzdrowotnych, zachowań w chorobie, itd. (za: Tobiasz Adamczyk 1998). Zwrócono także uwagę na istotną rolę modelowania w kształtowaniu pożądanych zachowań. Modelowanie zachowań to proces uczenia się poprzez obserwację i naśladowanie zachowań innych ludzi. Czynnikami sprzyjającymi uczeniu przez modelowanie są między innymi: pozycja modelu w hierarchii społecznej, inteligencja, większa sprawność oraz dysponowanie sankcjami szeroko rozumianymi karami i nagrodami. U podstaw naśladowania zachowań takich osób może leżeć podziw, szacunek dla nich, poczucie nadrzędności i zwierzchnictwa, zazdrość, zaufanie do ich kompetencji i wiele innych uczuć. (za: Ostrowska 1999). Elementy rozmowy z rodzicami: omówienie sprzyjających postaw rodzicielskich, wspomagających dziecko w realizacji celu wzmacnianie motywacji dziecka oraz pomoc w kształtowaniu zachowań zdrowotnych dziecka modelująca rola zachowań rodzicielskich wzmacnianie motywacji rodzica do wspierania dziecka w wychodzeniu z otyłości rola adekwatnego wsparcia emocjonalnego pomoc dziecku w rozwijaniu pozytywnego i bogatego obrazu siebie. Zapoznanie rodziców z powyższymi treściami odbędzie się podczas zaplanowanych pogadanek, zorganizowanych, podobnie jak w przypadku dzieci, na terenie szkoły. Rodzice otrzymają przygotowane materiały. 4. Organizacja spotkań Założeniem i celem części psychologicznej Programu jest wsparcie procesu wychodzenia dziecka z otyłości. W naturalny sposób wiąże się to ze współpracą z pozostałymi realizatorami Programu lekarzami i dietetykiem. Wymiana informacji 24

25 dotyczyć będzie stopnia realizacji założeń psychologicznych nie naruszając dobra pacjenta oraz jego prawa do ochrony danych. Ankiety są kodowane co jest wymagane do identyfikacji osoby badanej podczas spotkania indywidualnego. Ocena: Ocena realizacji programu dokonywana będzie po 6 miesiącach, stopień realizacji celów na podstawie w/w wskaźników oceniony zostanie po zakończeniu programu. Prowadzony będzie również bieżący monitoring. Dane o spodziewanych korzyściach leczniczych i poznawczych oraz ewentualnie innych przewidywanych korzyściach dla osób poddanych eksperymentowi medycznemu. Spodziewamy się, że u dzieci zastosowana terapia dietetyczna, ruchem i psychotorapia odniosą pozytywny skutek w postaci zmniejszenia odetka dzieci i młodzieży z otyłością. Działania edukacyjne spowodują zmianę nieprawidłowych nawyków żywieniowych i poprawę higieny życia, co w konsekwencji zmniejszy społeczne i ekonomiczne konsekwencje otyłości. Badania dowodzą, że dzieci spędzają więcej czasu przed ekranem telewizora, jeśli pochodzą z uboższych rodzin i jeśli nie mają alternatywy spędzania wolnego czasu. Z kolei istnieją dane wskazujące, że im dłużej dziecko ogląda telewizję, tym bardziej prawdopodobne, że będzie otyłe. Oprócz wymienionych wyżej medycznych skutków otyłości nie można ignorować narastających problemów społecznych: otyłe dzieci i młodzież cechuje z reguły niska samoocena, w związku z czym słabiej radzą sobie w kontaktach z ludźmi oraz są często izolowane społecznie; jest bardziej prawdopodobne, że otyłe dzieci i młodzież będą gorzej się uczyć, a ich perspektywy na dobrą pracę maleją; otyłe dzieci mają duże predyspozycje do otyłości w okresie dorosłości, niska jakość życia bardzo otyłych dzieci jest porównywana z poziomem jakości życia dzieci chorych na choroby nowotworowe. 17. Dowody skuteczności planowanych działań - opinie ekspertów klinicznych Najlepszych efektów na rzecz zmniejszenia występowania nadwagi i otyłości można spodziewać się po programach wielokierunkowych, które obejmują działania w zakresie poprawy sposobu żywienia jak i aktywności fizycznej. Narodowy Program Zapobiegania Nadwadze i Otyłości oraz Przewlekłym Chorobom Niezakaźnym poprzez Poprawę Żywienia i Aktywności fizycznej POL-Health zatwierdzony przez Ministerstwo Zdrowia do wdrożenia w latach zakładał zmniejszenie częstości występowania nadwagi i otyłości w Polsce, zachorowalności, umieralności na przewlekle choroby niezakaźne oraz wydatków na ochronę zdrowia związanych z leczeniem tych chorób i skutków ekonomicznych niepełnosprawności i przedwczesnej umieralności. Zgodnie z postulatami w Europejskiej Karcie Walki z Otyłością szczególne znaczenie ma zapobieganie otyłości wśród dzieci i młodzieży. Wielokierunkowe działania mają dotyczyć diety jak i poziomu aktywności fizycznej. Te założenia zamierzamy w całości realizować w naszym programie. 25

Uchwała Nr XLIX/770/06 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r.

Uchwała Nr XLIX/770/06 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r. Uchwała Nr XLIX/770/06 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r. w sprawie przyjęcia programu pn. Regionalny Program Zwalczania Otyłości u Dzieci i Młodzieży Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalny Program Przeciwnowotworowej Edukacji MłodzieŜy Szkół Ponadgimnazjalnych Celem programu

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 258/2012 z dnia 13 sierpnia 2012 o projekcie programu Program Edukacyjno-Leczniczy na Rzecz Zmniejszania Częstości

Bardziej szczegółowo

Opieka zdrowotna nad matką i dzieckiem w województwie kujawsko pomorskim w 2009 roku

Opieka zdrowotna nad matką i dzieckiem w województwie kujawsko pomorskim w 2009 roku Opieka zdrowotna nad matką i dzieckiem w województwie kujawsko pomorskim w 2009 roku I. Sytuacja demograficzna województwa wg GUS Liczba ludności w województwie kujawsko-pomorskim na dzień 31.12.2009 r.

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM W 2005 R.

SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM W 2005 R. Urząd Statystyczny w Bydgoszczy e-mail: SekretariatUSBDG@stat.gov.pl http://www.stat.gov.pl/urzedy/bydgosz tel. 0 52 366 93 90; fax 052 366 93 56 Bydgoszcz, 31 maja 2006 r. SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu Zdrowotnego ZDROWA GMINA na lata 2015-2016 oraz udzielenia dotacji dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Olecko, 8 grudnia 2011r.

Olecko, 8 grudnia 2011r. Olecko, 8 grudnia 2011r. Występowanie otyłości u dzieci i młodzieży w wieku 0-18 lat będących pod opieką lekarza POZ wg rozpoznania w latach 2007-2009 - Powiat Olecki Jednostka chorobowa Lata Choro bowość

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Plan Zdrowotny na rok 2005 dla Województwa Kujawsko Pomorskiego

Wojewódzki Plan Zdrowotny na rok 2005 dla Województwa Kujawsko Pomorskiego Załącznik do uchwały Nr XX/258/04 Sejmiku Województwa Kujawsko- Pomorskiego z dnia 26 kwietnia 2004 r. Wojewódzki Plan Zdrowotny na rok 2005 dla Województwa Kujawsko Pomorskiego Część I Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 5/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Profilaktyczna opieka nad uczniami miasta Katowice Po zapoznaniu

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Stan i ruch naturalny ludności w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 r.

Stan i ruch naturalny ludności w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 r. Bydgoszcz, maj 2011 r. URZ D STATYSTYCZNY W BYDGOSZCZY Stan i ruch naturalny ludności w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 r. Stan i struktura ludności W końcu 2010 r. województwo kujawsko-pomorskie

Bardziej szczegółowo

Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA

Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA - 235 - Źródło danych statystycznych i definicji 1. Dane statystyczne o ch w podstawowej opiece zdrowotnej oraz o działalności i ch

Bardziej szczegółowo

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny Barbara Zahorska-Markiewicz Prezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością OTYŁOŚĆ Co to jest? Konsekwencje dla zdrowia Epidemiologia Przyczyny epidemii Koszty Strategia

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wyników badań prowadzonych w ramach programu. Szkoła Podstawowa NR 79 w Gdańsku

Sprawozdanie z wyników badań prowadzonych w ramach programu. Szkoła Podstawowa NR 79 w Gdańsku Sprawozdanie z wyników badań prowadzonych w ramach programu Szkoła Podstawowa NR 79 w Gdańsku 2012 Ośrodek Promocji Zdrowia i Sprawności Dziecka 80-397 Gdańsk ul. Kołobrzeska 61 tel. 058 553 43 11 fax.058

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku

Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku w sprawie uchwalenia programu polityki zdrowotnej pn. Zwiększenie dostępności do świadczeń kardiologicznych osobom powyżej 50 roku

Bardziej szczegółowo

Nowotwory w województwie kujawsko-pomorskim w latach 2000-2006

Nowotwory w województwie kujawsko-pomorskim w latach 2000-2006 KUJAWSKO-POMORSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO W BYDGOSZCZY Oddział Zamiejscowy w Toruniu Nowotwory w województwie kujawsko-pomorskim w latach 2000-2006 Toruń, luty 2008 Kujawsko-Pomorskie Centrum Zdrowia

Bardziej szczegółowo

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY KATEDRA I ZAKŁAD ZDROWIA PUBLICZNEGO Prof. dr hab. n med.dr h.c. Piotr Książek W zdrowym ciele zdrowy duch Decimus Junius Juvenalis Prawidłowe

Bardziej szczegółowo

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r.

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r. Załącznik do Zarządzenia nr 74/2014 Prezydenta Miasta Zamość z dnia 9 kwietnia 2014 r. Zasady finansowania realizacji zadania ujętego w Miejskim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów

Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów Koordynator programu: dr Gabriel Chęsy - Katedra i Zakład Fizjologii Collegium Medium im. L. Rydygiera w Bydgoszczy, Wojewódzka Przychodnia Sportowo Lekarska

Bardziej szczegółowo

Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA

Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA - 259 - Źródło danych statystycznych i definicji 1. Dane statystyczne o pracujących w podstawowej opiece zdrowotnej oraz o działalności

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl/bydgosz

www.stat.gov.pl/bydgosz W niniejszym opracowaniu zaprezentowano informacje o ludności faktycznie zamieszkałej według grup wieku w powiatach, miastach na prawach powiatu oraz całym województwie w 2012 r. w odniesieniu do 2005

Bardziej szczegółowo

otyłości, jako choroby nie tylko groźnej samej w sobie, lecz sprzyjającej rozwojowi wielu innych schorzeń skracających życie współczesnemu

otyłości, jako choroby nie tylko groźnej samej w sobie, lecz sprzyjającej rozwojowi wielu innych schorzeń skracających życie współczesnemu Informacja o Szwajcarsko-Polskim Programie Współpracy ( KIK/34) pt. Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami,

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami, Pielęgniarka szkolna Pielęgniarka szkolna od 1992 roku jest jedynym profesjonalnym pracownikiem ochrony zdrowia na terenie placówki szkolno-wychowawczej. Pełni ona główną rolę w profilaktycznej opiece

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 2/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Program promocji zdrowia wśród dzieci i młodzieży toruńskich

Bardziej szczegółowo

Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA

Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA - 197 - Źródło danych statystycznych i definicji 1. Dane statystyczne o pracujących w podstawowej opiece zdrowotnej oraz o działalności

Bardziej szczegółowo

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością dr n. hum. Izabela Tabak Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka Dlaczego warto zajmować się

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLIX/765/06 Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r.

Uchwała Nr XLIX/765/06 Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r. Uchwała Nr XLIX/765/06 Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r. w sprawie przyjęcia programu pn. Regionalny Program Edukacji w Zakresie Profilaktyki Jelita Grubego i Prostaty

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności.

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Zdrowy tryb życia Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Wyróżnia się: Zdrowie fizyczne prawidłowe funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLIX/764/06 Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r.

Uchwała Nr XLIX/764/06 Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r. Uchwała Nr XLIX/764/06 Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 25 września 2006 r. w sprawie przyjęcia programu pn. Regionalny Program Przeciwnowotworowej Edukacji Młodzieży Szkół Ponadgimnazjalnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU SZKOLENIOWEGO DLA NAUCZYCIELI W ZAWODZIE DIETETYK

PROGRAM STAŻU SZKOLENIOWEGO DLA NAUCZYCIELI W ZAWODZIE DIETETYK PROGRAM STAŻU SZKOLENIOWEGO DLA NAUCZYCIELI W ZAWODZIE DIETETYK Symbol cyfrowy 321 [11] Spis treści Wprowadzenie I. Założenia programowo-organizacyjne stażu. 1. Charakterystyka zawodu - DIETETYK. 2. Organizacja

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT 49 Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin

Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin Szczecin 2014 Wstęp Nadwaga i otyłość jest jednym z najczęstszych zaburzeń rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bohaterów Warszawy w Kamienicy SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE Plan działań Czas realizacji 2014 2017 PROJEKT W szkole, gdzie naturalnym procesem jest nauczanie i kształtowanie postaw,

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A nr XLII/ 291 /2014 RADY GMINY BIERAWA z dnia 27 marca 2014 r.

U C H W A Ł A nr XLII/ 291 /2014 RADY GMINY BIERAWA z dnia 27 marca 2014 r. U C H W A Ł A nr XLII/ 291 /2014 RADY GMINY BIERAWA z dnia 27 marca 2014 r. W sprawie: przyjęcia Programu szczepień profilaktycznych przeciwko wirusowi HPV wywołującego raka szyjki macicy na lata 2014-2016

Bardziej szczegółowo

Program Owoce w szkole i jego ocena

Program Owoce w szkole i jego ocena Program Owoce w szkole i jego ocena Warszawa, marzec 2012 Od roku szkolnego 2009/2010 Agencja Rynku Rolnego administruje programem Wspólnej Polityki Rolnej Owoce w szkole Obecnie trwa trzeci rok szkolny

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA

Rozdział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA Rozdział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA Rozdział 4. Podstawowa i specjalistyczna ambulatoryjna opieka zdrowotna 1 Źródło danych statystycznych 1. Dane statystyczne o pracujących

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Plan Zdrowotny na rok 2004 dla Województwa Kujawsko Pomorskiego

Wojewódzki Plan Zdrowotny na rok 2004 dla Województwa Kujawsko Pomorskiego Załącznik do Uchwały Nr XI/ 137/03 Sejmiku Województwa Kujawsko- Pomorskiego z dnia 26. 06. 03 r. Wojewódzki Plan Zdrowotny na rok 2004 dla Województwa Kujawsko Pomorskiego SPIS TREŚĆI CZĘŚĆ I CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

Zaburzenie równowagi energetycznej

Zaburzenie równowagi energetycznej Otyłość dzieci i młodzieży czy można jej zapobiec? Dr n. med. Andrea Horvath Dr n. med. Piotr Dziechciarz Klinika Pediatrii WUM Zaburzenie równowagi energetycznej wyrażonej nadmiernym odkładaniem tkanki

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf Załącznik nr 1 Opis programu zdrowotnego pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych 1. Opis problemu zdrowotnego Pomimo zaznaczającego

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE

WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE www.profilaktyka-przasnysz.pl Profilaktyka chorób układu krążenia szansą na poprawę sytuacji zdrowotnej mieszkańców powiatu przasnyskiego w ramach Programu PL13 Ograniczanie społecznych

Bardziej szczegółowo

Czy stać nas na. złe. żywienie dzieci. Warszawa, 14 listopada 2012 roku

Czy stać nas na. złe. żywienie dzieci. Warszawa, 14 listopada 2012 roku Warszawa, 14 listopada 2012 roku Czy stać nas na złe żywienie dzieci Stowarzyszenie Promocji Zdrowego Żywienia Dzieci Choroby cywilizacyjne to dziś jeden z najważniejszych problemów, jakie stoją przed

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Propagowanie i utrwalanie zdrowego stylu życia w różnych aspektach u wszystkich przedszkolaków, uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli.

Propagowanie i utrwalanie zdrowego stylu życia w różnych aspektach u wszystkich przedszkolaków, uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli. Zdrowie na widelcu Program promocji zdrowia w Szkole Podstawowej im. Astrid Lindgren w Zastrużu na rok / ds. promocji zdrowia Anna Gwóźdź Zdrowie to nie tylko brak choroby, lecz stan dobrego samopoczucia

Bardziej szczegółowo

Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 10/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Zdrowy ruch zdrowe życie gminy Polkowice

Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 10/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Zdrowy ruch zdrowe życie gminy Polkowice Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 10/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Zdrowy ruch zdrowe życie gminy Polkowice Po zapoznaniu

Bardziej szczegółowo

Kraków, 27 października 2014 r.

Kraków, 27 października 2014 r. Kraków, 27 października 2014 r. . Program wychowawczy szkoły edukacja (wychowanie) Szkolny program profilaktyki zdrowie spójna całość uwzględniająca wszystkie wymagania ujęte w podstawie programowej na

Bardziej szczegółowo

tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl

tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl ZDROWIE jest jedną z najważniejszych wartości w Życiu człowieka. TROSKA O NIE to najlepsza inwestycja na jaką możemy i powinniśmy sobie pozwolić.

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 9/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Powiatowy program promocji zdrowia na rok 2013 Pomóż mi

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2013-2015

Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2013-2015 Załącznik do uchwały Nr 47/1698/13 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 27 listopada 2013 r. Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2013-2015 Toruń,

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

Dobre i złe praktyki wśród

Dobre i złe praktyki wśród Dobre i złe praktyki wśród nadsyłanych do AOTM projektów samorządowych programów zdrowotnych Katarzyna Luchowska Młodszy Specjalista w Dziale Programów Zdrowotnych, WOT Agencja Oceny Technologii Medycznych

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO

ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2008/2009 III EDYCJA I. CEL GŁÓWNY: Zwiększenie świadomości dotyczącej wpływu żywienia i aktywności fizycznej na zdrowie. II.

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wyników badań prowadzonych w ramach programu

Sprawozdanie z wyników badań prowadzonych w ramach programu Sprawozdanie z wyników badań prowadzonych w ramach programu Rok 2008 2008 Ośrodek Promocji Zdrwia i Sprawności Dziecka 80-397 Gdańsk ul. Kołobrzeska 61 tel. 058 553 43 11 fax.058 553 53 34 e-mail: opzisd@wp.pl

Bardziej szczegółowo

Trzymaj się prosto! program profilaktyki wad postawy

Trzymaj się prosto! program profilaktyki wad postawy Trzymaj się prosto! program profilaktyki wad postawy Przesłanki do realizacji programu: Wady postawy to coraz większy problem zdrowotny naszego społeczeństwa. W ostatnich latach znacząco wzrosła ilość

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Cele programu Zadania Sposób realizacji Odpowiedzialni Termin realizacji Diagnozowanie zmian w obrębie środowiska wychowawczego - Konstruowanie narzędzi badawczychankiety -

Bardziej szczegółowo

BIULETYN STATYSTYCZNY

BIULETYN STATYSTYCZNY KUJAWSKO-POMORSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO W BYDGOSZCZY Oddział Zamiejscowy w Toruniu Oddział Zamiejscowy we Włocławku BIULETYN STATYSTYCZNY OCHRONA ZDROWIA W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM W 2006

Bardziej szczegółowo

Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją?

Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją? Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją? Prof. dr hab. med. Barbara Woynarowska Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego Komitet Zdrowia Publicznego PAN Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne 1. Celem Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! jest edukacja w zakresie trwałego

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014

PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014 PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014 CZĘŚĆ WSTĘPNA 1. Problem priorytetowy: Grupa uczniów w szkole nadal odżywia się nieprawidłowo. Opis

Bardziej szczegółowo

Samorządowy program zdrowotny zasady przygotowania i proces oceny w Agencji Oceny Technologii Medycznych

Samorządowy program zdrowotny zasady przygotowania i proces oceny w Agencji Oceny Technologii Medycznych Samorządowy program zdrowotny zasady przygotowania i proces oceny w Agencji Oceny Technologii Medycznych Rafał Rdzany Kierownik Działu Programów Zdrowotnych, WOT Agencja Oceny Technologii Medycznych Konferencja

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

a problemy z masą ciała

a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała Badanie NATPOL PLUS (2002): reprezentatywna grupa dorosłych Polek: wiek 18-94 lata Skutki otyłości choroby układu sercowo-naczyniowego cukrzyca

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010

ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 Państwowa Inspekcja Sanitarna we współpracy ze Stowarzyszeniem Polska Federacja Producentów Żywności w roku

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY XLVI Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Czarnieckiego na rok szkolny 2011/2012

PROGRAM PROFILAKTYCZNY XLVI Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Czarnieckiego na rok szkolny 2011/2012 PROGRAM PROFILAKTYCZNY XLVI Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Czarnieckiego I. Wstęp Okres dojrzewania to czas, w którym młodzież często podejmuje zachowania ryzykowne co

Bardziej szczegółowo

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20]

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20] Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH w zawodzie: Dietetyk 322[20] ETAP PRAKTYCZNY SESJA LETNIA 2012 Łomża, lipiec 2012 r. Strona 1 z 35 1. Treść zadania z załącznikami:

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2: Ochrona zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2: Ochrona zdrowia. Analiza SWOT 43 Priorytet 2: Ochrona zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2 SYTUACJA ZDROWOTNA

Rozdział 2 SYTUACJA ZDROWOTNA Rozdział 2 SYTUACJA ZDROWOTNA Rozdział 2. Sytuacja zdrowotna 1 Źródło danych statystycznych 1. Dane statystyczne o opiece profilaktycznej nad dziećmi i młodzieżą, o stanie zdrowia osób będących pod opieką

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ SPECJALNYCH W OPOLU RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA Opracowanie: mgr Małgorzata Bolicka kierownik świetlicy szkolnej OPOLE 2011 r. WSTĘP Życie

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012 Działania wychowawcze, edukacyjne, informacyjne i zapobiegawcze zawarte w szkolnym Programie Profilaktycznym

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Szkoła Promująca Zalecenia Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Program edukacyjny upowszechniania zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem

Szkoła Promująca Zalecenia Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Program edukacyjny upowszechniania zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Szkoła Promująca Zalecenia Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Program edukacyjny upowszechniania zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem działanie realizowane w ramach zadania Prewencja pierwotna

Bardziej szczegółowo