SABER/MAST przewodnik dla dyplomantów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SABER/MAST przewodnik dla dyplomantów"

Transkrypt

1 POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ ELEKTROTECHNIKI I AUTOMATYKI KATEDRA ENERGOELEKTRONIKI I MASZYN ELEKTRYCZNYCH SABER/MAST przewodnik dla dyplomantów Modelowanie układów elektromechanicznych dr inż. Michał Michna mgr inż. Filip Kutt GDAŃSK 2009/10 Wykorzystanie języka MAST do modelowania układów elektromechanicznych. Przykłady modeli, układy symulacyjne w programie SABER. Analiza wyników symulacji z wykorzystaniem Cosmos Scope. Podstawy języka MAST oraz skryptów TCL/TK.

2 MAST - język modelowania systemów energetycznych MAST stanowi jedną z implementacji języka opisu sprzętu w programie Synopysys SABER (ang. mixed-signal hardware description languages). Zastosowanie języka MAST pozwala na opis i symulację systemów analogowych, cyfrowych i mieszanych. Język MAST można stosować do modelowania procesów integrujących różne domeny fizyczne: elektromagnetyczne, energoelektroniczne, elektroniczne, informatyczne, mechaniczne, hydrauliczne, pneumatyczne, termodynamiczne, itp []. Cechy te predysponują język MAST i środowisko symulacyjne Synopsys SABER do modelowania systemów energetycznych (SE), a w szczególności związanych z nimi maszyn elektrycznych. Modelowanie systemów energetycznych Pojęcia i nazwy stosowane w modelowaniu i symulacji []: system obiekt lub zespół układów które są badane, eksperyment doświadczenie naukowe przeprowadzone w kontrolowanych warunkach w celu zbadania jakiegoś zjawiska, model zastępstwo dla rzeczywistego systemu, który obejmuje eksperyment, symulacja eksperyment przeprowadzony na modelu, modelowanie akt tworzenia modelu symulator program komputerowy do przeprowadzania symulacji Model fizyczny uproszczony układ fizyczny, który odpowiada rzeczywistemu układowi pod względem cech istotnych dla badanego zagadnienia. Analizę modelu fizycznego dokonuje się w oparciu o opis ruchu w ogólnym przypadku jest układ równań różniczkowych nieliniowych cząstkowych. Równania ruchu modelu fizycznego wyprowadza się w oparciu o zależności wyrażające równowagę sił, wydatków, przepływów oraz energii lub zapisać równania spójności, które przestawiają zależności pomiędzy elementami układu [Cannon]. Zmienne przepływu i spadku Przepływ energii pomiędzy dwoma modelami elementów SE, niezależnie od ich natury fizycznej, opisują dwie wielkości: zmienne przepływu (through, flow)oraz zmienne spadku potencjału (across, potencial) (rys. 1). p przepływ p Model A spadek Model B m m Rys. 1 Zmienne przepływu i zmienne spadku Prawa zachowania energii determinują zmienne przepływu, które mogą być traktowane jako zależne. Zmienne spadku są zmiennymi niezależnymi i służą do wyznaczenia zmiennych zależnych. W języku MAST równania modelu mogą być formułowane zarówno w stosunku do zmiennych przepływu jak i spadku. I tak prawo Ohma może zostać zapisane jako v=i*r jak i i=v/r. Eventually, however, the simulator will structure any relationship (like Ohm s law) such that the through variable (current) is always conserved 2/23

3 Odpowiednie kombinacje zmiennych przepływu i spadku są charakterystyczne dla danej domeny fizycznej. W programie SABER i modelach pisanych w języku MAST przyjęto zmienne zestawione w tabeli niżej. Tabela 1. Zmienne przepływu i spadku w programie SABER through variable across variable electrical current (i) voltage (v) rotational torque (tq_nm) angular velocity (w_radps) mechanical force (frc_n) translational position (pos_m) magnetic flux (f) magneto-motive force (mmf) fluid flow rate (q_m3ps) pressure (p_npm2) thermal heat flow rate (p) temperature (tc) light luminous flux illuminance Zasady zachowania w odniesieniu do domen fizycznych mogą zostać sformułowane następująco: Elektrotechnika current = 0 Mechanika torque = 0 itd MAST - podstawy Ogólna struktura modelu w języku MAST obejmuje sekcje przedstawiono poniżej. Tabela 2 Ogólna struktura modelu w języku MAST template header unit and pin_type definitions header declarations # Beginning of the template { # local declarations parameters { # przepisanie wartości parametrów } netlist statements when { # state assignments } values { # value assignments } control_section { # simulator-depended assignments } Input/Output Parametry lokalne Sekcja cyfrowa STATE=f(state,val,var,number) Sekcja cyfrowo/analogowa VAL=f(state,val,var,number) sterowanie symulatorem } equations { # value assignments } Sekcja analogowa Through variable=f(val,var,number) Komentarze poprzedzamy znakiem # Sekcje modelu zawarte są pomiędzy nawiasami klamrowymi Modele można pisać w dowolnym edytorze tekstowym, pracownicy KEiME opracowali dwa zestawy reguł wyróżniania kodu MAST kolorami dla edytorów: ConTEXT oraz Notepad++. Modele zapisujemy z rozszerzeniem sin, nazwa pliku powinna być taka sama jak nazwa modelu. Model składa się z siedmiu podstawowych sekcji. Nagłówek (template header) 3/23

4 Pierwsza linia nagłówka powinna rozpoczynać się od słowa kluczowego template, następnie określa się nazwę modelu, wymienia się oznaczenia zacisków (rozdzielone spacjami), a po znaku równości deklaruje nazwy argumentów (rozdzielone przecinkami) template <nazwa> <zaciski> = <parametry, argumenty> Deklaracja zmiennych globalnych (header declaration) W tej sekcji deklaruje się wartości domyślne parametrów Parametry definiujemy parametry, których wartości nie zmieniją się podczas symulacji. Komentarze poprzedzamy znakiem # Values Zawiera definicję zmiennych zależnych, wartości funkcji obliczane w trakcie symulacji, Equation Zależność pomiędzy zmiennymi W programie SABER stosuje się następujące przedrostki dla określenia krotności Tabela 3. Przedrostki a atto f femto p pico n nano 10-9 U (or mu) micro 10-6 m milli 10-3 k kilo 10 3 meg(or me) mega 10 6 g giga 10 9 t tera /23

5 Przykłady Rezystor Rezystor, w najprostszym ujęciu, to urządzenie w którym napięcie przyłożone na zaciski determinuje przepływ prądu przez rezystor zgodnie z prawem Ohm a i=v/r. Zmienną spadku jest napięcie, zmienną przepływu prąd. Rezystor posiada dwa zaciski elektryczne p, m; oraz parametr res odpowiadający wartości rezystancji Najprostszy szablon modelu rezystora w języku MAST może zostać napisany następująco: (1) template resistor p m = res (2) electrical p,m # zaciski rezystora: plus i minus (3) number res=1 #[Ohm] rezystancja (4) { (5) equations{ (6) i(p->m) += (v(p)-v(m))/res (7) } (8) } Wiersz 1 pojawia się słowo kluczowe template po nim nazwa modelu resistor deklaracja nazw zacisków rozdzielonych spacją, a po znaku równości deklarujemy nazwy argumentów (rozdzielane przecinkami). Wiersz 2 definicja typu zacisków Wiersz 3 definicja argumentu, opcjonalnie można podać wartość domyślną Wiersz 5 słowo kluczowe equations rozpoczyna strukturę (sekcję) definicji równań modelu Wiersz 6 równanie modelu, prąd płynący od zacisku p do m i(p->m) ma wartość ilorazu różnicy napięcia pomiędzy zaciskami p i m przez wartość rezystancji res. Uwagi: model należy zapisać w pliku tekstowym o nazwie resistor.sin. Konwencja v(pin) oznacza odczytania wartości napięcia na zacisku pin względem umownego zera SABER. Ten sam model rezystora można zapisać w innej formie wykorzystując definicję zmiennych gałęziowych: (1) template resistor p m = res (2) electrical p,m # zaciski rezystora: plus i minus (3) number res=1 #[Ohm] rezystancja (4) { (5) branch vr = v(p,m), ir = i(p->m) (6) equations{ (7) vr = res * ir (8) } (9) } Wiersz 5 definicja zmiennych gałęziowych vr to napięcie pomiędzy zaciskami p i m oraz Ir prąd płynący do zacisku p do m. Wiersz 7 równanie modelu zdefiniowano wykorzystując zmienne gałęziowe, oczywiście można również sformułować je w formie ir = vr / res Model rezystora z obliczaniem mocy (1) template resistor p m = res (2) electrical p,m # zaciski rezystora: plus i minus (3) number res=1 #[Ohm] rezystancja (4) { 5/23

6 (5) val p power (6) branch vr=v(p,m) (7) branch ir=i(p->m) (8) values { (9) power = vr * ir (10) } (11) equations { (12) vr = res * ir (13) } (14) } Wiersz 5 definicja zmiennej lokalnej (val) o nazwie power typu moc (p) Wiersz 6-7 definicja zmiennych gałęziowych Wiersz 8-10 sekcja cyfrowo/analogowa; przypisanie wartości do zmiennej lokalnej power Symbol modelu rezystora W celu utworzenia symbolu rezystora należy uruchamić programy Saber Sketch oraz wybrać z menu opcję File-> New->Symbol. Zostanie otwarty nowy dokument symbolu. Następnie z menu kontekstowego wybieramy opcję Create -> Symbol from model i wskazujemy plik z modelem rezystora (resistor.sin) Rys. 2 Tworzenie nowego symbolu na podstawie modelu 6/23

7 Kreator utworzy symbol modelu rezystora: zostaną automatycznie dodane zaciski oraz parametry zdefiniowane w pliku MAST. Rys. 3 Komunikat o błędzie modelu Jeżeli edytowany plik zawiera błędy zapisu (syntax errors) program pozwoli nam edytować plik z modelem oraz wskaże błędy, które napotkał podczas analizy kodu. Rys. 4 Okno umożliwiające poprawę błędu i ponowne wczytanie modelu W tym przypadku błędem jest nazwa modelu (musi być ona taka sama jak nazwa pliku *.sin) 7/23

8 Rys. 5 Narzędzie do wyboru ułożenia symbolu Tworząc zymbol możemy wstepnie wybrać jego orientacie oraz położenie zacisków p i m. Rys. 6 Parametry modelu Po wstawieniu symbolu możemy ustawiać jego domyślne własności (properties). Jest również możliwość podgląd kodu modelu w pliku *.sin. Rys. 7 Podgląd modelu 8/23

9 Utworzenie schematu testowego Rys. 8 Tworzenie nowego schematu Należy otworzyć nowy schemat, w którym umieścimy model rezystora oraz inne elementy testowego schematu obwodowego. Rys. 9 Wstawianie do schematu wcześniej utworzonego symbolu Należy wstawić utworzony wcześnie symbol rezystora, podając nazwę. Rys. 10 Wstawiony symbol do schematu SE 9/23

10 Rys. 11. Galeria części pozwalająca wstawić inne elementy Korzystając z narzędzia jakim jest galeria podzespołów (Parts Galery) dodajemy potrzebne elementy do naszego schematu. Wymaganym elementem w każdym schemacie jest punkt zerowy (Ground, (Saber Node 0)). Gotowy schemat należy zapisać. Rys. 12. Zapisywanie gotowego schematu UWAGA: Podczas symulacji generowana jest duża ilość plików z wynikami symulacji należy pamiętać aby tworzyć osobne foldery dla różnych schematów obwodowych. 10/23

11 Rys. 13 Generowanie plików potrzebnych do przeprowadzenia symulacji W celu przeprowadzanie symulacji wybieramy opcje jak na rysunku wyżej. Po wybraniu tej opcji tworzony jest plik *.sin zawierający zapis tekstowy narysowanego schematu obwodowego (odpowiednik pliku *.cir w spice ie) Rys. 14 Wybieranie analizy obwody w funkcji czasu (transie nt) W celu przeprowadzenia analizy SE w funkcji czasu wybieramy opcję jak powyżej albo wybierając z menu Analyses albo korzystając z ikony przedstawiającej zegar. 11/23

12 Rys. 15 Parametry analizy zmienno czasowej Należy ustawić podstawowe parametry analizy, takie jak czas końcowy krok obliczeń, oraz zmienne jakie chcemy mieć możliwość obserwować.. Rys. 16 Widok konsoli zapisującej poczynania programu symulacyjnego Po zakończeniu obliczeń możemy podejrzeć ich przebieg w oknie konsoli po jej wyświetleniu korzystając z ikony w górnym prawym rogu okna jak na rysunku wyżej. Dodatkowo możemy przeprowadzić obserwacje zmiennych SE wybierając (po kliknięciu prawym przyciskiem myszy na wybrany element ) opcje Probe 12/23

13 Rys. 17 Okno umożliwiające podgląd wyników symulacji na otwartym schemacie W zaleznowści jaki parametr czy zmienną chcemy opserwować wybieramy typ zmiennej (w naszym przypadku Across prądy, Through - napięcie) Rys. 18. Okno schematu z podglądem zmiennych symulowanych Na powyższym rysunku dokonano pomiaru dwóch parametrów: prądu płynącego przez zacisk p elementy resistor2 oraz napięcia miedzy zaciskiem p źródła v_sin a punktem zerowym 13/23

14 Model rezystora z uwzględnieniem indukcyjności pasożytniczej (1) template resistor p m = res, ind (2) electrical p,m # zaciski dwójnika (3) number res = 1 #[Ohm] rezystancja (4) number ind = 1m #[H] indukcyjnosc (5) { (6) val p power (7) branch vr=v(p,m) (8) branch ir=i(p->m) (9) values { (10) power = vr * ir (11) } (12) equations { (13) vr = res*ir + d_by_dt(ind*ir) (14) } (15) } Wiersz 1 dodanie deklaracji nowego parametru indukcyjności (ind) Wiersz 4 dodanie definicji nowego parametru i przyporządkowanie wartości domyślnej Wiersz 5 zmiana równania modelu, dodanie członu różniczkującego d_by_dt Model rezystora z uwzględnieniem indukcyjności i pojemności To właściwie nie model rezystora a dwójnika szeregowego RLC (1) template resistor p m = res, ind, cap (2) electrical p,m # zaciski dwójnika (3) number res = 1 #[Ohm] rezystancja (4) number ind = 1m #[H] indukcyjnosc (5) number cap = 10n #[F] pojemnosc (6) { (7) val p power (8) var v vc (9) (10) branch vr=v(p,m) (11) branch ir=i(p->m) (12) (13) values { (14) power = vr * ir (15) } (16) equations { (17) ir: vr = res*ir + d_by_dt(ind*ir) + vc (18) vc: ir = d_by_dt(vc*cap) (19) } (20) } Maszyna prądu stałego Szczegółowy opis modelu maszyny prądu stałego znajduje się w opracowaniu prof. Ronkowskiego [2]. Główne założenia modelu są następujące: model jest opisany w osiach dq, uzwojenia stojana i wirnika maszyny są układem symetrycznym a przewody uzwojenia wirnika są równomiernie rozmieszczone w żłobkach; płynące w uzwojeniach prądy o dowolnych przebiegach wzbudzają SMM stojana i wirnika o rozkładzie przestrzennym zbliżonym do sinusoidalnego (odwzorowane wektorami przestrzennymi); 14/23

15 wpływ pola elektrycznego między elementami maszyny, zjawisk anizotropii, histerezy i nasycenia obwodu magnetycznego, strat w żelazie i wypierania prądu w przewodach uzwojeń jest pomijalnie mały (odpowiada to przyjęciu liniowych obwodów magnetycznych i elektrycznych maszyny); układ mechaniczny maszyny jest idealnie sztywny, a jego stałymi skupionymi są moment bezwładności i współczynnik tarcia lepkiego. Do opisu modelu maszyny prądu stałego przyjęto następujące wielkości: wielkości i parametry elektryczne: o napięcia twornika ua i wzbudzenia uf, o prądy twornika ia oraz wzbudzenia if; o rezystancje uzwojenia twornika Ra oraz wzbudzenia Rf; wielkości i parametry elektromagnetyczne: o strumienie skojarzone obwodu wzbudzenia λf, obwodu twornika λa w osi d, obwodu twornika λa w osi q, o indukcyjność własną obwodu wzbudzenia Lff, indukcyjnością własną obwodu twornika Laa oraz indukcyjnością wzajemną Laf obwodów twornika i wzbudzenia o charakterze sprzężenia elektromechanicznego (rotacyjnego); wielkości elektromechaniczne: o moment elektromagnetyczny Te; wielkości i parametry mechaniczne: o prędkość kątowa elektryczna wirnika ωr (równoznaczna prędkości mechanicznej dla maszyny dwubiegunowej P = 2), o moment obciążenia TL, o sumaryczny moment bezwładności wirnika i obciążenia J, o współczynnik tarcia lepkiego Bm. a) _ d - oś uzwojenia wzbudzenia Θf f γ b) d a a + Ua rm Ia Te Θa _ q - oś szczotek i a u f i f γ = π/2 q TL u a m Rys. 19. Model fizyczny maszyny prądu stałego [2] Równania równowagi dynamicznej obwodu twornika i wzbudzenia oraz obwodu mechanicznego: (1) (2) Uf If f + ω rm T e Gdzie: (3) 15/23

16 strumień obwodu twornika: strumień obwodu wzbudzenia napięcie rotacji moment elektromagnetyczny indukcyjność rotacji Model dynamiczny maszyny prądu stałego w języku MAST przedstawiono poniżej, (dc1-1) template dcmotor a1 a2 f1 f2 rotor = (dc1-2) Laa, Lff, Laf, (dc1-3) Ra, Rf, (dc1-4) p, Bm, Jw (dc1-5) # (dc1-6) # Connection pins declaration (dc1-7) # (dc1-8) electrical a1, a2 # pins of armature winding (dc1-9) electrical f1, f2 # pins of field winding (dc1-10) rotational_vel rotor # mechanical pin (dc1-11) # (dc1-12) # Parameters declaration (dc1-13) # (dc1-14) number Laa=20m #[H] Armature winding self inductance (dc1-15) number Lff=78 #[H] Field winding self inductance (dc1-16) number Laf=363m #[H] Mutual inductance between field and armature windings (dc1-17) number Ra=0.33 #[Ohm] Resistance of armature winding (dc1-18) number Rf=65 #[Ohm] Resistance of field winding (dc1-19) number p=2 #[-] number of pair poles (dc1-20) number Bm=5.5m #[Nm/rad/sec] Motor damping constant Bm=0.01*Pn/wn^2 (dc1-21) number Jw=0.11 #[k*gm^2] Motor inertia (dc1-22) { (dc1-23) val w_radps wrm #[rad/s] mechanical angular velocity (dc1-24) val l Gaf #[H] rotational inductance (dc1-25) val tq_nm Te #[Nm] electromagnetic torque (dc1-26) val v Ea #[V] induced voltage (dc1-27) val f phia, phif #[Wb] armature and filed windings fluxes (dc1-28) (dc1-29) branch iaa=i( (a1->a2), va=v(a1,a2) (dc1-30) branch iff=i( (f1->f2), vf=v(f1,f2) (dc1-31) # (dc1-32) # Values section (dc1-33) # (dc1-34) values { (dc1-35) wrm = w_radps (rotor) # mechanical angular velocity of the rotor (dc1-36) Gaf=p*Laf # (dc1-37) Te = Gaf*iff*iaa # (dc1-38) Ea = Gaf*iff*wrm # (dc1-39) phia=laa*iaa # (dc1-40) phif=lff*iff # (dc1-41) } (dc1-42) # (dc1-43) # Equations section (dc1-44) # (dc1-45) equations { (dc1-46) iaa: va = Ra*iaa+Ea+d_by_dt(phia) (dc1-47) iff: vf = Rf*iff+d_by_dt(phif) (dc1-48) tq_nm(rotor) += Te - Bm*wrm - d_by_dt(jw*wrm) (dc1-49) } (dc1-50) } Uwagi: Wiersz (dc1-1) zdeklarowano model o nazwie dcmotor i zaciskach elektrycznych obwodu twornika (a1,a2) wzbudzenia (f1,f2) oraz zacisku mechanicznym (rotor) 16/23

17 Wiersz 2-4 deklaracja argumentów (parametrów) modelu Wiersz 8-10 definicja typu zacisków, Wiersz definicja argumentów modelu, nadanie wartości domyślnych Wiersz deklaracja zmiennych (parametrów) lokalnych Wiersz deklaracja zmiennych gałęziowych Wiersz definicja parametrów lokalnych, zależności wyznaczające wartości Wiersz definicja równań modelu Rys. 20. Utworzenie symbolu do modelu silnika prądu stałego Rys. 21. Parametry i kod modelu maszyny prądu stałego 17/23

18 Rozruch bezpośredni maszyny prądu stałego bez obciążenia Warunki symulacji: Napięcie twornika załączone skokowo w chwili 0.1s, Stałe napięcie wzbudzenia Brak obciążenia na wale Czas obliczeń 1.0s Początkowy krok całkowania 1e-5 Rys. 22. Obwodowy schemat testowy rozruch maszyny prądu stałego Obwodowy schemat testowy do badania dynamiki rozruchu maszyny prądu stałego został przedstawiony na Rys. 22. Wykorzystano następujące elementy: model silnika prądu stałego (dcmotor), źródła napięcia stałego (v_dc) twornika i wzbudzenia, wyłącznik sterowny (prbit_l4) do skokowego załączenia napięcia twornika moment obciążenia (load_m_s3) generator bitów sterujących wyłącznikiem (prbit_l4) 18/23

19 Rys. 23 Parametry symulacji Kod netlist schematu testowego wygląda następująco: 1. dcmotor.dc_motor a1:n_89 a2:0 f1:n_31 f2:0 rotor:n_62 = rf=65.054, laa=0.02, \ 2. ra=0.4, lff=65.054, bm=5.269m, jw=0.11, p=2, laf= v_dc.field_winding_voltage p:n_31 m:0 = dc_value= trqw_dc.load vel1:n_62 vel2:0 = dc_value=0 5. v_dc.armature_voltage p:n_87 m:0 = dc_value= sw1_l4.switch p:n_89 m:n_87 c:n_88 = roff=1meg, ron=0.001, ton=1u, toff=1u 7. prbit_l4.prbit_l4_1 out:n_88 = bits=[(tx=0,bit=_0),(tx=0.1,bit=_1)] 8. dcmotor.dc_motor a1:n_89 a2:0 f1:n_31 f2:0 rotor:n_62 = rf=65.054, laa=0.02, \ Wyniki symulacji Wyniki symulacji porównano z wynikami obliczeń podobnego modelu w programie PSPICE [2]. Wyniki z programu PSPICE zapisano w pliku testowym, w tym celu należy zaznaczyć przebiegi do skopiowani a i z menu górnego wybrać opcję Edit -> Copy a następnie wkleić zawartość schowka do dowolnego edytora tekstowego (Rys. 24). 19/23

20 Rys. 24. Wyniki symulacji w programie PSPICE Można zmodyfikować pierwszy wiersz pliku dodając oznaczenia jednostek oraz zmieniając nazwę zmiennej time na t (Rys. 25). Rys. 25. Wyniki symulacji z programu PSPICE w pliku tekstowym Parametry obliczeń numerycznych w funkcji czasu wykonywanych w programie SABER ustawiamy w oknie symulacji transient (Rys. 26). Parametr opisany jako Step Size Control ma wypływ na wyniki symulacji. Jak widać na rysunku 26, w zalezności od tego czy wybierzemy zmienną (Variable) kontrole kroku całkowania czy stałą (Fixed), wyniki symulacji mogą się znacznie różnić od siebie. Poniżej przedstawiono je w odniesieniu do wyników uzyskanych w programie PSPICE (Rys 26). Jak widać wpływ obliczeń metodami numerycznymi może być znaczny na wyniki symulacji. Zmienna metoda doboru kroku całkowania przydaje się przy symulowaniu sygnałów nieciągłych w czasie. 20/23

21 Rys. 26 Okno ustawień numerycznych parametrów symulacji Rys. 27 Prąd twornika podczas bezpośredniego rozruchu nieobciążonego silnika prądu stałego. Iaa_pspice wynik symulacji w programie PSPICE, Iaa_saber_variable wynik symulacji w programie SABER z ustawionym zmiennym doborem kroku całkowania, Iaa_saber_fixed wynik symulacji w programie SABER z ustawionym stałym krokiem całkowania równym 0,001[s]. 21/23

22 Rys. 28 Porównanie wyników symulacji wykonanych w różnych symulatorach 22/23

23 Literatura [1] The Designer s Guide to Analog & Mixed-Signal Modeling Illustrated with VHDL-AMS and MAST. Version Z SP2, Synopsys, August [2] Ronkowski M. Badanie dynamiki silnika prądu stałego. Zastosowanie symulatora obwodów PSPICE. Materiały pomocnicze do laboratorium, Politechnika Gdańska. Gdańsk 2006 [3] Saber MAST Language User Guide. Synopys, March 2007 [4] Duran Paul A.: A Practical Guide to Analog Behavioral Modeling for IC System Design, Springer, 1998 (link) [5] Mantooth H. Alan, Fiegenbaum Mike: Modeling with an Analog Hardware Description Language, Springer, 1994 (link) 23/23

Ćwiczenie 1. Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym.

Ćwiczenie 1. Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym. Ćwiczenie 1 Symulacja układu napędowego z silnikiem DC i przekształtnikiem obniżającym. Środowisko symulacyjne Symulacja układu napędowego z silnikiem DC wykonana zostanie w oparciu o środowisko symulacyjne

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA LABORATORIUM MASZYNY ELEKTRYCZNE

POLITECHNIKA GDAŃSKA LABORATORIUM MASZYNY ELEKTRYCZNE POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ ELEKTROTECHNIKI I AUTOMATYKI KATEDRA ENERGOELEKTRONIKI I MASZYN ELEKTRYCZNYCH LABORATORIUM MASZYNY ELEKTRYCZNE ĆWICZENIE (PS) MASZYNY SYNCHRONICZNE BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDNICY/GENERATORA

Bardziej szczegółowo

Ćw. 0 Wprowadzenie do programu MultiSIM

Ćw. 0 Wprowadzenie do programu MultiSIM Ćw. 0 Wprowadzenie do programu MultiSIM 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z programem MultiSIM słuŝącym do symulacji działania układów elektronicznych. Jednocześnie zbadane zostaną podstawowe

Bardziej szczegółowo

SILNIK ELEKTRYCZNY O WZBUDZENIU HYBRYDOWYM

SILNIK ELEKTRYCZNY O WZBUDZENIU HYBRYDOWYM ELEKTRYKA 2014 Zeszyt 2-3 (230-231) Rok LX Romuald GRZENIK Politechnika Śląska w Gliwicach SILNIK ELEKTRYCZNY O WZBUDZENIU HYBRYDOWYM Streszczenie. W artykule przedstawiono koncepcję bezszczotkowego silnika

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE METODY SYMULACJI W ELEKTROTECHNICE I ELEKTRONICE. ZASADA DZIAŁANIA PROGRAMU MICRO-CAP

KOMPUTEROWE METODY SYMULACJI W ELEKTROTECHNICE I ELEKTRONICE. ZASADA DZIAŁANIA PROGRAMU MICRO-CAP KOMPUTEROWE METODY SYMULACJI W ELEKTROTECHNICE I ELEKTRONICE. ZASADA DZIAŁANIA PROGRAMU MICRO-CAP Wprowadzenie. Komputerowe programy symulacyjne dają możliwość badania układów elektronicznych bez potrzeby

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych LABORATORIUM

POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych LABORATORIUM POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych LABORATORIUM S Y S T E M Y E L E K T R O M E C H A N I C Z N E TEMATYKA ĆWICZENIA SILNIKI PRĄDU

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY KATEDRA AUTOMATYKI I ELEKTRONIKI 1. Wybrane zastosowania diod półprzewodnikowych Materiały pomocnicze do pracowni specjalistycznej z przedmiotu: Systemy CAD

Bardziej szczegółowo

BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5

BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5 BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5 BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO 1. Wiadomości wstępne Silniki asynchroniczne jednofazowe są szeroko stosowane wszędzie tam, gdzie

Bardziej szczegółowo

SILNIK BEZSZCZOTKOWY O WIRNIKU KUBKOWYM

SILNIK BEZSZCZOTKOWY O WIRNIKU KUBKOWYM Prace Naukowe Instytutu Maszyn, Napędów i Pomiarów Elektrycznych Nr 69 Politechniki Wrocławskiej Nr 69 Studia i Materiały Nr 33 2013 Marek CIURYS*, Ignacy DUDZIKOWSKI* maszyny elektryczne, magnesy trwałe,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 11. Metody symulacji komputerowej w elektrotechnice i elektronice

Ćwiczenie nr 11. Metody symulacji komputerowej w elektrotechnice i elektronice Cel ćwiczenia. W trakcie tego laboratorium zapoznasz się z podstawami komputerowego projektowania i symulacji układów elektronicznych. Wykorzystamy do tego celu program Micro-cap w wersji 7.2. Ze strony

Bardziej szczegółowo

Numeracja dla rejestrów zewnętrznych

Numeracja dla rejestrów zewnętrznych Numeracja dla rejestrów zewnętrznych System ZPKSoft Doradca udostępnia możliwość ręcznego nadawania numerów dla procedur i dokumentów zgodnie z numeracją obowiązującą w rejestrach zewnętrznych, niezwiązanych

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do programowania w języku Visual Basic. Podstawowe instrukcje języka

Wprowadzenie do programowania w języku Visual Basic. Podstawowe instrukcje języka Wprowadzenie do programowania w języku Visual Basic. Podstawowe instrukcje języka 1. Kompilacja aplikacji konsolowych w środowisku programistycznym Microsoft Visual Basic. Odszukaj w menu startowym systemu

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

Nowy szablon stron pracowników ZUT

Nowy szablon stron pracowników ZUT Nowy szablon stron pracowników ZUT Uczelniane Centrum Informatyki ZUT przygotowało nowy szablon stron pracowników, zunifikowany z obecnymi stronami ZUT. Serdecznie zachęcamy Państwa do migracji na nowy

Bardziej szczegółowo

Menu Plik w Edytorze symboli i Edytorze widoku aparatów

Menu Plik w Edytorze symboli i Edytorze widoku aparatów Menu Plik w Edytorze symboli i Edytorze widoku aparatów Informacje ogólne Symbol jest przedstawieniem graficznym aparatu na schemacie. Oto przykład przekaźnika: Widok aparatu jest przedstawieniem graficznym

Bardziej szczegółowo

Inteligentnych Systemów Sterowania

Inteligentnych Systemów Sterowania Laboratorium Inteligentnych Systemów Sterowania Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska ver. 200.04-0 Poznań, 2009-200 Spis treści. Układ regulacji automatycznej z regulatorami klasycznymi

Bardziej szczegółowo

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym?

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym? Domowe urządzenia elektryczne są często łączone równolegle, dzięki temu każde tworzy osobny obwód z tym samym źródłem napięcia. Na podstawie poszczególnych rezystancji, można przewidzieć całkowite natężenie

Bardziej szczegółowo

SPIS ILUSTRACJI, BIBLIOGRAFIA

SPIS ILUSTRACJI, BIBLIOGRAFIA SPIS ILUSTRACJI, BIBLIOGRAFIA Ćwiczenie 1 Automatyczne tworzenie spisu ilustracji 1. Wstaw do tekstu roboczego kilka rysunków (WSTAWIANIE OBRAZ z pliku). 2. Ustaw kursor w wersie pod zdjęciem i kliknij

Bardziej szczegółowo

Zadanie 5. Automatyzacja tworzenia kont użytkowników

Zadanie 5. Automatyzacja tworzenia kont użytkowników Zadanie 5. Automatyzacja tworzenia kont użytkowników W tym zadaniu utworzymy wiele kont użytkowników przy użyciu zautomatyzowanych metod. Do wykonania ćwiczeń w tym zadaniu potrzebne nam będą następujące

Bardziej szczegółowo

Kadry Optivum, Płace Optivum

Kadry Optivum, Płace Optivum Kadry Optivum, Płace Optivum Jak seryjnie przygotować wykazy absencji pracowników? W celu przygotowania pism zawierających wykazy nieobecności pracowników skorzystamy z mechanizmu Nowe wydruki seryjne.

Bardziej szczegółowo

Mathcad c.d. - Macierze, wykresy 3D, rozwiązywanie równań, pochodne i całki, animacje

Mathcad c.d. - Macierze, wykresy 3D, rozwiązywanie równań, pochodne i całki, animacje Mathcad c.d. - Macierze, wykresy 3D, rozwiązywanie równań, pochodne i całki, animacje Opracował: Zbigniew Rudnicki Powtórka z poprzedniego wykładu 2 1 Dokument, regiony, klawisze: Dokument Mathcada realizuje

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA LOGISTYKI I TRANSPORTU PRZEMYSŁOWEGO NR 1 POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO Katowice, październik 5r. CEL ĆWICZENIA Poznanie zjawiska przesunięcia fazowego. ZESTAW

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE. QuIDE Quantum IDE PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE. QuIDE Quantum IDE PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE QuIDE Quantum IDE PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA Joanna Patrzyk Bartłomiej Patrzyk Katarzyna Rycerz jpatrzyk@quide.eu bpatrzyk@quide.eu kzajac@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Podręcznik użytkownika programu. Ceremonia 3.1

Podręcznik użytkownika programu. Ceremonia 3.1 Podręcznik użytkownika programu Ceremonia 3.1 1 Spis treści O programie...3 Główne okno programu...4 Edytor pieśni...7 Okno ustawień programu...8 Edycja kategorii pieśni...9 Edytor schematów slajdów...10

Bardziej szczegółowo

Tworzenie nowego projektu w asemblerze dla mikroprocesora z rodziny 8051

Tworzenie nowego projektu w asemblerze dla mikroprocesora z rodziny 8051 Tworzenie nowego projektu w asemblerze dla mikroprocesora z rodziny 8051 Katedra Automatyki, Wydział EAIiE Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie Marcin Piątek Kraków 2008 1. Ważne uwagi i definicje Poniższy

Bardziej szczegółowo

Kurs ECDL Moduł 3. Nagłówek i stopka Microsoft Office Word 2003. Autor: Piotr Dębowski. piotr.debowski@konto.pl

Kurs ECDL Moduł 3. Nagłówek i stopka Microsoft Office Word 2003. Autor: Piotr Dębowski. piotr.debowski@konto.pl Kurs ECDL Moduł 3 Nagłówek i stopka Microsoft Office Word 2003 Autor: Piotr Dębowski piotr.debowski@konto.pl Wolno: Creative Commons License Deed Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Na tych samych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3 Falownik

Ćwiczenie 3 Falownik Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Automatyzacja i Nadzorowanie Maszyn Zajęcia laboratoryjne Ćwiczenie 3 Falownik Poznań 2012 Opracował: mgr inż. Bartosz Minorowicz Zakład Urządzeń

Bardziej szczegółowo

Diagnoza Szkolna Pearsona. Instrukcja obsługi

Diagnoza Szkolna Pearsona. Instrukcja obsługi Diagnoza Szkolna Pearsona Instrukcja obsługi 1. Logowanie Aby skorzystać z systemu Diagnoza Szkolna Pearsona należy najpierw wejść na stronę diagnoza.pearson.pl i wybrać przycisk Logowanie. Następnie należy

Bardziej szczegółowo

Prostowniki. Prostownik jednopołówkowy

Prostowniki. Prostownik jednopołówkowy Prostowniki Prostownik jednopołówkowy Prostownikiem jednopołówkowym nazywamy taki prostownik, w którym po procesie prostowania pozostają tylko te części przebiegu, które są jednego znaku a części przeciwnego

Bardziej szczegółowo

Badanie prądnicy synchronicznej

Badanie prądnicy synchronicznej POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGETYKI INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH LABORATORIUM ELEKTRYCZNE Badanie prądnicy synchronicznej (E 18) Opracował: Dr inż. Włodzimierz OGULEWICZ

Bardziej szczegółowo

Zadanie 8. Dołączanie obiektów

Zadanie 8. Dołączanie obiektów Zadanie 8. Dołączanie obiektów Edytor Word umożliwia dołączanie do dokumentów różnych obiektów. Mogą to być gotowe obiekty graficzne z galerii klipów, równania, obrazy ze skanera lub aparatu cyfrowego.

Bardziej szczegółowo

Przewodnik... Budowanie listy Odbiorców

Przewodnik... Budowanie listy Odbiorców Przewodnik... Budowanie listy Odbiorców W tym przewodniku dowiesz się jak Skutecznie budować listę Odbiorców, korzystając z narzędzi dostępnych w Twoim koncie oraz zarządzać ustawieniami subskrypcji. Każda

Bardziej szczegółowo

1 Rejestrator czasu pracy

1 Rejestrator czasu pracy 1 Rejestrator czasu pracy Rejestrator Czasu Pracy (określany również skrótowo RCP) pozwala na zbieranie i prezentowanie informacji o godzinach przepracowanych przez wybranych użytkowników systemu. Rejestrator

Bardziej szczegółowo

Budowanie listy Odbiorców

Budowanie listy Odbiorców Budowanie listy Odbiorców W tym przewodniku dowiesz się jak Skutecznie budować listę Odbiorców, korzystając z narzędzi dostępnych w Twoim koncie oraz zarządzać ustawieniami subskrypcji. Budowanie listy

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo informacji oparte o kryptografię kwantową

Bezpieczeństwo informacji oparte o kryptografię kwantową WYŻSZA SZKOŁA BIZNESU W DĄBROWIE GÓRNICZEJ WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA INFORMATYKI I NAUK SPOŁECZNYCH Instrukcja do laboratorium z przedmiotu: Bezpieczeństwo informacji oparte o kryptografię kwantową Instrukcja

Bardziej szczegółowo

Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt

Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt Zadanie: Utwórz szablon rysunkowy składający się z: - warstw - tabelki rysunkowej w postaci bloku (według wzoru poniżej)

Bardziej szczegółowo

Tworzenie dokumentacji 2D

Tworzenie dokumentacji 2D Tworzenie dokumentacji 2D Tworzenie dokumentacji technicznej 2D dotyczy określonej części (detalu), uprzednio wykonanej w przestrzeni trójwymiarowej. Tworzenie rysunku 2D rozpoczynamy wybierając z menu

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: JavaScript Cookies (3x45 minut)

Ćwiczenie: JavaScript Cookies (3x45 minut) Ćwiczenie: JavaScript Cookies (3x45 minut) Cookies niewielkie porcje danych tekstowych, które mogą być przesyłane między serwerem a przeglądarką. Przeglądarka przechowuje te dane przez określony czas.

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

DODAJEMY TREŚĆ DO STRONY

DODAJEMY TREŚĆ DO STRONY DODAJEMY TREŚĆ DO STRONY SPIS TREŚCI Pasek narzędzi i wyszukiwarka aplikacji... 2 Dodawanie portletów... 3 Widok zawartości stron... 4 Zawartość portletu... 5 Ikonki wybierz oraz dodaj zawartość stron...

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi spektrometru EPR

Instrukcja obsługi spektrometru EPR POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA WYDZIAŁINŻYNIERII PROCESOWEJ, MATERIAŁOWEJ I FIZYKI STOSOWANEJ INSTYTUT FIZYKI Instrukcja obsługi spektrometru EPR Rys. 1. Spektrometr EPR na pasmo X. Pomiary przy pomocy spektrometru

Bardziej szczegółowo

Symfonia Produkcja. Kreator raportów. Wersja 2013

Symfonia Produkcja. Kreator raportów. Wersja 2013 Symfonia Produkcja Kreator raportów Wersja 2013 Windows jest znakiem towarowym firmy Microsoft Corporation. Adobe, Acrobat, Acrobat Reader, Acrobat Distiller są zastrzeżonymi znakami towarowymi firmy Adobe

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Właściwości wybranych elementów układów elektronicznych"

Ćwiczenie: Właściwości wybranych elementów układów elektronicznych Ćwiczenie: "Właściwości wybranych elementów układów elektronicznych" Opracowane w ramach projektu: "Informatyka mój sposób na poznanie i opisanie świata realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki.

Bardziej szczegółowo

Nowe funkcjonalności wersji 3.12.0

Nowe funkcjonalności wersji 3.12.0 1. Folder poczekalnia Nowe funkcjonalności wersji 3.12.0 Dostępny jest z poziomu strony głównej w zakładce Foldery 2. Wkładka adresowa Zdefiniowane wkładu 3. Lokalizacja składów chronologicznych Możliwość

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY METROLOGII ĆWICZENIE 7 TEMPERATURA Międzywydziałowa Szkoła Inżynierii Biomedycznej 2009/2010 SEMESTR 3

PODSTAWY METROLOGII ĆWICZENIE 7 TEMPERATURA Międzywydziałowa Szkoła Inżynierii Biomedycznej 2009/2010 SEMESTR 3 PODSTAWY METROLOGII ĆWICZENIE 7 TEMPERATURA Międzywydziałowa Szkoła Inżynierii Biomedycznej 2009/2010 SEMESTR 3 Rozwiązania zadań nie były w żaden sposób konsultowane z żadnym wiarygodnym źródłem informacji!!!

Bardziej szczegółowo

Pierwsze kroki z easy Soft CoDeSys. 2009 Eaton Corporation. All rights reserved.

Pierwsze kroki z easy Soft CoDeSys. 2009 Eaton Corporation. All rights reserved. Pierwsze kroki z easy Soft CoDeSys Tworzenie prostego programu Rozpoczęcie pracy 2 Tworzenie prostego programu Wybór aparatu 3 Tworzenie prostego programu Wybór języka programowania Do wyboru jest sześć

Bardziej szczegółowo

CMS- kontakty (mapa)

CMS- kontakty (mapa) CMS- kontakty (mapa) Rozpatrzy inny rodzaj kontaktu mapa sytuacyjna. W naszej kategorii kontaktów dodamy teraz multimedialną mapę dojazdową. W tym celu potrzebny nam będzie moduł HTML 1.0. Będziemy mogli

Bardziej szczegółowo

Symulacje inwertera CMOS

Symulacje inwertera CMOS Rozdział: Przygotowanie środowiska Symulacje inwertera CMOS * punktu opcjonalne 1 Przygotowanie środowiska 1. Uruchom komputer w systemie Linux (opensuse)*. 2. Otwórz konsole wykonując następujące kroki*

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1 Program Electronics Workbench

Ćwiczenie 1 Program Electronics Workbench Systemy teleinformatyczne Ćwiczenie Program Electronics Workbench Symulacja układów logicznych Program Electronics Workbench służy do symulacji działania prostych i bardziej złożonych układów elektrycznych

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007)

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Instrukcja numer D1/05_03/Z Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Opiekun pracowni internetowej cz. 1 Ręczne zakładanie kont użytkowników (D1) Jak ręcznie założyć konto w systemie

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektryczny. Katedra Automatyki i Elektroniki. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: PROGRAMOWALNE STRUKTURY LOGICZNE

Wydział Elektryczny. Katedra Automatyki i Elektroniki. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: PROGRAMOWALNE STRUKTURY LOGICZNE Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: PROGRAMOWALNE STRUKTURY LOGICZNE ES1C420 300 Ćwiczenie Nr 2 KOMPILACJA

Bardziej szczegółowo

Ć w i c z e n i e 1 POMIARY W OBWODACH PRĄDU STAŁEGO

Ć w i c z e n i e 1 POMIARY W OBWODACH PRĄDU STAŁEGO Ć w i c z e n i e POMIAY W OBWODACH PĄDU STAŁEGO. Wiadomości ogólne.. Obwód elektryczny Obwód elektryczny jest to układ odpowiednio połączonych elementów przewodzących prąd i źródeł energii elektrycznej.

Bardziej szczegółowo

Kod składa się z kodu głównego oraz z odpowiednich kodów dodatkowych (akcesoriów). Do kodu można przyłączyć maksymalnie 9 kodów dodatkowych.

Kod składa się z kodu głównego oraz z odpowiednich kodów dodatkowych (akcesoriów). Do kodu można przyłączyć maksymalnie 9 kodów dodatkowych. Kody katalogowe Informacje ogólne Kod katalogowy jest to numer indentyfikacyjny producenta. Kod składa się z kodu głównego oraz z odpowiednich kodów dodatkowych (akcesoriów). Do kodu można przyłączyć maksymalnie

Bardziej szczegółowo

Arkusz kalkulacyjny EXCEL

Arkusz kalkulacyjny EXCEL ARKUSZ KALKULACYJNY EXCEL 1 Arkusz kalkulacyjny EXCEL Aby obrysować tabelę krawędziami należy: 1. Zaznaczyć komórki, które chcemy obrysować. 2. Kursor myszy ustawić na menu FORMAT i raz kliknąć lewym klawiszem

Bardziej szczegółowo

Instalacja Webroot SecureAnywhere przy użyciu GPO w Active Directory

Instalacja Webroot SecureAnywhere przy użyciu GPO w Active Directory Instalacja Webroot SecureAnywhere przy użyciu GPO w Active Directory Poniższa instrukcja opisuje sposób zdalnej instalacji oprogramowania Webroot SecureAnywhere w środowiskach wykorzystujących usługę Active

Bardziej szczegółowo

Mikrosilniki prądu stałego cz. 2

Mikrosilniki prądu stałego cz. 2 Jakub Wierciak Mikrosilniki cz. 2 Człowiek- najlepsza inwestycja Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Mikrosilnik z komutacją bezzestykową 1 - wałek,

Bardziej szczegółowo

Zasady budowania algorytmów z klocków Początek pracy Klocki Podstawowe

Zasady budowania algorytmów z klocków Początek pracy Klocki Podstawowe Zasady budowania algorytmów z klocków Początek pracy Otwieramy nowy projekt Plik/Nowy projekt, a następnie planszę Plik/Plansza/Nowa, na której będziemy budowali algorytmy. Po lewej stronie widzimy paletę

Bardziej szczegółowo

Stosowanie, tworzenie i modyfikowanie stylów.

Stosowanie, tworzenie i modyfikowanie stylów. Stosowanie, tworzenie i modyfikowanie stylów. We wstążce Narzędzia główne umieszczone są style, dzięki którym w prosty sposób możemy zmieniać tekst i hurtowo modyfikować. Klikając kwadrat ze strzałką w

Bardziej szczegółowo

Praca w programie Power Draft

Praca w programie Power Draft Praca w programie Power Draft I. Przygotowanie foldera roboczego 1. Na ostatnim (alfabetycznie np. D) dysku komputera: - sprawdzić czy istnieje folder Geomat (jeŝeli nie proszę go utworzyć); - w folderze

Bardziej szczegółowo

Rys. 1 Schemat układu L 2 R 2 E C 1. t(0+)

Rys. 1 Schemat układu L 2 R 2 E C 1. t(0+) Autor: Piotr Fabijański Koreferent: Paweł Fabijański Zadanie Obliczyć napięcie na stykach wyłącznika S zaraz po jego otwarciu, w chwili t = (0 + ) i w stanie ustalonym, gdy t. Do obliczeń przyjąć następujące

Bardziej szczegółowo

Zadaniem tego laboratorium będzie zaznajomienie się z podstawowymi możliwościami kompozycji strony i grafiki

Zadaniem tego laboratorium będzie zaznajomienie się z podstawowymi możliwościami kompozycji strony i grafiki Zadaniem tego laboratorium będzie zaznajomienie się z podstawowymi możliwościami kompozycji strony i grafiki Edytory tekstu oferują wiele możliwości dostosowania układu (kompozycji) strony w celu uwypuklenia

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY MODUŁ MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI Z ELEMENTAMI TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 2. Edycja tekstu (Microsoft Word)

Ćwiczenia nr 2. Edycja tekstu (Microsoft Word) Dostosowywanie paska zadań Ćwiczenia nr 2 Edycja tekstu (Microsoft Word) Domyślnie program Word proponuje paski narzędzi Standardowy oraz Formatowanie z zestawem opcji widocznym poniżej: Można jednak zmodyfikować

Bardziej szczegółowo

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów:

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów: Bugaj Piotr, Chwałek Kamil Temat pracy: ANALIZA GENERATORA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI Z POMOCĄ PROGRAMU FLUX 2D. Opiekun naukowy: dr hab. inż. Wiesław Jażdżyński, prof. AGH Maszyna synchrocznina

Bardziej szczegółowo

2. Podstawy narzędzia Application Builder, budowa strony, kreatory aplikacji

2. Podstawy narzędzia Application Builder, budowa strony, kreatory aplikacji 2. Podstawy narzędzia Application Builder, budowa strony, kreatory aplikacji 1. Utwórz aplikację ze skoroszytu emp_prac.csv. W tym celu wykonaj poniższe czynności: a. Zaloguj się do systemu APEX jako użytkownik

Bardziej szczegółowo

Aplikacje WWW - laboratorium

Aplikacje WWW - laboratorium Aplikacje WWW - laboratorium JavaServer Faces Celem ćwiczenia jest przygotowanie aplikacji internetowej z wykorzystaniem technologii JSF. Prezentowane ćwiczenia zostały wykonane w środowisku Oracle JDeveloper

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE SCHEMATÓW BLOKOWYCH I ELEKTRYCZNYCH

TWORZENIE SCHEMATÓW BLOKOWYCH I ELEKTRYCZNYCH Wydział Elektryczny Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Metrologii Instrukcja do pracowni z przedmiotu Podstawy Informatyki Kod przedmiotu: TS1C 100 003 Ćwiczenie pt. TWORZENIE SCHEMATÓW BLOKOWYCH I

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 2. Graficzna oprawa witryny...z... 19 Stosowanie motywu...s...s.. 19

Spis treści. Rozdział 2. Graficzna oprawa witryny...z... 19 Stosowanie motywu...s...s.. 19 Spis treści Wstęp...z... 5 Rozdział 1. Nowa witryna sieci Web...z... 7 Tworzenie szkieletu witryny...s... 7 Ustawienia witryny...s...s... 8 Hierarchia witryny...s...s... 10 Nazwy i tytuły stron...s...s..

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prostej etykiety i synchronizacja etykiet z wagą. AXIS Sp. z o.o. Kod produktu:

Tworzenie prostej etykiety i synchronizacja etykiet z wagą. AXIS Sp. z o.o. Kod produktu: Tworzenie prostej etykiety i synchronizacja etykiet z wagą Współpraca wagi z etykieciarką wymaga zaprojektowania formy (szablonu) etykiety na komputerze i zapisania jej w pamięci etykieciarki. Następnie

Bardziej szczegółowo

Ploter I-V instrukcja obsługi

Ploter I-V instrukcja obsługi L A B O R A T O R I U M ELEMENTY ELEKTRONICZNE Ploter I-V instrukcja obsługi Opracowali: Grzegorz Gajoch & Piotr Rzeszut REV. 1.0 1. OPIS PROGRAMU Ploter I-V służy do zbierania charakterystyk prądowo napięciowych

Bardziej szczegółowo

Modelowanie diod półprzewodnikowych

Modelowanie diod półprzewodnikowych Modelowanie diod półprzewodnikowych Programie PSPICE wbudowane są modele wielu elementów półprzewodnikowych takich jak diody, tranzystory bipolarne, tranzystory dipolowe złączowe, tranzystory MOSFET, tranzystory

Bardziej szczegółowo

bieguny główne z uzwojeniem wzbudzającym (3), bieguny pomocnicze (komutacyjne) (5), tarcze łożyskowe, trzymadła szczotkowe.

bieguny główne z uzwojeniem wzbudzającym (3), bieguny pomocnicze (komutacyjne) (5), tarcze łożyskowe, trzymadła szczotkowe. Silnik prądu stałego - budowa Stojan - najczęściej jest magneśnicą wytwarza pole magnetyczne jarzmo (2), bieguny główne z uzwojeniem wzbudzającym (3), bieguny pomocnicze (komutacyjne) (5), tarcze łożyskowe,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 8,9: BAZA DANYCH MS-ACCESS

LABORATORIUM 8,9: BAZA DANYCH MS-ACCESS UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI INSTYTUT INFORMATYKI I ELEKTROTECHNIKI ZAKŁAD INŻYNIERII KOMPUTEROWEJ Przygotowali: mgr inż. Arkadiusz Bukowiec mgr inż. Remigiusz Wiśniewski LABORATORIUM 8,9: BAZA DANYCH MS-ACCESS

Bardziej szczegółowo

Komponent Formularz. Rys. 1. Strona programu Joomla - http://joomla.pl. Rys. 2. Instalacja komponentu

Komponent Formularz. Rys. 1. Strona programu Joomla - http://joomla.pl. Rys. 2. Instalacja komponentu Komponent Formularz Instalacja Aby wykorzystać gotowy komponent do tworzenia formularzy w systemie CMS (Joomla), naleŝy uprzednio zaimplementować go, postępując według poniŝszego schematu: 1. Wejść na

Bardziej szczegółowo

Symfonia Produkcja Instrukcja instalacji. Wersja 2013

Symfonia Produkcja Instrukcja instalacji. Wersja 2013 Symfonia Produkcja Instrukcja instalacji Wersja 2013 Windows jest znakiem towarowym firmy Microsoft Corporation. Adobe, Acrobat, Acrobat Reader, Acrobat Distiller są zastrzeżonymi znakami towarowymi firmy

Bardziej szczegółowo

UMIESZCZANIE WIADOMOŚCI NA SZKOLNEJ STRONIE INTERNETOWEJ

UMIESZCZANIE WIADOMOŚCI NA SZKOLNEJ STRONIE INTERNETOWEJ UMIESZCZANIE WIADOMOŚCI NA SZKOLNEJ STRONIE INTERNETOWEJ T U T O R I A L Z A W I E R A : 1. W P R O W A D Z E N I E D O Z A P L E C Z A W O R D P R E S S A 2. D O D A W A N I E G A L E R I I 3. D O D A

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1 Podstawy opisu i analizy obwodów w programie SPICE

Ćwiczenie 1 Podstawy opisu i analizy obwodów w programie SPICE Ćwiczenie 1 Podstawy opisu i analizy obwodów w programie SPICE Cel: Zapoznanie ze składnią języka SPICE, wykorzystanie elementów RCLEFD oraz instrukcji analiz:.dc,.ac,.tran,.tf, korzystanie z bibliotek

Bardziej szczegółowo

9.1.2. Ustawienia personalne

9.1.2. Ustawienia personalne 9.1.2. Ustawienia personalne 9.1. Konfigurowanie systemu Windows Systemy z rodziny Windows umożliwiają tzw. personalizację ustawień interfejsu graficznego poprzez dostosowanie wyglądu pulpitu, menu Start

Bardziej szczegółowo

Nowe funkcje w programie SYMFONIA Handel Premium w wersji 2009

Nowe funkcje w programie SYMFONIA Handel Premium w wersji 2009 SYMFONIA Handel Premium Strona 1 z 7 Nowe funkcje w programie SYMFONIA Handel Premium w wersji 2009 Dodatkowa ochrona dostępu do przeglądania cen zakupu towarów Duża grupa użytkowników programu zgłaszała

Bardziej szczegółowo

Edytor tekstu Notatnik

Edytor tekstu Notatnik Temat: komputerowe pisanie w edytorze tekstu 1 (pierwsze dokumenty tekstowe) Edytor tekstu umożliwia tworzenie dokumentu tekstowego, jego wielokrotne redagowanie (pisanie, modyfikowanie istniejącego tekstu,

Bardziej szczegółowo

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki Opracował: Mgr inż. Marek Staude Instytut Elektrotechniki i Automatyki Okrętowej Część 8 Maszyny asynchroniczne indukcyjne prądu zmiennego Maszyny asynchroniczne

Bardziej szczegółowo

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Cel ćwiczenia. Nabycie umiejętności posługiwania się miernikami uniwersalnymi, oscyloskopem, generatorem, zasilaczem, itp. Nabycie umiejętności rozpoznawania

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu przemiennego

Silniki prądu przemiennego Silniki prądu przemiennego Podział maszyn prądu przemiennego Asynchroniczne indukcyjne komutatorowe jedno- i wielofazowe synchroniczne ze wzbudzeniem reluktancyjne histerezowe Silniki indukcyjne uzwojenie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM - ELEKTRONIKA Zasilanie układów elektronicznych

LABORATORIUM - ELEKTRONIKA Zasilanie układów elektronicznych LABORATORIUM - ELEKTRONIKA Zasilanie układów elektronicznych PRZEBIEG ĆWICZENIA Ćwiczenie polega na zaprojektowaniu zasilacza o zadanych przez prowadzącego (Tabela 1 w protokole) parametrach. Student ma

Bardziej szczegółowo

Algorytmy sztucznej inteligencji

Algorytmy sztucznej inteligencji Algorytmy sztucznej inteligencji Dynamiczne sieci neuronowe 1 Zapis macierzowy sieci neuronowych Poniżej omówione zostaną części składowe sieci neuronowych i metoda ich zapisu za pomocą macierzy. Obliczenia

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Strumień magnetyczny w maszynie synchroniczne magnes trwały, elektromagnes. Magneśnica wirnik z biegunami magnetycznymi. pn 60.

Wykład 4. Strumień magnetyczny w maszynie synchroniczne magnes trwały, elektromagnes. Magneśnica wirnik z biegunami magnetycznymi. pn 60. Serwonapędy w automatyce i robotyce Wykład 4 Piotr Sauer Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów Silnik synchroniczny - wprowadzenie Maszyna synchroniczna maszyna prądu przemiennego, której wirnik w stanie

Bardziej szczegółowo

WYKONANIE APLIKACJI OKIENKOWEJ OBLICZAJĄCEJ SUMĘ DWÓCH LICZB W ŚRODOWISKU PROGRAMISTYCZNYM. NetBeans. Wykonał: Jacek Ventzke informatyka sem.

WYKONANIE APLIKACJI OKIENKOWEJ OBLICZAJĄCEJ SUMĘ DWÓCH LICZB W ŚRODOWISKU PROGRAMISTYCZNYM. NetBeans. Wykonał: Jacek Ventzke informatyka sem. WYKONANIE APLIKACJI OKIENKOWEJ OBLICZAJĄCEJ SUMĘ DWÓCH LICZB W ŚRODOWISKU PROGRAMISTYCZNYM NetBeans Wykonał: Jacek Ventzke informatyka sem. VI 1. Uruchamiamy program NetBeans (tu wersja 6.8 ) 2. Tworzymy

Bardziej szczegółowo

NAGŁÓWKI, STOPKI, PODZIAŁY WIERSZA I STRONY, WCIĘCIA

NAGŁÓWKI, STOPKI, PODZIAŁY WIERSZA I STRONY, WCIĘCIA NAGŁÓWKI, STOPKI, PODZIAŁY WIERSZA I STRONY, WCIĘCIA Ćwiczenie 1: Ściągnij plik z tekstem ze strony www. Zaznacz tekst i ustaw go w stylu Bez odstępów. Sformatuj tekst: wyjustowany czcionka Times New Roman

Bardziej szczegółowo

Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Moduł 3 Przetwarzanie tekstów

Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Moduł 3 Przetwarzanie tekstów Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych. Moduł 3 Przetwarzanie tekstów 1. Uruchamianie edytora tekstu MS Word 2007 Edytor tekstu uruchamiamy jak każdy program w systemie Windows. Można to zrobić

Bardziej szczegółowo

MS Word 2010. Długi dokument. Praca z długim dokumentem. Kinga Sorkowska 2011-12-30

MS Word 2010. Długi dokument. Praca z długim dokumentem. Kinga Sorkowska 2011-12-30 MS Word 2010 Długi dokument Praca z długim dokumentem Kinga Sorkowska 2011-12-30 Dodawanie strony tytułowej 1 W programie Microsoft Word udostępniono wygodną galerię wstępnie zdefiniowanych stron tytułowych.

Bardziej szczegółowo

Część A wprowadzenie do programu

Część A wprowadzenie do programu Część A wprowadzenie do programu Nieorganiczna baza danych (Inorganic Crystal Structure Database) zawiera wszystkie struktury związków nieorganicznych, ze współrzędnymi atomów, publikowane od roku 1913.

Bardziej szczegółowo

Podstawowa instrukcja obsługi STRON stron internetowych serwisu www.smpn.pl zrealizowanych w systemie zarządzania treścią Wordpress.

Podstawowa instrukcja obsługi STRON stron internetowych serwisu www.smpn.pl zrealizowanych w systemie zarządzania treścią Wordpress. Podstawowa instrukcja obsługi STRON stron internetowych serwisu www.smpn.pl zrealizowanych w systemie zarządzania treścią Wordpress. Założenia użytkownik posiada założone konto w systemie z prawami Redaktora.

Bardziej szczegółowo

Nowe funkcje w programie SYMFONIA Faktura Premium w wersji 2009

Nowe funkcje w programie SYMFONIA Faktura Premium w wersji 2009 SYMFONIA Faktura Premium Strona 1 Nowe funkcje w programie SYMFONIA Faktura Premium w wersji 2009 Dodatkowe pola tekstowe w danych kontrahenta i towaru W celu umożliwienia użytkownikom przechowywania dodatkowych

Bardziej szczegółowo

mgr inŝ. TADEUSZ MAŁECKI MASZYNY ELEKTRYCZNE Kurs ELEKTROMECHANIK stopień pierwszy Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych

mgr inŝ. TADEUSZ MAŁECKI MASZYNY ELEKTRYCZNE Kurs ELEKTROMECHANIK stopień pierwszy Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych mgr inŝ. TADEUSZ MAŁECKI MASZYNY ELEKTRYCZNE Kurs ELEKTROMECHANIK stopień pierwszy Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych Mosina 2001 Od autora Niniejszy skrypt został opracowany na podstawie rozkładu

Bardziej szczegółowo

42. Prąd stały. Prawa, twierdzenia, metody obliczeniowe

42. Prąd stały. Prawa, twierdzenia, metody obliczeniowe Prąd stały. Prawa, twierdzenia, metody obliczeniowe 42. Prąd stały. Prawa, twierdzenia, metody obliczeniowe Celem ćwiczenia jest doświadczalne sprawdzenie praw obowiązujących w obwodach prądu stałego,

Bardziej szczegółowo

BIBLIOGRAFIA W WORD 2007

BIBLIOGRAFIA W WORD 2007 BIBLIOGRAFIA W WORD 2007 Ćwiczenie 1 Tworzenie spisu literatury (bibliografii) Word pozwala utworzyć jedną listę główną ze źródłami (cytowanymi książkami czy artykułami), która będzie nam służyć w różnych

Bardziej szczegółowo

Poradnik obsługi systemu zarządzania treścią (CMS) Concrete5. Informacje podstawowe

Poradnik obsługi systemu zarządzania treścią (CMS) Concrete5. Informacje podstawowe Poradnik obsługi systemu zarządzania treścią (CMS) Concrete5 Informacje podstawowe 1 Spis treści 1. Logowanie... 4 1.1 Widok strony po zalogowaniu... 5 1.2 Widok zaplecza... 6 2. Kopia zapasowa... 9 3.

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Adam Pinkowski

mgr inż. Adam Pinkowski mgr inż. Adam Pinkowski Tel. 058 661 78 50 tel. kom. (0) 502 180 637 Adres domowy: 81-342 Gdynia, ul. Waszyngtona 18/23 e-mail: pinkowski@geoprogram.eu INSTRUKCJA UŻYTKOWANIA PROGRAMU PROFILGEO (v.7.1.235)

Bardziej szczegółowo

Nowe funkcje w programie SYMFONIA Handel Premium w wersji 2009.c

Nowe funkcje w programie SYMFONIA Handel Premium w wersji 2009.c SYMFONIA Handel Premium Strona 1 Nowe funkcje w programie SYMFONIA Handel Premium w wersji 2009.c Zmiany związane z nowelizacją Ustawy o VAT Z dniem 1 grudnia 2008r. weszła w życie nowelizacja ustawy o

Bardziej szczegółowo