Rozwój gie dowych instrumentów pochodnych w Polsce na tle tendencji Êwiatowych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozwój gie dowych instrumentów pochodnych w Polsce na tle tendencji Êwiatowych"

Transkrypt

1 4 Rynki i Instytucje Finansowe BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Rozwój gie dowych instrumentów pochodnych w Polsce na tle tendencji Êwiatowych Agnieszka Gràt Wprowadzenie Celem niniejszego artyku u jest przedstawienie rozwoju rynku instrumentów pochodnych w Polsce na tle tendencji charakterystycznych dla rozwoju rynków pochodnych w skali mi dzynarodowej. Porównanie to wskazuje, e znaczne mo liwoêci dalszego rozwoju gie dowego rynku instrumentów pochodnych w Polsce le à g ównie w zwi kszaniu si mo liwoêci wykorzystywania ich przez inwestorów instytucjonalnych. Obroty na Êwiatowych rynkach instrumentów pochodnych Finansowe instrumenty pochodne sà przedmiotem obrotu na rynku gie dowym i rynku pozagie dowym (OTC). Jak wynika z tabeli 1, zdecydowanie najwi kszà popularnoêcià cieszà si instrumenty rynku OTC. Jest tak dlatego, e mo na je atwo dostosowywaç do potrzeb ich nabywców. Instrumenty te sà szyte na miar. Warunki zawieranych transakcji sà indywidualnie negocjowane, dzi ki czemu mogà byç dobrze dopasowane do potrzeb kupujàcego lub sprzedajàcego. Instru- Tabela 1 Finansowe instrumenty pochodne na Êwiecie struktura procentowa otwartych pozycji w latach (w %) Instrument * Instrumenty gie dowe 27,96 15,14 14,79 19,81 16,28 20,67 Kontrakty futures 17,48 9,24 8,66 8,06 7,06 7,53 Procentowe 16,79 8,82 8,20 7,72 6,80 7,27 Walutowe 0,14 0,04 0,08 0,05 0,03 0,04 Indeksowe 0,55 0,38 0,39 0,28 0,22 0,22 Opcje 10,48 5,90 6,13 11,75 9,22 13,13 Procentowe 9,28 4,18 4,91 10,41 8,04 11,91 Walutowe 0,13 0,02 0,02 0,02 0,02 0,02 Indeksowe 1,07 1,69 1,20 1,31 1,16 1,20 Instrumenty OTC 72,04 84,86 85,21 80,19 83,72 79,33 Kontrakty procentowe 54,26 66,88 67,02 64,66 69,52 65,87 Kontrakty walutowe 4,41 15,96 16,24 13,96 12,63 11,95 Kontrakty indeksowe 13,37 2,01 1,96 1,57 1,58 1,51 * dane dotyczà czerwca 2003 r. èród o: obliczenia w asne na podstawie BIS Quarterly Review, December 2003.

2 BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Rynki i Instytucje Finansowe 5 Wykres 1 Struktura Êwiatowego rynku finansowych instrumentów pochodnych (stan na koniec czerwca 2003 r.) Wykres 2 Struktura Êwiatowego rynku procentowych instrumentów pochodnych (stan na koniec czerwca 2003 r.) Kontrakty procentowe Kontrakty walutowe Kontrakty indeksowe 1,5% 11,9% 01%, 1,4% 14% 8% Opcje FRA Swapy Instrumenty OTC 19,2% Instrumenty gie dowe 65,9% 78% èród o: BIS Quarterly Review, December èród o: BIS Quarterly Review, December menty pochodne na gie dach podlegajà Êcis ej standaryzacji. Jedynym zmiennym elementem kontraktu jest jego data zapadalnoêci. Rynek OTC zaczà si dynamicznie rozwijaç na prze omie lat 80. i 90. Przewaga zdobyta w tym okresie nad rynkiem gie dowym utrzymuje si do dzisiaj. W czerwcu 2003 r. instrumenty rynku OTC stanowi y 79% otwartych pozycji na Êwiatowych rynkach terminowych ogó em. Rynek gie dowy rozwija si nadal, chocia ju wyraênie wolniej. Na gie dach terminowych i rynku pozagie dowym najwi kszà popularnoêcià cieszà si kontrakty na stopy procentowe. Sà to kontrakty futures, opcje i swapy procentowe. Rynek gie dowych instrumentów pochodnych charakteryzuje si koncentracjà obrotów na kilku rodzajach kontraktów. Obroty kontraktami pochodnymi, w przypadku których instrumentami bazowymi sà instrumenty rynku pieni nego, takie jak depozyty eurodolarowe, stopa Euribor, stopa funduszy FED oraz krótkoterminowe depozyty w funtach brytyjskich stanowià oko o 95% obrotów ca kowitych 1. Ze wzgl du na wartoêç obrotów najwi kszà popularnoêcià cieszy y si kontrakty futures na krótkoterminowà stop depozytów eurodolarowych oraz na stop Euribor. WÊród 1 BIS Quarterly Review, September Wykres 3 Struktura Êwiatowego pozagie dowego rynku finansowych instrumentów pochodnych (stan na koniec czerwca 2003 r.) kontraktów na stop d ugoterminowà najcz Êciej nabywane/sprzedawane by y kontrakty futures na 10-letnie niemieckie obligacje skarbowe (Euro Bund futures ). Na rynku pozagie dowym zdecydowanie dominujàcà pozycj utrzymujà natomiast swapy procentowe (IRS), przede wszystkim denominowane w euro. Stanowià one bardzo wa ny instrument umo liwiajàcy inwestorom posiadajàcym papiery wartoêciowe oparte na kredycie hipotecznym (listy zastawne, obligacje hipoteczne) zabezpieczenie si przed ryzykiem wczeêniejszej sp aty kredytu. JeÊli chodzi o gie dowe walutowe instrumenty pochodne, to stanowi y one znikomà cz Êç otwartych pozycji. Zdecydowanie wi kszà rol odgrywajà na rynku OTC, gdzie zajmujà drugà pozycj pod wzgl dem liczby otwartych pozycji. Najpopularniejszymi kontraktami rynku pozagie dowego sà kontrakty outright forward oraz swapy walutowe. Przedmiotem obrotu na rynku pozagie dowym, oprócz wymienionych wy ej instrumentów, sà równie kredytowe instrumenty pochodne. Mimo e stanowià niewielkà cz Êç ca ego rynku OTC, to w ostatnich latach jest to segment rozwijajàcy si najbardziej dynamicznie. Oko o 45% kredytowych instrumentów pochodnych stanowià credit default swaps (CDS). Najwa niejszymi uczestnikami rynku kredytowych instrumentów pochodnych sà banki komercyjne (oko o po o- Wykres 4 WielkoÊç rynku kredytowych instrumentów pochodnych (mld USD) 15% 2% 83% Walutowe Indeksowe Procentowe èród o: BIS Quarterly Review, December èród o: The British Bankers Association (BBA) 1997/1998 Credit Derivatives Survey.

3 6 Rynki i Instytucje Finansowe BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Wykres 5 Struktura Êwiatowego gie dowego rynku finansowych instrumentów pochodnych (stan na koniec czerwca 2003 r.) Wykres 6 Struktura alokacji aktywów funduszy inwestycyjnych w strefie euro (stan na koniec III kwarta u 2003 r.) 0,3% 7% 5% 13% Walutowe Indeksowe Procentowe 24% Akcji Obligacji 21% Mieszane NieruchomoÊci Inne 93% èród o: BIS Quarterly Review, December % èród o: ECB Investment fund statistics, January wa udzia u w rynku). Stosujà one transakcje pochodne g ównie w celu dywersyfikacji portfela kredytowego oraz redukcji ryzyka kredytowego. Innymi znaczàcymi inwestorami sà towarzystwa ubezpieczeniowe. Ryzyko stopy procentowej zabezpieczane jest najcz Êciej za pomocà swapów procentowych (IRS), natomiast ryzyko kursowe przy wykorzystaniu walutowych kontraktów forward oraz swapów walutowych (FX swaps). Poda i popyt na Êwiatowych gie dach instrumentów pochodnych oraz na rynkach OTC Uczestnikami (poêrednimi lub bezpoêrednimi) gie dowych rynków instrumentów pochodnych mogà byç inwestorzy indywidualni, przedsi biorstwa, banki i inwestorzy instytucjonalni 2. Niektórych inwestorów instytucjonalnych cechuje du a awersja do ryzyka, podczas gdy inni gotowi sà inwestowaç w aktywa bardziej ryzykowne, ale przynoszàce wy szà stop zwrotu. Ostatnio wzros a liczba instytucji finansowych, które w zarzàdzaniu aktywami i pasywami wykorzystywa y instrumenty pochodne. Zdaniem wielu zarzàdzajàcych, finansowe instrumenty pochodne stosowane sà ze wzgl du na ni sze ni na rynku kasowym koszty transakcyjne, wysokà p ynnoêç oraz szybkoêç zawierania transakcji. Dla du ych inwestorów d ugoterminowych, jakimi sà przede wszystkim fundusze emerytalne, zmiana struktury aktywów mo e okazaç si procesem d ugotrwa ym i kosztownym. Instrumenty pochodne dajà mo liwoêci skrócenia tego procesu oraz znacznego obni enia kosztów. Zagraniczne fundusze inwestycyjne W krajach Unii Europejskiej dzia alnoêç otwartych funduszy inwestycyjnych podlega przepisom zawartym w Dyrektywie 2001/108/EC w sprawie przedsi wzi ç dotyczàcych zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartoêciowe (z ang. Undertakings for collective investment in transferable securities, UCITS). Na podstawie tej Dyrektywy europejskie fundusze inwestycyjne mogà stosowaç instrumenty pochodne nie tylko w celu zabezpieczania si przed ryzykiem 3. Przepisy europejskie zezwalajà m.in. na inwestowanie w finansowe instrumenty pochodne, je eli: ma zostaç osiàgni ty ustalony cel finansowy funduszu, ma byç zachowany profil ryzyka wskazany w statucie. Dyrektywa wymienia kilka warunków, które muszà byç spe nione przez fundusze inwestujàce w finansowe instrumenty pochodne: instrumentem bazowym powinny byç indeksy gie dowe, krajowe i zagraniczne stopy procentowe oraz kursy walut, ekspozycja na ryzyko generowane przez pozycj zajmowanà w instrumencie bazowym nie powinna przekraczaç dopuszczalnych limitów, ca kowita ekspozycja na ryzyko nie powinna przekraczaç ca kowitej wartoêci aktywów netto funduszu. W celu zapewnienia ochrony interesów inwestorów wprowadzono limity maksymalnego zaanga owania funduszy w instrumenty pochodne. Jako górnà granic ustalono wartoêç aktywów netto poszczególnych funduszy 4. Fundusze inwestycyjne mogà inwestowaç w instrumenty rynku regulowanego i pozagie dowego. W przypadku inwestycji na rynku OTC wymagane jest, aby drugà stronà transakcji by a instytucja podlegajàca nadzorowi. Ponadto instrumenty pochodne rynku OTC muszà byç codziennie wyceniane. Fundusze inwestycyjne sà nara one na ró nego rodzaju ryzyko. Jednym z najwa niejszych typów ryzyka jest ryzyko stopy procentowej. Wynika to stàd, e du a cz Êç Êrodków lokowana jest w papiery d u ne. Najbar- 2 Sà to podmioty inwestujàce oszcz dnoêci osób fizycznych oraz niefinansowych instytucji na rynkach finansowych. Do grupy tej nale à g ównie towarzystwa ubezpieczeniowe, fundusze emerytalne, inwestycyjne i zabezpieczajàce. 3 Art. 19 (1) ust. 21 Dyrektywy 2001/108/EC. 4 WartoÊç aktywów netto funduszu inwestycyjnego jest to wartoêç aktywów funduszu pomniejszona o jego zobowiàzania.

4 BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Rynki i Instytucje Finansowe 7 Tabela 2 Alokacja aktywów funduszy inwestycyjnych w strefie euro (w %) Nazwa instrumentu IV kwarta IV kwarta IV kwarta IV kwarta III kwarta Depozyty 7,5 7,0 7,7 8,5 8,1 Papiery wartoêciowe inne ni akcje, w tym: 42,1 38,7 41,1 46,6 45,6 do 1 roku 2,7 1,8 2,0 2,5 2,1 powy ej 1 roku* 39,4 36,9 39,1 44,1 43,5 Akcje i inne papiery udzia owe 40,9 42,8 38,2 29,8 30,2 Udzia y w funduszach inwestycyjnych 4,1 5,7 6,6 7,1 7,6 Aktywa o sta ym dochodzie 2,6 3,0 3,4 4,3 4,1 Inne aktywa (w tym finansowe instrumenty pochodne) 2,8 2,8 3,1 3,7 4,5 * dane dotyczàce obligacji èród o: ECB Investment fund statistics, January dziej popularne sà fundusze obligacji (37%), fundusze akcji stanowià zaê 21% aktywów wszystkich funduszy. Fundusze emerytalne 5 Dane na koniec 2002 r. Investment Fund Asset Summary, OMERS, 31 December 2002, Canada. 6 Udzia kapitalizacji gie dy akcji w Toronto w kapitalizacji gie d Êwiatowych stanowi mniej ni 5%. WÊród inwestorów instytucjonalnych, oprócz funduszy inwestycyjnych, znaczàcà rol odgrywajà równie fundusze emerytalne. Przyk adem kraju, który mo e stanowiç dobre porównanie z Polskà, jest Kanada. Kanadyjskie fundusze emerytalne posiadajà aktywa o wartoêci ponad 30 mld USD 5. Rynek finansowy w tym kraju jest stosunkowo ma y 6. Istnieje wi c znaczne prawdopodobieƒstwo, e zawierajàc du e transakcje, fundusze mogà wp ynàç na ceny instrumentów finansowych. Podobna jest sytuacja w Polsce. Aktywa OFE wynios y w grudniu 2002 r. 31,6 mld z (oko o 8 mld USD). Z ankiety przeprowadzonej w paêdzierniku 2000 r. w Kanadzie, dotyczàcej inwestycji dokonywanych przez fundusze emerytalne, wynika, e oko o 40% z nich stosuje instrumenty pochodne. Sà one postrzegane przez zarzàdzajàcych funduszami jako bardzo u yteczne narz dzia zarzàdzania portfelem inwestycyjnym. Stosujàc instrumenty pochodne, fundusze majà dost p do instrumentów bazowych (np. akcji, obligacji) bez koniecznoêci ich nabywania bàdê sprzedawania. Ponadto zwrot z inwestycji na rynku terminowym jest cz sto wy szy ni z inwestycji bezpoêrednio w instrument bazowy. Dlatego te dzi ki stosowaniu instrumentów pochodnych inwestycje funduszy sà bardziej dochodowe i efektywne. Kanadyjskie fundusze emerytalne wykorzystujà finansowe instrumenty pochodne równie do zarzàdzania ryzykiem, zwiàzanym przede wszystkim ze zmiennoêcià stóp procentowych oraz kursów walut. Kanadyjskie fundusze emerytalne mogà dokonywaç transakcji na rynku gie dowym lub pozagie dowym. W celu zmniejszenia ryzyka kredytowego, na jakie mogà byç nara one na rynku OTC, fundusze mogà zawieraç transakcje tylko z podmiotami o wysokim ratingu (co najmniej A ). Tabela 3 zawiera dane dotyczàce instrumentów pochodnych, które znajdowa y si w portfelu OMERS (fundusz emerytalny sektora publicznego w Ontario). Fundusze emerytalne wykorzystujà równie instrumenty pochodne do kontrolowania ryzyka poprzez zmniejszanie bàdê zwi kszanie ekspozycji na ryzyko w Tabela 3 Struktura portfela instrumentów pochodnych dla OMERS (w mln USD) Nazwa instrumentu Swapy stopy procentowej (IRS) Swapy na indeksy obligacji Swapy na indeksy akcji Swapy na akcje Kontrakty futures na indeksy akcji Opcje na akcje (sprzedane) Opcje na obligacje (sprzedane) Opcje na obligacje (kupione) Transakcje forward walutowe Razem èród o: Investment Fund Asset Summary" OMERS, 31 December 2002, Canada.

5 8 Rynki i Instytucje Finansowe BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Tabela 4 WysokoÊç depozytów poczàtkowych (w procentach nominalnej wartoêci kontraktu) Nazwa klasy instrumentu WysokoÊç depozytu poczàtkowego Futures na WIG20 7,8 Futures na TechWIG 16,0 Futures na MIDWIG 4,2 Futures na EUR 3,6 Futures na USD 4,2 Futures na akcje 8,1 69,7* Jednostki indeksowe (MiniWIG20) 7,8 * w zale noêci od rodzaju spó ki èród o: Informacja o wysokoêci depozytów zabezpieczajàcych na 31 grudnia 2002 r., za: KDPW stosunku do okreêlonej klasy aktywów. Ponadto fundusze dokonujà transakcji na rynkach terminowych w celu zmniejszenia kosztów (np. w przypadku planowanej du ej zmiany struktury portfela inwestycyjnego bez koniecznoêci sprzeda y papierów wartoêciowych). Strategia polegajàca na zakupie kontraktów futures, opcji sprzeda y (put) bàdê opcji kupna (call) jest stosowana w zarzàdzaniu przep ywami pieni nymi. W zarzàdzaniu ryzykiem rynkowym fundusze mogà stosowaç strategi polegajàcà na kupnie opcji sprzeda y put, dzi ki czemu zostaje ustalona minimalna wartoêç aktywów bazowych. W sytuacji gdy cena danego instrumentu spadnie poni ej ceny wykonania opcji, jej posiadacz otrzyma wyp at ró nicy mi dzy cenami. Wykorzystanie instrumentów pochodnych umo liwia równie alokacj aktywów przy znacznie ni szych kosztach i o wiele szybciej ni w przypadku zakupu bàdê sprzeda- y papierów na rynku kasowym. Towarzystwa ubezpieczeniowe Znaczàcymi inwestorami na rynkach instrumentów pochodnych sà równie towarzystwa ubezpieczeniowe. Najcz Êciej wykorzystywanymi przez nie instrumentami pochodnymi sà swapy procentowe. Podmioty te, stosujàc swapy procentowe, mogà efektywnie zarzàdzaç terminami zapadalnoêci swoich portfeli inwestycyjnych. Kontrakty futures, g ównie indeksowe, sà wykorzystywane do w aêciwej alokacji aktywów. Ponadto towarzystwa ubezpieczeniowe sta y si znaczàcymi inwestorami na rynku kredytowych instrumentów pochodnych, dzi ki czemu dywersyfikujà swe portfele aktywów. Z ankiety przeprowadzonej przez bank inwestycyjny Goldman Sachs, dotyczàcej wykorzystania instrumentów pochodnych przez du e towarzystwa ubezpieczeniowe (tzn. o wartoêci aktywów powy ej 10 mld USD), wynika, e: 57% wykorzystuje swapy procentowe, 50% wykorzystuje kontrakty futures, 42% wykorzystuje opcje, 29% wykorzystuje kontrakty floors, 29% wykorzystuje kontrakty caps 7. 7 F. Jones: Monitoring the Risk of Derivatives: Good Management versus Regulation, W krajach Unii Europejskiej istnieje kilka regulacji dotyczàcych mo liwoêci wykorzystywania instrumentów pochodnych przez towarzystwa ubezpieczeniowe. Sà nimi przede wszystkim: regulacja S.I. No. 359 z 1994 r., dotyczàca majàtkowych towarzystw ubezpieczeniowych, oraz regulacja S.I. No. 360 z 1994 r. dotyczàca towarzystw ubezpieczeƒ na ycie 8. OkreÊlajà one warunki, które muszà zostaç spe nione przy stosowaniu instrumentów pochodnych. Warunki te sà nast pujàce: towarzystwa ubezpieczeniowe mogà wykorzystywaç pochodne gie dowe i znajdujàce si w obrocie na rynku pozagie dowym, jakkolwiek w tym ostatnim przypadku druga strona transakcji powinna byç powszechnie uznanà instytucjà kredytowà, zastosowanie instrumentu pochodnego ma na celu zmniejszenie ryzyka inwestycyjnego lub umo liwia efektywne zarzàdzanie portfelem. Rynek gie dowy finansowych instrumentów pochodnych w Polsce W Polsce funkcjonujà dwie gie dy, na których przedmiotem obrotu sà m.in. finansowe instrumenty pochodne. Sà to Gie da Papierów WartoÊciowych w Warszawie (GPW) oraz Warszawska Gie da Towarowa (WGT). W ofercie GPW znajdujà si takie produkty, jak: indeksowe kontrakty futures (na indeksy WIG20, TechWIG oraz MIDWIG), walutowe kontrakty futures (na kurs dolara i euro), kontrakty na akcje pojedynczych spó ek gie dowych, jednostki indeksowe MiniWIG20 oraz warranty. Z kolei WGT wprowadzi a do obrotu walutowe kontrakty futures (na kurs dolara, euro, euro/dolara i franka szwajcarskiego), procentowe kontrakty futures (na stop 1M WIBOR, 3M WIBOR oraz 2-, 3- i 5-letnie obligacje skarbowe), a tak e opcje na walutowe kontrakty futures. Pomi dzy oferowanymi przez obie gie dy instrumentami pochodnymi istnieje kilka podstawowych ró nic, dotyczàcych m.in. nominalnej kwoty kontraktu, 8 S.I. No. 359 oraz S.I. No. 360 sà wytycznymi Wspólnoty Europejskiej do Dyrektyw w sprawie dzia alnoêci towarzystw ubezpieczeniowych.

6 BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Rynki i Instytucje Finansowe 9 Tabela 5 WysokoÊç depozytów poczàtkowych wg klasy instrumentu dla inwestora (w z ) Nazwa klasy instrumentu WysokoÊç depozytu poczàtkowego Futures na USD, EURO 900 Futures na CHF 540 Futures na EUR/USD 950 Futures na 1M WIBOR, 3M WIBOR èród o: Informacja o wysokoêci depozytów poczàtkowych wymaganych przez WGT, sposobu rozliczenia oraz sposobu naliczania depozytu zabezpieczajàcego. Na GPW kontrakty terminowe rozliczane sà wy àcznie pieni nie. Na WGT istnieje natomiast mo liwoêç rozliczenia tak e poprzez fizycznà dostaw (dotyczy to kontraktów futures na obligacje skarbowe) 9. Na obu gie dach odmienny jest równie sposób naliczania depozytu poczàtkowego. Dla kontraktów b dàcych przedmiotem obrotu na GPW depozyt poczàtkowy ustalany jest procentowo przez Izb Rozrachunkowà Instrumentów Pochodnych (IRIP), dzia ajàcà jako odr bny organ przy KDPW. WysokoÊç depozytu poczàtkowego, w zale noêci od rodzaju kontraktu, przedstawia tabela 4. Na WGT depozyt poczàtkowy ma sta à wartoêç wyra onà w polskich z otych. Przyk adowe stawki depozytów poczàtkowych na WGT przedstawia tabela 5. Porównujàc wysokoêci depozytów poczàtkowych podobnych kontraktów walutowych, b dàcych przedmiotem obrotu na obu gie dach, mo na zauwa yç, e na WGT sà one znacznie ni sze. Mimo tej przewagi obrót kontraktami terminowymi na waluty na WGT utrzymywa si na niskim poziomie. Banki i inne podmioty gospodarcze preferujà pozagie dowy rynek kontraktów outright-forward, który jest uznawany za bardziej p ynny, efektywny i taƒszy. Charakterystyka rynku 9 Rozliczenie gotówkowe lub dostawa fizyczna przedmiotu kontraktu mogà mieç miejsce w sytuacji, gdy pozycje w tych kontraktach nie zosta y zamkni te w wyniku transakcji rynkowych. Najbardziej rozwini tym segmentem regulowanego rynku instrumentów pochodnych jest rynek kontraktów futures na indeksy gie dowe. Ich udzia w ca kowitych obrotach na rynku terminowym GPW wyniós w 2003 r. 98%. Drugi co do wielkoêci udzia mia y kontrakty akcyjne (1,5%), w przypadku których odnotowano wzrost obrotów o 32% w stosunku do 2002 r. Wzros y równie obroty kontraktami indeksowanymi (o 51%) oraz walutowych (9%). Obroty jednostkami indeksowymi MiniWIG20 spad y natomiast o 45% pomimo ich dynamicznego wzrostu w 2002 r. (o 928%). SpoÊród kontraktów indeksowych najpopularniejsze by y kontrakty terminowe na indeks WIG20, mimo e ich obroty spad y o 20% w stosunku do 2001 r. Jednà z przyczyn tego spadku mo e byç malejàca zmiennoêç cen akcji wchodzàcych w sk ad indeksu WIG20 (stabilizacja cen przez OFE). Wprowadzenie do obrotu kontraktów futures na indeks WIG20 okaza o si prawdziwym sukcesem warszawskiej gie dy. Ten segment rynku terminowego rozwija si bardzo dynamicznie mimo pogarszajàcej si p ynnoêci na rynku kasowym akcji. Od poczàtku II pó rocza 2001 r. mo na obserwowaç wyraênie przenoszenie si inwestorów indywidualnych z rynku akcji na rynek kontraktów terminowych. W ostatnim okresie charakteryzowa si on znacznie wi kszà p ynnoêcià ni rynek akcji. Oprócz wi kszej p ynnoêci przewaga rynku terminowego le y w tym, e u atwia on dokonywanie krótkiej sprzeda y w okresach spadku cen akcji. Rol animatorów obrotów na rynku instrumentów pochodnych GPW odgrywajà biura maklerskie, które na mocy podpisanej z GPW umowy zobowiàzane sà do sta- ego kwotowania cen kupna i sprzeda y instrumentów pochodnych. Podmioty te dzia ajà we w asnym imieniu i na w asny rachunek. W 2002 r. funkcj animatora rynku pe ni o 6 najwi kszych domów maklerskich. Wykres 7 Kontrakty futures na WIG20 na GPW (liczba sztuk) èród o: GPW. Wolumen obrotów (kontrakty) - lewa skala Liczba otwartych pozycji na koniec miesiàca - lewa skala Liczba transakcji - prawa skala 0 0 I II IIIIVV VIVII VIII IXXXIXII I II IIIIVV VIVIIVIIIIXXXIXII I II IIIIVV VIVIIVIIIXXXIXII I II IIIIVV VIVIIVIIIIXXXIXII I II IIIIVV VIVIIVIIIIXXXIXII I II IIIIVV VIVIIVIIIIXXXIXII

7 10 Rynki i Instytucje Finansowe BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Tabela 7 Wskaêniki roczne kontraktów terminowych notowanych na GPW Kontrakty terminowe (ogó em) Liczba transakcji na sesj WartoÊç obrotu ogó em (mln z ) Âredni obrót na sesj (tys. z ) Âredni wolumen na sesj Liczba otwartych pozycji (na koniec roku) Liczba serii (na koniec roku) Kontrakty terminowe na WIG20 Liczba transakcji na sesj WartoÊç obrotu ogó em (mln z ) Âredni obrót na sesj (tys. z ) Âredni wolumen na sesj Liczba otwartych pozycji (na koniec roku) Wskaênik p ynnoêci (%) ,5 68,6 15,2 2,2 Liczba serii (na koniec roku) Kontrakty terminowe na TechWIG Liczba transakcji na sesj WartoÊç obrotu ogó em (mln z ) Âredni obrót na sesj (tys. z ) Âredni wolumen na sesj Liczba otwartych pozycji (na koniec roku) Wskaênik p ynnoêci (%) 0,2 0,8 2,2 1, Liczba serii (na koniec roku) Kontrakty terminowe na MIDWIG Liczba transakcji na sesj WartoÊç obrotu ogó em (mln z ) Âredni obrót na sesj (tys. z ) Âredni wolumen na sesj Liczba otwartych pozycji (na koniec roku) Wskaênik p ynnoêci (%) 4,1 3, Liczba serii (na koniec roku) Kontrakty terminowe na akcje Liczba transakcji na sesj WartoÊç obrotu ogó em (mln z ) Âredni obrót na sesj (tys. z ) Âredni wolumen na sesj Liczba otwartych pozycji (na koniec roku) Wskaênik p ynnoêci (%) 3,7 3,6 2, Liczba serii (na koniec roku) Kontrakty terminowe na euro Liczba transakcji na sesj WartoÊç obrotu ogó em (mln z ) Âredni obrót na sesj (tys. z ) Âredni wolumen na sesj Liczba otwartych pozycji (na koniec roku) Liczba serii (na koniec roku) Kontrakty terminowe na USD Liczba transakcji na sesj WartoÊç obrotu ogó em (mln z ) Âredni obrót na sesj (tys. z ) Âredni wolumen na sesj Liczba otwartych pozycji (na koniec roku) Liczba serii (na koniec roku) èród o: dane GPW.

8 BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Rynki i Instytucje Finansowe 11 Tabela 8 Wymagania wynikajàce z umowy o pe nienie funkcji animatora rynku instrumentów pochodnych na GPW Nazwa instrumentu Wymagania maksymalny spread* minimalna wielkoêç Futures na WIG20, MIDWIG w zale noêci od fazy notowaƒ w zale noêci od terminu i terminu wygaêni cia punktów wygaêni cia 5 lub 10 kontraktów Futures na akcje 5% Êredniej ceny zamkni cia 5 kontraktów instrumentu bazowego dla danego kontraktu z ostatnich 20 sesji przed pierwszym dniem danego kwarta u Futures walutowe w zale noêci od terminu wygaêni cia w zale noêci od terminu 2,5 6,0 z wygaêni cia 2 lub 5 kontraktów Jednostki indeksowe 1,5% lub 3% 300 lub 500 jednostek indeksowych * Maksymalny spread oznacza ró nic pomi dzy najni szà cenà w zleceniu sprzeda y a najwy szà cenà w zleceniu kupna. èród o: GPW. Wykres 8 Struktura obrotu warrantami na GPW w 2003 r. (w %) 12% 34% 54% Akcyjne Na kontrakty terminowe Indeksowe Animatorzy rynku w zamian za wype nianie swoich obowiàzków majà okreêlone przywileje. Jednym z nich jest zwolnienie z op at na rzecz KDPW z tytu u dokonywanych operacji. Podobne rozwiàzania sà stosowane na zagranicznych gie dach instrumentów pochodnych. Na w oskiej gie dzie instrumentów pochodnych IDEM oprócz zwyk ych animatorów rynku (kwotujà tylko na àdanie) dzia ajà równie tzw. podstawowi animatorzy (primary market makers), których obowiàzkiem jest podawanie cen w notowaniach ciàg ych. Oprócz kontraktów terminowych na GPW notowane sà równie warranty. W 2003 r. znajdowa y si w obrocie warranty na akcje, indeksy oraz kontrakty terminowe. Najwi kszà popularnoêcià cieszà si europejskie warranty akcyjne oraz amerykaƒskie - na kontrakty terminowe. Struktur obrotu tymi instrumentami przedstawia wykres 8. Mimo ró norodnoêci oferowanych warrantów skala obrotów jest niska. Jednà z przyczyn braku rozwoju tego segmentu rynku mo e byç szeroki spread pomi dzy cenami kupna i sprzeda y warrantów emitowanych przez banki b dàce animatorami rynku. Efektem tego by o wycofanie si inwestorów i spadek p ynnoêci rynku. Inwestorzy Od poczàtku wprowadzenia do obrotu kontraktów terminowych zdecydowanà wi kszoêç jego uczestników stanowili inwestorzy indywidualni. Ich udzia w obrotach ogó em kszta towa si na poziomie 80%. W 2002 r. zaobserwowano zwi kszone zainteresowanie rynkiem instrumentów pochodnych ze strony krajowych inwestorów instytucjonalnych. Z badaƒ ankietowych przeprowadzonych przez GPW wynika, e wzrost ten jest spowodowany g ównie zwi kszonà aktywnoêcià animatorów rynku (w ankiecie sà oni zaliczani do inwestorów instytucjonalnych). Otwarte fundusze emerytalne Dzia alnoêç lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych (OFE) podlega ustawie o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (art ) 10 z póêniejszymi zmianami oraz Rozporzàdzeniu Rady Ministrów z dnia 12 maja 1998 r. w sprawie okreêlenia maksymalnej cz Êci aktywów otwartego funduszu emerytalnego, jaka mo e zostaç ulokowana w poszczególnych kategoriach lokat, oraz dodatkowych ograniczeƒ w zakresie prowadzenia dzia alnoêci lokacyjnej przez fundusze emerytalne 11. Od stycznia 2004 r. zacz y obowiàzywaç przepisy ustawy o zmianie ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz èród o: GPW. 10 Dz.U. nr 139 poz. 934 z dnia r. (wraz z póêniejszymi zmianami) 11 Dz.U. nr 63 poz. 407 z dnia r.

9 12 Rynki i Instytucje Finansowe BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 niektórych innych ustaw 12. Zgodnie ze zmienionym art. 141 ustawy, OFE mogà dokonywaç lokat w instrumenty pochodne przy spe nieniu nast pujàcych warunków: celem lokaty w instrumenty pochodne jest wy- àcznie ograniczenie ryzyka inwestycyjnego zwiàzanego z lokowaniem aktywów funduszu, powinny byç dost pne instrumenty umo liwiajàce zmniejszenie ryzyka, wycena tych instrumentów powinna byç mo liwa w ka dym momencie. Do czasu wejêcia w ycie nowych przepisów OFE mog y lokowaç Êrodki w instrumenty pochodne wy- àcznie w celu ograniczenia ryzyka kursowego zwiàzanego z inwestycjami zagranicznymi. By to jednak przepis martwy, poniewa nie zosta y wydane odpowiednie przepisy wykonawcze. Z punktu widzenia funduszy emerytalnych wa nà kwestià pozostaje sprawa limitów inwestycyjnych oraz poszerzenie katalogu dost pnych instrumentów finansowych. Portfele OFE, sk adajàce si w 70 80% ze skarbowych papierów wartoêciowych, sà silnie nara one na ryzyko stopy procentowej. Mimo to OFE nie mogà zabezpieczaç si przed niekorzystnymi zmianami stóp procentowych ze wzgl du na obowiàzujàce przepisy prawne. Pomimo e Ustawa tego nie zabrania, nie ma odpowiednich przepisów wykonawczych. Z drugiej strony w Polsce nie istnieje rozwini ty regulowany rynek procentowych instrumentów pochodnych. Na poczàtku wrzeênia 2002 r. WGT wprowadzi a do obrotu nowy produkt futures na obligacje skarbowe, ale nie cieszy si on du ym zainteresowaniem inwestorów. Równie GPW planuje poszerzyç swojà ofert produktowà o kontrakty futures na obligacje skarbowe. Ten segment rynków finansowych móg by si rozwinàç, je- Êli zostanà zniesione przepisy zabraniajàce dokonywania takich transakcji. W przypadku ma ej p ynnoêci na rynku futures na obligacje OFE mog yby si zabezpieczaç przed ryzykiem stopy procentowej na rynku swapów procentowych (IRS). Zawarcie transakcji swap powoduje taki sam skutek dla inwestora jak stworzenie syntetycznej obligacji. Rynek swapów procentowych charakteryzuje si du à p ynnoêcià. Obecnie obowiàzujàce przepisy prawne nie zezwalajà OFE na dokonywanie transakcji zamiany. Dlatego zasadne wydaje si umo liwienie funduszom zabezpieczania si na rynku swapów procentowych. Fundusze inwestycyjne Wed ug ustawy o funduszach inwestycyjnych z 28 sierpnia 1997 r. mo liwe jest tworzenie pi ciu typów funduszy inwestycyjnych. Sà to: fundusze inwestycyjne otwarte (FIO), specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte (SFIO), fundusze inwestycyjne zamkni te (FIZ), specjalistyczne fundusze inwestycyjne zamkni te (SFIZ), fundusze inwestycyjne mieszane. W Polsce istniejà wszystkie wymienione powy ej typy funduszy. Oprócz formy prawnej fundusze ró nià si od siebie przede wszystkim rodzajem instrumentów kupowanych do portfela aktywów. Fundusze inwestycyjne otwarte w zale noêci od prowadzonej polityki inwestycyjnej mogà nabywaç m.in. instrumenty rynku pieni nego, akcje, obligacje oraz instrumenty pochodne. Inwestowanie w prawa pochodne z praw majàtkowych b dàcych przedmiotem lokat funduszu oraz transakcje terminowe dozwolone jest wy àcznie w celu ograniczenia ryzyka inwestycyjnego i przy uwzgl dnieniu celu inwestycyjnego funduszu, zapisanego w statucie. W przypadku funduszy zamkni tych dozwolone sà równie transakcje terminowe majàce charakter spekulacyjny. Otwarte fundusze inwestycyjne (OFI) mogà bez zgody Komisji Papierów WartoÊciowych i Gie d (KPWiG) inwestowaç w instrumenty pochodne wy àcznie w celu zabezpieczenia przed ryzykiem spadku wartoêci posiadanych papierów wartoêciowych. OFI nie mogà natomiast kupowaç kontraktów terminowych w celu zabezpieczenia zakupu akcji planowanego w przysz oêci (ryzyko wzrostu cen). Zarzàdzajàcy funduszami sà zdania, e zezwolenie na zawieranie tego typu transakcji zmniejszy oby problemy zwiàzane z ma à p ynno- Êcià na GPW 13. Przepisy prawne bardziej liberalnie traktujà specjalistyczne fundusze inwestycyjne zamkni te. Mogà one inwestowaç w instrumenty pochodne, pod warunkiem e instrumentem bazowym sà zakupione przez fundusz papiery wartoêciowe. Transakcje terminowe muszà byç zawierane na rynkach regulowanych, na których depozyty zabezpieczajàce sà rozliczane codziennie. W przypadku instrumentów pochodnych jako warunki ustalono, e: instrument pochodny powinien byç przedmiotem obrotu na rynku regulowanym, powinna byç zapewniona dost pnoêç ofert kupna i sprzeda y danych kontraktów w ka dym dniu wyceny aktywów funduszu. Przyk adem tego typu funduszy sà fundusze arbitra owe. Na polskim rynku dzia ajà dwa tego typu fundusze: Pioneer i Millennium. Pioneer Arbitra owy Specjalistyczny Fundusz Inwestycyjny Zamkni ty realizujàc swojà strategi mo e m.in. dokonywaç arbitra u pomi dzy cenami akcji wchodzàcych w sk ad indeksu WIG20 na rynku kasowym a cenami kontraktów futures 12 Dz.U. nr 170 poz z dnia r. 13 W sytuacji ma ej p ynnoêci spó ek notowanych na GPW du e zlecenie zakupu akcji z o one przez fundusz mo e niekorzystnie wp ynàç na poziom cen.

10 BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Rynki i Instytucje Finansowe 13 na WIG20 na rynku terminowym. Podobnà polityk inwestycyjnà stosuje Fundusz Millennium. W czerwcu 2002 r. oprócz wymienionych wy ej podmiotów otwarte pozycje na rynku terminowym mia o 12 funduszy inwestycyjnych. W wi kszoêci z nich celem zawierania transakcji by o ograniczenie ryzyka inwestycyjnego. Najcz Êciej stosowanymi instrumentami pochodnymi by y kontrakty futures na WIG20 oraz transakcje forward na kurs euro i dolara 14. Banki komercyjne Wa nà grupà inwestorów na rynkach terminowych sà banki komercyjne. WartoÊç transakcji pochodnych dokonywanych przez banki komercyjne systematycznie wzrasta. Najwi kszym zainteresowaniem banków cieszy y si instrumenty pochodne na stop procentowà oraz kurs walutowy. Natomiast instrumenty pochodne b dàce przedmiotem obrotu gie dowego majà niewielki udzia w transakcjach banków. Bariery rozwoju gie dowego rynku instrumentów pochodnych w Polsce Gie dowy rynek instrumentów pochodnych w Polsce napotyka wiele barier rozwojowych. Nale à do nich m.in.: s aba znajomoêç rynków pochodnych, bariera psychologiczna inwestorów, konkurencja rynku mi dzybankowego, niska p ynnoêç rynku, brak popytu ze strony inwestorów instytucjonalnych, bariery prawne, wysokie koszty transakcyjne. 14 R. Bieƒkowski, D.Krupa: Instrumenty pochodne w portfelach funduszy inwestycyjnych. Nasz Rynek Kapita owy nr 5 (149), maj 2003 r. S aba znajomoêç rynków pochodnych Rynki finansowe w Polsce powsta y dopiero niedawno. Dlatego znajomoêç mechanizmów funkcjonowania tych rynków jest w Polsce nadal stosunkowo niewielka. WÊród wi kszoêci dyrektorów finansowych w przedsi biorstwach panuje przekonanie, e stosowanie instrumentów pochodnych jest ryzykowne. Wynika to g ównie z braku dobrej orientacji w dzia aniu rynków terminowych. Instrumenty pochodne sà skutecznymi narz dziami ograniczania ryzyka. Jednak ich efektywne stosowanie wymaga od zarzàdzajàcych odpowiedniej wiedzy i umiej tnoêci. Istotne jest wi c zwi kszenie wiedzy przedsi biorstw o tym, jakie mo liwoêci dajà finansowe instrumenty pochodne w zarzàdzaniu ryzykiem. Bariera psychologiczna Jak wspomniano, w Polsce zawieranie transakcji na rynkach terminowych postrzegane jest przez wiele osób jako bardzo ryzykowne. Mit ten jest stale podtrzymywany przez media, które ka de wi ksze bankructwo instytucji finansowej wià à z inwestycjami na rynkach terminowych. Jest to tylko cz Êç prawdy. G ównà przyczynà ponoszonych strat by y przede wszystkim nieumiej tne i niew aêciwe zastosowanie strategii zabezpieczajàcych oraz spekulacja. Ponadto, co by o szczególnie widoczne przy upadku angielskiego banku inwestycyjnego Barrings, powodem bankructwa by brak nadzoru nad osobami dokonujàcymi transakcji na rynkach instrumentów pochodnych. Konkurencja Z punktu widzenia ryzyka kredytowego rynek gie dowy, dzi ki istnieniu izby rozliczeniowej, ma zdecydowanà przewag nad rynkiem pozagie dowym. W praktyce jednak poziom ryzyka generowanego przez np. swapy procentowe jest niewielki, poniewa podmioty Tabela 9 WartoÊç transakcji banków zawieranych na rynkach instrumentów pochodnych (w mld z ) Wyszczególnienie Grudzieƒ 2002 Wrzesieƒ 2003 A B C A B C Transakcje terminowe, w tym: 893,44 8,06 885, ,36 10, ,85 stopy procentowej 482,77 1,80 480,97 823,20 1,74 821,47 walutowe 408,07 6,12 401,95 421,99 8,60 413,40 papierów wartoêciowych 2,60 0,14 2,46 3,16 0,17 2,99 Opcje, w tym: 42,99 1,72 41,27 58,41 4,35 54,06 gie dowe 0,88 0,00 0,88 0,18 0,01 0,17 pozagie dowe 42,11 1,72 40,39 58,22 4,33 53,89 Inne instrumenty, w tym: 3,47 0,00 3,47 2,89 0,00 2,89 gie dowe 0,0 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 pozagie dowe 3,47 0,00 3,47 2,89 0,00 2,89 Razem 939,91 9,78 930, ,66 14, ,81 ObjaÊnienia: A ogó em, B zabezpieczajàce, C spekulacyjne. èród o: Sytuacja finansowa banków w I kwartale 2003 r. Synteza. GINB, Warszawa lipiec 2003 r.

11 14 Rynki i Instytucje Finansowe BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Tabela 10 WielkoÊç wskaênika p ynnoêci dla indeksowanych i akcyjnych kontraktów futures notowanych na GPW (w %) Nazwa instrumentu Futures na WIG20 2,2 15,2 68,6 179,5 171,0 207,0 Futures na TechWIG - - 1,3 2,2 0,8 0,2 Futures na MIDWIG ,6 4,1 Futures na akcje ,3 3,6 3,7 ObjaÊnienia: A ogó em, B zabezpieczajàce, C spekulacyjne. èród o: Sytuacja finansowa banków w I kwartale 2003 r. Synteza. GINB, Warszawa lipiec 2003 r. dokonujàce transakcji zamiany charakteryzujà si wysokim ratingiem (sà to z regu y du e banki). Rynek pozagie dowy procentowych instrumentów pochodnych, kontraktów FRA i swapów procentowych, charakteryzuje si du à p ynnoêcià. Istnienie p ynnego rynku mi dzybankowego stanowi jeden z powodów braku regulowanego rynku instrumentów pochodnych na stop procentowà. W 2002 r. WGT wprowadzi a do obrotu kontrakty terminowe na 2-, 5- i 10- letnie obligacje skarbowe, ale liczba zawartych kontraktów jest niewielka. Rozwój rynku FRA sprawi, e zupe nie wygas popyt na kontrakty gie dowe na krótkoterminowà stop procentowà. Równie GPW planuje wprowadzenie do obrotu w IV kwartale br. na platformie elektronicznej CeTO kontraktów terminowych na 5-letnie obligacje skarbowe. Rynek ten mia by byç dost pny dla uczestników elektronicznego rynku skarbowych papierów wartoêciowych (ERSPW) i stanowi by jego uzupe nienie. Kontrakty te by yby rozliczane poprzez fizycznà dostaw obligacji na zasadach okreêlonych przez KDPW. W celu zapewnienia p ynnoêci na rynku dzia aliby na nim animatorzy obrotu. Koszty dzia ania na tym rynku by- yby dla banków niskie (jako depozyt mogà byç sk adane skarbowe papiery wartoêciowe). Wydaje si, e rynek kontraktów futures na obligacje skarbowe ma szans na rozwój. Szczególnie zainteresowane sà nim fundusze emerytalne, g ównie te najwi ksze. Dzi ki po- Êrednictwu KDPW w rozliczaniu transakcji by by to rynek przejrzysty. Ponadto, w przeciwieƒstwie do rynku mi dzybankowego, ryzyko kredytowe by oby zminimalizowane. Brak p ynnoêci na rynku gie dowym Jednym z podstawowych problemów krajowego rynku gie dowych instrumentów pochodnych jest niska p ynnoêç kontraktów, z wyjàtkiem futures na indeks WIG20. GPW publikuje roczne wskaêniki p ynnoêci dla kontraktów indeksowych i kontraktów na akcje poszczególnych spó ek. Wskaênik ten jest liczony jako relacja wartoêci obrotów na rynku terminowym do warto- Êci obrotów na rynku kasowym. Kszta towanie si wskaênika p ynnoêci dla poszczególnych typów kontraktów terminowych przedstawia tabela 10. W zwiàzku z niskà p ynnoêcià wi kszoêç kontraktów futures inwestorzy instytucjonalni nie sà obecnie zainteresowani zawieraniem na GPW transakcji terminowych. Niska p ynnoêç uniemo liwi aby sk adanie zleceƒ bez wp ywu inwestorów instytucjonalnych na ceny rynkowe, co mog oby doprowadziç do strat. Bariery prawne dotyczàce inwestorów instytucjonalnych Istotnym czynnikiem rozwoju rynku pochodnych w Polsce mo e staç si równie zwi kszenie popytu na te instrumenty ze strony inwestorów instytucjonalnych, przede wszystkim funduszy inwestycyjnych i otwartych funduszy emerytalnych. Obecnie obowiàzujàce przepisy zezwalajà na dokonywanie transakcji na rynkach terminowych w bardzo wàskim zakresie. Ich celem mo e byç tylko zabezpieczanie si przed ryzykiem. W odniesieniu do OFE dotyczy to ryzyka inwestycyjnego zwiàzanego z lokowaniem aktywów funduszy, natomiast w przypadku funduszy inwestycyjnych odnosi si do ryzyka zmiany cen akcji i indeksów gie dowych. Sytuacja ta jednak mo e si jednak zmieniç ze wzgl du na trwajàce prace nad nowelizacjà przepisów. Instytucje polskiego rynku kapita owego podejmowa y wiele dzia aƒ w celu u atwienia rozwoju gie dowego rynku instrumentów pochodnych. Czynnikiem, który przyczyni si do wzrostu obrotów na rynku kontraktów terminowych, by o stopniowe obni anie przez KDPW i GPW op at transakcyjnych oraz zniesienie op aty ponoszonej przez animatorów rynku. W marcu 2001 r. KDPW zezwoli o biurom maklerskim na przyjmowanie akcji wchodzàcych w sk ad indeksu WIG20 jako zabezpieczenia kontraktów futures na WIG W 2002 r. KPWiG we wspó pracy ze Stowarzyszeniem Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych (STFI) rozpocz a prace nad zmianà ustawy o funduszach inwestycyjnych. Nowe przepisy majà byç zgodne z regulacjami obowiàzujàcymi w Unii Europejskiej, zezwalajàcymi m.in. na inwestycje w instrumenty pochodne. Zakoƒczono równie prace, zapoczàtkowane w 2002 r., nad zmianà ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Znowelizowana ustawa umo liwi funduszom zabezpieczanie si przed ró ny- 15 Uchwa a nr 115/01 z dnia r.

12 BANK I KREDYT kwiecieƒ 2004 Rynki i Instytucje Finansowe 15 mi rodzajami ryzyka inwestycyjnego, zwiàzanymi z dzia alnoêcià lokacyjnà funduszy, na rynku instrumentów pochodnych. Wysokie koszty transakcyjne Wa nym czynnikiem powodujàcym relatywnie ma e zainteresowanie zawieraniem transakcji terminowych sà wysokie prowizje biur maklerskich stosowane wobec inwestorów indywidualnych. Do àcznych kosztów nale y zaliczyç równie op aty na rzecz KDPW i GPW. Du e znaczenie ma równie brak oprocentowania Êrodków znajdujàcych si na rachunkach depozytowych. Zakoƒczenie W ostatnich latach Gie da Papierów WartoÊciowych w Warszawie wprowadzi a do obrotu wiele instrumentów pochodnych na indeksy akcji, kursy akcji poszczególnych spó ek i kursy walut. Mimo tych prób p ynnym segmentem rynku pochodnych jest tylko rynek kontraktów futures na indeks WIG20. Na pozosta ych segmentach rynku obroty sà niewielkie. Szanse na rozwój rynku gie dowych instrumentów pochodnych zale à od kilku czynników. Najwa niejszym z nich wydaje si zwi kszenie popytu ze strony inwestorów instytucjonalnych. Aktywa towarzystw ubezpieczeniowych, funduszy inwestycyjnych i emerytalnych systematycznie rosnà. Instytucje te b dà dysponowa y coraz wi kszymi Êrodkami przeznaczanymi na inwestycje na rynkach finansowych. W ich portfelach inwestycyjnych znaczàcà pozycj zajmujà skarbowe papiery wartoêciowe. Ze wzgl du na ekspozycj na ryzyko stopy procentowej inwestorzy instytucjonalni b dà poszukiwali instrumentów pozwalajàcych zabezpieczyç swoje portfele przed niekorzystnymi zmianami cen na rynku. Istniejà zatem szanse, e w niedalekiej przysz oêci rozwinie si rynek kontraktów futures na obligacje. Inwestorzy instytucjonalni mogà przyczyniç si równie do rozwoju rynku kontraktów futures na akcje. W portfelach inwestycyjnych papiery udzia owe zajmujà drugà pozycj pod wzgl dem wartoêci. Du e znaczenie dla rozwoju rynku pochodnych b dà mia y dwie nowelizowane ustawy: pierwsza o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz druga o funduszach inwestycyjnych. W nowych ustawach znalaz y si przepisy dotyczàce mo liwoêci zawierania transakcji na rynku instrumentów pochodnych przez fundusze inwestycyjne i emerytalne. JeÊli przepisy te zacznà obowiàzywaç, to istniejà du e szanse, e rynek pochodnych w Polsce zacznie si dynamicznie rozwijaç. Bibliografia 1. R. Bieƒkowski, D. Krupa: Instrumenty pochodne w portfelach funduszy inwestycyjnych. Nasz Rynek Kapita owy nr 5 (149), maj P.E. Davis: Pension Funds, Financial Intermediation and the New Financial Landscape. Discussion Paper PI , July 2000, The Pension Institute, London. 3. P.E. Davis: Portfolio Regulation of Life Insurance Companies and Pension Funds. Discussion Paper PI-0101, January 2001, The Pension Institute, London. 4. F. Jones: Monitoring the Risk of derivatives: Good Management versus Regulation. Federal Reserve Bank of Chicago, March 14, 1997, public policy 5. K. Jackowicz: Pochodne instrumenty kredytowe (II). Zastosowania pochodnych instrumentów kredytowych i zwiàzane z tym problemy. Bank i Kredyt nr 4/ Supervisory Standard on Derivatives. International Association of Insurance Supervisors, October Guidelines for Insurance Companies on the Risk Management of Derivatives. Dillon Eustace, June Trends in the European Investment Fund Market. FEFSI, December Trends in the European Investment Fund Industry in the Fourth Quarter of 2002 and Results for Full-Year FEFSI, March BIS Quarterly Review, September BIS Quarterly Review, December Monthly Bulletin, ECB, January Investment Fund Asset Summary, OMERS, Canada, 31 December Sytuacja finansowa banków w okresie styczeƒ wrzesieƒ Synteza. NBP, GINB, styczeƒ 2003.

Kontrakty terminowe na WIBOR

Kontrakty terminowe na WIBOR Kontrakty terminowe na WIBOR W Polsce podstawowym wskaźnikiem odzwierciedlającym koszt pieniądza na rynku międzybankowym jest WIBOR (ang. Warsaw Interbank Offered Rate). Jest to średnia stopa procentowa

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZÑDZANIA. BZ WBK Asset Management SA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez

USŁUGA ZARZÑDZANIA. BZ WBK Asset Management SA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez USŁUGA ZARZÑDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management SA Poznaƒ 2011 Na czym polega usługa Zarzàdzania Portfelem Usługa Zarzàdzania Portfelem (Asset

Bardziej szczegółowo

Warszawska Giełda Towarowa S.A.

Warszawska Giełda Towarowa S.A. KONTRAKT FUTURES Poprzez kontrakt futures rozumiemy umowę zawartą pomiędzy dwoma stronami transakcji. Jedna z nich zobowiązuje się do kupna, a przeciwna do sprzedaży, w ściśle określonym terminie w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej Eugeniusz Gostomski Ryzyko stopy procentowej 1 Stopa procentowa Stopa procentowa jest ceną pieniądza i wyznacznikiem wartości pieniądza w czasie. Wpływa ona z jednej strony na koszt pozyskiwania przez

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A.

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. USŁUGA ZARZĄDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. Poznań 2012 Na czym polega usługa Zarządzania Portfelem Usługa Zarządzania Portfelem (asset

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca instrumentów finansowych oraz ryzyka związanego. z inwestowaniem w instrumenty finansowe. w PGE Domu Maklerskim S.A.

Informacja dotycząca instrumentów finansowych oraz ryzyka związanego. z inwestowaniem w instrumenty finansowe. w PGE Domu Maklerskim S.A. PGE Dom Maklerski S.A. Informacja dotycząca instrumentów finansowych oraz ryzyka związanego z inwestowaniem w instrumenty finansowe w PGE Domu Maklerskim S.A. I. Informacje ogólne Inwestycje w instrumenty

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE. o zmianach statutu Allianz Fundusz Inwestycyjny Otwarty

OGŁOSZENIE. o zmianach statutu Allianz Fundusz Inwestycyjny Otwarty OGŁOSZENIE z dnia 13 listopada 2015 roku o zmianach statutu Allianz Fundusz Inwestycyjny Otwarty Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Allianz Polska S.A. z siedzibą w Warszawie niniejszym informuje o dokonaniu

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Systemu Finansowego Rozwój systemu finansowego w Polsce Warszawa 213 Struktura systemu finansowego (1) 2 Struktura aktywów systemu finansowego w Polsce w latach 25-VI 213 1 % 8 6 4 2 25 26

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Być albo nie być produktów strukturyzowanych na polskim

Być albo nie być produktów strukturyzowanych na polskim Być albo nie być produktów strukturyzowanych na polskim rynku Wall Street 2009 Robert Raszczyk Główny Specjalista Dział Instrumentów Finansowych, GPW Zakopane, 06.06.2009 Program Czy wciąż potrzebna edukacja?

Bardziej szczegółowo

Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych?

Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych? Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych? Agenda Smart Beta w Polsce Strategie heurystyczne i optymalizacyjne Strategie fundamentalne Portfel losowy 2 Agenda Smart Beta w Polsce Strategie heurystyczne

Bardziej szczegółowo

10. / 42! 1 A$!! )$$$% 0 " + 42 + 1 +! "!" 1!" ""!1!!!!42 % "" t "1%/4( " +. 7 4'8 A. 5.62 B. 5.67 C. 5.72 D. 5.77 E. 5.82

10. / 42! 1 A$!! )$$$% 0  + 42 + 1 +! ! 1! !1!!!!42 %  t 1%/4(  +. 7 4'8 A. 5.62 B. 5.67 C. 5.72 D. 5.77 E. 5.82 Matematyka finansowa 09.12.2000 r. 10. / 42! 1 A$!! )$$$% 0 " + 42 + 1 +! "!" 1!" ""!1!!!!42 % "" * t "1%/4( " + i 10%. 7 4'8 A. 5.62 B. 5.67 C. 5.72 D. 5.77 E. 5.82 10 Matematyka finansowa 24.03.2001

Bardziej szczegółowo

PROGRAM INWESTYCYJNO UBEZPIECZENIOWY PROSPERITA

PROGRAM INWESTYCYJNO UBEZPIECZENIOWY PROSPERITA PROGRAM INWESTYCYJNO UBEZPIECZENIOWY PROSPERITA SOPOCKIE TOWARZYSTWO UBEZPIECZE NA YCIE ERGO HESTIA SA REGULAMIN UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITA OWYCH Polityka inwestycyjna funduszy Pioneer wg stanu

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O INSTRUMENTACH FINANSOWYCH WCHODZĄCYCH W SKŁAD ZARZADZANYCH PRZEZ BIURO MAKLERSKIE PORTFELI Z UWZGLĘDNIENIEM ZWIĄZANYCH Z NIMI RYZYK

INFORMACJE O INSTRUMENTACH FINANSOWYCH WCHODZĄCYCH W SKŁAD ZARZADZANYCH PRZEZ BIURO MAKLERSKIE PORTFELI Z UWZGLĘDNIENIEM ZWIĄZANYCH Z NIMI RYZYK INFORMACJE O INSTRUMENTACH FINANSOWYCH WCHODZĄCYCH W SKŁAD ZARZADZANYCH PRZEZ BIURO MAKLERSKIE PORTFELI Z UWZGLĘDNIENIEM ZWIĄZANYCH Z NIMI RYZYK Akcje Akcje są papierem wartościowym reprezentującym odpowiedni

Bardziej szczegółowo

Quercus TFI S.A.: Wyniki finansowe w roku 2014 Spotkanie z Analitykami i Zarządzającymi

Quercus TFI S.A.: Wyniki finansowe w roku 2014 Spotkanie z Analitykami i Zarządzającymi Quercus TFI S.A.: Wyniki finansowe w roku 2014 Spotkanie z Analitykami i Zarządzającymi Sebastian Buczek, Prezes Zarządu Quercus TFI S.A. Warszawa, 26 lutego 2015 r. 2 Historia 21 VIII 2007 założenie Quercus

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW1) z dnia 16 grudnia 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW1) z dnia 16 grudnia 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 221 17391 Elektronicznie podpisany przez Mariusz Lachowski Data: 2009.12.24 21:05:01 +01'00' Poz. 1740 ov.pl 1740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW1) z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 czerwca 2016 r. Poz. 789 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie rocznych i półrocznych sprawozdań ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe w teorii i praktyce. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego

Kontrakty terminowe w teorii i praktyce. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Kontrakty terminowe w teorii i praktyce Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Czym jest kontrakt terminowy? Kontrakt to umowa między 2 stronami Nabywca/sprzedawca zobowiązuje się do kupna/sprzedaży

Bardziej szczegółowo

newss.pl Expander: Bilans kredytów we frankach

newss.pl Expander: Bilans kredytów we frankach Listopadowi kredytobiorcy mogą już cieszyć się spadkiem raty, najwięcej tracą osoby, które zadłużyły się w sierpniu 2008 r. Rata kredytu we frankach na kwotę 300 tys. zł zaciągniętego w sierpniu 2008 r.

Bardziej szczegółowo

RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA. Spis Treści ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R.

RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA. Spis Treści ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R. RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R. Spis Treści I. List Prezesa Zarządu GO Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna II.

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAŃ CÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego w dniu 6 marca 2008 r. decyzją nr DEM/410/4/26/08 (Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ Wstęp Część I. Ogólna charakterystyka rynków finansowych 1. Istota i funkcje rynków finansowych 1.1. Pojęcie oraz podstawowe rodzaje rynków 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Statystyka finansowa

Statystyka finansowa Statystyka finansowa Rynki finansowe Rynek finansowy rynek na którym zawierane są transakcje finansowe polegające na zakupie i sprzedaży instrumentów finansowych Instrument finansowy kontrakt pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Zasady obliczania depozytów na opcje na GPW - MPKR

Zasady obliczania depozytów na opcje na GPW - MPKR Jesteś tu: Bossa.pl Zasady obliczania depozytów na opcje na GPW - MPKR Depozyt zabezpieczający dla pozycji w kontraktach opcyjnych wyznaczany jest za pomocą Modelu Portfelowej Kalkulacji Ryzyka. Czym jest

Bardziej szczegółowo

JAK INWESTOWAĆ W ROPĘ?

JAK INWESTOWAĆ W ROPĘ? JAK INWESTOWAĆ W ROPĘ? Za pośrednictwem platformy inwestycyjnej DIF Freedom istnieje wiele sposobów inwestowania w ropę naftową. Zacznijmy od instrumentu, który jest związany z najmniejszym ryzykiem inwestycyjnym

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Rynek finansowy w Polsce

Rynek finansowy w Polsce finansowy w Polsce finansowy jest miejscem, na którym są zawierane transakcje kupna i sprzedaży różnych form kapitału pieniężnego, na różne terminy w oparciu o instrumenty finansowe. Uczestnikami rynku

Bardziej szczegółowo

PKO Stabilnego Wzrostu - fundusz inwestycyjny otwarty. wyspecjalizowanych programów inwestycyjnych, o których mowa w art.

PKO Stabilnego Wzrostu - fundusz inwestycyjny otwarty. wyspecjalizowanych programów inwestycyjnych, o których mowa w art. Warszawa, dnia 28 lutego 2011 roku Ogłoszenie o zmianie w treści statutów (nr 3/2011) I. PKO ZrównowaŜony - fundusz inwestycyjny otwarty 1. w artykule 21 w ustępie 4 po zdaniu pierwszym dodaje się zdanie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne. Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA

Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne. Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie to: mo liwoêç udzia u w zyskach z inwestycji

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 19 kwietnia 2005 r.

ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 19 kwietnia 2005 r. Dziennik Ustaw Nr 71 4827 Poz. 640 i 641 19. Domy maklerskie, banki prowadzàce dzia alnoêç w formie wyodr bnionej jednostki i banki prowadzàce dzia alnoêç, o której mowa w art. 57 ust. 1 ustawy, w terminie

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianach

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Zmiany statutu, o których mowa w pkt od 1) do 3) niniejszego ogłoszenia, wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia.

Zmiany statutu, o których mowa w pkt od 1) do 3) niniejszego ogłoszenia, wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia. 3 sierpnia 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU ALIOR SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Money Makers Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, działając

Bardziej szczegółowo

Analiza instrumentów pochodnych

Analiza instrumentów pochodnych Analiza instrumentów pochodnych Dr Wioletta Nowak Czwartek 13.00-15.00, p. 205C wioletta.nowak@uwr.edu.pl http://prawo.uni.wroc.pl/user/12141/students-resources Sylabus Zasady i metody wyceny kontraktów

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Forward kontrakt terminowy o charakterze rzeczywistym (z dostawą instrumentu bazowego).

Forward kontrakt terminowy o charakterze rzeczywistym (z dostawą instrumentu bazowego). Kontrakt terminowy (z ang. futures contract) to umowa pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do kupna, a druga do sprzedaży, w określonym terminie w przyszłości (w tzw. dniu wygaśnięcia)

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 84 5374 Poz. 777 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 23 marca 2004 r.

Dziennik Ustaw Nr 84 5374 Poz. 777 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 23 marca 2004 r. Dziennik Ustaw Nr 84 5374 Poz. 777 777 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 23 marca 2004 r. w sprawie Êrodków specjalnych utworzonych zgodnie z przepisami o specjalnych strefach ekonomicznych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

OPISY PRODUKTÓW. Rabobank Polska S.A.

OPISY PRODUKTÓW. Rabobank Polska S.A. OPISY PRODUKTÓW Rabobank Polska S.A. Warszawa, marzec 2010 Wymiana walut (Foreign Exchange) Wymiana walut jest umową pomiędzy bankiem a klientem, w której strony zobowiązują się wymienić w ustalonym dniu

Bardziej szczegółowo

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Co ma najwyższy potencjał zysku w średnim terminie? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy Subfundusz UniStrategie Dynamiczny UniKorona Pieniężny

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK SŁOWNICZEK Konto w (I filar) Każdy ubezpieczony w posiada swoje indywidualne konto, na którym znajdują się wszystkie informacje dotyczące ubezpieczonego (m. in. okres ubezpieczenia, suma wpłaconych składek).

Bardziej szczegółowo

Wolumen otwartych pozycji indeksowanych do stawki WIBOR

Wolumen otwartych pozycji indeksowanych do stawki WIBOR Wolumen otwartych pozycji indeksowanych do stawki WIBOR Agenda Cel badania Analiza Metodyka Źródła danych Cel badania Celem badania jest oszacowanie, jak na polskim rynku kształtuje się wolumen instrumentów

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Akcje na giełdzie dr Adam Zaremba Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 28 kwietnia 2016 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL PLAN WYKŁADU I.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Tekst jednolity -Załącznik do Zarządzenia Członka Zarządu nr 53/2002 z dnia 04.03.2002 B a n k Z a c h o d n i W B K S A REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Poznań, 22

Bardziej szczegółowo

S.A. (PM-051031-ZM-110801)

S.A. (PM-051031-ZM-110801) Regulamin Portfeli Modelowych oferowanych do umów ubezpieczenia na ycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym Skandia ycie Towarzystwo Ubezpieczeƒ S.A. (PM-051031-ZM-110801) Postanowienia Ogólne 1 Niniejszy

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity)

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity) Załącznik do Uchwały Nr 1226/2015 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 grudnia 2015 r. Szczegółowe zasady obliczania wysokości i pobierania opłat giełdowych (tekst jednolity)

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości 1.Wyszukaj i uzupełnij brakujące definicje: rynek finansowy (financial market) instrument finansowy (financial instrument) papier wartościowy (security) 2. Na potrzeby analizy

Bardziej szczegółowo

Polityka pienięŝna NBP kamienie milowe

Polityka pienięŝna NBP kamienie milowe Polityka pienięŝna NBP kamienie milowe Kamień 1: stłumienie hiperinflacji Warunki początkowe: hiperinflacja ponad 250% średniorocznie w 1989 r. niedobory na rynku załamanie produkcji niskie zaufanie do

Bardziej szczegółowo

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r.

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r. LYXOR ETF WIG20 Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Niniejszy materiał ma wyłącznie charakter informacyjny oraz promocyjny i nie powinien stanowić podstawy do podejmowania

Bardziej szczegółowo

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia:

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia: Załącznik nr Raportu bieżącego nr 78/2014 z 10.10.2014 r. UCHWAŁA NR /X/2014 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia WIKANA Spółka Akcyjna z siedzibą w Lublinie (dalej: Spółka ) z dnia 31 października 2014

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 133 8399 Poz. 1119 i 1120

Dziennik Ustaw Nr 133 8399 Poz. 1119 i 1120 Dziennik Ustaw Nr 133 8399 Poz. 1119 i 1120 7. 1. Podatnicy zamierzajàcy wystawiaç i przesy- aç faktury w formie elektronicznej przed dniem 1 stycznia 2006 r. mogà stosowaç t form wystawiania faktur pod

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

I. Wstęp. Ilekroć w niniejszej Informacji jest mowa o:

I. Wstęp. Ilekroć w niniejszej Informacji jest mowa o: Informacje podlegające upowszechnieniu w Ventus Asset Management S.A., w tym informacje w zakresie adekwatności kapitałowej według stanu na dzień 31 grudnia 2011 r. na podstawie zbadanego sprawozdania

Bardziej szczegółowo

RAPORT2015. Rynek najmu w Polsce. Kredyt na mieszkanie w 2016 roku. Polski rynek nieruchomości okiem ekspertów. MdM w dużym mieście

RAPORT2015. Rynek najmu w Polsce. Kredyt na mieszkanie w 2016 roku. Polski rynek nieruchomości okiem ekspertów. MdM w dużym mieście RAPORT2015 Rynek najmu w Polsce Kredyt na mieszkanie w 2016 roku Polski rynek nieruchomości okiem ekspertów MdM w dużym mieście strona 16 Podsumowanie rynku kredytów hipotecznych w 2015 roku Za nami rok

Bardziej szczegółowo

Finansowe Rynki Kapitałowe - wprowadzenie

Finansowe Rynki Kapitałowe - wprowadzenie Finansowe Rynki Kapitałowe - wprowadzenie dr Grzegorz Szafrański 03/03/2013 Ryzyko finansowe 1 Kontakt http://gszafranski.w.interia.pl/ konsultacje: B106 pon. 13-14.30 tel. : 42 635 5526 office email :

Bardziej szczegółowo

Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A.

Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A. Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A. 21.08.2014 1. KDPW_CCP zgodnie ze swoją Polityką inwestycyjną przyjętą w drodze uchwały Zarządu KDPW_CCP S.A. inwestuje następujące rodzaje aktywów:

Bardziej szczegółowo

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE Zasady Działania Funduszy i Planów Inwestycyjnych Załącznik do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Indywidualne Ubezpieczenie na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31/12/2010

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31/12/2010 I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 4 920 869 5 600 261 1. Lokaty 4 920 869 5 600 261 Środki pienięŝne 3. NaleŜności, w tym 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego 3. Pozostałe naleŝności

Bardziej szczegółowo

ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach. Zakopane, 5 czerwca 2011 r.

ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach. Zakopane, 5 czerwca 2011 r. ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach Zakopane, Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i nie powinien stanowić podstawy do podjęcia decyzji inwestycyjnej. MULTI UNITS LUXEMBOURG,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa. O Autorach. Wstęp. Część I. Finanse i system finansowy

Spis treści. Przedmowa. O Autorach. Wstęp. Część I. Finanse i system finansowy Spis treści Przedmowa O Autorach Wstęp Część I. Finanse i system finansowy Rozdział 1. Co to są finanse? 1.1. Definicja pojęcia finanse 1.2. Dlaczego należy studiować finanse? 1.3. Decyzje finansowe gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Integracja Banków Pekao S.A. i BPH S.A. Warszawa, 16 listopada 2006 r.

Integracja Banków Pekao S.A. i BPH S.A. Warszawa, 16 listopada 2006 r. Integracja Banków Pekao S.A. i BPH S.A. Warszawa, 16 listopada 2006 r. 1 AGENDA 1 Kilka słów o integracji 2 Plan Podziału 3 Nowe Pekao niekwestionowany lider 4 Nowy BPH platforma wzrostu 5 Następne kroki

Bardziej szczegółowo

JAK INWESTOWAĆ W ZŁOTO?

JAK INWESTOWAĆ W ZŁOTO? JAK INWESTOWAĆ W ZŁOTO? W złoto można inwestować na wiele różnych sposobów. W złoto można inwestować po prostu w fizyczny sposób zakupując monety i sztabki. Największym problemem w tego typu inwestycji

Bardziej szczegółowo

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 4. Lokata CLOUD-BIZNES 4 miesiące 3,00%/2,00% 1

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 4. Lokata CLOUD-BIZNES 4 miesiące 3,00%/2,00% 1 Duma Przedsiębiorcy 1/6 TABELA OPROCENTOWANIA AKTUALNIE OFEROWANYCH LOKAT BANKOWYCH W PLN DLA OSÓB FICZYCZNYCH PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ (Zaktualizowana w dniu 24 kwietnia 2015 r.) 1. Oprocentowanie

Bardziej szczegółowo

Od czego zależy kurs złotego?

Od czego zależy kurs złotego? Od czego zależy kurs złotego? Autor: Bartosz Boniecki, Główny Ekonomista Alchemii Inwestowania 22.03.2011. Polskie spółki eksportujące produkty za granicę i importujące dobra zza granicy. Firmy prowadzące

Bardziej szczegółowo

KRYSTIAN ZAWADZKI. Praktyczna wycena przedsiębiorstw i ich składników majątkowych na podstawie podmiotów sektora bankowego

KRYSTIAN ZAWADZKI. Praktyczna wycena przedsiębiorstw i ich składników majątkowych na podstawie podmiotów sektora bankowego KRYSTIAN ZAWADZKI Praktyczna wycena przedsiębiorstw i ich składników majątkowych na podstawie podmiotów sektora bankowego Niniejsza analiza wybranych metod wyceny wartości przedsiębiorstw opiera się na

Bardziej szczegółowo

Tabela oprocentowania produktów bankowych w Banku Spółdzielczym w Andrespolu

Tabela oprocentowania produktów bankowych w Banku Spółdzielczym w Andrespolu Załącznik Nr 1 do Uchwały Zarządu Nr 36.1/2012 Banku Spółdzielczego w Andrespolu z dnia 010. 2012 r. z późn. zmianami Tabela oprocentowania produktów bankowych w Banku Spółdzielczym w Andrespolu Andrespol,

Bardziej szczegółowo

Rynek giełdowych finansowych instrumentów pochodnych w Polsce.

Rynek giełdowych finansowych instrumentów pochodnych w Polsce. KURS E-LEARNINGOWY GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I RYNEK KAPITAŁOWY Jakub Wojciechowski Rynek giełdowych finansowych instrumentów pochodnych w Polsce. Rys historyczny, stan obecny i perspektywy Warszawa

Bardziej szczegółowo

System finansowy gospodarki

System finansowy gospodarki System finansowy gospodarki Zajęcia nr 10 Pośrednicy finansowi, instrumenty pochodne Rodzaje rynków finansowych (hybrydowe kryterium podziału: przedmiot obrotu oraz zapadalność instrumentu) Rynki walutowe:

Bardziej szczegółowo

SIŁA RELATYWNA (MOMENTUM)

SIŁA RELATYWNA (MOMENTUM) SIŁA RELATYWNA (MOMENTUM) MAPA INWESTYCJI Jeśli będziesz miał zamiar pojechać samochodem z Warszawy do Paryża, z pewnością skorzystałbyś z mapy lub bardziej nowocześnie z nawigacji GPS. Z pewnością nie

Bardziej szczegółowo

Bariery rozwoju polskiego rynku akcji*

Bariery rozwoju polskiego rynku akcji* 8 Rynki i Instytucje Finansowe BANK I KREDYT czerwiec 23 Bariery rozwoju polskiego rynku akcji* Agnieszka Gràt * Niniejsze opracowanie jest wst pnà próbà identyfikacji barier rozwojowych rynku akcji w

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe bez tajemnic. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego

Kontrakty terminowe bez tajemnic. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Kontrakty terminowe bez tajemnic Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Agenda: ABC kontraktów terminowych Zasady obrotu kontraktami Depozyty zabezpieczające Zabezpieczanie i spekulacja Ryzyko inwestowania

Bardziej szczegółowo

Terminy pisane wielką literą w niniejszym aneksie mają znaczenie nadane im w Prospekcie.

Terminy pisane wielką literą w niniejszym aneksie mają znaczenie nadane im w Prospekcie. Warszawa, dnia 16 maja 2016 r. ANEKS NR 2 Z DNIA 9 MAJA 2016 ROKU DO PROSPEKTU EMISYJNEGO CERTYFIKATÓW INWESTYCYJNYCH SERII 001, 002, 003, 004, 005, 006, 007 ORAZ 008 FUNDUSZU MEDYCZNY PUBLICZNY FUNDUSZ

Bardziej szczegółowo

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Wyniki monitorowania pomocy publicznej udzielonej spółkom motoryzacyjnym prowadzącym działalność gospodarczą na terenie specjalnych stref ekonomicznych (stan na

Bardziej szczegółowo

Polecenie 2.W spółce akcyjnej akcja na okaziciela oznacza ograniczoną zbywalność. Polecenie 5. Zadaniem controllingu jest pomiar wyniku finansowego

Polecenie 2.W spółce akcyjnej akcja na okaziciela oznacza ograniczoną zbywalność. Polecenie 5. Zadaniem controllingu jest pomiar wyniku finansowego Polecenie 1. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest podmiotem w pełni bezosobowym. Polecenie 2.W spółce akcyjnej akcja na okaziciela oznacza ograniczoną zbywalność Polecenie 3.W WZA osobą najważniejszą

Bardziej szczegółowo

Eksperyment,,efekt przełomu roku

Eksperyment,,efekt przełomu roku Eksperyment,,efekt przełomu roku Zapowiedź Kluczowe pytanie: czy średnia procentowa zmiana kursów akcji wybranych 11 spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (i umieszczonych już

Bardziej szczegółowo

Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie

Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Lyxor Asset Management Jedna z największych na świecie i druga w Europie instytucja zarządzająca funduszami typu ETF. Należy

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym

Sytuacja na rynku kredytowym Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych II kwartał 2013 Warszawa, kwiecień 2013 r. Podsumowanie wyników ankiety Kredyty dla przedsiębiorstw Polityka kredytowa:

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 12 grudnia 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie wzorów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i us ug oraz

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 7 listopada 2001 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 7 listopada 2001 r. Dziennik Ustaw Nr 135 10543 Poz. 1518 1518 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 7 listopada 2001 r. w sprawie informacji, jakie powinien zawieraç wniosek o przyrzeczenie podpisania Umowy DOKE, oraz

Bardziej szczegółowo

Regulamin Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych

Regulamin Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Regulamin Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych (RE-150120-PZK) 1 1. Niniejszy Regulamin został sporzàdzony w zwiàzku z wymogami Art. 13 par. 4 pkt 3 Ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o działalnoêci ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

RYZYKO WALUTOWE - NARZĘDZIA MINIMALIZACJI. Wysoka konkurencyjność. Produkty dostosowywane do indywidualnych potrzeb Klienta

RYZYKO WALUTOWE - NARZĘDZIA MINIMALIZACJI. Wysoka konkurencyjność. Produkty dostosowywane do indywidualnych potrzeb Klienta RYZYKO WALUTOWE - NARZĘDZIA MINIMALIZACJI str. 1 Wysoka konkurencyjność Produkty dostosowywane do indywidualnych potrzeb Klienta Oferta cenowa negocjowana indywidualnie dla każdego Klienta Elektroniczne

Bardziej szczegółowo

Instrumenty Rynku Pieniężnego

Instrumenty Rynku Pieniężnego Rodzaje i opis instrumentów finansowych wchodzących w skład portfeli Definicje pojęć użytych w opisie instrumentów Zmienność ceny miara niepewności co do przyszłej wartości instrumentu finansowego, im

Bardziej szczegółowo

Zagregowany popyt i wielkość produktu

Zagregowany popyt i wielkość produktu Zagregowany popyt i wielkość produktu Realny PKB Burda & Wyplosz MACROECONOMICS 4/e Fluktuacje cykliczne Rys.4.01 (+) odchylenie Trend długookresowy Faktyczny PKB (-) odchylenie 0 Czas Oxford University

Bardziej szczegółowo

Copernicus High Yield FIZ fundusz absolutnej stopy zwrotu

Copernicus High Yield FIZ fundusz absolutnej stopy zwrotu Copernicus High Yield FIZ fundusz absolutnej stopy zwrotu Podsumowanie Od kwietnia 2011 roku Marcin Billewicz, wiodący akcjonariusz oraz członek zarządu Copernicus Capital TFI SA rozpoczął rekomendowanie

Bardziej szczegółowo

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ 1 Wpływ polityki pieniężnej na obszar makro i wyceny funduszy obligacji Polityka pieniężna kluczowym narzędziem w walce z recesją Utrzymująca się duża podaż taniego

Bardziej szczegółowo

Oprocentowanie konta 0,10%

Oprocentowanie konta 0,10% KONTA Konto osobiste konta 0,10% Brak kwoty minimalnej. zmienne obowiązuje od 18.05.2015 r. Miesięczna kapitalizacja odsetek. Odsetki za niedozwolone saldo debetowe - 4-krotność stopy kredytu lombardowego

Bardziej szczegółowo