TEOLOGIA MAŁESTWA Literatura Jan Paweł II,

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TEOLOGIA MAŁESTWA Literatura Jan Paweł II,"

Transkrypt

1 TEOLOGIA MAŁESTWA Literatura Jan Paweł II, Adhortacja apostolska Familiaris consortio, w: Adhortacje apostolskie Ojca witego Jana Pawła II, Kraków 1996, ; Jan Paweł II, Encyklika Evangelium vitae, w: Encykliki Ojca witego Jana Pawła II, t. 2, Kraków b.r.w., ; Jan Paweł II, Rodzino, co mówisz o sobie? Dokumenty i przemówienia papieskie w Roku Rodziny, Kraków 1995; Katechezy Ojca witego Jana Pawła II. Teologia małestwa, red. Wł. Zega, Kraków 1999; Biblia o rodzinie, red. G. Witaszek, Lublin 1995; Boros L., Odkrywanie Boga, Warszawa 1974, 13-27; Boros L.: Spotka Boga w człowieku, Warszawa 1988; Dziecko w nauczaniu Jana Pawła II, red. Cz. Drek, J. Kawecki, Kraków 1985; Gasidło Wł.: Z zagadnie etyki małeskiej i rodzinnej, Kraków 1994; Góralczyk P.: Powtórne zwizki małeskie w teologicznym i etycznym wietle, Zbki 1995; Kłys J.: Małestwo drog do witoci, W: Miło - małestwo - rodzina, red. Fr. Adamski, Kraków 1978, Majdaski K.: Wspólnota ycia i miłoci, Pozna-Warszawa 1983; Philippe M-D., O miłoci, Kraków 1995) Pieper J., O miłoci, nadziei i wierze, Pozna 2000, ; Półtawska W.: Przygotowanie do małestwa, W: Miło - małestwo - rodzina, red. Fr. Adamski, Kraków 1978, Romaniuk K.: Małestwo i rodzina według Biblii, Warszawa 1994; Salij J.: Małestwo - Rozwód - Zwizki niesakramentalne, Pozna - Kraków 2000; lipko T.: Granice ycia, Kraków 1994; W imieniu dziecka pocztego, red. J. Gałkowski, J. Gula, Rzym-Lublin 1991; ycie - dar nienaruszalny. Wokół encykliki Evangelium vitae, red. A. Młotek, T. Rero, Wrocław 1995; WPROWADZENIE Kociół, wiadomy tego, e małestwo i rodzina stanowi jedno z najcenniejszych dóbr ludzkoci, pragnie nie swoj nauk i zaofiarowa pomoc tym, którzy znajc wartoci małestwa i rodziny, staraj si pozosta im wierni; tym, którzy w niepewnoci i niepokoju poszukuj prawdy; i tym, którzy niesłusznie napotykaj na przeszkody w realizowaniu własnej wizji rodziny (FC, Wprowadzenie). O tym, e Kociół powica duo uwagi małestwu i rodzinie, wiadcz chociaby obrady Synodu Biskupów, który odbył si w Rzymie w dniach od 26 wrzenia do 25 padziernika 1980 r., Rok Rodziny, ogłoszony przez Jana Pawła II (1994 r.), seria katechez papieskich powiconych teologii małestwa (por. Katechezy Ojca witego Jana Pawła II. Teologia małestwa, red. Wł. Zega, Kraków 1999). Owocem wspomnianego Synodu Biskupów jest papieska adhortacja o zadaniach rodziny chrzecijaskiej we współczesnym wiecie Familiaris consortio. W obecnym momencie historycznym, gdy rodzina jest przedmiotem ataków ze strony licznych sił, które chciałyby j zniszczy lub przynajmniej zniekształci, Kociół jest wiadom tego, e dobro społeczestwa, i jego własne, zwizane jest z dobrem

2 rodziny, czuje silniej i w sposób bardziej wicy swoje posłannictwo głoszenia wszystkim zamysłu Boego, dotyczcego małestwa i rodziny, zapewniajc im pełn ywotno, rozwój ludzki i chrzecijaski oraz przyczyniajc si w ten sposób do odnowy społeczestwa i Ludu Boego (FC, Wprowadzenie). 1. ZAMYSŁ BOY WZGLDEM MAŁESTWA Bóg stworzył człowieka na swój obraz i podobiestwo; powołujc go do istnienia z miłoci, powołał go jednoczenie do miłoci (FC 11). A wic podstawowym i wrodzonym powołaniem kadego człowiek jest miło. Objawienie zna dwa sposoby realizowania powołania do miłoci: małestwo i dziewictwo. Zarówno jedno, jak i drugie, w formie im właciwej, s konkretnym wypełnieniem najgłbszej prawdy o człowieku, o jego istnieniu na obraz Boy (FC 11). Miło jest centraln tajemnic człowieka (por. L. Boros, Odkrywanie Boga, Warszawa 1974, 13-27; J. Pieper, O miłoci, nadziei i wierze, Pozna 2000, ; M-D. Philippe, O miłoci, Kraków 1995). Uczymy si jej od Chrystusa. W swojej mowie eucharystycznej (J 6,25-58) Jezus uczy, e daje siebie człowiekowi jako podstaw ycia, jako pokarm. Pan daje si człowiekowi, tworzc z nim osobow komuni. I w tym odsłania si miło Jezusa do człowieka: da siebie drugiemu, sta si dla drugiego pokarmem. aden człowiek - jeli tylko odpowiednio way swoje słowa - nie moe powiedzie drugiemu: chc si sta pokarmem - słowo pokarm rozumiemy tu w sensie teologicznym, tak jak w odniesieniu do Chleba eucharystycznego - dla ciebie; chc by całkowicie ze mnie ył, bo jestem dla ciebie chlebem. Nawet najbardziej wspaniałomylny człowiek lkałby si sta pokarmem dla drugiego. Czy w tej chwili nie odczułby w głbi swojej istoty tego wszystkiego, co zawiłe, złe, nieczyste i czy nie broniłby si przed udzieleniem tego wszystkiego tamtemu człowiekowi? Czy nie lkałby si, e stanie si dla niego trucizn? - pyta Romano Guardini (Objawienie i formy Objawienia, Warszawa 1957). Czym jest zatem miło ludzka? - Spróbujmy podda analizie fenomen miłoci; zapytajmy: co si dzieje, gdy człowiek uwiadamia sobie, e kocha? Co rozumie człowiek, mówic do drugiej osoby: kocham ci? Tym, co moe najbardziej zaskakuje w miłoci, to niejasno, dlaczego kocha si t oto osob. Kady człowiek jest inny, kady nosi w sobie własne dowiadczenie yciowe, kady jest inaczej ukształtowany wewntrznie. Ma inn wraliwo. Dwoje ludzi, którzy darz siebie miłoci, stanowi dwa róne wiaty. I oto moc miłoci zostaje przezwyciona wielo, pojawia si jedno, zdumiewajce pragnienie bycia jednym ciałem i jedn dusz. Dwoje ludzi istniało obok siebie, dziki miłoci s wzajemnie ze sob, dla siebie. - Co zadecydowało o pojawieniu si wiadomoci, e tych oto dwoje dowiadczaj wzajemnej miłoci? Moe wygld zewntrzny, uroda, urok osobisty, pikne spojrzenie czy przyjemny głos? Zapewne wszystkie zewntrzne czynniki odgrywaj pewn rol w budzeniu zainteresowania u drugiej osoby. Tym jednak nie da si do koca wyjani,

3 dlaczego kocha si t a nie inn osob. Miło pojawia si przecie i u osób, którym brakuje urody, inteligencji, uroku osobistego itp. Kocha si te osoby, które dotknło nieszczcie, kalectwo, miertelna choroba; miło nie odrzuca nawet tych, co czyni zło. A wic na czym polega istota miłoci? Motywacji miłoci nie zrozumie si odwołujc si do cech, jakie posiada osoba kochana. W miłoci nastpuje jakie przejcie ponad tym, co tylko zewntrzne ku temu, co okrela osob jako osob. Kocha to uwiadomi sobie, e ta druga osoba istnieje, istnieje dla mnie, a ja istniej dla niej. Co wicej, człowiek, który kocha, uwiadamia sobie, e dotd jakby nie był sob, jakby tylko odgrywał role "narzucone" mu przez sytuacje kulturowe, społeczne, zawodowe,... Dziki miłoci człowiek dowiadcza wartoci swojego bycia dla drugiej osoby. - Miło i istnienie. W Biblii odnajdujemy przynajmniej dwukrotnie prób odnalezienia odpowiedzi na pytanie: kim jest Bóg? Pierwsza próba ma zwizek z rozmow, jak Bóg prowadzi z Mojeszem u podnóy Góry Horeb. Wtedy ukazał mu si (idzie o Mojesza - RK) Anioł Paski w płomieniu ognia, ze rodka krzewu... (Wj 3,2). Mojesz zapytał Boga o Imi. W odpowiedzi usłyszał: Jestem, który jestem (Wj 3,14). W tradycji tomistycznej tłumaczy si to tak: Bóg jest istnieniem, czystym istnieniem. Jego istot jest istnienie. - Za drug prób zrozumienia, kim jest Bóg, mona uzna to, co napisał w. Jan Ewangelista: Bóg jest Miłoci (1 J 4,16). Istnienie i Miło - dwa Imiona Boga. W tym odnajdujemy pewn wskazówk dla zrozumienia istoty miłoci. Kto kocha, naprawd istnieje. To pozwala znale odpowied na pytanie, dlaczego kocha si t osob. Wystarczajcym powodem pojawienia si miłoci jest istnienie drugiej osoby. Moe najwyraniej objawia si to w miłoci matki wobec dziecka. Matka kocha dziecko niezalenie od tego, czy jest ono pikne, mdre, zdrowe, czy nie. A chyba nawet jeszcze bardziej kocha, gdy dziecko jest dotknite trwałym brakiem zdrowia, czy wrcz jest kalek. Miło macierzyska odsłania istot miłoci i najgłbszy powód miłoci: istnienie drugiej osoby. 2. MIŁO MAŁESKA Stworzony na obraz Boy człowiek wraca nieustannie moc miłoci do swojego ródła, do Boga, który nadaje sens wszelkiej ludzkiej miłoci. On jest sam Miłoci. Czym dusza jest dla ciała, tym miło winna by w odniesieniu do ludzkiego działania. Małestwo staje si autentycznym zwizkiem osób, o ile oywia je miło. Słowo miło przybiera rozmaity sens. W wielu sytuacjach bywa ono naduywane. Dlatego naley bliej przyjrze si temu, czym jest miło i jaka winna by w małestwie. Miło wyraa dynamizm osoby, która dy do rozwoju. Przez miło rozumiemy warto, która ju jest i jeszcze nie, która ju si spełnia i cigle jeszcze pozostaje niespełniona. Najogólniej mona rozrónia aspekt podawczy i duchowy w miłoci. Mówi si wówczas o miłoci erotycznej (eros) i o miłoci duchowej (agape). Gdy w miłoci uwyrania si dobro własne osoby kochajcej, najczciej

4 połczone z silnym pragnieniem doznawania przyjemnoci, wówczas mamy do czynienia z miłoci podawcz, erotyczn. W tej formie miłoci uobecnia si interesowno, egoizm. Eros kieruje osob ku niej samej, jest upodobaniem własnego dobra osoby kochajcej. Druga osoba jest traktowana w miłoci erotycznej - przynajmniej w pewnym stopniu - przedmiotowo. Tym samym duej wagi nabieraj walory fizyczne osoby kochanej. Mona nawet powiedzie, e w miłoci podawczej wyrane jest pragnienie posiadania drugiej osoby. Inaczej jest z miłoci duchow. Tu uwyrania si pragnienie dobra osoby kochanej. Liczy si przede wszystko bogactwo duchowe, jakie odkrywa miło. Tak miło charakteryzuje bezinteresowno. Kochajcy jakby zapomina o sobie, staje si darem dla osoby kochanej. Miło duchow, bezinteresown, ofiarujc szczcie uwaa si za jedyn form miłoci godn osoby ludzkiej. Człowiek jest z natury istot społeczn. Osoba odczuwa swoje ograniczenie istnienia, odkrywa coraz szersz przestrze moliwego istnienia, take coraz wiksz potrzeb duchowego rozwoju. Człowiek staje si poniekd bardziej człowiekiem, gdy otwierajc si na obecno innych spotyka si z nimi i wchodzi w dialog z nimi. W spotkaniu z innymi osoba ludzka dowiadcza realnoci siebie. Obecno drugiego pozwala człowiekowi ujrze własne wntrze. Pozwala te zobaczy, e jest istot woln i obdarzon godnoci. Istniejc poród innych osób, człowiek odkrywa własn, niepowtarzaln drog swojego ycia. Jednoczenie odsłania si inno kadej ludzkiej osoby. To kae dojrze w innych ich wewntrzn tajemnic. Duchowo człowieka nie pozwala, by kogokolwiek traktowa przedmiotowo. Ju samo pragnienie, by posiada inn osob, stanowi wyraz ponienia godnoci ludzkiej i naruszenia wolnoci tej drugiej osoby. Osoba ludzka potwierdza swoj godno, gdy szuka dobra innych, szanujc ich wewntrzne ycie. Miło jest spraw woli: człowiek chce w sposób wolny przynosi dobro ukochanej osobie, ofiarowa jej to, dziki czemu moe ona y bardziej po ludzku. Nie wolno zapomina, e wan cech miłoci jest wzajemno: kochajc si, osoby staj si wzajemnie dla siebie darami. Dar to ma do siebie, e otrzymuje si go bez zasługi, za darmo. Miło jest łask, czyli darem za darmo. Dziki wzajemnej miłoci małonkowie spotykaj si z samym Bogiem, ródłem miłoci. Miło małeska winna by pełna, tzn. i duchowa i fizyczna. Prymat w miłoci małeskiej przysługuje zawsze temu, co duchowe. Miło erotyczna nabiera swojego znaczenia, godnoci, przez to, e podporzdkowuje si miłoci duchowej. - Nie zapominajmy, e analiza zjawiska miłoci, z rozrónieniem w niej sfery duchowej i fizycznej, ma na celu pełniejsze zrozumienie, czym jest miło. Rozróniamy w miłoci dwa aspekty: duchowy i erotyczny, ale... rozrónia nie oznacza rozdziela. Rozdzielenie dwu aspektów miłoci, czyli traktowanie alboalbo, albo miło tylko duchowa, albo tylko fizyczna, jest nie do pogodzenia z natur małestwa. Jeli jest do pomylenia zwizek osób oparty tylko o miło

5 duchow, to redukowanie miłoci do wymiaru tylko fizycznego prowadzi i do przedmiotowego traktowania si osób i do zniewolenia. Tylko eros podporzdkowany miłoci duchowej stanowi szans na autentyczny rozwój osobowy w małestwie. Zachowanie hierarchii wartoci w przeywaniu miłoci małeskiej pozwala te na właciwe rozumienie kolejnej cechy miłoci małeskiej, jak jest płodno. W Ksidze Rodzaju znajduje si zapis: Bóg im błogosławił, mówic do nich: "Bd cie płodni i rozmnaajcie si, abycie zaludnili ziemi i uczynili j sobie poddan" (1,28). Słowa te zostały wypowiedziane do mczyzny i kobiety, których stworzył Bóg. Zawieraj one wezwanie, aby poprzez swoj woln i odpowiedzialn decyzj ludzie stali si współpracownikami Boga w przekazywaniu ycia. Płodnoci nie redukujemy do fizycznego zrodzenia dzieci. Obejmuje ona wszystko, co łczy si z przekazaniem potomstwu wartoci witalnych, moralnych, religijnych, społecznych i kulturalnych. W Familiaris consortio ycie ludzkie okrela papie wspaniałym darem Boej dobroci (nr 30). Nic dziwnego, e Kociół staje w obronie ycia niezalenie od tego, o jakie stadium tego ycia chodzi. Dlatego Kociół potpia - pisze Jan Paweł II - jako cik obraz godnoci ludzkiej i sprawiedliwoci, wszystkie te poczynania rzdów czy innych organów władzy, które zmierzaj do ograniczania w jakikolwiek sposób wolnoci małonków w podejmowaniu decyzji co do potomstwa. Std te wszelki nacisk wywierany przez te władze na rzecz stosowania rodków antykoncepcyjnych, a nawet sterylizacji i spdzania płodu, winien by bezwzgldnie potpiony i zdecydowanie odrzucony. Podobnie naley pitnowa jako wielce niesprawiedliwy ten fakt, e w stosunkach midzynarodowych pomoc gospodarcza udzielana na rzecz rozwoju ludów jest uzaleniona od programów antykoncepcji, sterylizacji czy spdzania płodu (nr 30). Duo czynników wywiera wpływ na decyzje rodziców odnonie do przekazywania ycia. Kociół zdaje sobie z tego spraw. Take z tego, jak skomplikowany jest problem wzrostu demograficznego. To wszystko ma swoje implikacje moralne. Trudnoci demograficzne, gospodarcze, społeczne czy inne, nie mog w aden sposób powodowa zmian w zakresie prawa moralnego. Jednym ze zjawisk budzcych niepokój moralny jest antykoncepcja. Skoro Bóg wpisał w natur ludzk okrelone prawa, to mdro człowieka objawia si w umiejtnym korzystaniu z tych praw, a nie w kwestionowaniu ich. A kwestionowaniem prawa zwizanego z przekazywaniem ycia jest niewtpliwie antykoncepcja. Akceptujc antykoncepcj, człowiek ustawia si w roli sdziego a nawet oskaryciela w stosunku do Boga. Jednoczenie ponia godno człowieka, zakładajc, e nie jest on w stanie w sposób rozumny i wolny korzysta z prawa ustanowionego przez Stwórc. Antykoncepcja jest skierowana nie tylko przeciwko nowemu yciu, ale take przeciwko małonkom, przeciwko ich miłoci. Przy zastosowaniu jakichkolwiek rodków antykoncepcyjnych akt małeski nie jest wyrazem całkowitego oddania si małonków. Nie jest wic aktem pełnej miłoci.

6 Małonkowie, stosujc rodki antykoncepcyjne, traktuj siebie nawzajem przedmiotowo. Wane staje si dla nich wówczas przeycie tylko przyjemnoci zmysłowej. Uwyrania si depersonalizacja aktu małeskiego. Jeeli natomiast małonkowie, stosujc si do okresów niepłodnoci, szanuj nierozerwalny zwizek znaczenia jednoczcego i rozrodczego płciowoci ludzkiej, postpuj jako "słudzy zamysłu Boego i "korzystaj" z płciowoci zgodnie z pierwotnym dynamizmem obdarowania "całkowitego", bez manipulacji i zniekształce (FC, nr 32). Przy okazji naley przypomnie, e małonków obowizuje czysto we współyciu seksualnym. Polega ona na pełnym, rozumnym i odpowiedzialnym zachowaniu prawa natury w dziedzinie ycia płciowego. Czysto małeska stoi na stray godnoci małonków i wyraa szacunek wobec Stwórcy, dawcy ycia. A wic czysto obejmuje wszystko, co łczy si z potrzeb wyrzecze w dziedzinie małeskiego ycia seksualnego: okresowa wstrzemiliwo, odpowiedzialne rodzicielstwo,... Porzdek moralny, okrelony przez Stwórc w dziedzinie płciowoci, słuy urzeczywistnianiu w pełni człowieczestwa z t sam subteln i wic miłoci, z jak sam Bóg pobudza, podtrzymuje i prowadzi do właciwego mu szczcia kade stworzenie (FC, nr 34). W słubie yciu idzie nie tylko o poczcie i zrodzenie człowieka, ale take o dzieło wychowania go. Wychowanie to generatio continua. - Rodzina stanowi wspólnot osób: rodziców, dzieci i krewnych. Pierwszym zadaniem rodziny jest przeywanie komunii osób. Rodzina jest i cigle staje si wspólnot. Fundamentem i zasad tworzenia komunii rodzinnej jest miło. Wspólnota rodzinna odnajduje swój wzór we wspólnocie osób, któr stanowi Trójca wita. Trójjedyny Bóg jest Miłoci. Rodzina dowiadcza wspólnoty, staje si komuni osób przez miło. Wspólnot rodzinn cechuje szczególne nasycenie czy zagszczenie wizi midzyosobowych. Ta wi umoliwia uwyranianie si komunii osób. - Samo pojcie communio oznacza, e idzie o nieco inn rzeczywisto anieli t, któr okrela si mianem społeczno. Teologiczna communio róni si take od pojcia wspólnota, któr posługuj si socjologowie. W communio idzie o sam sposób bycia i działania tyche osób, które tworz communio. Jest to mianowicie sposób taki, e bytujc i działajc we wzajemnym do siebie odniesieniu przez to działanie i bytowanie wzajemnie siebie jako osoby potwierdzaj i afirmuj (K. Wojtyła, Rodzina jako "Communio personarum". Próba interpretacji teologicznej, AK 83(1974), 353). Wzajemne odniesienie osób tworzcych communio polega na całkowitym i bezinteresownym darze osoby z siebie samej (KDK, nr 24). - Tworzenie communio personarum w rodzinie wyjania si pojciem uczestnictwa. W tym pojciu chodzi o aspekt dynamicznej korelacji czynu z osob, który wynika z faktu, e czyny bywaj spełniane przez ludzi wspólnie z innymi lud mi (K. Wojtyła, Osoba i czyn, 286). Dziki uczestnictwu, człowiek, działajc wspólnie z innymi, zachowuje to wszystko, co wynika ze wspólnoty działania, a równoczenie, przez to włanie, urzeczywistnia warto personalistyczn własnego

7 czynu (tame, 295). Uczestnictwo zatem oznacza współbycie osoby z innymi osobami, a jednoczenie stanowi potwierdzenie własnej odrbnoci. - Communio personarum jest form uczestnictwa w yciu innych ludzi. Ale jest te form uczestnictwa w yciu Osób Boych. Rodzina staje si communio personarum dziki rodzicielstwu, jakie w niej si urzeczywistnia. Misja rodzicielska decyduje o szczególnej strukturze rodziny. W rodzinie uwyraniaj si dwie istotne relacje midzyosobowe: małeska i rodzicielska. Obie dopełniaj si wzajemnie. Egzystencjalnie rzecz ujmujc, sensem małestwa jest rodzina. W wymiarze metafizycznym relacja rodzicielska jest podstawowa, pierwsza i głbsza. Sytuacj człowieka w sposób głbszy, podstawowy okrela fakt zrodzenia. To tworzy szczególn relacj pomidzy urodzonym a rodzicami. Moliwo zaistnienia relacji małeskiej jest wtórna. Małestwo jest moliwoci człowieka, ale nie jest koniecznoci. Rónice, jakie zachodz pomidzy osobami w rodzinie, a wynikaj one z kondycji fizycznej (rodzice-dzieci), zostaj przezwycione w płaszczynie duchowej relacji małeskiej i rodzicielskiej. Rónice stanowi swego rodzaju wezwanie do szczególnego sposobu darowania siebie. Pełnia daru objawia si w relacji rodzicielskiej, w której rodzice spotykaj si z istot całkowicie bezradn i zalen od nich. Na poziomie istnienia zachodzi równo pomidzy rodzicami a dziemi. Rodzice nie s panami ycia. Jest nim tylko i tylko Bóg. Rodzice, uczestniczc w stwórczym dziele Boga, przekazuj ycie potomstwu. Zatem i rodzice i dzieci partycypuj w tajemnicy ycia, którego pocztkiem i ródłem jest Bóg. I w tym rodzice i dzieci s równi. To ich jednoczy. Nikt nie jest bardziej człowiekiem anieli drugi (podkrelamy tu równo na poziomie samego faktu bycia człowiekiem). Wprawdzie rónimy si czasem zaistnienia tu, na ziemi, ale to nic nie wnosi w samo uczestnictwo w tajemnicy istnienia. Poniewa na poziomie istnienia mówimy o równoci osób, std zarówno rodzice s darem dla dziecka, jak i dziecko jest darem dla rodziców. Idzie tu o dar obdarowujcy. Dziecko staje si bogate bogactwem rodziców, a rodzice s obdarowani bogactwem dziecka. Mówimy tu przede wszystkim o darze, jakim jest ycie. Rodzina stanowi wic szkoł bogatszego człowieczestwa (KDK, nr 52). Podstawow wartoci w urzeczywistnianiu bogatszego człowieczestwa, które słuy budowaniu komunii osób, pozostaje wychowanie. Polega ono na wymianie wartoci pomidzy rodzicami a dziemi. T wymian umoliwia uczestnictwo w yciu wspólnoty rodzinnej. Dziki procesowi wychowania osoba wie si z wartociami, które w rodzinie uznaje si za cenne. Poniewa rodzice dali ycie dzieciom, w najwyszym stopniu s obowizani do wychowania potomstwa i dlatego musz by uznani za pierwszych i głównych jego wychowawców (DWCh, nr 3). Wychowanie dzieci, któremu oddaj si rodzice, jest równoczenie ich i obowizkiem i uprawnieniem. Według nauki Soboru Watykaskiego II wychowanie potomstwa pozostaje niezbywalnym prawem rodziców (DWCh, nr 6). W

8 realizowaniu tego prawa wspieraj rodziców: Kociół i pastwo. Rola Kocioła i pastwa ma charakter pomocniczy w stosunku do roli rodziców wychowujcych potomstwo. Wychowawczy trud rodziców zmierza do kształcenia inteligencji dziecka, jego woli, sumienia i poczucia braterstwa. Wartoci te, majce swoje ródło w Bogu-Stwórcy, doznały w Jezusie Chrystusie uleczenia i wyniesienia. Afirmacja tych wartoci przez dzieci oznacza, e wchodz one w wypróbowane formy kultury ludzkiej (por. KDK, nr 61). Dziki kulturze człowiek rozwija si duchowo, stajc si bardziej człowiekiem. Istnieje cisły zwizek midzy wychowaniem humanistycznym a wychowaniem religijnym. w. Ireneusz wyraził t prawd lapidarnie: Laus hominis - Deus. Człowiek jest szczytowym osigniciem Boga. Jest dzieckiem Boga. Religia pozwala na pełniejsze rozumienie i przeywanie godnoci człowieka. Wychowanie uwzgldniajce wymiar religijny stawia człowieka w perspektywie ostatecznego celu ycia ludzkiego. - Integralne wychowanie ma charakter organiczny, nie rozdziela, a tym bardziej nie przeciwstawia wartoci humanistycznych i religijnym, ale traktuje je komplementarnie: wartoci humanistyczne nabieraj pełniejszego znaczenia, gdy ujmuje si je w kontekcie wiary chrzecijaskiej. Naturalnym miejscem integralnego wychowania jest rodzina. Rodzina, nazywana Kociołem domowym, stanowi niezastpione rodowisko wychowania religijnego. Wikszo wyobrae religijnych ma swoje ródło w rodzinie, w dowiadczeniu miłoci, ojcostwa, macierzystwa, wspólnoty,... Gdy dziecko słyszy, e Bóg jest Ojcem, to najpierw swoj myl kieruje ku biologicznemu ojcu. Jeli naturalny ojciec kocha swoje dziecko, daje poczucie bezpieczestwa, to wówczas dziecko ma pozytywne wyobraenie Boga jako Ojca. Jeli natomiast dziecko ma negatywny obraz swojego biologicznego ojca, to przenosi si to na rozumienie Boga. Podobnie jest z dowiadczeniem eucharystii jako braterskiej uczty. Jeli dziecko nie zasiada w domu z cał rodzin do stołu, gdzie nota bene najbardziej dowiadcza si, e rodzina jest wspólnot, to trudno katechecie przekonywa dziecko do radoci przeywania wspólnoty przy stole eucharystycznym. Dowiadczenia wyniesione z domu przekładaj si jako na dowiadczenia religijne. - A wic, wychowanie religijne korzysta z wartoci wychowania humanistycznego, ubogaca i odsłania pełny sens ycia rodzinnego. Ale te braki w wychowaniu humanistycznym utrudniaj wprowadzenie młodego człowieka w przeywanie religii. Poruszajc sprawy zwizane z potomstwem, nie sposób pomin problem iloci dzieci w rodzinie. W rodowisku katolickim problem ten ma swoje uwarunkowania historyczne. Wie si go z moralnoci indywidualistyczn i kazuistyczn. W przekonaniu wielu katolików posiadanie moliwie wielkiej liczby dzieci uwaano wrcz za powinno moraln, za obowizek nałoony na małonków przez Boga. Do problemu dzietnoci odniósł si Sobór Watykaski II. Nie wdajc si w zbdne dyskusje, ojcowie soborowi podali ogólne zasady

9 dotyczce interesujcego nas problemu: Małonkowie wiedz, e w spełnianiu obowizku, jakim jest przekazywanie ycia i wychowywanie, obowizku, który trzeba uwaa za główn ich misj, s współpracownikami miłoci Boga - Stwórcy i jakby jej wyrazicielami. Przeto maj wypełnia zadanie swoje w poczuciu ludzkiej i chrzecijaskiej odpowiedzialnoci oraz z szacunkiem pełnym uległoci wobec Boga; zgodn rad i wspólnym wysiłkiem wyrobi sobie słuszny pogld w tej sprawie, uwzgldniajc zarówno swoje własne dobro, jak i dobro dzieci czy to ju urodzonych, czy przewidywanych i rozeznajc te warunki czasu oraz sytuacji yciowej tak materialnej, jak i duchowej; a w kocu, liczc si z dobrem wspólnoty rodzinnej, społeczestwa i samego Kocioła. Pogld ten winni małonkowie ustala ostatecznie wobec Boga. Niech chrzecijascy małonkowie bd wiadomi, e w swoim sposobie działania nie mog postpowa wedle własnego kaprysu, lecz e zawsze kierowa si maj sumieniem, dostosowanym do prawa Boego, posłuszni Urzdowi Nauczycielskiemu Kocioła, który wykłada to prawo autentycznie, w wietle Ewangelii. Boskie prawo ukazuje pełne znaczenie miłoci małeskiej, chroni j i pobudza do prawdziwie ludzkiego jej udoskonalenia. Tak wic małonkowie chrzecijascy, ufajc Boej Opatrznoci i wyrabiajc w sobie ducha ofiary, przynosz chwał Stwórcy i zdaj do doskonałoci w Chrystusie, kiedy w poczuciu szlachetnej, ludzkiej i chrzecijaskiej odpowiedzialnoci pełni zadanie rodzenia potomstwa. Sporód małonków, co w ten sposób czyni zado powierzonemu im przez Boga zadaniu, szczególnie trzeba wspomnie o tych, którzy wedle roztropnego wspólnego zamysłu podejmuj si wielkodusznie wychowa naleycie take liczniejsze potomstwo (KDK, nr 50). Dzieci s owocem miłoci rodziców i do rodziców naley decyzja, kiedy oraz ile dzieci bd mieli. Decyzj dotyczc potomstwa winni małonkowie podj, uwzgldniajc róne okolicznoci ycia swojej rodziny, zawsze jednak z poszanowaniem prawa Boego. Idzie m.in. o uwzgldnianie prawidłowego rozwoju dzieci - wiadomo, e bardzo trudno wychowuje si jedynaka w rodzinie - o warunki zdrowotne małonków, o warunki mieszkaniowe, o moliwoci kształcenia dzieci,... Sobór stawia na dojrzało sumie małonków w podejmowaniu decyzji odnonie do liczby potomstwa. Wypowiedzi Soboru naley ujmowa w wietle całej nauki Kocioła na temat powołania małeskiego i rodzinnego. Przez wieki teologowie podkrelali, e pierwszorzdnym celem małestwa jest zrodzenie potomstwa. Prawie całkowicie pomijano zagadnienie szczcia osobistego małonków. Nie doceniano te miłoci jako tworzcej fundamentaln wi midzyosobow, łczc ma i on. Sobór Watykaski II dowartociował miło małesk oraz podkrelił prawo małonków do szczcia. Tak pojawił si nowy - nowy w stosunku do wielowiekowego nauczania teologów - wtek, zwizany ze szczciem małonków. Małestwo i rodzina - w wietle nauczania soborowego - stanowi wspólnot ycia i miłoci,

10 przy czym moe nawet wikszy akcent kładzie si na zagadnienie miłoci, bo ona jest fundamentem komunii osób, jak stanowi małonkowie i rodzina. Aczkolwiek nie ma podstaw do mówienia o jakiej soborowej rewolucji w nauczaniu o małestwie, dzietnoci rodziny itp., to jednak nie sposób nie zauwaa zmian w katolickiej teologii małestwa i rodziny. Aby oceni oryginalno i nowo soborowej doktryny, odnoszcej si do dzietnoci małonków, warto przyjrze si - przynajmniej pobienie - sporom, jakie miały miejsce w ostatnich stu kilkudziesiciu latach. - Zaczło si pod koniec XVIII wieku. W obawie przed przeludnieniem protestancki pastor, Thomas Robert Malthus ( ), zalecał wstrzemiliwo seksualn, zawieranie małestw w póniejszym wieku mczyzny i kobiety oraz - co ju było tylko konsekwencj póniej zawieranych małestw - mniejsz liczb dzieci. Pogldy Malthusa spotkały si z yczliwoci licznych rodowisk, czciowo take katolickich. Ale w XIX wieku maltuzjanizm przybrał now posta. Pogldy o grobie przeludnienia połczono z propagand na rzecz wolnej miłoci. Zachcano do wolnej miłoci w małestwie i poza nim. Dopuszczano wszystkie w zasadzie rodki antykoncepcyjne. Neomaltuzjanizm spotkał si z kategorycznym sprzeciwem Kocioła katolickiego, który stanł na stanowisku, e argumenty demograficzne nie mog zmienia treci zasad moralnych. Polemika pomidzy Kociołem katolickim a neomaltuzjanistami stała si faktem. W tej polemice Kociół zaczł pomniejsza zagroenie z tytułu przeludnienia i bronił tezy o wielodzietnych rodzinach. Gdy zwolennicy neomaltuzjanizmu podkrelali, e dzieci z rodzin wielodzietnych s czsto słabe, na ogół wychowuj si w biedzie, bez wystarczajcej opieki, to katolicy przypominali, e autentyczny rozwój człowieka, cnót potrzebnych do ycia społecznego, dokonuje si przede wszystkim w licznej rodzinie. W takim klimacie uprawiano teologi małestwa i rodziny. Sobór Watykaski II wyniósł teologi małesk i rodzinn ponad historyczne spory. Trudno orzec, w jakim stopniu współczesny kryzys, dotyczcy wspólnoty małeskiej i rodzinnej, widoczny w krajach kultury euroatlantyckiej, ma swoje ródło w polemikach zwizanych z zagadnieniem dzietnoci, oraz jak si ma do tego kryzysu nauczanie soborowe, a raczej jego nie zawsze poprawna interpretacja. Faktem jest, e kryzys małestwa i rodziny istnieje. Dla Kocioła i teologii jest on wielkim wyzwaniem. Podołaniu temu wyzwaniu nie zawsze pomaga współczesna kultura. Aczkolwiek odnajduje si dzisiaj wiele elementów pozytywnych w kulturze, sprzyjajcych ewangelizacji rodziny, jak np. promocja kobiety, podkrelanie znaczenia wolnoci w podejmowaniu decyzji zwizanych z powołaniem małeskim, pomoc medyczna wiadczona kobiecie oczekujcej potomstwa, niska miertelno noworodków, urlopy macierzyskie,..., to jednak trudno powiedzie, e nie istniej powane utrudnienia w yciu małestw, chociaby klimat omieszania wiernoci małeskiej i czystoci, wielodzietnoci i powicenia na przykład kariery

11 zawodowej kobiety na rzecz wychowania dzieci. Czynników utrudniajcych podejmowanie decyzji na rzecz wikszej liczby potomstwa jest w kulturze współczesnej znacznie wicej. Czasem nawet odnosi si wraenie, e decyzje o załoeniu rodziny wielodzietnej maj charakter niemal graniczcy z heroizmem. W miłoci małeskiej idzie o to, by mczyzna i kobieta stawali si komuni osób, otwart na przyjcie daru nowego ycia. Tak rozumiana miło jest w pełni ludzk miłoci, duchowo-fizyczn, odpowiedzialn, gotow do wyrzecze, nie wykluczajc dwigania krzya yciowego (chorób, niepowodze w yciu rodzinno-małeskim, kryzysów duchowych, materialnych,...). 3. WYKROCZENIA PRZECIWKO GODNOCI MAŁESTWA W Katechizmie Kocioła katolickiego, w nr odnajdujemy swego rodzaju katalog grzechów przeciwnych godnoci małestwa. Najpierw jest mowa o cudzołóstwie. Rozumie si przez nie niewierno małesk (por. KKK, 2380). Cudzołóstwo zachodzi tam, gdzie mczyzna i kobieta nawizuj stosunki płciowe, przy czym przynajmniej jedna ze stron znajduje si w zwizku małeskim. O cudzołóstwie jest mowa w Pimie witym. W Starym Testamencie termin ten jest do precyzyjnie okrelony. Cudzołóstwem okrelano współycie seksualne pomidzy kobiet zamn (lub przynajmniej zarczon) i mczyzn, który nie był jej mem (lub narzeczonym). A zatem cudzołóstwa dopuszczała si kobieta wobec ma. Ale nie m wobec ony. Cudzołóstwo uchodziło za jeden z najciszych wystpków (por. Wj 20,14; Pwt 5,18; Kpł 18,20). Grzech ten naleało kara mierci obu stron (por. Pwt 22,22-24). Nie ma wprawdzie adnego wiadectwa, e kar t kiedykolwiek wymierzono, ale nie ma te podstaw do twierdzenia, e prawo to pozostawało "martwe". W Nowym Testamencie cudzołóstwo rozumie si szerzej. Trzeba je ujmowa razem z ewangelicznym przesłaniem o wiernoci małeskiej (por. Mt 5,27n.31n; 19,9). Wierno jest powinnoci wic i on i ma (por. Mt 5,28). Za cudzołóstwo uchodzi zawarcie nowego małestwa w przypadku rozwodu. Ju samo pragnienie współycia z kim innym ni współmałonek uwaa si za cudzołóstwo. Tego wykroczenia zabraniali róni autorzy nowotestamentalni (por. Rz 13,9; Ga 5,19; Jk 2,11). Czasami traktowano cudzołóstwo jako symbol niewiernoci ludu wzgldem Jedynego Boga. Prorocy widzieli w cudzołóstwie figur grzechu bałwochwalstwa (por. Oz 9,1; Mt 12,39). Na stray wiernoci małeskiej, wyranie zakazujcej cudzołóstwa, stoi przykazanie dekalogu: Nie bdziesz cudzołoył (Wj 20,14; Pwt 5,17). Cudzołóstwo jest niesprawiedliwoci. Ten, kto je popełnia, nie dotrzymuje podjtych zobowiza. Rani znak przymierza, jakim jest wzeł małeski, narusza prawo współmałonka i godzi w instytucj małestwa, nie dotrzymujc umowy znajdujcej si u jego podstaw. Naraa na niebezpieczestwo dobro rodzicielstwa ludzkiego oraz dzieci, które potrzebuj trwałego zwizku rodziców (KKK, 2381).

12 Wykroczeniem przeciwko godnoci małestwa jest rozwód. Chrystus przypominał w swoim nauczaniu, jaki był pierwotny plan Boga w stosunku do małestwa. Zamysłem Stwórcy jest nierozerwalno małeska (por. Mt 5,31-32; 19,3-9; Mk 10,9; Łk 16,18; 1 Kor 7,10-11). Jezus znosi tym samym pobłaliwo, jaka pojawiła si w Starym Prawie (por. Mt 19,7-9). Midzy ochrzczonymi małestwo zawarte i dopełnione nie moe by rozwizane adn ludzk władz i z adnej przyczyny, oprócz mierci (Kodeks prawa kanonicznego, kan. 1141). Interesujcy jest zapis znajdujcy si w Katechizmie Kocioła katolickiego, podany w kontekcie separacji małonków: Jeli rozwód cywilny pozostaje jedynym moliwym sposobem zabezpieczenia pewnych słusznych praw, opieki nad dziemi czy obrony majtku, moe by tolerowany, nie stanowic przewinienia moralnego (nr 2383). Jednoczenie uwaa si, e separacja małeska moe by uzasadniona. W Katechizmie - idzie o nr znajduje si te nastpujce wyjanienie, dlaczego rozwód uwaa si za czyn grzeszny: Rozwód jest powanym wykroczeniem przeciw prawu naturalnemu. Zmierza do zerwania dobrowolnie zawartej przez małonków umowy, by y razem a do mierci. Rozwód zniewaa przymierze zbawcze, którego znakiem jest małestwo sakramentalne. Fakt zawarcia nowego zwizku, choby był uznany przez prawo cywilne, powiksza jeszcze bardziej ciar rozbicia; stawia bowiem współmałonka yjcego w nowym zwizku w sytuacji publicznego i trwałego cudzołóstwa: "Jeli m, odłczywszy si od swej ony, łczy si z inn kobiet, sam jest cudzołonikiem, poniewa kae popełni cudzołóstwo tej kobiecie; take kobieta, która mieszka z nim, jest cudzołonic, poniewa pocignła do siebie ma innej kobiety" (w. Bazyli, Moralia, reguła 73: PG 31, 849 D-853 B). Ponadto autorzy Katechizmu wyjaniaj, e zło rozwodu wynika z nieporzdku, jaki wywołuje on w yciu rodzinnym i społecznym (por. KKK, 2385). Nieporzdek ten pociga za sob powane szkody: dla porzuconego współmałonka, dla dzieci, które doznały wstrzsu z powodu rozejcia si rodziców, czsto starajcych si pozyska ich wzgldy, oraz z uwagi na zły przykład, który czyni z niego prawdziw plag społeczn (KKK, 2385). Bywa tak, e jeden ze współmałonków staje si ofiar rozwodu orzeczonego przez sd cywilny. Trudno wtedy mówi o winie moralnej, popełnionej przez skrzywdzon osob. Ale trzeba by bardzo ostronym w ocenie konkretnego przypadku osób rozwodzcych si. Na ogół winne rozwodowi s obie strony. Istniej jeszcze inne wykroczenia przeciw godnoci małestwa. - Niewtpliwie godno małestwa narusza poligamia. Pozostaje ona w niezgodzie z prawem moralnym, okrelonym przez Stwórc. Zaprzecza ona radykalnie komunii małeskiej, przekrela bowiem wprost zamysł Boy, który został objawiony nam na pocztku, gdy jest przeciwna równej godnoci osobowej mczyzny i kobiety, oddajcych si sobie w miłoci całkowitej, a przez to samo jedynej i wyłcznej (Jan Paweł II, adh. apost. Familiaris consortio, 19; por. KDK, 47).

13 Jeszcze innym wykroczeniem przeciw godnoci zwizku małeskiego jest kazirodztwo. Rozumie si przez nie intymne relacje midzy krewnymi lub powinowatymi stopnia zakazujcego pomidzy nimi małestwa (por. Kpł 18,7-20). Za szczególnie ciki i tym samym zasługujcy na potpienie grzech uwaa kazirodztwo w. Paweł: Słyszy si powszechnie o rozpucie midzy wami, i to o takiej rozpucie... e kto yje z on swego ojca... W imi Pana naszego Jezusa... wydajcie takiego szatanowi na zatracenie ciała... (1 Kor 5,1.4-5). W Katechizmie podkrela si, e kazirodztwo niszczy ycie rodziny oraz e oznacza cofnicie si człowieka do zwierzcoci (por. nr 2388). Do kazirodztwa zblione s naduycia seksualne popełniane przez dorosłych na dzieciach lub młodziey powierzonych ich opiece. Grzech ten jest jednoczenie gorszcym zamachem na integralno fizyczn i moraln młodych, którzy bd nosi jego pitno przez całe ycie, oraz pogwałceniem odpowiedzialnoci wychowawczej (Katechizm Kocioła katolickiego, 2389). Wykroczeniem naruszajcym godno instytucji małestwa jest tzw. wolny zwizek. Nota bene samo okrelenie budzi zastrzeenia. Wolny zwizek oznacza bowiem pewien rodzaj wspólnoty mczyzny i kobiety, zakładajcej współycie płciowe, przy jednoczesnym odmawianiu podjcia zobowiza prawnych i publicznych przez t wspólnot. Wyraenie wolny zwizek zakłada wówczas wolno od zobowiza, co praktycznie oznacza zwizek nieodpowiedzialny. Wolny zwizek odnosi si do rónych sytuacji, m.in. do takich jak: konkubinat, negowanie małestwa jako takiego, brak podejmowania trwałych zobowiza,... Tego rodzaju sytuacje naruszaj godno małestwa, neguj samo pojcie rodziny i niszcz warto wiernoci. Wolny zwizek pozostaje zawsze obiektywnie wielkim złem moralnym. W ostatnich dziesicioleciach "modne" na Zachodzie, np. w Niemczech stały si "małestwa na prób". Mniej istotne wydaj si motywy podejmowania "małestwa na prób". Kongregacja Nauki Wiary przypomina w deklaracji Persona humana, e osoby, które podejmuj przedmałeskie stosunki płciowe, nie s w stanie zabezpieczy szczeroci i wiernoci relacji midzyosobowej mczyzny i kobiety, a zwłaszcza nie mog ustrzec tego zwizku przed niestałoci podania i samowoli (nr 7). Małestwo jest wspólnot miłoci i ycia. Do natury miłoci i ycia naley to, e one naprawd istniej. Nie istniej "na prób". S albo ich nie ma. Do natury miłoci naley, e osoba staje si całkowitym i rzeczywistym - a nie na prób - darem dla drugiej osoby. Podobnie jest z yciem: ono jest rzeczywicie, a nie tylko na prób. A zatem "małestwo na prób" jest samo w sobie absurdalne. Choby z tej tylko racji naley je uwaa za zło moralne. Narusza ono godno małestwa, zamierzon przez Boga.

YCIE W CHRYSTUSIE. ...Kto trwa we Mnie, a Ja w nim...

YCIE W CHRYSTUSIE. ...Kto trwa we Mnie, a Ja w nim... Rozpocznij od nauczenia si na pami J 15,5 YCIE W CHRYSTUSIE Rozmylanie nad J 15,5 Kto jest krzewem winnym? Kto latorolami?... Jak widzisz zaleno midzy latorol a krzewem?... W jaki sposób odnosi si to do

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNO KARANA NIELETNICH

ODPOWIEDZIALNO KARANA NIELETNICH ODPOWIEDZIALNO KARANA NIELETNICH Odpowiedzialno karn nieletnich reguluje w zasadniczej czci ustawa o postpowaniu w sprawach nieletnich i kodeks karny. 1. USTAWA z dnia 26 padziernika 1982 r. o postpowaniu

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04 Decyzja GIODO z dnia 4 padziernika 2004 r. nakazujca udostpnienie operatorowi telefonii komórkowej, udostpnienie Komendantowi Stray Miejskiej, danych osobowych abonenta telefonu komórkowego, w zakresie

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 21 marca 2005 r. odmawiajca uwzgldnienia wniosku o zobowizanie Zarzdu Banku, do wykrelenia danych osobowych dotyczcych Skarcego z Bankowego

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

ROLA I ZADANIA ZHP W WYCHOWANIU DZIECI I MŁODZIEY

ROLA I ZADANIA ZHP W WYCHOWANIU DZIECI I MŁODZIEY ROLA I ZADANIA ZHP W WYCHOWANIU DZIECI I MŁODZIEY ZWIZEK HARCERSTWA POLSKIEGO (ZHP) - działajca od 1918 r. najwiksza organizacja wychowawcza w Polsce, skupiajca dzieci, młodzie i dorosłych. Załoenia ideowe:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA III Ocena dopuszczająca -Wie, dlaczego należy odprawiać I piątki miesiąca. -Wie, że słowo Boże głoszone

Bardziej szczegółowo

Pierwszorzêdnym autorem Pisma œw. jest Duch Œwiêty, a drugorzêdnymi ludzie natchnieni przez Ducha Œw. zwani hagiografami.

Pierwszorzêdnym autorem Pisma œw. jest Duch Œwiêty, a drugorzêdnymi ludzie natchnieni przez Ducha Œw. zwani hagiografami. PYTANIA DLA OSóB PRZYGOTOWUJ¹CYCH SIê DO PRZYJêCIA SAKRAMENTU BIERZMOWANIA W PARAFII ŒW. RODZINY W S³UPSKU 1.Co to jest religia? Religia jest to ³¹cznoœæ cz³owieka z Panem Bogiem. 2.Co to jest Pismo œwiête?

Bardziej szczegółowo

Poradnia dla narzeczonych

Poradnia dla narzeczonych Duszpasterstwo Rodzin Archidiecezji Poznańskiej www.dr.archpoznan.org.pl Poradnia dla narzeczonych Spotkanie 1 P ciowo i p odno jako dar i zadanie Cele ma e stwa Ma e skie przymierze, przez które m czyzna

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

EP io default website

EP io default website 26-01-2015 Od regulacji Internetu po bezpieczestwo publiczne debata na temat dylematów ochrony danych Nowoczesna gospodarka opiera si w duej mierze na przetwarzaniu danych, dlatego potrzebne s jasne reguy,

Bardziej szczegółowo

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Zał. do Zarzdzenia Nr 58/05 Starosty Kieleckiego z dnia 30 grudnia 2005 r. w sprawie wprowadzenia procedury rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Procedura rekrutacji pracowników do

Bardziej szczegółowo

- Projekt - Uchwała Nr XLVII/ /2006 Rady Powiatu Wodzisławskiego z dnia 22 czerwca 2006r.

- Projekt - Uchwała Nr XLVII/ /2006 Rady Powiatu Wodzisławskiego z dnia 22 czerwca 2006r. - Projekt - Uchwała Nr XLVII/ /2006 Rady Powiatu Wodzisławskiego z dnia 22 czerwca 2006r. w sprawie: nadania statutu Powiatowemu Domowi Dziecka w Gorzyczkach. Na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3, art. 12

Bardziej szczegółowo

Program wychowania do Ŝycia w rodzinie do klas V VI

Program wychowania do Ŝycia w rodzinie do klas V VI Program wychowania do Ŝycia w rodzinie do klas V VI I Wstęp Celem programu pt. Wychowanie do Ŝycia w rodzinie jest przedstawienie całościowego spojrzenia na seksualność człowieka. Obejmuje ono nie tylko

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski Spis treści Wstęp...5 Część 1 ZAGADNIENIA WPROWADZAJące...9 1.1. Przedzałożenia metody...9 1.1.1. Przekraczanie progu zdumienia...10 1.1.2. Teologia łaski na II Soborze Watykańskim...18 1.1.3. Teo-centryzm

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 6 lipca 2005 r. dotyczca przetwarzania danych osobowych córki Skarcego, przez Stowarzyszenie, poprzez publikacj informacji na temat rodziny

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Rozdział 1 Przepisy ogólne ROZPORZDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 17 listopada 1998 r. w sprawie ogólnych warunków obowizkowego ubezpieczenia odpowiedzialnoci cywilnej podmiotu przyjmujcego zamówienie na wiadczenia zdrowotne za

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO 1. Wtajemniczenie chrześcijańskie oznacza proces chrystianizacji, czyli stawania się chrześcijaninem. Złożony

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r.

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r. ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r.

ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r. Projekt z dnia 8 listopada 2006 r. ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zada umoliwiajcych

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych odmawiajca uwzgldnienia wniosku Skarcego w sprawie odmowy sprostowania przez Prezydenta Miasta danych osobowych zawartych w ewidencji prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

O Królowaniu królowi Cypru fragmenty

O Królowaniu królowi Cypru fragmenty œw. Tomasz z Akwinu* O Królowaniu królowi Cypru fragmenty Rozdzia³ 15: O tym, e pojêcie rz¹dów zaczerpniête zosta³o z rz¹dów boskich 15.1. I jak za³o enia miasta lub królestwa odpowiednio zaczerpniêto

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10

Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10 Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10 Grupa tematyczna Tytuł jednostki Treści Wymagania uczeń potrafi Nabywane

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Analiza polityki WOW NFZ w Poznaniu wobec mieszkaców regionu koniskiego

Analiza polityki WOW NFZ w Poznaniu wobec mieszkaców regionu koniskiego Analiza polityki WOW NFZ w Poznaniu wobec mieszkaców regionu koniskiego Pogarszajca si sytuacja finansowa WSZ w Koninie wymaga od osób zarzdzajcych podjcia prawidłowych działa, aby doprowadzi do stabilizacji

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT KATECHEZY NIOS POMOC DZIECIOM Z NIGERII

KONSPEKT KATECHEZY NIOS POMOC DZIECIOM Z NIGERII KONSPEKT KATECHEZY NIOS POMOC DZIECIOM Z NIGERII klasy I-III szkoły podstawowej Oprac. Ks. Piotr Pierzchwała Pomoc Kociołowi w Potrzebie Warszawa 2013 Kontekst egzystencjalny bd treciowy, do którego nawizujemy:

Bardziej szczegółowo

CHARYZMATY Biblijne teksty RELACJA POSŁUG HIERARCHICZNYCH I CHARYZ- MATÓW

CHARYZMATY Biblijne teksty RELACJA POSŁUG HIERARCHICZNYCH I CHARYZ- MATÓW TPO 2-7 Posługi hierarchiczne i charyzmaty w Kościele 1 CHARYZMATY Biblijne teksty 1 Kor 12, 4-11 Różne są dary łaski, lecz ten sam Duch; różne też są rodzaje posługiwania, ale jeden Pan; różne są wreszcie

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 CO TO TAKIEGO? (ang. organ transplantation) zabiegi medyczne polegające na przeniesieniu organu lub tkanki z jednego osobnika na drugiego albo w ramach jednego organizmu

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Recenzja ksiki. Thomas Gordon "Wychowanie bez poraek"

Recenzja ksiki. Thomas Gordon Wychowanie bez poraek Recenzja ksiki Thomas Gordon "Wychowanie bez poraek" Wychowywa dziecko to: "Nie depta, nie poniewiera, nie oddawa w niewol jutra, nie gasi, nie spieszy, nie pdzi." Janusz Korczak Artur Paweł Moskalik Kierunek

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

Konstytucyjne podstawy prawa do godnoci i prawa do prywatnoci

Konstytucyjne podstawy prawa do godnoci i prawa do prywatnoci Andrzej Mczyski Konstytucyjne podstawy prawa do godnoci i prawa do prywatnoci Szanowni Pastwo Uczestnicy 26 Midzynarodowej Konferencji Ochrony Prywatnoci i Danych Osobowych. Serdecznie witam Pastwa w imieniu

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT KATECHEZY JAK JA MOG POMÓC PRZELADOWANYM DZI CHRZECIJANOM?

KONSPEKT KATECHEZY JAK JA MOG POMÓC PRZELADOWANYM DZI CHRZECIJANOM? KONSPEKT KATECHEZY JAK JA MOG POMÓC PRZELADOWANYM DZI CHRZECIJANOM? klasy IV-VI szkoły podstawowej Oprac. Ks. Piotr Pierzchwała Pomoc Kociołowi w Potrzebie Warszawa 2013 Kontekst egzystencjalny bd treciowy,

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 23 sierpnia 2004 r. GI-DEC-DS-172/04

DECYZJA. Warszawa, dnia 23 sierpnia 2004 r. GI-DEC-DS-172/04 Decyzja GIODO (nakazujca Fundacji zaprzestanie przetwarzania danych osobowych zawartych w aktach osobowych i płacowych pracowników Zespołu Lecznictwa Ambulatoryjnego Fundacji oraz przekazanie tych danych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 31 marca 2006 r. GI-DEC-DS-106/06

DECYZJA. Warszawa, dnia 31 marca 2006 r. GI-DEC-DS-106/06 Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych nakazujca Spółce usunicie uchybie w procesie przetwarzania danych osobowych osób biorcych udział w organizowanych przez t Spółk konkursach, poprzez

Bardziej szczegółowo

DDK-076-115/04/VP Warszawa, 02 czerwca 2004 r.

DDK-076-115/04/VP Warszawa, 02 czerwca 2004 r. Korespondencja w sprawie wystpienia Odpowied Prezesa Urzdu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na wystpienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. PREZES URZDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA RADY 92/100/EWG. z dnia 19 listopada 1992 r.

DYREKTYWA RADY 92/100/EWG. z dnia 19 listopada 1992 r. DYREKTYWA RADY 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i uyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własnoci intelektualnej RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc

Bardziej szczegółowo

List Episkopatu o wartociach sportu

List Episkopatu o wartociach sportu KURIA METROPOLITALNA GDASKA ul. Cystersów 15 80-330 Gdask - Oliwa tel. (58)552-00-51; fax. (58)552-27-75 e-mail: kuria@diecezja.gda.pl 102 Gdask Oliwa, dnia 25 czerwca 2004 r. Znak: III D 2 40/2004 KURENDA

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY II i III WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY II I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa Pańska; Pozdrowienie

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNY WYMIAR EUCHARYSTII CZY EUCHARYSTIA JEST EKOLOGICZNA?

EKOLOGICZNY WYMIAR EUCHARYSTII CZY EUCHARYSTIA JEST EKOLOGICZNA? Michał Wyrostkiewicz EKOLOGICZNY WYMIAR EUCHARYSTII CZY EUCHARYSTIA JEST EKOLOGICZNA? Trudno nie dostrzec, e w myleniu wielu współczesnych ludzi problem ekologicznoci rónych rzeczy, działa i rzeczywistoci

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne

Wymagania edukacyjne Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT: Religia KLASA: II ZSZ NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES): RE-ZSP-Z-11/12 Lp 1. 2. Dział programu I.. Wędrując ku dorosłości II. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Poziomy wymagań

Bardziej szczegółowo

S E M E S T R I I. Wędrując ku dorosłości Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra

S E M E S T R I I. Wędrując ku dorosłości Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra KRYTERIA OCENIANIA W ZAKRESIE III KLASY LICEUM OPRACOWANE NA PODSTAWIE MATERIAŁÓW KATECHETYCZNYCH JESTEM ŚWIADKIEM CHRYSTUSA W RODZINIE Z SERII: DROGI ŚWIADKÓW CHRYSTUSA S E M E S T R I I. Wędrując ku

Bardziej szczegółowo

WSTP I. GŁÓWNE ZADANIA DOMU DZIECKA JAKO RODOWISKA WYCHOWAWCZEGO

WSTP I. GŁÓWNE ZADANIA DOMU DZIECKA JAKO RODOWISKA WYCHOWAWCZEGO WSTP Wychowanie jest procesem, w którym wychowanek ma doj do pełni osobowego rozwoju poprzez: ukształtowanie prawego charakteru, zbudowanie poczucia odpowiedzialnoci za własny rozwój i dobro wspólne, poznanie

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Rodziców Zespołu Szkół Nr 2 im. Emilii Plater w Piasecznie, Aleja Brzóz 26 (tekst jednolity z dnia 16 marca 2011 r.

Regulamin Rady Rodziców Zespołu Szkół Nr 2 im. Emilii Plater w Piasecznie, Aleja Brzóz 26 (tekst jednolity z dnia 16 marca 2011 r. Regulamin Rady Rodziców Zespołu Szkół Nr 2 im. Emilii Plater w Piasecznie, Aleja Brzóz 26 (tekst jednolity z dnia 16 marca 2011 r.) l. Postanowienia ogólne. 1. 1. W szkole działa Rada Rodziców, zwana dalej

Bardziej szczegółowo

Wspólnicy. Sprawy spółki

Wspólnicy. Sprawy spółki Przepisy dotyczce spółki cywilnej zawiera kodeks cywilny (art. 860 875). To forma prowadzenia działalnoci gospodarczej nie przekraczajcej wikszego rozmiaru, czyli jej przychód roczny nie moe przekroczy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Bazy danych. Plan wykładu. Proces modelowania i implementacji bazy danych. Elementy ERD. Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD)

Bazy danych. Plan wykładu. Proces modelowania i implementacji bazy danych. Elementy ERD. Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD) Plan wykładu Bazy danych Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD) Diagramy zwizków encji elementy ERD licznoci zwizków podklasy klucze zbiory słabych encji Małgorzata Krtowska Katedra Oprogramowania e-mail:

Bardziej szczegółowo

KERYGMAT. Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia

KERYGMAT. Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia KERYGMAT Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia 1. BOŻA MIŁOŚĆ Ukochałem cię odwieczną miłością Bóg kocha cię osobiście. Bóg kocha właśnie ciebie, ponieważ jest TWOIM Ojcem. Iz 43, 1 Ja i Ty

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXIV/313/05. Rady Miejskiej w Strzelcach Opolskich z dnia 27 kwietnia 2005 r.

Uchwała Nr XXXIV/313/05. Rady Miejskiej w Strzelcach Opolskich z dnia 27 kwietnia 2005 r. Uchwała Nr XXXIV/313/05 Rady Miejskiej w Strzelcach Opolskich z dnia 27 kwietnia 2005 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów w gminie Strzelce Opolskie

Bardziej szczegółowo

Zespół Gimnazjalno Szkolny w Domaszowicach

Zespół Gimnazjalno Szkolny w Domaszowicach 4 potrafi wykorzysta zdobyte wiadomoci w rozwizywaniu prostych problemów teoretycznych lub praktycznych, 3 potrafi wykona proste zadania i polecenia, popełnia błdy, 2 tylko z pomoc nauczyciela rozwizuje

Bardziej szczegółowo

POMOC MATERIALNA O CHARAKTERZE SOCJALNYM DLA UCZNIÓW

POMOC MATERIALNA O CHARAKTERZE SOCJALNYM DLA UCZNIÓW POMOC MATERIALNA O CHARAKTERZE SOCJALNYM DLA UCZNIÓW W dniu l stycznia weszły w ycie przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie owiaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób

Bardziej szczegółowo

SACRAMENTUM CARITATIS

SACRAMENTUM CARITATIS POSYNODALNA ADHORTACJA APOSTOLSKA SACRAMENTUM CARITATIS OJCA WITEGO BENEDYKTA XVI DO BISKUPÓW DO KAPŁANÓW I DIAKONÓW DO ZAKONNIKÓW I ZAKONNIC ORAZ DO WSZYSTKICH WIERNYCH O EUCHARYSTII, RÓDLE I SZCZYCIE

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania,

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. Ocena bardzo dobra w sposób

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska ATMOSFERA: - klimat społeczny, psychospołeczny - dotyczy tego, jak członkowie

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASIŁKU RODZINNEGO. 2. Wnosz o przyznanie zasiłku rodzinnego na nastpujce dzieci:

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASIŁKU RODZINNEGO. 2. Wnosz o przyznanie zasiłku rodzinnego na nastpujce dzieci: Nazwa podmiotu realizujcego wiadczenia rodzinne : Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASIŁKU RODZINNEGO Cz I 1. Dane osoby ubiegajcej si Imi i nazwisko 1.Dane wnioskodawcy

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

KOMPENDIUM NAUKI SPOŁECZNEJ KOCIOŁA

KOMPENDIUM NAUKI SPOŁECZNEJ KOCIOŁA Strona 1 z 221 PAPIESKA RADA IUSTITIA ET PAX KOMPENDIUM NAUKI SPOŁECZNEJ KOCIOŁA Kielce 2005 JANOWI PAWŁOWI II NAUCZYCIELOWI NAUKI SPOŁECZNEJ EWANGELICZNEMU WIADKOWI SPRAWIEDLIWOCI I POKOJU WYKAZ SKRÓTÓW

Bardziej szczegółowo

ZASADY ORGANIZOWANIA WYCIECZEK SZKOLNYCH

ZASADY ORGANIZOWANIA WYCIECZEK SZKOLNYCH ZASADY ORGANIZOWANIA WYCIECZEK SZKOLNYCH 1. Niniejsze zasady organizacji wycieczek szkolnych odnosz si do wszystkich uczniów Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II, w tym równie do uczniów oddziału przedszkolnego.

Bardziej szczegółowo

Bazy danych. Plan wykładu. Proces modelowania i implementacji bazy danych. Elementy ERD. Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD)

Bazy danych. Plan wykładu. Proces modelowania i implementacji bazy danych. Elementy ERD. Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD) Plan wykładu Bazy danych Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD) Diagramy zwizków encji elementy ERD licznoci zwizków podklasy klucze zbiory słabych encji Małgorzata Krtowska Katedra Oprogramowania e-mail:

Bardziej szczegółowo

II POLSKI SYNOD PLENARNY (1991-1999)

II POLSKI SYNOD PLENARNY (1991-1999) Rozdzia 6 II POLSKI SYNOD PLENARNY (1991-1999) Nauczanie KoÊcio a o szkole i uniwersytecie Katolicka wizja szko y 3. Zadania szko y KoÊció okreêla szko jako miejsce integralnej formacji osoby, poprzez

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASIŁKU RODZINNEGO

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASIŁKU RODZINNEGO Nazwa podmiotu realizujcego wiadczenia rodzinne: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU RODZINNEGO ORAZ DODATKÓW DO ZASIŁKU RODZINNEGO CZ I 1. Dane osoby ubiegajcej si Imi i nazwisko PESEL NIP Stan

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Współczesne zagroenia małestwa i rodziny w aspekcie teologicznomoralnym

Współczesne zagroenia małestwa i rodziny w aspekcie teologicznomoralnym Ks. dr Jarosław A. Sobkowiak MIC Współczesne zagroenia małestwa i rodziny w aspekcie teologicznomoralnym Celem tego referatu powiconego współczesnym zagroeniom rodziny nie jest szczegółowa analiza propozycji

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, z dnia 23 listopada 2005 r., nr GI-DEC-DS-390/05, w sprawie wniosku o usunicie danych osobowych Skarcej ze zbioru przedsibiorcy (podmiotu prowadzcego

Bardziej szczegółowo

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa.

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Wstp Przy podejciu do planowania adresacji IP moemy spotka si z 2 głównymi przypadkami: planowanie za pomoc adresów sieci prywatnej przypadek, w którym jeeli

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku.

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 31 sierpnia 2005 r. dotyczca skargi na przekazanie przez Syndyka akt osobowych Sdowi Okrgowemu - Sdowi Pracy i Ubezpiecze Społecznych. Skarcy

Bardziej szczegółowo

Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna-

Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna- II raport okresowy z ewaluacji projektu: Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna- - Malbork, padziernik 2007 - opracował: Jakub Lobert Projekt dofinansowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki

Bardziej szczegółowo

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja SAKRAMENT POJEDNANIA Celebracja SESJA 2 dla RODZICÓW Ponowne Spotkanie Rozpoczynając tę sesję powiedz osobie, która jest obok ciebie, co zapamiętałeś z poprzedniej rodzicielskiej sesji? Co było pomocne

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA WRÓD MŁODZIEY [w czterech odsłonach]

DEPRESJA WRÓD MŁODZIEY [w czterech odsłonach] DEPRESJA WRÓD MŁODZIEY [w czterech odsłonach] [REFERAT DO WYKORZYSTANIA PRZEZ WYCHOWAWCÓW PODCZAS WYWIADÓWKI W RAMACH PEDAGOGIZACJI RODZICÓW] OPRACOWAŁA: EWA CHABOWSKA Rypin 2010/2011 2 I. JAK WANY JEST

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o urzdach i izbach skarbowych

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o urzdach i izbach skarbowych Projekt z dnia 25.09.06 Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o urzdach i izbach skarbowych Art. 1. W ustawie z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzdach i izbach skarbowych (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz.1267, z pón.

Bardziej szczegółowo

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Tytuł IV ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Kan. 822-1. W wypełnianiu swojej funkcji, pasterze Kościoła, korzystając z prawa przysługującego Kościołowi, powinni posługiwać się środkami

Bardziej szczegółowo

SpiS treści. Osoba ludzka

SpiS treści. Osoba ludzka SpiS treści Sło wo Bi sku pa Płoc kie go... 5 Sło wo Prze wod ni czą ce go Ze spo łu Re dak cyj ne go... 7 Od re dak cji... 9 Osoba ludzka Godność osoby ludzkiej... 13 Powołanie do szczęścia... 16 Wolność

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

Próbna matura z angielskiego dla grupy klasy IIC (poziom rozszerzony)

Próbna matura z angielskiego dla grupy klasy IIC (poziom rozszerzony) Próbna matura z angielskiego dla grupy klasy IIC (poziom rozszerzony) I. Zdajcy zna: 1) rónorodne struktury leksykalno-gramatyczne umoliwiajce formułowanie wypowiedzi poprawnych pod wzgldem fonetycznym,

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

Polska Karta Praw Ofiary

Polska Karta Praw Ofiary Polska Karta Praw Ofiary Wszystkie polskie organizacje, instytucje i osoby prywatne stykajce si w swojej pracy z ofiarami przestpstw postanowiły dla poprawienia sytuacji ofiar w Polsce podpisa ten dokument.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1)

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 5 lipca 2004 r. w sprawie wysokoci opłat za czynnoci administracyjne zwizane z wykonywaniem transportu drogowego oraz za egzaminowanie i wydanie certyfikatu

Bardziej szczegółowo

DLA KOGO UMOWY ENTERPRISE?

DLA KOGO UMOWY ENTERPRISE? Kady z Uytkowników posiadajcy co najmniej pakiet B moe zamówi funkcj Umowy Enterprise. Koszt tej modyfikacji to 800 zł netto bez wzgldu na liczb stanowisk. I jak ju wielokrotnie ogłaszalimy, koszt wikszoci

Bardziej szczegółowo

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Informacja i Promocja Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Spis treci 1. Wstp... 3 2. Ogólne działania informacyjno - promocyjne... 3 3. Działania informacyjno-promocyjne projektu... 4

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII KLASA I ROK SZKOLNY 2012/ 2013 katechetka Genowefa Szymura Ocena dopuszczająca * podstawowe prawdy wiary: Wierzę w Boga, 10 Przykazań, Przykazanie Miłości Ocena dostateczna,

Bardziej szczegółowo