ANALIZA DENDROCHRONOLOGICZNA DREWNA ZE SZTOLNI W MARCINKOWIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ANALIZA DENDROCHRONOLOGICZNA DREWNA ZE SZTOLNI W MARCINKOWIE"

Transkrypt

1 Nr 117 Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej Nr 117 Studia i Materiały Nr Elżbieta SZYCHOWSKA-KRĄPIEC*, Michał STYSZ** historia górnictwa, Marcinków, stare wyrobiska górnicze, analiza dendrochronologiczna, datowanie bezwzględne ANALIZA DENDROCHRONOLOGICZNA DREWNA ZE SZTOLNI W MARCINKOWIE Marcinków to mała wieś leżąca w Kotlinie Kłodzkiej, w której działalność górniczą rozpoczęto najprawdopodobniej w 1575 r. i prowadzono ją z przerwami do początków XX w. W 2005 r. penetrację wyrobisk górniczych i opróbowanie dendrochronologiczne przeprowadzono w 2 sztolniach: górnej i dolnej. W obu występowało drewno w obudowach górniczych. Analiza dendrochronologiczna 27 prób drewna gatunków iglastych pozwoliła na uzyskanie 10 dat bezwzględnych, które reprezentują XVII i XIX w. W sztolni górnej wydatowano 8 elementów drewnianych pochodzących z obudowy szybu i obudowy ociosów, w sztolni dolnej 2 datowania uzyskały próby pochodzące z obudowy ociosów. Te wstępne badania pokazują możliwość zastosowania tej metody w badaniach starych wyrobisk górniczych na terenie Sudetów w celu poznania historii górnictwa na tym obszarze. 1. WSTĘP Dzieje górnictwa w Polsce mają ponad 1000-letnią historię. Do jednych z najstarszych śladów działalności zaliczyć należy pozostałości robót górniczych w Sudetach, które w różnym stanie przetrwały do dnia dzisiejszego. W wielu z nich zachowało się drewno, bądź to w postaci obudów drewnianych wyrobisk, bądź jako fragmenty różnych urządzeń górniczych, które obecnie stanowić może materiał do badań dendrochronologicznych. Jednym z takich miejsc jest Marcinków gdzie w 2005 r. przeprowadzono penetrację wyrobisk i opróbowanie dendrochronologiczne drewna z obudów górniczych. Marcinków to zanikająca wieś leżąca w Kotlinie Kłodzkiej na zachodnim zboczu głównego grzbietu Krowiarek na wysokości m n.p.m., pomiędzy Skowronią Górą, Suchoniem i Górzycą. Przebiega tędy strefa kontaktowa gnejsów i łupków łyszczykowych oraz grafitowych. Występują tam żyły kwarcowo-kalcytowe ze srebronośną galeną, chalkopirytem, pirytem i blendą cynkową. Przeciętne skupienia galeny osiągają wielkość 4 5 cm, ale zanotowano * Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Kraków, Al. Mickiewicza 30 ** tel

2 290 również żyły dochodzące do 1 m miąższości, gdzie galena stanowiła 50% udziału. Stwierdzono tam też występowanie grafitu z niewielką mineralizacją uranową [14]. W trakcie rekonesansu przeprowadzonego w dniu r. pobrano łącznie 27 prób drewna różnych gatunków. W wyniku przeprowadzonej analizy dendrochronologicznej uzyskano 10 datowań bezwzględnych drewna, które pozwoliły na postawienie wstępnych hipotez na temat zachowanych reliktów obudów oraz inwestycji prowadzonych w marcinkowskich kopalniach w przeszłości. 2. HISTORIA GÓRNICTWA MARCINKOWA Pierwsza udokumentowana wiadomość o górnictwie rejonu Marcinkowa dotyczy roku 1575, kiedy to została wniesiona skarga do starosty Hrabstwa Kłodzkiego przez Barbarę Purkartin. Skarga dotyczyła mistrza górniczego Eustachiusa Landeck i 2 górników St.Annastollen w Marcinkowie [16]. Żadne inne informacje z tego okresu nie zachowały się, wiadomo jednak że górnictwo w tym okresie pod panowaniem monarchii habsburskiej przeżywało swój rozkwit w Hrabstwie Kłodzkim i w związku z tym prace w Marcinkowie były prawdopodobnie rozległe. W 1598 roku wybudowano w Marcinkowie kościół, co świadczy o ogólnym rozwoju osady w tym okresie. Kopalnia była jeszcze czynna w roku 1620, później nastąpił ogólny upadek górnictwa związany z wojną trzydziestoletnią [15]. Wiek XVIII przyniósł odrodzenie się górnictwa w Marcinkowie. 23 listopada 1747 roku kapitan v.zerbst i rządowy kwatermistrz Steuerrath Mencelius założyli kopalnię ołowiu, srebra i złota Reichen Segen w Marcinkowie. Liczyli na bardzo duże zyski z kopalni gdyż wcześniej znajdowano w okolicy grudki złota, a wyrobiska kopalni były penetrowane już 8 lat wcześniej. Początkowo kopalnia zatrudniała 15 rębaczy którymi przewodził saski sztygar Schubert. W 1748 roku sprowadził on dodatkowo 10 saskich górników. 8 lipca 1749 roku odbyła się uroczystość poświęcenia kopalni, na którą przybyło wiele osobistości, w tym pruski gubernator Hrabstwa Kłodzkiego generał de la Motte-Fouque. Kuksy (udziały kopalni w formie papierów wartościowych ) rozprowadzono pomiędzy otoczenie dworu królewskiego i wyższych władz wojskowych. Pierwszy okres działalności kopalni to oczyszczenie starych XVIwiecznych wyrobisk i wybudowanie płuczkowni i tłuczni. Uruchomiono 2 sztolnie. Oczyszczono szyb Tageschacht znajdujący się 54 łatry (109 m) od otworu górnej sztolni.w trakcie pracy w okolicy szybu doszło do zawału i po tym cały szyb został obudowany. Początkowo wydobyto 2000 cetnarów rudy (cetnar 51,95 kg), jednak póżniej wydobycie znacznie spadło i dochodziło do 15 cetnarów rudy w tygodniu. Tylko jeden chodnik okazał się bogaty w rudę, gdzie w cetnarze było 24 łutów rudy ołowiu w tym 8 łutów srebra (cetnar 3520 łutów).niestety zupełnie nie udawał się wytop co w połaczeniu ze złą gospodarką doprowadziło do dużych strat. Okazało się, że również roboty górnicze były prowadzone nieumiejętnie i w efekcie sztygar został zwolniony. Obudowa wyrobisk była źle zbudowana, budynki kopalni również okazały

3 291 się nietrwałe. Kopalnia została zamknięta 14 stycznia 1753 roku. Wydano 5888 reńskich talarów z czego 3968 na spłatę pożyczek, nie udało się spłacić wszystkich wierzycieli. W marcu 1753 roku zlecono komisji badanie kopalni, która oceniła że wyrobiska nie nadają się już do niczego [3]. W 1755 roku inicjatywą hr. v. Schlabrendorffa, jednego z właścicieli Marcinkowa, powstał projekt wznowienia wydobycia, jednak nikt nie chciał go sfinansować [3]. W 1769 roku porzucone sztolnie w Marcinkowie badała królewska komisja górnicza. Odnaleziono 2 duże sztolnie i 2 stare zniszczone. Urzędnik Henkel zbadał górną sztolnię na długości 81 łatrów. Na hałdzie znaleziono fragmenty rudy. W pobranych próbkach stwierdzono 4 łuty srebra w cetnarze rudy i 70 funtów miedzi w cetnarze rudy (funt 0,46 kg). Komisja wnioskowała u króla o otwarcie nowej kopalni, jednak początkowo król nie zgodził się. Kolejna komisja wizytowała Marcinków w latach W raporcie do króla pisano, że wyrobiska są niebezpieczne a obudowa została w całości wyciągnięta lub zniszczona. Rudę określono jako trudnotopliwą. Komisja sporządziła dokładne mapy badając trzy sztolnie. Wymieniono w nich górną sztolnię jako Hermser Stollen, najniższą jako Glück Auffer [7]. Przeprowadzono wtedy w sztolniach jakieś prace górnicze przy udziale 4 górników. Prace w Marcinkowie trwały z przerwami do 19 pażdziernika 1778 roku kiedy górnicy pracujący w Marcinkowie rozpoczęli strajk. Król przeznaczył na rozbudowę kopalni 3000 reńskich talarów. Kolejna komisja była w Marcinkowie w 1779 roku. Od tego czasu kopalnia ołowiu, srebra i miedzi funkcjonowała pod nazwą Friedrich (prawdopodobnie już wcześniej też pod tą nazwą) [3, 8]. Rys. 1. Mapa górnicza dokumentująca stan wyrobisk Marcinkowa w roku 1771 (oryg. AP Kat. OBB II 1284 ) Fig. 1. Old map of the Marcinków mine (1771) Z tego okresu pochodzą zachowane mapy górnicze dokumentujące wyrobiska Marcinkowa. W skład kopalni Friedrich wchodziły 2 główne sztolnie, mające wyloty na północ górna sztolnia o długości ok. 160 m z dwoma szybami, i dolna która osiągnęła długość ok. 240 m. Dolna sztolnia uzyskała połączenie z górną poprzez szyb pochyły w centralnej części wyrobisk. W górnej części doliny istniały również

4 292 2 sztolnie leżące prawie naprzeciw siebie, oznaczone na mapach jako stare. Jedna z nich w 1769 r. na pewno była badana przez komisję, nazywano ją głębszą sztolnią Tieffere Stollen. Z zachodniej strony w górę wchodziła piąta sztolnia Morgen Stollen o której nie ma żadnych informacji oprócz tego że miała, lub miała mieć 100 łatrów długości i biegła na NE. Oprócz tego w terenie występowały pingi lub szybiki po starych prawdopodobnie XVI-wiecznych wyrobiskach [7]. Nie wiadomo którą ze sztolni stanowiła XVI-wieczna Anna, przyjmuje się że była to sztolnia górna, jednak nie ma na to żadnych dowodów. W 1779 roku Fridrich Heinitz wizytując górną sztolnię zarządził, że z powodu braku powietrza należy wprowadzić maszynę wiatrową w celu wzbudzenia wentylacji. Ustawiono rury zestawione z desek by tłoczyły powietrze do wnętrza sztolni. Wykonano szereg próbnych włomów i w 1781 r. zamierzano pogłębić upadowy szyb, który osiągnął 10,5 łatra (22 m) głębokości i łączył obie sztolnie. W kopalni do transportu nakazano zastosować tzw węgierskie psy wózki wydobywcze charakteryzujące się tym że dwa tylne koła są większe od przednich [3]. Poniżej sztolni uruchomiono płuczkownię i hutę. Tłuczka znajdowała się w pobliżu górnej sztolni. Wypływająca woda ze sztolni została doprowadzona kanałem odpływowym do tłuczki [2, 3]. Rys. 2. Sztolnia górna rejon szybu Fig. 2. The shaft area in upper adit Wydobycie kopalni Friedrich przedstawiało się następująco: od czerwca do grudnia 1778 r. 290 cetnarów rudy, 1779 r. 110 cetnarów, 1780 r. 230 cetnarów, 1781/82 r. 280 cetnarów, 1782/83 r. 260 cetnarów. Ogólnie kopalnia przyniosła straty, wydobyto rudy za 34,5 kuksa i nie było czym płacić udziałowcom. W 1782 r.

5 293 Wyższy Urząd Górniczy nakazał zakończyć prace poszukiwawcze. 30 października 1783 roku zakończono wydobycie. Cała obudowa została z kopalni wyjęta. W 1784 roku Reden zameldował królowi o zniszczeniu kopalni. Pozostały po wydobyciu zapas rudy został przekazany do Złotego Stoku do przetopienia [3]. W XIX wieku na terenie Dolnego Śląska zaczęto poszukiwać grafitu. W 1820 roku rozpoznano w starych wyrobiskach Friedricha 18 warstw grafitu od 12 cm do 3 m miąższości. Zawartość grafitu w rejonie Marcinkowa jest dość duża, waha się od 5% do 11,5% w rudzie. Jednak jest to grafit w odmianie trudnej do wzbogacenia, może być wykorzystywany tylko w odlewnictwie. W 1825 roku Rhenisch sporządził kopię mapy wyrobisk z 1781 roku dla Wyższego Urzędu Górniczego. Świadczy to o tym, że sztolnie były, lub miały być powtórnie uruchomione. W tym okresie prowadzono jakąś eksploatację w górnej sztolni, gdyż wykonano wtedy przed szybem boczny korytarzyk o długości 11 m, biegnący w kierunku wschodnim (wynika to ze stanu wyrobisk z II połowy XIX w.) [7]. Rys. 3. Szyb pochyły w górnej sztolni Fig. 3. The inclined shaft in upper adit W roku 1855 po raz kolejny badano złoże Marcinków. Rozpoznano górną sztolnię. Wymierzono 12 miar górniczych dla kopalni ołowiu i miedzi Martinsberg. Wiadomo tylko że podjęto jakieś prace górnicze o nieustalonym zakresie [7, 16]. W 1895 roku zatwierdzono w Wyższym Urzędzie Górniczym kopalnię ołowiu i miedzi Gretchens Hoffnung. Jej właścicielem był Berthold Kitzel z Bytomia. Fundpunkt kopalni znajdował się powyżej górnej sztolni w Marcinkowie, w rejonie któregoś z zasypanych szybów. Pole górnicze o m² powierzchni obejmowało

6 294 cały Marcinków i tereny przyległe. Górna sztolnia w tym okresie jest określana jako stara. Nie wiadomo czy kopalnia prowadziła jakieś prace. W 1913 roku figurowała w zestawieniu kopalń nieczynnych [4]. Po roku 1945 przypomniano sobie o sztolniach Marcinkowa przy okazji poszukiwań uranu na Dolnym Śląsku. W latach oczyszczono dolną sztolnię i starą sztolnię biegnącą na północ, górna i zachodnia sztolnia również były penetrowane. Zawartość uranu g/mg okazała się niewystarczająca i Marcinków został zakwalifikowany jako nieopłacalny dla podjęcia wydobycia [1]. Rys. 4. Sztolnia zachodnia (dawna Morgen Stollen) Fig. 4. The western adit (old Morgen Stollen) 3. STAN OBECNY WYROBISK Badania wyrobisk Marcinkowa przeprowadzone w 2005 roku udokumentowały istnienie drożnych wyrobisk w 2 sztolniach. Górną sztolnię spenetrowano na długości 138 m. Większą część sztolni stanowi korytarz biegnący ogólnie w kierunku południowym z pojawiającą się co jakiś czas obudową, która w większości jest w złym stanie. Po 85 m natrafiamy na boczny korytarzyk (wykonany pomiędzy 1784 a 1856 rokiem). Na jego początku znajduje się wykuta w spągu niecka do której wpływa nadmiar wody zbierający się w początkowych korytarzach. Szczelinami uchodzi ona do niżej położonych partii kopalni, prawdopodobnie do dolnej sztolni. W chodniku leżą 2 pogięte fragmenty szyn. Po kilku metrach za bocznym korytarzem

7 295 znajduje się pochyły obudowany szyb z kołowrotem i wiaderkiem zawieszonym na stalowej linie (rys. 2, 7, 10). Na dno szybu prowadzą 2 drewniane drabiny (rys. 3). Obecnie szyb dochodzi do 9 m głębokości, ocios skały jest bardzo spękany, obudowa w dolnej części szybu zniszczona. W dole szybu odchodzą 2 krótkie zawalone chodniki. Obok szybu znajduje się żelazna skrzynia-wagonik do transportu w pochyłym szybie, mająca osie z kołami na części bocznej. Rys. 5. Wyrobiska w Marcinkowie stan na rok Miejsca pobrania próbek do badań Fig. 5. Recent state of the Marcinków mine (in 2005) and sampling sites Za szybem korytarz jest w całości obudowany i kończy się zakleszczoną częścią obudowy w zawale. W korytarzu widać ślady po torowisku. Otoczenie korytarza z prawej strony jest obudowane w głąb, co świadczy o przebudowie tej części sztolni. Za szybem po prawej stronie 1,5 m wyżej odchodzi boczny mały chodnik doprowadzający do dalszych części sztolni, które ze względu na niebezpieczeństwo zawalenia nie zostały do końca zbadane (rys. 8). Wiadomo tylko, że za nim u góry znajduje się duża komora, ciągnąca się dalej w kierunku południowym [9]. Dolna sztolnia jest obecnie zawalona. Przeprowadzone rozpoznanie stwierdziło jej zalanie wodą do wysokości stropu, prawdopodobnie na większej części jej długości.

8 296 Drugą dostępną sztolnią jest wyrobisko znajdujące się z zachodniej strony wzgórza, nazywane pod koniec XVIII w. Morgen Stollen (rys. 6). Zbadano ją na długości 163 m, dochodząc do częściowo zasypanej, niedużej, obudowanej komory. W komorze natrafiono na płytę służącą do zbierania urobku. Sztolnia ogólnie zmierza w kierunku półn.-wsch. W jej obrębie widać wiele śladów ręcznego urabiania skał. Jej korytarz jest w znacznej części wysoki (2 2,2 m) i wąski. Co jakiś czas natrafiamy tam na resztki obudowy i znajdujemy tam charakterystyczne, nietypowo ułożone podkłady 40 cm ponad spągiem chodnika (rys. 4). Widać że zostały one jakby narzucone w sztolni w późniejszym okresie. W odróżnieniu od sztolni górnej, nie ma tutaj szans na przedostanie się w przyszłości do dalszej części wyrobisk. [9] Rys. 6. Obudowa w zachodniej sztolni (dawna Morgen Stollen) Fig. 6. Cover in western adit (old Morgen Stollen) 4. ANALIZA DENDROCHRONOLOGICZNA I MATERIAŁ BADAWCZY Analiza dendrochronologiczna należy do metod datowania bezwzględnego, której dokładność wynosi 1 rok. Wykorzystuje się w niej przyrosty roczne drzew zarówno liściastych jak i iglastych. Datowanie dendrochronologiczne przeprowadza się w oparciu o regionalne standardy dendrochronologiczne zestawione dla poszczególnych gatunków drzew. W Polsce wzorce przyrostowe (standardy) złożono dla następujących taksonów: dębu (Quercus sp.) obejmujący około 4000 lat [6], sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) AD [17], AD [10], jodły pospolitej (Abies alba) AD [11], świerka pospolitego (Picea abies) [12]. Do tej pory analizę dendrochronologiczną z powodzeniem stosowano w badaniach archeologicznych, datując drewno eksplorowane w trakcie prowadzenia wykopalisk.

9 297 Przeprowadzono również szereg datowań konstrukcji drewnianych zabytkowych budowli świeckich i sakralnych, zastosowano ją także do określania wieku zabytków dzieł sztuki takich jak np. obrazy. W latach 90. podjęto badania dendrochronologiczne drewnianych obudów wyrobisk górniczych oraz drewnianych urządzeń w kopalniach. Tego typu badania przeprowadzono w kopalniach soli w Wieliczce i Bochni, gdzie opróbowaniu dendrochronologicznemu poddano drewno znajdujące się na najstarszych, zabytkowych poziomach kopalń. Wiosną ubiegłego roku badaniami objęto również drewno występujące w kopalni złota w Złotym Stoku, gdzie opróbowano drewno z obudów górniczych w następujących wyrobiskach: sztolnia Książęca, pochylnia Czarna Górna, pochylnia Czarna Dolna, sztolnia Okrągła, sztolnia Mistrzów [13]. Na podstawie przeprowadzonych badań uzyskano 15 datowań bezwzględnych. Najstarsze drewno stwierdzono w sztolni Mistrzów w obudowie szybu, które pochodziło z jodły ściętej po 1667 r. Rys. 7. Pobór prób do badań dendrochronologicznych przy użyciu świdra Presslera z szybu w sztolni górnej Fig. 7. Samples collection for tree-ring analysis with Pressler driller in shaft of upper adit Jesienią tego samego roku opróbowano drewno występujące w 2 sztolniach w Marcinkowie. W sztolni górnej pobrano 23 próby drewna. Próby do badań pobierano świdrem rdzeniującym Presslera o średnicy 0,5 mm (rys. 7) i piłą ręczną do cięcia drewna. Stan zachowania drewna był różny, czasami było ono silnie spękane lub spróchniałe co uniemożliwiało pobranie prób. Opróbowaniu poddano obudowę szybu i obudowę ociosów oraz stropu.

10 298 W sztolni dolnej występowało znacznie mniej drewna i było ono gorzej zachowane. Pobrano 4 próby z elementów drewnianej obudowy w postaci krążków przy użyciu ręcznej piły do drewna. Analizę dendrochronologiczną pobranych prób przeprowadzono w laboratorium dendrochronologicznym WGGiOŚ AGH w Krakowie. Wstępny jej etap polegał na odpowiednim przygotowaniu prób do badań, poprzez ścięcie wierzchniej kilkumilimetrowej warstwy drewna w celu umożliwienia dokładnej identyfikacji granicy przyrostów rocznych. Tak spreparowane próby zostały zmierzone z dokładnością 0,01 mm na aparaturze pomiarowej współpracującą z komputerem. Do pomiaru i opracowania uzyskanych sekwencji zastosowano pakiet programów TREE- RINGS [5]. Datowanie bezwzględne przeprowadzono w oparciu o standardy dendrochronologiczne gatunków iglastych zestawione dla obszarów sąsiednich północnych Czech, Niemiec i południowej Polski. 5. WYNIKI BADAŃ Przeprowadzona analiza dendrochronologiczna umożliwiła określenie gatunków drewna występującego w sztolniach, identyfikację długości sekwencji osobniczych poszczególnych prób, a także ich datowanie bezwzględne. Pobrane próby w obu sztolniach reprezentowały wyłącznie drewno gatunków iglastych: sosny, modrzewia, jodły i świerka. Zdecydowanie przeważało drewno sosnowe (18 prób), znacznie mniej stwierdzono drewna modrzewiowego (7 prób), pozostałe 2 gatunki, jodła i świerk, zaznaczyły swoją obecność akcesorycznie (po 1 próbie). Długość sekwencji osobniczych była zróżnicowana, najdłuższe zawierały po około 70 przyrostów (70 79; 2MARC1, 4MARC8, 2MARC14), natomiast najkrótsze około 30 słojów (7 prób). Najwięcej sekwencji osobniczych (14) reprezentowało przedział lat (tab. 1). Przeprowadzona analiza dendrochronologiczna pozwoliła na wydatowanie bezwzględne 8 prób ze sztolni górnej (tab. 1). Najstarszą datę uzyskano dla próby sosnowej 2MARC17 (1614 AD). Próba ta pochodzi z drewnianej obudowy sztolni. Pozostałe daty reprezentują XIX w., przy czym nieco starsze datowanie uzyskało drewno występujące w obudowie sztolni ( AD), aniżeli drewno występujące w obudowie szybu. Daty uzyskane dla prób pochodzących z szybu reprezentują 2 przedziały czasu: starsze 1826 AD (2MARC7,8) i młodsze 1863 AD (2MARC4,6), przy czym jedna z prób 2MARC6 zawierała przyrost podkorowy, dzięki któremu możliwe jest z dokładnością 1 roku wyznaczenie daty ścięcia sosny, której drewna użyto w konstrukcji szybu Datowanie dendrochronologiczne drewna ze sztolni dolnej (dawna Morgen Stollen z zachodniej części wzgórza) pozwoliło na uzyskanie 2 dat: 2MARC AD i 2MARC AD. Daty te reprezentują podobny przedział czasu, jak daty otrzymane dla drewna w sztolni górnej.

11 299 Rys. 8. Zniszczona obudowa w sztolni górnej Fig. 8. Destroyed cover In upper adit Rys. 9. Pobór prób do badań dendrochronologicznych w sztolni górnej Fig. 9. Samples collection for tree-ring analyses in shaft of upper adit

12 300 Tabela 1 Lp Kod laborat. 1 2MARC1 2 2MARC2 Wyniki analizy dendrochronologicznej prób drewna ze sztolni w Marcinkowie Opis Podkład, próba nr 2, sztolnia górna Szyb, próba nr 1, sztolnia dolna Gatunek Pinus sylvestris Liczba przyrostów 75p Pinus sylvestris MARC3 Szyb, sztolnia górna Pinus sylvestris 55 Datowanie sekwencji Data ścięcia drzewa 4 2MARC4 Szyb, sztolnia górna Pinus sylvestris Po MARC5 Sztolnia górna Pinus sylvestris MARC6 Sztolnia górna Pinus sylvestris 55p? MARC7 Sztolnia górna Pinus sylvestris Po MARC8 Sztolnia górna Pinus sylvestris Po MARC9 Sztolnia górna Pinus sylvestris MARC10 Sztolnia dolna Pinus sylvestris MARC11 Sztolnia dolna Pinus sylvestris Po MARC12 Deska z szybu, sztolnia górna Pinus sylvestris MARC13 Kołek, sztolnia górna Pinus sylvestris MARC14 Sztolnia górna Pinus sylvestris MARC15 Szyb, sztolnia górna Pinus sylvestris MARC16 Sztolnia dolna Pinus sylvestris Po MARC17 Sztolnia górna Pinus sylvestris Po 1614? 18 2MARC18 Szyb, sztolnia górna Pinus sylvestris MARC4 Sztolnia górna Abies alba MARC1 Sztolnia górna Larix decidua Po MARC2 Sztolnia górna Larix decidua MARC3 Sztolnia górna, szyb Larix decidua MARC5 Sztolnia górna, szyb Larix decidua MARC6 Sztolnia górna Larix decidua Po MARC7 Sztolnia górna Larix decidua MARC8 Sztolnia górna Larix decidua Po MARC1 Sztolnia górna Picea abies 25

13 PODSUMOWANIE Analiza dendrochronologiczna 27 prób drewna pochodzącego ze sztolni w Marcinkowie pozwoliła na uzyskanie 10 datowań bezwzględnych. Otrzymane daty reprezentują XVII i XIX w. Są to zapewne okresy, w których do sztolni wprowadzano drewno w celu ich odbudowywania i ponownego udostępniania. Najstarszą datę (1614 AD) uzyskano dla drewna występującego w sztolni nr 1 w obudowie ociosu lub stropu. Ponieważ nie zachował się w próbie przyrost ostatni (podkorowy) do otrzymanej daty należy dodać kilka/kilkanaście lat i tym samym należy ją odmłodzić. Być może to stare drewno zostało wykorzystane wtórnie ze zniszczonego w 1623 r. kościoła znajdującego się w pobliżu. Młodsze XIX-wieczne daty reprezentują dwa przedziały czasowe: (6 prób) i (3 próby). Wiadomo, że w 1825 r. została sporządzona kopia mapy wyrobisk z 1781 r. po to aby najprawdopodobniej powtórnie je uruchomić. Przypuszczalne podjęcie wydobycia mogło spowodować wprowadzenie do sztolni nowych elementów drewnianych zabezpieczających prowadzone prace wydobywcze. Trzy najmłodsze daty pochodzące z drugiej połowy XIX w. są najprawdopodobniej związane z okresem wymian zniszczonych elementów obudów górniczych w tych dwóch sztolniach. Analiza ta jest przykładem wniesienia informacji dotyczących drewna występującego w wyrobiskach, które w zestawieniu z materiałami historycznymi pozwolą być może na dalsze poznawanie historii górnictwa w rejonie Sudetów, uważanego za jeden z najstarszych regionów górniczych w Polsce. Rys. 10. Wiaderko w szybie Fig. 10. The bucket in the shaft Zdjęcia: Michał Stysz, Iza i Henryk Macanko Badania wykonano w ramach badań własnych

14 302 LITERATURA [1] BORUCKI J., GŁOWACKI Z., Ocena perspektyw poszukiwawczych złóż uranu w Polsce, Pr. Specj. Inst. Geol., [2] DZIEKOŃSKI T., Wydobywanie i metalurgia kruszców na Dolnym Śląsku od XII do połowy XX wieku, Wrocław Warszawa Gdańsk [3] FECHNER H., Geschichte des Schlesischen Berg-und Hüttenwesen , Berlin [4] Jahrbuch für den Oberbergamtbezirk Breslau, Katowice Wrocław Berlin [5] KRAWCZYK A., KRĄPIEC M., Dendrochronologiczna baza danych. W: Mat. II Krajowej Konferencji: Komputerowe wspomaganie badań naukowych, Wrocław 1995, s [6] KRĄPIEC M., Oak dendrochronology of the Neoholocene in Poland, Folia Quaternaria, 1998, vol. 69, s [7] Mapy górnicze AP Kat. OBB III 4602, OBB II 1284, OBB II 1290, OBB II [8] STEINBECK A., Geschichte des Schlesischen Bergbaues,seiner Verfassung, seines Betriebes, Breslau [9] STYSZ M., MĄCZKA M., Marcinków dawne górnictwo, 2006, w opracowaniu. [10] SZYCHOWSKA-KRĄPIEC E., Dendrochronological pine scale ( AD) for the Małopolska area (South Poland), Bul. Pol. Ac., Earth Sc., 1997, nr 45, s [11] SZYCHOWSKA-KRĄPIEC E.., Późnoholoceński standard dendrochronologiczny dla jodły Abies alba Mill. z obszaru Południowej Polski, Zeszt. Nauk. AGH, Geologia, 2000, vol. 26, nr 2, s [12] SZYCHOWSKA-KRĄPIEC E., Świerkowy standard dendrochronologiczny z obszaru południowej Polski, Sprawozd. z Pos. Kom. PAU, 2004, t. II, s [13] SZYCHOWSKA-KRĄPIEC E., Datowanie dendrochronologiczne drewna z obudów górniczych w kopalni złota w Złotm Stoku, Sylwan, 2005, vol. CXLIX, nr 12, s [14] WOŁKOWICZ KRYSTYNA, Przejawy mineralizacji w Marcinkowie, W: Przegląd Geol.vol. 44, nr 4, [15] WEHSE K., Herrschaft, Burg und Ruine Karpenstein, Landeck [16] WUTKE K., Codex Diplomaticus Silesiae, Bd. XXI s. 150, s. 163, Breslau [17] ZIELSKI A., Uwarunkowania środowiskowe przyrostów radialnych sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) w Polsce północnej na podstawie wielowiekowej chronologii. UMK, Toruń DENDROCHRONOLOGICAL ANALYSIS OF WOOD FROM MARCINKÓW ADITS Marcinków is a small village in Kłodzko region. Mining activity that apparently started there in 1575 was led with some breaks until the beginning of the 20th century. In 2005 two adits (the lower and the upper ones) of the old mine were explored and old wooden casings were encountered. From these structures 27 samples were collected for dendrochronological analysis, which resulted in ten absolute dates falling into the 18th and 19th centuries. In the upper adit eight dated samples came from the shaft timbering and gallery casings, whereas two samples from the lower represented gallery casings. These preliminary results demonstrate. that tree-ring dating could be very useful in investigations of old mines in Sudety Mts., aimed at broadening our knowledge about the mining history in that region.

DZIEJE GÓRNICTWA W MARCINKOWIE. INWENTARYZACJA POZOSTAŁOŚCI ROBÓT GÓRNICZYCH DAWNYCH KOPALŃ RUD POLIMETALICZNYCH

DZIEJE GÓRNICTWA W MARCINKOWIE. INWENTARYZACJA POZOSTAŁOŚCI ROBÓT GÓRNICZYCH DAWNYCH KOPALŃ RUD POLIMETALICZNYCH Dzieje górnictwa element europejskiego dziedzictwa kultury, t. 2 pod red. P.P. Zagożdżona i M. Madziarza, Wrocław 2009 historia górnictwa, Marcinków, stare wyrobiska górnicze, rudy polimetaliczne Michał

Bardziej szczegółowo

Datowanie dendrochronologiczne drewna z obudów górniczych w kopalni złota w Złotym Stoku

Datowanie dendrochronologiczne drewna z obudów górniczych w kopalni złota w Złotym Stoku sylwan nr 12: 53 59, 2005 Elżbieta Szychowska-Krąpiec Datowanie dendrochronologiczne drewna z obudów górniczych w kopalni złota w Złotym Stoku Dendrochronological dating of timbers wood in the gold mine

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNE DATOWANIE DENDROCHRONOLOGICZNE DOMU NAROŻNEGO PRZY RYNKU W KÓRNIKU

WSTĘPNE DATOWANIE DENDROCHRONOLOGICZNE DOMU NAROŻNEGO PRZY RYNKU W KÓRNIKU KRZYSZTOF UFNALSKI INSTYTUT DENDROLOGII PAN WSTĘPNE DATOWANIE DENDROCHRONOLOGICZNE DOMU NAROŻNEGO PRZY RYNKU W KÓRNIKU W związku z trwającą dyskusją, dotyczącą wyburzenia domu narożnego przy rynku (plac

Bardziej szczegółowo

Przykład wykorzystania analizy dendrochronologicznej w datowaniu obudów górniczych w Kopalni Soli w Bochni

Przykład wykorzystania analizy dendrochronologicznej w datowaniu obudów górniczych w Kopalni Soli w Bochni sylwan nr 9: 47 52, 2003 Elżbieta Szychowska-Krąpiec Przykład wykorzystania analizy dendrochronologicznej w datowaniu obudów górniczych w Kopalni Soli w Bochni An Example of Application of Dendrochronological

Bardziej szczegółowo

PIERWSZA INWENTARYZACJA SZTOLNI POD PRZEŁECZĄ WALIMSKĄ

PIERWSZA INWENTARYZACJA SZTOLNI POD PRZEŁECZĄ WALIMSKĄ Nr 117 Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej Nr 117 Studia i Materiały Nr 32 2006 Elżbieta LIBER* relikty sztolni, Walim, Góry Sowie PIERWSZA INWENTARYZACJA SZTOLNI POD PRZEŁECZĄ

Bardziej szczegółowo

ZMIANY STANU ZACHOWANIA OBIEKTÓW GÓRNICZYCH W OKOLICACH ZAGÓRZA ŚLĄSKIEGO W REJONIE NIEISTNIEJĄCEJ WSI SCHLESIERTHALE

ZMIANY STANU ZACHOWANIA OBIEKTÓW GÓRNICZYCH W OKOLICACH ZAGÓRZA ŚLĄSKIEGO W REJONIE NIEISTNIEJĄCEJ WSI SCHLESIERTHALE Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Nr 111 Politechniki Wrocławskiej Nr 111 Konferencje Nr 43 2005 Elżbieta LIBER* relikty robót górniczych, zabezpieczenie obiektów górniczych, rudy ołowiu i srebra, Góry

Bardziej szczegółowo

RELIKTY DAWNYCH ROBÓT GÓRNICZYCH W GÓRACH SOWICH WYKORZYSTANIE MATERIAŁÓW ARCHIWALNYCH DO LOKALIZACJI I UDOKUMENTOWANIA WYROBISK

RELIKTY DAWNYCH ROBÓT GÓRNICZYCH W GÓRACH SOWICH WYKORZYSTANIE MATERIAŁÓW ARCHIWALNYCH DO LOKALIZACJI I UDOKUMENTOWANIA WYROBISK Nr 117 Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej Nr 117 Studia i Materiały Nr 32 2006 Góry Sowie, dawne górnictwo, materiały archiwalne, eksploracja i dokumentowanie wyrobisk Michał MĄCZKA*,

Bardziej szczegółowo

KOPALNIA REICHE SILBER GLÜCK W DĘBOWINIE RELIKT DAWNEGO GÓRNICTWA ANTYMONU W GÓRACH BARDZKICH

KOPALNIA REICHE SILBER GLÜCK W DĘBOWINIE RELIKT DAWNEGO GÓRNICTWA ANTYMONU W GÓRACH BARDZKICH Dzieje górnictwa element europejskiego dziedzictwa kultury, pod red. P.P. Zagożdzona i M. Madziarza, Wrocław 2008 historia górnictwa, górnictwo antymonu, Góry Bardzkie, Dębowina Michał MĄCZKA 1 Michał

Bardziej szczegółowo

KOPALNIA MICHAEL ŚWIADECTWO DAWNEGO GÓRNICTWA RUD SREBRA I OŁOWIU W REJONIE WSI SCHLESIERTHAL

KOPALNIA MICHAEL ŚWIADECTWO DAWNEGO GÓRNICTWA RUD SREBRA I OŁOWIU W REJONIE WSI SCHLESIERTHAL Dzieje górnictwa element europejskiego dziedzictwa kultury, 3 pod red. P.P. Zagożdżona i M. Madziarza, Wrocław 2010 historia górnictwa, Schlesierthal, stare wyrobiska górnicze, rudy polimetaliczne Michał

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczanie, pobieranie oraz przechowywanie drewna i innych. potrzeby analiz DNA

Zabezpieczanie, pobieranie oraz przechowywanie drewna i innych. potrzeby analiz DNA Zabezpieczanie, pobieranie oraz przechowywanie drewna i innych śladów z drzew leśnych na potrzeby analiz DNA dr Artur Dzialuk Katedra Genetyki Instytut Biologii Eksperymentalnej Nomenklatura materiał porównawczy

Bardziej szczegółowo

Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. Marek Zawartka, Arkadiusz Grządziel

Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. Marek Zawartka, Arkadiusz Grządziel Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. Marek Zawartka, Arkadiusz Grządziel Wykonane w czerwcu 2012r kontrole stanu obmurza szybu Kazimierz I przy pomocy kamer, wykazały wystąpienie dopływu wody (oszacowane

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia pogórnicze na terenach dawnych podziemnych kopalń węgla brunatnego w rejonie Piły-Młyna (woj. Kujawsko-Pomorskie)

Zagrożenia pogórnicze na terenach dawnych podziemnych kopalń węgla brunatnego w rejonie Piły-Młyna (woj. Kujawsko-Pomorskie) Zagrożenia pogórnicze na terenach dawnych podziemnych kopalń węgla brunatnego w rejonie Piły-Młyna (woj. Kujawsko-Pomorskie) dr inż. A.Kotyrba, dr inż. A.Frolik dr inż. Ł.Kortas, mgr S.Siwek Główny Instytut

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie ze stażu naukowo-technicznego

Sprawozdanie ze stażu naukowo-technicznego dr inż. Edyta Brzychczy mgr inż. Aneta Napieraj Katedra Ekonomiki i Zarządzania w Przemyśle Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYPŁYWÓW WÓD RADONOWYCH W DAWNYCH WYROBISKACH POURANOWYCH KOWAR

BADANIA WYPŁYWÓW WÓD RADONOWYCH W DAWNYCH WYROBISKACH POURANOWYCH KOWAR Dzieje górnictwa element europejskiego dziedzictwa kultury, t. 2 pod red. P.P. Zagożdżona i M. Madziarza, Wrocław 2009 radon, wody radonowe, Kowary, kopalnia Wolność, kopalnia Liczyrzepa, kopalnia Podgórze,

Bardziej szczegółowo

Anna Longa Gdańsk ul. Ostrołęcka 16/ Gdańsk Tel PROGRAM BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH NA STANOWISKU NR 2 W ŁEBIE (AZP 3-34/2)

Anna Longa Gdańsk ul. Ostrołęcka 16/ Gdańsk Tel PROGRAM BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH NA STANOWISKU NR 2 W ŁEBIE (AZP 3-34/2) Anna Longa Gdańsk 02.06.2015 ul. Ostrołęcka 16/8 80-180 Gdańsk Tel. 501 275753 Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków Delegatura w Słupsku u. Jaracza 6 76-200 Słupsk Gmina Miasto Łeba ul. Kościuszki

Bardziej szczegółowo

DAWNE GÓRNICTWO RUD METALI W REJONIE BOGUSZOWA-GORCÓW KOPALNIA MORGENSTERN I SEGEN GOTTES

DAWNE GÓRNICTWO RUD METALI W REJONIE BOGUSZOWA-GORCÓW KOPALNIA MORGENSTERN I SEGEN GOTTES TP PT Miesięcznik PT Dzieje górnictwa element europejskiego dziedzictwa kultury, pod red. P.P. Zagożdzona i M. Madziarza, Wrocław 2008 Boguszów, relikty dawnego górnictwa, eksploracja wyrobisk * Krzysztof

Bardziej szczegółowo

725 Rozpoznanie geologiczne i gospodarka złożeni Ten dział wiąże się ściśle z działalnością górniczą i stanowi przedmiot badań geologii górniczej (kopalnianej). Tradycyjnie obejmuje ona zagadnienia od

Bardziej szczegółowo

PROJEKT pielęgnacji istniejącego drzewostanu

PROJEKT pielęgnacji istniejącego drzewostanu PROJEKT pielęgnacji istniejącego drzewostanu w ramach projektu Ogród dwóch brzegów 2013-2015. Rewitalizacja przestrzeni i obiektów Cieszyńskiej Wenecji Inwestor: Gmina Cieszyn, Rynek 1, 43-400 Cieszyn

Bardziej szczegółowo

EKSPLOATACJA POLIMETALICZNEGO ZŁOŻA W DZIEĆMOROWICACH KOZICACH (GÓRY SOWIE)

EKSPLOATACJA POLIMETALICZNEGO ZŁOŻA W DZIEĆMOROWICACH KOZICACH (GÓRY SOWIE) Nr 117 Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej Nr 117 Studia i Materiały Nr 32 2006 Maciej MADZIARZ*, Henryk SZTUK* górnictwo, rudy metali, historia eksploatacji EKSPLOATACJA POLIMETALICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Kopalnia i praca górnika w ilustracjach popularnych XIX-wiecznych leksykonów Meyersa i Brockhausa

Kopalnia i praca górnika w ilustracjach popularnych XIX-wiecznych leksykonów Meyersa i Brockhausa mgr inż. Marek J. BATTEK Politechnika Wrocławska Kopalnia i praca górnika w ilustracjach popularnych XIX-wiecznych leksykonów Meyersa i Brockhausa STRESZCZENIE Omówiono popularne w XIX w. niemieckie wydawnictwa

Bardziej szczegółowo

Ochrona konserwatorska a poprawa efektywności energetycznej budynków możliwości i ograniczenia

Ochrona konserwatorska a poprawa efektywności energetycznej budynków możliwości i ograniczenia Ochrona konserwatorska a poprawa efektywności energetycznej budynków możliwości i ograniczenia Leszek Dobrzyniecki Katarzyna Dziura WUOZ we Wrocławiu Delegatura w Legnicy Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE GEOMETRII INŻYNIERSKIEJ W AEROLOGII GÓRNICZEJ

ZASTOSOWANIE GEOMETRII INŻYNIERSKIEJ W AEROLOGII GÓRNICZEJ Krzysztof SŁOTA Instytut Eksploatacji Złóż Politechniki Śląskiej w Gliwicach ZASTOSOWANIE GEOMETRII INŻYNIERSKIEJ W AEROLOGII GÓRNICZEJ Od Redakcji: Autor jest doktorantem w Zakładzie Aerologii Górniczej

Bardziej szczegółowo

KOPALNIA WAGS MIT GOTT (ŚMIAŁO Z BOGIEM)

KOPALNIA WAGS MIT GOTT (ŚMIAŁO Z BOGIEM) Dzieje górnictwa element europejskiego dziedzictwa kultury, t. 2 pod red. P.P. Zagożdżona i M. Madziarza, Wrocław 2009 Boguszów, relikty dawnego górnictwa Dariusz WÓJCIK* Krzysztof KRZYŻANOWSKI* KOPALNIA

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA TECHNICZNA SIEMAG TECBERG OBSŁUGUJE WŁASNY WYCIĄG SZYBOWY

INFORMACJA TECHNICZNA SIEMAG TECBERG OBSŁUGUJE WŁASNY WYCIĄG SZYBOWY INFORMACJA TECHNICZNA SIEMAG TECBERG OBSŁUGUJE WŁASNY WYCIĄG SZYBOWY (SEDRUN, SZWAJCARIA) WWW.SIEMAG-TECBERG.COM INFORMACJA TECHNICZNA SIEMAG TECBERG OBSŁUGUJE WŁASNY WYCIĄG SZYBOWY Górniczy wyciąg szybowy

Bardziej szczegółowo

BADANIA ARCHEOLOGICZNE NAD DOLNOŚLĄSKIM GÓRNICTWEM KRUSZCOWYM W LATACH

BADANIA ARCHEOLOGICZNE NAD DOLNOŚLĄSKIM GÓRNICTWEM KRUSZCOWYM W LATACH Nr 117 Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej Nr 117 Studia i Materiały Nr 32 2006 Stanisław FIRSZT* górnictwo kruszcowe, historia górnictwa, archeologia górnicza, Dolny Śląsk BADANIA

Bardziej szczegółowo

Chełm, r. Mgr Wojciech Mazurek SUB TERRA Badania Archeologiczne Ul. Szarych Szeregów 5a/ Chełm, Polska SPRAWOZDANIE

Chełm, r. Mgr Wojciech Mazurek SUB TERRA Badania Archeologiczne Ul. Szarych Szeregów 5a/ Chełm, Polska SPRAWOZDANIE Chełm, 16.05.2017 r. Mgr Wojciech Mazurek SUB TERRA Badania Archeologiczne Ul. Szarych Szeregów 5a/26 22-100 Chełm, Polska SPRAWOZDANIE z realizacji usługi w postaci nadzorów archeologicznych przy pracach

Bardziej szczegółowo

Budowa drewna iglastego

Budowa drewna iglastego Drzewo naturalny zapis warunków środowiskowych i zdarzeń losowych Literatura: Zielski A., Krąpiec M. 2004. Dendrochronologia. PWN. DEFINICJE: Co to jest dendrochronologia? Dendrochronologia to nauka (i

Bardziej szczegółowo

Chronologia holoceńskiej transgresji Bałtyku w rejonie Mierzei Łebskiej

Chronologia holoceńskiej transgresji Bałtyku w rejonie Mierzei Łebskiej Chronologia holoceńskiej transgresji Bałtyku w rejonie Mierzei Łebskiej Późny plejstocen i holocen polskiego brzegu i polskiej strefy ekonomicznej Bałtyku w świetle statystycznych analiz dat radiowęglowych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr1 Wykaz negatywów ze zbiorów MGW przewidzianych do konserwacji

Załącznik nr1 Wykaz negatywów ze zbiorów MGW przewidzianych do konserwacji Załącznik nr1 Wykaz negatywów ze zbiorów MGW przewidzianych do konserwacji Lp Nr inwent. Eksponat Ilość Wymiary Stan zachowania Czas powstania 1. MGW/N/643 Negatyw szklany Stroje górnicze, data powstania:

Bardziej szczegółowo

Wartość wiązanego węgla w drzewostanach sosnowych

Wartość wiązanego węgla w drzewostanach sosnowych Wartość wiązanego węgla w drzewostanach sosnowych Emilia Wysocka-Fijorek Stanisław Zając Zakład Zarządzania Zasobami Leśnymi Instytut Badawczy Leśnictwa Tło historyczne podjęci badań 1. Temat badawczy

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny. Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce

Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny. Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce Zmiany klimatyczne (Zmiany klimatu - 1 800 000) - 380 000 wyników Climate change

Bardziej szczegółowo

Wykład 1. Wiadomości ogólne

Wykład 1. Wiadomości ogólne Wykład 1 Wiadomości ogólne Wiadomości ogólne Nagromadzenie w jednym miejscu większych ilości minerału użytecznego wśród skał płonnych nazywa się złożem kopalni użytecznej Według pochodzenia złoża dzieli

Bardziej szczegółowo

Pomiar drewna w maszynach wielooperacyjnych komu to potrzebne?

Pomiar drewna w maszynach wielooperacyjnych komu to potrzebne? Pomiar drewna w maszynach wielooperacyjnych komu to potrzebne? Mgr inż. Witold Urbaniak ROGÓW 2-4 września 2015r. Pomiar drewna w maszynach wielooperacyjnych komu to potrzebne? Właściciel lasu/ Zarządzający

Bardziej szczegółowo

Ryc. 1 Wysoka ściana kamieniołomu wapienia, punkt odkrycia kopalni Ciche Szczęście. Fot. T. Stolarczyk

Ryc. 1 Wysoka ściana kamieniołomu wapienia, punkt odkrycia kopalni Ciche Szczęście. Fot. T. Stolarczyk Początki wydobycia rud miedzi w rejonie Leszczyny (niem. Haasel) sięgają wg legendarnych przekazów XIII w. Miała wówczas zostać założona sztolnia Charakter, stanowiąca najwyższy poziom wyrobisk sztolniowych

Bardziej szczegółowo

UDOSTĘPNIENIE STANOWISK ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W REZERWACIE NA KARCZÓWCE W 2011 ROKU. Tymoteusz Wróblewski

UDOSTĘPNIENIE STANOWISK ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W REZERWACIE NA KARCZÓWCE W 2011 ROKU. Tymoteusz Wróblewski UDOSTĘPNIENIE STANOWISK ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W REZERWACIE NA KARCZÓWCE W 2011 ROKU Tymoteusz Wróblewski Kielce, sierpień 2011 Tymoteusz Wróblewski SPRAWOZDANIE Z NADZORU GEOLOGICZNEGO NAD PRACAMI WYKONANYMI

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA ZABEZPIECZENIA KOMORY KIERATOWEJ MIRÓW NA POZIOMIE I KOPALNI SOLI WIELICZKA

KONCEPCJA ZABEZPIECZENIA KOMORY KIERATOWEJ MIRÓW NA POZIOMIE I KOPALNI SOLI WIELICZKA Dzieje górnictwa element europejskiego dziedzictwa kultury, 3 pod red. P.P. Zagożdżona i M. Madziarza, Wrocław 2010 górnictwo solne, zabezpieczenie wyrobisk Kopalnia Soli Wieliczka Adam BROMOWICZ * Jan

Bardziej szczegółowo

INIEKCYJNE WZMACNIANIE GÓROTWORU PODCZAS PRZEBUDÓW ROZWIDLEŃ WYROBISK KORYTARZOWYCH**** 1. Wprowadzenie

INIEKCYJNE WZMACNIANIE GÓROTWORU PODCZAS PRZEBUDÓW ROZWIDLEŃ WYROBISK KORYTARZOWYCH**** 1. Wprowadzenie Górnictwo i Geoinżynieria Rok 31 Zeszyt 3 2007 Tadeusz Rembielak*, Jan Krella**, Janusz Rosikowski**, Franciszek Wala*** INIEKCYJNE WZMACNIANIE GÓROTWORU PODCZAS PRZEBUDÓW ROZWIDLEŃ WYROBISK KORYTARZOWYCH****

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD BADAWCZO ROZWOJOWY ZESPÓŁ LABORATORIÓW BADAŃ ŚRODOWISKOWYCH LABORATORIUM BADAŃ POLIGONOWYCH RAPORT BADANIA

ZAKŁAD BADAWCZO ROZWOJOWY ZESPÓŁ LABORATORIÓW BADAŃ ŚRODOWISKOWYCH LABORATORIUM BADAŃ POLIGONOWYCH RAPORT BADANIA ZAKŁAD BADAWCZO ROZWOJOWY ZESPÓŁ LABORATORIÓW BADAŃ ŚRODOWISKOWYCH LABORATORIUM BADAŃ POLIGONOWYCH RAPORT BADANIA Nr Badanie trwałości osadzenia wybranych rodzajów wkrętów w specjalnie utwardzonym polistyrenie

Bardziej szczegółowo

DOŚWIADCZENIA AGH W BADANIU I ZABEZPIECZANIU PODZIEMI KRAKOWA

DOŚWIADCZENIA AGH W BADANIU I ZABEZPIECZANIU PODZIEMI KRAKOWA Antoni Tajduś, Tadeusz Mikoś, Janusz Chmura DOŚWIADCZENIA AGH W BADANIU I ZABEZPIECZANIU PODZIEMI KRAKOWA Historia i tradycje ratowania podziemnych obiektów zabytkowych w Krakowie i innych miastach przez

Bardziej szczegółowo

Drewno jest wspaniałe Ośrodek Edukacji Leśnej Łysy Młyn w Biedrusku 06.09.2013 r. Struktura drewna. dr inż. Edward Roszyk

Drewno jest wspaniałe Ośrodek Edukacji Leśnej Łysy Młyn w Biedrusku 06.09.2013 r. Struktura drewna. dr inż. Edward Roszyk Drewno jest wspaniałe Ośrodek Edukacji Leśnej Łysy Młyn w Biedrusku 06.09.2013 r. Struktura drewna dr inż. Edward Roszyk Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Technologii Drewna Katedra Nauki o Drewnie

Bardziej szczegółowo

PL B1. KURZYDŁO HENRYK, Lubin, PL KIENIG EDWARD, Wrocław, PL BUP 08/11. HENRYK KURZYDŁO, Lubin, PL EDWARD KIENIG, Wrocław, PL

PL B1. KURZYDŁO HENRYK, Lubin, PL KIENIG EDWARD, Wrocław, PL BUP 08/11. HENRYK KURZYDŁO, Lubin, PL EDWARD KIENIG, Wrocław, PL PL 214620 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 214620 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 389153 (51) Int.Cl. E21B 43/243 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia:

Bardziej szczegółowo

ODKRYCIE I INWENTARYZACJA SZTOLNI W BYSTRZYCY GÓRNEJ

ODKRYCIE I INWENTARYZACJA SZTOLNI W BYSTRZYCY GÓRNEJ Nr 117 Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej Nr 117 Studia i Materiały Nr 32 2006 Elżbieta LIBER*, Maciej MADZIARZ* relikty sztolni, rudy ołowiu i srebra, Góry Sowie ODKRYCIE I INWENTARYZACJA

Bardziej szczegółowo

Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego

Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego Mogłoby się wydawać, iż kopalnia węgla kamiennego, która wydobywa teoretycznie jeden surowiec jakim jest węgiel nie potrzebuje tak zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

BADANIA STANOWISK DAWNEGO GÓRNICTWA NA TERENIE DOLNEGO ŚLĄSKA

BADANIA STANOWISK DAWNEGO GÓRNICTWA NA TERENIE DOLNEGO ŚLĄSKA Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Nr 111 Politechniki Wrocławskiej Nr 111 Konferencje Nr 43 2005 Maciej MADZIARZ, Henryk SZTUK* górnictwo, ośrodki dawnej eksploatacji, rozwój techniki eksploatacji złóż

Bardziej szczegółowo

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK 1 (145) 2008 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 1 (145) 2008 Zbigniew Owczarek* NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH

Bardziej szczegółowo

ZWIĘKSZENIE BEZPIECZEŃSTWA PODCZAS ROZRUCHU ŚCIANY 375 W KWK PIAST NA DRODZE INIEKCYJNEGO WZMACNIANIA POKŁADU 209 PRZED JEJ CZOŁEM****

ZWIĘKSZENIE BEZPIECZEŃSTWA PODCZAS ROZRUCHU ŚCIANY 375 W KWK PIAST NA DRODZE INIEKCYJNEGO WZMACNIANIA POKŁADU 209 PRZED JEJ CZOŁEM**** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 33 Zeszyt 3/1 2009 Tadeusz Rembielak*, Jacek Kudela**, Jan Krella**, Janusz Rosikowski***, Bogdan Zamarlik** ZWIĘKSZENIE BEZPIECZEŃSTWA PODCZAS ROZRUCHU ŚCIANY 375 W KWK PIAST

Bardziej szczegółowo

OCENA WARUNKÓW GRUNTOWO WODNYCH DLA PROJEKTOWANEJ KANALIZACJI W PRĄDNIKU KORZKIEWSKIM GMINA WIELKA WIEŚ POWIAT KRAKÓW

OCENA WARUNKÓW GRUNTOWO WODNYCH DLA PROJEKTOWANEJ KANALIZACJI W PRĄDNIKU KORZKIEWSKIM GMINA WIELKA WIEŚ POWIAT KRAKÓW OCENA WARUNKÓW GRUNTOWO WODNYCH DLA PROJEKTOWANEJ KANALIZACJI W PRĄDNIKU KORZKIEWSKIM GMINA WIELKA WIEŚ POWIAT KRAKÓW OPRACOWAŁ: mgr Kazimierz Milanowski inż. Przemysław Milanowski Kraków grudzień 2010

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010 Zawód: technik górnictwa odkrywkowego Symbol cyfrowy zawodu: 311[13] Numer zadania: 1 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu 311[13]-01-102 Czas trwania egzaminu: 180

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA BADAŃ STRATYGRAFII WARSTW MALARSKICH

DOKUMENTACJA BADAŃ STRATYGRAFII WARSTW MALARSKICH DOKUMENTACJA BADAŃ STRATYGRAFII WARSTW MALARSKICH Stolarki okiennej w lokalu mieszkalnym przy ul. Jagiellońskiej 24/6 w Olsztynie Autor dokumentacji konserwatorskiej : Danuta Pestka Anna Krause OLSZTYN

Bardziej szczegółowo

DENDROCHRONOLOGIA. KALENDARZ DZIEJÓW

DENDROCHRONOLOGIA. KALENDARZ DZIEJÓW Dubiecko Krzywcza Nozdrzec Dynów V Konferencja Naukowo Techniczna Błękitny San Jabłonka, 24 25 kwietnia 2008 Dydnia Marek KRĄPIEC AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. S. STASZICA W KRAKOWIE DENDROCHRONOLOGIA.

Bardziej szczegółowo

Hodowlane i genetyczne uwarunkowania adaptacji drzew leśnych do zmian w środowisku Opis projektu i tło podjęcia badań

Hodowlane i genetyczne uwarunkowania adaptacji drzew leśnych do zmian w środowisku Opis projektu i tło podjęcia badań Hodowlane i genetyczne uwarunkowania adaptacji drzew leśnych do zmian w środowisku Opis projektu i tło podjęcia badań Jan Kowalczyk Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych Instytut Badawczy Leśnictwa

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZENIE SZYBIKA KOERBER W KOPALNI SOLI WIELICZKA JAKO WAŻNEGO POŁĄCZENIA MIĘDZYPOZIOMOWEGO

ZABEZPIECZENIE SZYBIKA KOERBER W KOPALNI SOLI WIELICZKA JAKO WAŻNEGO POŁĄCZENIA MIĘDZYPOZIOMOWEGO Dzieje górnictwa element europejskiego dziedzictwa kultury, 5 pod red. P.P. Zagożdżona i M. Madziarza, Wrocław 2013 stan techniczny wyrobisk górniczych, zabezpieczenie górnicze, wyrobiska zabytkowe, Kopania

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO PL Y1. ZAKŁAD ELEKTRONIKI GÓRNICZEJ ZEG SPÓŁKA AKCYJNA, Tychy, PL BUP 03/10

WZORU UŻYTKOWEGO PL Y1. ZAKŁAD ELEKTRONIKI GÓRNICZEJ ZEG SPÓŁKA AKCYJNA, Tychy, PL BUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 117620 (22) Data zgłoszenia: 31.07.2008 (19) PL (11) 65397 (13) Y1 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Ocena zasadności zmiany funkcji szybu L-VI kopalni Lubin

Ocena zasadności zmiany funkcji szybu L-VI kopalni Lubin 83 CUPRUM nr 4 (69) 2013, s. 83-89 Jerzy Grzesiński 1), Sławomir Hanzel 2), Marek Marzec 1), Zbigniew Sadecki 2) Ocena zasadności zmiany funkcji szybu L-VI kopalni Lubin Streszczenie Analiza programów

Bardziej szczegółowo

Doc. dr hab. Franciszek, Józef LIS

Doc. dr hab. Franciszek, Józef LIS Doc. dr hab. Franciszek, Józef LIS Zakład Geologii Środowiskowej tel. 849 53 51 w. 590 e-mail: jozef.lis@pgi.gov.pl Kwalfikacje: 1951 1957 studia na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego 1957 magister

Bardziej szczegółowo

Leszek Kotlewski Relikty studzienki rewizyjnej zdroju przy pomniku Mikołaja Kopernika w Toruniu odkryte podczas badań archeologicznych w 2002 roku

Leszek Kotlewski Relikty studzienki rewizyjnej zdroju przy pomniku Mikołaja Kopernika w Toruniu odkryte podczas badań archeologicznych w 2002 roku Leszek Kotlewski Relikty studzienki rewizyjnej zdroju przy pomniku Mikołaja Kopernika w Toruniu odkryte podczas badań archeologicznych w 2002 roku Rocznik Toruński 30, 209-216 2003 ROCZNIK TORUŃSKI TOM

Bardziej szczegółowo

FIRMA ARCHEOLOGICZNA FRAMEA - MONIKA ŁYCZAK UL. NA KOZŁÓWCE 4a/ KRAKÓW

FIRMA ARCHEOLOGICZNA FRAMEA - MONIKA ŁYCZAK UL. NA KOZŁÓWCE 4a/ KRAKÓW FIRMA ARCHEOLOGICZNA FRAMEA - MONIKA ŁYCZAK UL. NA KOZŁÓWCE 4a/10 30-664 KRAKÓW SPRAWOZDANIE Z NADZORU ARCHEOLOGICZNEGO NA TERENIE DZIAŁEK NR 65/3 i 65/4 OBR 145 ŚRÓDMIEŚCIE PRZY ULICY ZWIERZYNIECKIEJ

Bardziej szczegółowo

Klasa 1 A, 1C, 1D. wychowawcy klas: mgr Karolina Jedynak, mgr Beata Skałka, mgr Paulina Klemczak

Klasa 1 A, 1C, 1D. wychowawcy klas: mgr Karolina Jedynak, mgr Beata Skałka, mgr Paulina Klemczak Klasa 1 A, 1C, 1D wychowawcy klas: mgr Karolina Jedynak, mgr Beata Skałka, mgr Paulina Klemczak W dniu 2 października 2017 roku klasa 1a wraz z klasą 1c i 1d wzięły udział w wyciecze integracyjnej do Szczyrzyc.

Bardziej szczegółowo

Zielnik. Joachim Górnaś

Zielnik. Joachim Górnaś Zielnik Joachim Górnaś Co to jest zielnik? Zielnik to zazwyczaj zbiór roślin lub liści. Drzew. Mój zielnik składa się z 12 liści iglastych i liściastych. Aby zrobić zielnik należy wysuszyć roślinę lub

Bardziej szczegółowo

ANALIZA DENDROCHRONOLOGICZNA KOŚCIOŁA p.w. Przemienienia Pańskiego w ŻUKOWIE (woj. mazowieckie, pow. grodziski)

ANALIZA DENDROCHRONOLOGICZNA KOŚCIOŁA p.w. Przemienienia Pańskiego w ŻUKOWIE (woj. mazowieckie, pow. grodziski) Prof. dr hab. Tomasz Ważny Uniwersytet Mikołaja Kopernika Instytut Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa Pracownia Badań Dendrochronologicznych Ul. Sienkiewicza 30/32 87-100 Toruń twazny@uni.torun.pl Toruń,

Bardziej szczegółowo

Koncepcja docelowego modelu kopalni Lubin z budową nowego szybu

Koncepcja docelowego modelu kopalni Lubin z budową nowego szybu 193 CUPRUM Czasopismo Naukowo-Techniczne Górnictwa Rud nr 4 (77) 2015, s. 193-198 Koncepcja docelowego modelu kopalni Lubin z budową nowego szybu Jerzy Grzesiński 1), Sławomir Hanzel 2), Marek Marzec 1),

Bardziej szczegółowo

OPIS TECHNICZNY. Materiały wyjściowe Mapa sytuacyjno-wysokościowa z projektem budowy ul. Kadrowej w skali 1:500 wraz z naniesionym drzewostanem.

OPIS TECHNICZNY. Materiały wyjściowe Mapa sytuacyjno-wysokościowa z projektem budowy ul. Kadrowej w skali 1:500 wraz z naniesionym drzewostanem. OPIS TECHNICZNY Przedmiot opracowania Inwentaryzacja drzewostanu na ulicy Kadrowej w Warszawie w dzielnicy Rembertów na odcinku od ul. Kramarskiej do ul. Czwartaków o dł. ok. 330 m Materiały wyjściowe

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010 Zawód: technik górnictwa podziemnego Symbol cyfrowy zawodu: 311 [15] Numer zadania: 2 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu 311[15]-02-102 Czas trwania egzaminu: 180

Bardziej szczegółowo

Muzeum Historyczne Warszawa, 26 sierpnia 2013 r. w Ogrodzie Krasińskich. w lipcu 2013 r.

Muzeum Historyczne Warszawa, 26 sierpnia 2013 r. w Ogrodzie Krasińskich. w lipcu 2013 r. Muzeum Historyczne Warszawa, 26 sierpnia 2013 r. m. st. Warszawy Dział Archeologiczny Katarzyna Meyza Informacja 1 na temat prac archeologicznych przeprowadzonych na terenie wzgórza widokowego z kaskadą

Bardziej szczegółowo

Autor: Klaudia Zychla

Autor: Klaudia Zychla Autor: Klaudia Zychla Miasto w południowej Polsce leżące na styku trzech mezoregionów geograficznych Wyżyny Częstochow skiej, zwanej potocznie Jurą, Obniżenia Górnej Warty oraz Wyżyny Wieluńskiej, należących

Bardziej szczegółowo

OBOZOWISKA, OSADY, WSIE. WROCŁAW WIDAWA 17

OBOZOWISKA, OSADY, WSIE. WROCŁAW WIDAWA 17 OBOZOWISKA, OSADY, WSIE. WROCŁAW WIDAWA 17 UNIWERSYTET WROCŁAWSKI Instytut Archeologii OBOZOWISKA, OSADY, WSIE. WROCŁAW WIDAWA 17 REDAKCJA MIROSŁAW MASOJĆ WROCŁAW 2014 Recenzent: prof. dr hab. Michał

Bardziej szczegółowo

BADANIA GEODEZYJNE REALIZOWANE DLA OCHRONY OBIEKTÓW PRZYRODY NIEOŻYWIONEJ NA TERENIE WYBRANYCH OBSZARÓW DOLNEGO ŚLĄSKA

BADANIA GEODEZYJNE REALIZOWANE DLA OCHRONY OBIEKTÓW PRZYRODY NIEOŻYWIONEJ NA TERENIE WYBRANYCH OBSZARÓW DOLNEGO ŚLĄSKA XXII JESIENNA SZKOŁA GEODEZJI 40 LAT BADAŃ GEODYNAMICZNYCH NA OBSZARZE DOLNEGO ŚLĄSKA WROCŁAW, 22-23 września 2014 Krzysztof Mąkolski, Mirosław Kaczałek Instytut Geodezji i Geoinformatyki Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Kopalnia migmatytów "Piława Górna" Współrzędne geograficzne (WGS 84) Długość: 16 44'19" Szerokość: 50 42'11" Miejscowość, osiedle, ulica

Kopalnia migmatytów Piława Górna Współrzędne geograficzne (WGS 84) Długość: 16 44'19 Szerokość: 50 42'11 Miejscowość, osiedle, ulica Opis geostanowiska Grzegorz Gil Informacje ogólne (weryfikacja) Numer obiektu 209 Nazwa obiektu (oficjalna, obiegowa lub nadana) Kopalnia migmatytów "Piława Górna" Współrzędne geograficzne (WGS 84) Długość:

Bardziej szczegółowo

BADANIA ZRÓŻNICOWANIA RYZYKA WYPADKÓW PRZY PRACY NA PRZYKŁADZIE ANALIZY STATYSTYKI WYPADKÓW DLA BRANŻY GÓRNICTWA I POLSKI

BADANIA ZRÓŻNICOWANIA RYZYKA WYPADKÓW PRZY PRACY NA PRZYKŁADZIE ANALIZY STATYSTYKI WYPADKÓW DLA BRANŻY GÓRNICTWA I POLSKI 14 BADANIA ZRÓŻNICOWANIA RYZYKA WYPADKÓW PRZY PRACY NA PRZYKŁADZIE ANALIZY STATYSTYKI WYPADKÓW DLA BRANŻY GÓRNICTWA I POLSKI 14.1 WSTĘP Ogólne wymagania prawne dotyczące przy pracy określają m.in. przepisy

Bardziej szczegółowo

Wpływ zawilgocenia ściany zewnętrznej budynku mieszkalnego na rozkład temperatur wewnętrznych

Wpływ zawilgocenia ściany zewnętrznej budynku mieszkalnego na rozkład temperatur wewnętrznych Wpływ zawilgocenia ściany zewnętrznej budynku mieszkalnego na rozkład temperatur wewnętrznych W wyniku programu badań transportu wilgoci i soli rozpuszczalnych w ścianach obiektów historycznych, przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

ATMOSERVICE Sp. z o.o. 60-111 Poznań, ul. Rakoniewicka 18 tel. (61) 8323525, fax (61) 8323859, e-mail: info@atmoservice.pl

ATMOSERVICE Sp. z o.o. 60-111 Poznań, ul. Rakoniewicka 18 tel. (61) 8323525, fax (61) 8323859, e-mail: info@atmoservice.pl ATMOSERVICE Sp. z o.o. 60-111 Poznań, ul. Rakoniewicka 18 tel. (61) 8323525, fax (61) 8323859, e-mail: info@atmoservice.pl 1. Urządzenia do pomiaru imisji 2. Urządzenia do pomiaru emisji 3. Aspiratory

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11)

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189249 (21) Numer zgłoszenia: 325582 (22) Data zgłoszenia: 25.03.1998 (13) B1 (51) IntCl7 E21C 41/22 (54)Sposób

Bardziej szczegółowo

Ecological methods of wood impregnation and disposal of wooden waste impregnated with hazardous agents

Ecological methods of wood impregnation and disposal of wooden waste impregnated with hazardous agents April 12-14, 2011 Bialowieza, Poland Ecological methods of wood impregnation and disposal of wooden waste impregnated with hazardous agents Janusz Nowak Teleenergetyczne Konsturkcje Wsporcze Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób podziemnej eksploatacji złoża minerałów użytecznych, szczególnie rud miedzi o jednopokładowym zaleganiu

PL B1. Sposób podziemnej eksploatacji złoża minerałów użytecznych, szczególnie rud miedzi o jednopokładowym zaleganiu PL 214250 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 214250 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 382608 (51) Int.Cl. E21C 41/22 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia:

Bardziej szczegółowo

Stan zagrożenia metanowego w kopalniach Polskiej Grupy Górniczej sp. z o.o. Ujęcie metanu odmetanowaniem i jego gospodarcze wykorzystanie

Stan zagrożenia metanowego w kopalniach Polskiej Grupy Górniczej sp. z o.o. Ujęcie metanu odmetanowaniem i jego gospodarcze wykorzystanie II Konferencja Techniczna METAN KOPALNIANY Szanse i Zagrożenia Stan zagrożenia metanowego w kopalniach Polskiej Grupy Górniczej sp. z o.o. Ujęcie metanu odmetanowaniem i jego gospodarcze wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE OCHŁADZALNIKA W CELU ROZDROBNIENIA STRUKTURY W ODLEWIE BIMETALICZNYM

ZASTOSOWANIE OCHŁADZALNIKA W CELU ROZDROBNIENIA STRUKTURY W ODLEWIE BIMETALICZNYM 28/10 Archives of Foundry, Year 2003, Volume 3, 10 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2003, Rocznik 3, Nr 10 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ZASTOSOWANIE OCHŁADZALNIKA W CELU ROZDROBNIENIA STRUKTURY W ODLEWIE BIMETALICZNYM

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z przebiegu nadzoru archeologicznego prowadzonego na terenie Starego Miasta w Warszawie w październiku 2013 r.

Sprawozdanie z przebiegu nadzoru archeologicznego prowadzonego na terenie Starego Miasta w Warszawie w październiku 2013 r. Karolina Blusiewicz Dział Archeologiczny MHW Warszawa, 18 listopada 2013 r. Sprawozdanie z przebiegu nadzoru archeologicznego prowadzonego na terenie Starego Miasta w Warszawie w październiku 2013 r. W

Bardziej szczegółowo

OCENA MOŻLIWOŚCI ODSŁONIĘCIA WĄTKÓW CEGLANYCH SPOD TYNKÓW NA ELEWACJACH NIERUCHOMOŚCI ZLOKALIZOWANEJ PRZY UL. OGRODOWEJ 24 W ŁODZI

OCENA MOŻLIWOŚCI ODSŁONIĘCIA WĄTKÓW CEGLANYCH SPOD TYNKÓW NA ELEWACJACH NIERUCHOMOŚCI ZLOKALIZOWANEJ PRZY UL. OGRODOWEJ 24 W ŁODZI OCENA MOŻLIWOŚCI ODSŁONIĘCIA WĄTKÓW CEGLANYCH SPOD TYNKÓW NA ELEWACJACH NIERUCHOMOŚCI ZLOKALIZOWANEJ PRZY UL. OGRODOWEJ 24 W ŁODZI 2013 R. 1 Przedmiot ekspertyzy: Nieruchomość zlokalizowana w Łodzi przy

Bardziej szczegółowo

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji METROLOGIA I KONTKOLA JAKOŚCI - LABORATORIUM TEMAT: STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU 1. Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z podstawami wdrażania i stosowania metod

Bardziej szczegółowo

Wnioskodawca: ANTEX II Sp. z o.o. ul. Dolna 1/ Lubycza Królewska

Wnioskodawca: ANTEX II Sp. z o.o. ul. Dolna 1/ Lubycza Królewska Karta informacyjna przedsięwzięcia polegającego na uruchomieniu kopalni piasku ze złoża pn. Świerże 6 w miejscowości Świerże, gmina Dorohusk Wnioskodawca: ANTEX II Sp. z o.o. ul. Dolna 1/2 22-680 Lubycza

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik górnictwa odkrywkowego 311[13]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik górnictwa odkrywkowego 311[13]-01 Czerwiec 2009 Zadanie egzaminacyjne W pobliżu istniejącej kopalni odkrywkowej węgla brunatnego Kluki zbadano i udokumentowano dodatkowe, niewielkie złoże towarzyszące węgla brunatnego pokładowe, kategorii I w pobliżu

Bardziej szczegółowo

BEZWZGLĘDNE DATOWANIE ZWĘGLONEGO DREWNA Z WAŁU 3B WCZESNOŚREDNIOWIECZNEGO GRODZISKA W STRADOWIE

BEZWZGLĘDNE DATOWANIE ZWĘGLONEGO DREWNA Z WAŁU 3B WCZESNOŚREDNIOWIECZNEGO GRODZISKA W STRADOWIE Sprawozdania Archeologiczne, t. 50, 1998 PL ISSN 0081-3834 MAREK KRĄPIEC BEZWZGLĘDNE DATOWANIE ZWĘGLONEGO DREWNA Z WAŁU 3B WCZESNOŚREDNIOWIECZNEGO GRODZISKA W STRADOWIE Grodzisko w Stradowie (stanowisko

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU TECHNICZNEGO OBUDOWY GŁÓWNEJ KLUCZOWEJ SZTOLNI DZIEDZICZNEJ NA ODCINKU ZABRZAŃSKIM

OCENA STANU TECHNICZNEGO OBUDOWY GŁÓWNEJ KLUCZOWEJ SZTOLNI DZIEDZICZNEJ NA ODCINKU ZABRZAŃSKIM Górnictwo i Geoinżynieria Rok 30 Zeszyt 4 2006 Wojciech Preidl* OCENA STANU TECHNICZNEGO OBUDOWY GŁÓWNEJ KLUCZOWEJ SZTOLNI DZIEDZICZNEJ NA ODCINKU ZABRZAŃSKIM 1. Wstęp Budowę Głównej Kluczowej Sztolni

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ PRAC BADAWCZO- -INWENTARYZACYJNYCH DAWNEGO GÓRNICTWA KRUSZCÓW W BYSTRZYCY GÓRNEJ (GÓRY SOWIE)

ROZWÓJ PRAC BADAWCZO- -INWENTARYZACYJNYCH DAWNEGO GÓRNICTWA KRUSZCÓW W BYSTRZYCY GÓRNEJ (GÓRY SOWIE) Dzieje górnictwa element europejskiego dziedzictwa kultury, t. 2 pod red. P.P. Zagożdżona i M. Madziarza, Wrocław 2009 górnictwo, rudy metali, historia eksploatacji Maciej MADZIARZ* ROZWÓJ PRAC BADAWCZO-

Bardziej szczegółowo

KSMD APN 2 lata pracy w kopalniach odkrywkowych

KSMD APN 2 lata pracy w kopalniach odkrywkowych KSMD APN 2 lata pracy w kopalniach odkrywkowych Katedra Górnictwa Odkrywkowego Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Prelegent: Józef Pyra KSMD APN Przy skutecznym urabianiu złóż z użyciem MW, zawsze będą

Bardziej szczegółowo

Katowicki Holding Węglowy S.A.

Katowicki Holding Węglowy S.A. Katowicki Holding Węglowy S.A. KATOWICKI HOLDING USKOK KŁODNICKI dług. ok. 30 km CHORZÓW max.zrzut 350m RUDA ŚL. Ruch Śląsk USKOK VI/VIa WĘGLOWY S.A. max.zrzut dług. ok. 2 km ok.130m Ruch Wujek KWK WIECZOREK

Bardziej szczegółowo

Projekt innowacyjnej podziemnej kopalni węgla kamiennego

Projekt innowacyjnej podziemnej kopalni węgla kamiennego Projekt innowacyjnej podziemnej kopalni węgla kamiennego w granicach zatwierdzonej dokumentacji geologicznej złoża węgla kamiennego Oświęcim-Polanka 1 KOPEX GROUP KOPEX-EX-COAL Warszawa 24 czerwiec 2015

Bardziej szczegółowo

Lasy w Tatrach. Lasy

Lasy w Tatrach. Lasy Lasy w Tatrach Lasy h c a r t a T w Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego za pośrednictwem Euroregionu Tatry w ramach Programu Współpracy Transgranicznej

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków górniczych na stan naprężenia

Wpływ warunków górniczych na stan naprężenia XV WARSZTATY GÓRNICZE 4-6 czerwca 2012r. Czarna k. Ustrzyk Dolnych - Bóbrka Wpływ warunków górniczych na stan naprężenia i przemieszczenia wokół wyrobisk korytarzowych Tadeusz Majcherczyk Zbigniew Niedbalski

Bardziej szczegółowo

INWENTARYZACJA ZIELENI

INWENTARYZACJA ZIELENI INWENTARYZACJA ZIELENI DO PROJEKTU ROZBUDOWY DROGI GMINNEJ NR 007013F, UL. CEGLANEJ I UL. KALINOWEJ W MIEJSCOWOŚCI DROSZKÓW 1) Podstawa opracowania. mapa sytuacyjno wysokościowa w skali 1:1000, stanowiąca

Bardziej szczegółowo

NASADZEŃ ZASTĘPCZYCH 4 WOJSKOWEGO SZPITALA KLINICZNEGO Z POLIKLINIKĄ SP ZOZ WE WROCŁAWIU

NASADZEŃ ZASTĘPCZYCH 4 WOJSKOWEGO SZPITALA KLINICZNEGO Z POLIKLINIKĄ SP ZOZ WE WROCŁAWIU SPIS TREŚCI: I. DANE OGÓLNE. 1. Cel i zakres opracowania 2. Podstawy opracowania II. PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA III. OPIS PROJEKTU SZATY ROŚLINNEJ 1. Skład gatunkowy projektowanych nasadzeń 2. Tabela nasadzeń

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania Zawód: Górnik eksploatacji podziemnej; symbol 811101 Podbudowa programowa:

Bardziej szczegółowo

Poszukiwanie i dokumentowanie złóż

Poszukiwanie i dokumentowanie złóż Moduł VI Poszukiwanie i dokumentowanie złóż Koordynator: Dr hab. Antoni Muszer Poszukiwanie i dokumentowanie złóż prof. dr hab. Andrzej Solecki dr Wojciech Śliwiński dr hab. Antoni Muszer dr Dagmara Tchorz-Trzeciakiewicz

Bardziej szczegółowo

Wniosek w sprawie podziału zysku netto za 2011 r.

Wniosek w sprawie podziału zysku netto za 2011 r. Bogdanka, 19 marca 2012 r. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Lubelski Węgiel Bogdanka S.A. Wniosek w sprawie podziału zysku netto za 2011 r. Zarząd Lubelski Węgiel Bogdanka S.A przedkłada wniosek wraz z uzasadnieniem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM REURIS PODSUMOWANIE

PROGRAM REURIS PODSUMOWANIE PROGRAM REURIS PODSUMOWANIE BYDGOSZCZ, LISTOPAD 2011 WPROWADZENIE : UWARUNKOWANIA HYDROTECHNICZNE REWITALIZACJI BWW ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM STAREGO KANAŁU BYDGOSKIEGO Ludgarda Iłowska CIEKI W OBSZARZE

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie gromadzenia i udostępniania informacji geologicznej

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie gromadzenia i udostępniania informacji geologicznej Dz.U.2011.282.1657 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie gromadzenia i udostępniania informacji geologicznej (Dz. U. z dnia 28 grudnia 2011 r.) Na podstawie art. 98

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Bogdanka, 8 maja 2014 roku KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Grupa Kapitałowa Lubelskiego Węgla

Bardziej szczegółowo

INWENTARYZACJA DRZEWOSTANU oraz EKSPERTYZA DENDROLOGICZNA na terenie Zespołu Szkół nr 1 im. K. K. Baczyńskiego w Sokołowie Podlaskim

INWENTARYZACJA DRZEWOSTANU oraz EKSPERTYZA DENDROLOGICZNA na terenie Zespołu Szkół nr 1 im. K. K. Baczyńskiego w Sokołowie Podlaskim ZAŁĄCZNIK NR 1. INWENTARYZACJA DRZEWOSTANU oraz EKSPERTYZA DENDROLOGICZNA na terenie Zespołu Szkół nr 1 im. K. K. Baczyńskiego w Sokołowie Podlaskim L.p. GATUNEK (nazwa polska) GATUNEK (nazwa łacińska)

Bardziej szczegółowo

SŁUŻBA GEODEZYJNA I KARTOGRAFICZNA W OBLICZU NADCHODZĄCYCH ZMIAN

SŁUŻBA GEODEZYJNA I KARTOGRAFICZNA W OBLICZU NADCHODZĄCYCH ZMIAN Zapobieganie powstawaniu zagrożeń powodziowych na terenach zalewowych powstałych w wyniku eksploatacji górniczej przy wykorzystaniu danych pochodzących ze skaningu laserowego Wojciech Jeszka Agata Szeliga

Bardziej szczegółowo

Zakład Urządzania Lasu. Dojrzałość rębna drzewostanów Określenie: - wieku rębności drzewostanu - kolei rębu dla drzewostanów gospodarstwa

Zakład Urządzania Lasu. Dojrzałość rębna drzewostanów Określenie: - wieku rębności drzewostanu - kolei rębu dla drzewostanów gospodarstwa Zakład Urządzania Lasu Dojrzałość rębna drzewostanów Określenie: - wieku rębności drzewostanu - kolei rębu dla drzewostanów gospodarstwa Podstawowym materialnym produktem gospodarstwa leśnego jest drewno

Bardziej szczegółowo