Analiza możliwości skutecznej promocji oznakowań ekologicznych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Analiza możliwości skutecznej promocji oznakowań ekologicznych"

Transkrypt

1 Analiza możliwości skutecznej promocji oznakowań ekologicznych prof. dr hab. inż. Ryszard Janikowski Warszawa-Katowice, 2008

2 Spis treści Wstęp Część I Podstawy stosowania programów oznakowań ekologicznych Instrumenty produktowej polityki ekologicznej Polityka ekologiczna Polski i Unii Europejskiej Rola i znaczenie znaków towarowych Przegląd oznakowań ekologicznych Przegląd grup produktów oznakowanych ekologicznie Część II Analiza i koncepcja promocji Grupy docelowe promocji oznakowań ekologicznych Hierarchizacja instrumentów promocji oznakowań ekologicznych Priorytetyzacja przedmiotów promocji oznakowań ekologicznych Źródła finansowania promocji oznakowań ekologicznych Monitoring efektów promocji oznakowań ekologicznych Język reklamy społecznej i propagandy ekologicznej Istniejące materiały promocyjne Komplementarna kampania promocyjna Część III - Zakończenie Podsumowanie Załącznik

3 Wstęp Polityka ekologiczna Polski, podobnie jak innych krajów europejskich, jest obok innych celów ukierunkowana na kształtowanie procesów konsumpcji. Przejawia się to w stosowaniu i ciągłym rozwijaniu nowych instrumentów tejże polityki. Należą do nich zarówno instrumenty prawne, informacyjne, jak i ekonomiczne. Wśród tych instrumentów szczególne znaczenia mają instrumenty informacyjne, w tym różnorakie oznakowania ekologiczne, które pozwalają konsumentom na wybór produktów i/lub usług relatywnie mniej uciążliwych dla środowiska niż inne z nimi konkurujące na rynku. Generalnie, bowiem w systemie wolnorynkowym występuje rynek konkurujących dóbr. Konkurujących między sobą produktów może być wiele, bardzo wiele, a każdy z nich może mieć inne oddziaływanie na środowisko. Proces zasadniczej konsumpcji odbywa się na rynku dóbr pierwotnych, czyli nowych produktów i usług. Niezaspokojona potrzeba człowieka jest bodźcem powodującym uruchamianie procesu decyzji konsumenckiej. Proces ten warunkuje wiele czynników, ale najważniejszym z nich jest dostępny budżet konsumenta, cena, dobra oraz dostępna informacja o produkcie/usłudze, w tym także jego oznakowanie o charakterze ekologicznym. Z punktu widzenia konsumenta produkty relatywnie mniej uciążliwe dla środowiska powinny być odpowiednio wyróżnione. Najprostszym i sprawdzonym sposobem umożliwiającym wyróżnienie produktów na rynku jest etykietowanie środowiskowe. Jest to system dobrowolnego przekazywania informacji o produkcie. System etykietowania opiera się na koncepcji specjalnego ich oznakowania przy użyciu etykiet. Wtedy i tylko wtedy konsument może wykorzystać czynnik środowiskowy jako element decyzji, gdyż po pierwsze dostarcza mu się informacji, a po drugie zmniejsza koszty procesu podejmowania decyzji konsumenckich. Tym samym szczególnego znaczenia nabiera odpowiednie wypromowanie oznakowań ekologicznych stosowanych w odniesieniu do wybranych produktów i usług. Oznacza to także, że podobnie jak w przypadku innych instrumentów polityki ekologicznej państwa, konieczne są odpowiednie działania ze strony Ministerstwa Środowiska oraz innych agend rządowych, które będą powodowały po pierwsze 3

4 implementacje danego instrumentu, a po drugie, co jeszcze ważniejsze, jego pełne upowszechnienie. W świetle powyższego, konieczne staje się opracowanie skutecznej promocji oznakowań ekologicznych, jakże ważnego i efektywnego instrumentu polityki ekologicznej państwa. Jest to tym bardziej istotne, gdyż nastąpiło w ostatnim okresie zwiększenie dochodów znacznej części społeczeństwa polskiego, a tym samym zwiększyła się też konsumpcja, czyli oddziaływanie na środowisko. W opracowaniu przyjmuje się, że termin oznakowanie ekologiczne odnosi się do wszystkich kategorii wyróżniania ekologicznego. Z kolei termin ekologiczne etykietowanie zastrzeżony jest do wyróżniania ekologicznego opierającego się na certyfikacji wykorzystującej środowiskową ocenę cyklu życia produktu (usługi). Należy jednak dodać, że oba terminy w Internecie występują z podobnym natężeniem, co pokazują wyniki przeszukiwania w dniu 18 września 2008 roku przeszukiwarką Google 1 : około 757 dla zapytania "ekoetykiety", około 2,290 dla zapytania ekoetykiety, około 176 dla zapytania "etykiety ekologiczne", około 61,700 dla zapytania etykiety ekologiczne, około 4,620 dla zapytania "oznakowanie ekologiczne", około 74,900 dla zapytania oznakowanie ekologiczne, około 771 dla zapytania "ekoznakowanie", około 1,190 dla zapytania ekoznakowanie, około 652 dla zapytania "ekoznak", około 6,210 dla zapytania ekoznak. Terminy: ekoetykiety, ekoznak lub ekoznakowanie używane są w opracowaniu w ogólnym sensie, bez przypisywania im rozumienia jakieś wybranej kategorii znakowania ekologicznego. 1 Przeszukiwarka w przypadku pytania o znaki zawarte w cudzysłowiu poszukuje dokładnie takiego symbolu, jaki jest w cudzysłowiu, pytanie bez cudzysłowia oznacza poszukiwanie rozszerzone. 4

5 1 Część I Podstawy stosowania programów oznakowań ekologicznych Wzrastająca konsumpcja w wyniku zwiększającej się ilości ludzi na świecie, a także wynikająca ze wzrostu dobrobytu oraz wzrostu produktywności w ostatnim półwieczu, w okresie charakteryzującym się wykładniczym oraz kumulującym się oddziaływaniem na środowisko, jest efektem wielu indywidualnych decyzji. Określa się to jest jako destrukcja przez nieznaczne przyrosty lub tyrania małych decyzji. Klasycznym i historycznym już przykładem tyranii małych decyzji była codzienna decyzja golących się mężczyzn, dotycząca wyboru środka zmiękczającego zarost. Zamiast konwencjonalnego mydła, możliwy był wybór pianki do golenia, która była wypychana z pojemnika przez freon 2. Pojedyncza decyzja nie powodowała żadnych istotnych zmian środowiskowych, jednakże powtórzona przez miliony golących się przez setki dni, spowodowała kumulację chlorofluorowęglowodorów w stratosferze i w konsekwencji bardzo znaczące zmiany w środowisku (dziura ozonowa). Tyrania małych decyzji występuje powszechnie to między innymi codzienne decyzje dotyczące zakupu takiego a nie innego papieru do drukarki, takiego a nie innego źródła światła, takiego a nie innego środka piorącego lub czyszczącego i bardzo wielu innych małych decyzji. Pomimo, że każda z nich z osobna nie ma prawie wpływu na środowisko, ich kumulujące oddziaływanie może i bardzo często jest bardzo uciążliwe, a także degradujące oraz wyczerpujące zasoby środowiskowe. 2 Przedstawiany przykład dotyczy oczywiście wszystkich klas kosmetyków, zarówno dla mężczyzn, jak i dla kobiet, które rozpylane były przy użyciu freonów; wyraźnie należy podkreślić, że od pewnego momentu każdy podejmujący decyzje podejmował je w sposób środowiskowo uświadomiony, albowiem na długo przed całkowitym zakazem używania freonów nastąpiło bardzo szerokie upowszechnienie informacji o ich negatywnym wpływie na stratosferyczny ozon oraz stosowano w konkurencyjnych produktach odpowiednie etykiety. 5

6 1.1 Instrumenty produktowej polityki ekologicznej Polityka ekologiczna zorientowana na produkt jest rozwijającym się obszarem polityki i nabiera coraz bardziej istotnego znaczenie oraz roli w równoważeniu rozwoju. Wykorzystuje ona wiele różnorodnych instrumentów, takich jak: instrumenty bezpośrednie: prohibicja - obligatoryjny zakaz wprowadzania pewnych produktów, substancji na rynek, certyfikacja - obligatoryjny nakaz certyfikacji pewnych grup produktów, nakazy wykorzystania pewnych materiałów - obowiązek wykorzystywania w określonym procencie materiałów wtórnych, reguły reklamy - prawne zobowiązania określające ramy reklamy w odniesieniu do oddziaływania na środowisko i zdrowie ludzi, instrumenty ekonomiczne: systemy depozytowo-refundacyjne, opłaty produktowe, podatki produktowe, zakupy sektora publicznego, bezpłatny odbiór posegregowanych odpadów, dobrowolne instrumenty informacyjne: ekologiczne etykietowanie produktów spełniających ustalone kryteria, etykietowanie informacyjne przekazujące dane o wielkości zużycia energii, materiałów, wody, emisji hałasu w czasie eksploatacji produktu, dobrowolne normy, znaki jakości i znaki towarowe, nowe instrumenty organizacyjne: eco-leasing, porównywalny do konwencjonalnego leasingu, aczkolwiek z wyłączeniem opcji końcowego kupna, sharing, wspólne użytkowanie jednego (trwałego) produktu przez wielu użytkowników, pooling, wspólne użytkowanie wielu (trwałych) produktów przez wielu użytkowników. 6

7 Perspektywa zorientowana na produkt opiera się na oglądzie wszystkich faz życia produktu, począwszy od kołyski a skończywszy na grobie (from cradle to grave). Oznacza to, że uwzględnia się wszystkie fazy życia produktu: od wydobycia surowców, ich przetworzenia, produkcji produktu jako takiego, dystrybucji, wykorzystania i eksploatacji, do zagospodarowania odpadu powstającego z produktu wraz z wszystkimi fazami transportu. Istotą tego podejścia jest holistyczny ogląd oddziaływania na środowisko produktu we wszystkich fazach jego cyklu życia, a nie tylko produkt jako taki. Jest to szczególnie ważne dla komparatywnych analiz konkurujących ze sobą na rynku produktów i/lub usług oraz dokonywania wyboru najmniej uciążliwych dla środowiska produktów (usług). Narzędzie to znajduje zastosowanie zarówno po stronie kupujących (popytu), jak też po stronie produkujących (podaży). Jest także jednym z determinujących elementów współczesnego projektowania produktów, technik i technologii ich produkcji oraz utylizacji. Instrumenty organizacyjne ukierunkowane są na wypełnianie zasady korzystania z funkcji zaspokajającej potrzebę bez konieczności (pełnego) posiadania materialnej formy zapewniającej tę funkcję. Przykładem tego jest eco-leasing, czyli de facto zakup tylko i wyłącznie interesującej konsumenta (użytkownika) funkcji. Za produkt odpowiada jego dostarczyciel, który nie tylko odbiera go po zużyciu, ale także zajmuje się dostawą lub wymianą koniecznych materiałów eksploatacyjnych oraz wszelkimi naprawami. Tym samym dostawca będzie zainteresowany, aby dany produkt długo i efektywnie działał. Jednocześnie jako bardziej wyspecjalizowany będzie efektywniej utylizował powstające odpady. Jednym z istotniejszych instrumentów polityki ekologicznej jest promowanie produktów i usług, które są relatywnie mniej uciążliwe dla środowiska, przez ich wyróżnianie spośród innych przez specjalne etykietowanie. Jest to narzędzie charakterystyczne dla gospodarki rynkowej, umożliwiające stymulowanie zachowania się zarówno konsumenta, jak i producenta. Powiadomienie konsumenta, że na rynku występują produkty mało uciążliwe dla 7

8 środowiska i zdrowia ludzi, możliwe jest przy wykorzystaniu różnych sposobów i metod. Jednakże najprostszą i w pełni sprawdzoną formą wyróżniania produktów jest ich znakowanie z wykorzystaniem pewnych umownych symboli piktogramów (logo). Etykieta ekologiczna przyznawana jest produktom spełniającym zbiór z góry określonych wymagań. Etykieta identyfikuje, zatem produkty, które są określone jako bardziej pożądane ze względów środowiskowych w obrębie danej kategorii produktów. Programy znakowania środowiskowego są dobrowolne. Są one prowadzone przez agencje państwowe, organizacje pozarządowe lub firmy prywatne, mogą być krajowe, regionalne lub międzynarodowe. W warunkach gospodarki wolnorynkowej, na rynku zaspokojenia danej potrzeby człowieka, występuje wiele konkurujących ze sobą produktów (usług) mających prawie takie same właściwości i spełniające te same lub prawie takie same funkcje. Zbiór konkurujących alternatywnych produktów przeważnie zawiera produkty, które nie są jednakowe z uwagi na ich wielkość oddziaływania na środowisko. Przy czym ocena wielkości oddziaływania odniesiona jest do całego cyklu życia produktu. Ocena produktu dla potrzeb ich ekoznakowania oparta jest na środowiskowym wartościowaniu produktu z uwzględnieniem wszystkich faz cyklu życia produktu od pozyskania, wydobycia surowca, poprzez jego wytworzenie, dystrybucję i transport, użytkowanie i wykorzystanie, aż do utylizacji zużytych produktów. Przedmiotem analiz i ocen nie jest produkt jako taki, lecz produkt we wszystkich fazach cyklu jego życia. Cyklu, jaki przechodzi każdy produkt od momentu, w którym przygotowywane czy wydobywane są surowce do jego wytworzenia, poprzez produkcję, wykorzystanie lub konsumpcję, wszystkie fazy transportu, aż po utylizację produktu występującego już w postaci odpadu (Rysunek 1). 8

9 Recykling Powtórne wykorzystanie Surowce Pozyskiwanie Surowce Przetwarzanie Produkt Wytwarzanie Produkt Konsumpcja Odpad Utylizacja Energia Surowce Ostateczny odpad Rysunek 1 Analiza cyklu życia produktu Produkt, którego ekologiczna ocena będzie w stosunku do innych konkurujących z nim produktów bardziej pozytywna, czyli ten, który jest mniej uciążliwy dla środowiska, może być uznawany za ekoprodukt. Spełnienie wszystkich kryteriów oceny przez dany produkt oznacza, że może być ekoznakowany. Jednocześnie trzeba wyraźnie podkreślić, że nie może on, w żadnej fazie swojego cyklu życia, powodować przekroczenia dopuszczalnych prawem poziomów oddziaływania na zdrowie ludzi i na środowisko. Wręcz odwrotnie, ekoprodukt powinien być w kontekście wiedzy o oddziaływaniu danego typu produktów liderem środowiskowym, czyli produktem wyprzedzającym obowiązujące w danej chwili normatywy i w pełni realizującym wskazania polityki ekologicznej kształtowania się charakterystyk ekologicznych danej klasy produktów. Poprawne i skuteczne wykorzystanie instrumentu ekologicznego etykietowania produktów i usług wymaga stworzenia odpowiedniego i wiarygodnego systemu, który zarówno przygotowuje kryteria oceny poszczególnych grup produktów, dokonuje oceny, jak i promuje w społeczeństwie etykietowane produkty. W szczególności istotne jest, aby był to system 9

10 wiarygodny i niezależny, ustanowiony przez administrację państwową oraz spójny z innymi istniejącymi już systemami. Narodowe (krajowe) systemy etykietowania stosuje już kilkadziesiąt państw świata. Ekoetykietowanie zostało wprowadzone po raz pierwszy w roku 1977 w Republice Federalnej Niemiec (Umweltzeichen system określany też jako Błękitny Anioł). Kolejne systemy powstały dopiero po upływie 10 lat (kraje Nordyckie Nordic Swan, 1989; Kanada Canadian Environmental Choice Programme, 1988; Japonia EcoMark, 1992). Unia Europejska rozporządzeniem Rady EWG 880/92 z dnia 23 marca 1992 roku wprowadziła wspólnotowy system ekoznakowania. Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A. (PCBC SA) jest jednostką kompetentną w zakresie certyfikacji polskiego oznakowania ekologicznego EkoZnak i europejskiego (ecolabel). Obecnie ekologiczne etykietowanie uznawane jest za jeden z najważniejszych instrumentów polityki ekologicznej, w szczególności umożliwiający oddziaływanie na tyranię małych decyzji masowego konsumenta. Jest to instrument horyzontalny, który powoduje efekty we wszystkich mediach środowiska oraz sektorach gospodarki Polityka ekologiczna Polski i Unii Europejskiej Wspólnotowa polityka ekologiczna prowadzona jest od roku Obecnie decyzją 1600/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 2002 roku ustanowiony i realizowany jest szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska Environment 2010: Our Future, Our Choice (Środowisko 2010: Nasza przyszłość, nasz wybór). Będzie on realizowany do roku 2012, a polityka koncentruje się na czterech priorytetowych obszarach: zmiana klimatu, przyroda i zróżnicowanie biologiczne, środowisko naturalne, zdrowie i jakość życia, zasoby naturalne i odpady. 3 Effects of eco-labelling schemes: compilation of recent studies, OECD, Paris,

11 Podobnie jak następowała ewolucja celów i kierunków działań w kolejnych politykach, także następowało modyfikowanie i wprowadzanie nowych instrumentów polityki. W szóstym programie jako ważki instrument pozwalający skutecznej i efektywniej osiągać cele środowiskowe uznawane jest etykietowanie ekologiczne. Określa to artykuł 3 unijnej polityki ekologicznej - podejścia strategiczne w celu realizacji zadań ochrony środowiska. Do realizacji celów i zadań określonych w programie dąży się, między innymi, poprzez następujące środki: (...) 6) Pomóc w zapewnieniu, aby indywidualni konsumenci, przedsiębiorstwa i instytucje publiczne występujące w roli nabywców, byli lepiej informowani o procesach i produktach, jeżeli chodzi o ich wpływ na środowisko naturalne, w celu osiągnięcia trwałych wzorców spożycia. Wymaga to: zachęcania do zainteresowania się etykietami ekologicznymi i innymi formami informacji o ochronie środowiska oraz etykietowania umożliwiającego konsumentom porównanie działania na rzecz ochrony środowiska produktów tego samego rodzaju; zachęcania do stosowania godnych zaufania deklaracji własnych dotyczących ochrony środowiska i zapobiegania oświadczeniom wprowadzającym w błąd; wspierania ekologicznej polityki zamówień publicznych, pozwalającej na uwzględnianie cech charakterystycznych ochrony środowiska i możliwej integracji z cyklem życia ochrony środowiska, łącznie z fazą produkcji, związanych z procedurami udzielania zamówień publicznych przy jednoczesnym poszanowaniu zasady konkurencji Wspólnoty i rynku wewnętrznego, wraz z wytycznymi w odniesieniu do najlepszej praktyki i rozpoczęcia przeglądów zamówień publicznych w instytucjach Wspólnoty 4. Ponadto, w ramach europejskiej polityki ekologicznej przewiduje się rozszerzenie grup produktów (rzeczy), które będą oznakowane ekologicznie, między innymi w odniesieniu do drewna wyprodukowanego w zrównoważony sposób, jak i genetycznie zmodyfikowanych organizmów (GMO), wskazuje się na potrzebę etykietowania, przez pobudzanie zwiększenia udziału rynkowego drewna wyprodukowanego w sposób zrównoważony, między innymi, 4 Decyzja 1600/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 2002 roku ustanawiająca szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska. 11

12 poprzez zachęcanie do certyfikacji w celu zrównoważonego zarządzania lasami i zachęcanie do etykietowania produktów pochodnych oraz opracowanie przepisów i metod oceny ryzyka, identyfikacji, etykietowanie i możliwości odszukania GMO w celu umożliwienia skutecznego nadzoru i kontroli skutków dla zdrowia i środowiska 5. Wspólnotowa dyrektywa w sprawie informacji dla konsumentów 6 wymaga umieszczenia etykiet zawierających informacje na temat zużycia paliwa oraz emisji CO 2 na wszystkich samochodach, publikowania krajowych wytycznych w zakresie zużycia paliwa w nowych samochodach, umieszczania plakatów w punktach sprzedaży oraz zamieszczenia informacji na temat oszczędności paliwa w drukowanej literaturze promocyjnej. Dyrektywa jest uznawana za przydatne narzędzie podnoszenia świadomości konsumentów, lecz jak dotąd nie stwierdzono jej wyraźnych efektów wobec znacznych różnic w jakości etykiet między państwami członkowskimi 7. W przypadku Polski - Polityka Ekologiczna Państwa na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata zawierała propozycję realizacji następujących działań odnoszących się do oznakowań ekologicznych produktów i usług promocja istniejącego znaku ekologicznego oraz opracowanie kryteriów przyznawania tego znaku dla większej liczby grup produktów; wprowadzenie w odniesieniu do ustalonych kategorii produktów powodujących szczególnie istotną, jednostkową konsumpcję zasobów środowiska lub emisję zanieczyszczeń w procesie produkcji i/ lub eksploatacji, obowiązku umieszczania informacji z tego zakresu na widocznych i czytelnych etykietach (ponad formalne obowiązki wynikające z przepisów o substancjach niebezpiecznych); 5 Cytowane za decyzją 1600/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 2002 roku ustanawiającą szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska. 6 Dyrektywa 1999/94/WE odnosząca się do dostępności dla konsumentów informacji o zużyciu paliwa i emisjach CO2 w odniesieniu do obrotu nowymi samochodami osobowymi, Dz.U. L 12, z Sprawozdanie ze skuteczności realizacji przepisów dyrektywy 1999/94/WE dotyczącej umieszczania informacji dotyczącej efektywności zużycia paliwa na samochodach, oraz opcji poprawy, ADAC dla Komisji Europejskiej, marzec 2005 r. 12

13 rozszerzenie listy grup produktów, których producenci, dzięki ustaleniu stosownych kryteriów, mogą i będą mogli się ubiegać o prawo ich oznaczania znakiem ekologicznym; wspieranie rynkowej konkurencyjności produktów i usług przyjaznych środowisku poprzez uaktywnienie ich marketingu i reklamy, a w uzasadnionych przypadkach także ograniczone subsydiowanie ich cen. W nowym projekcie 8 Polityki Ekologicznej Państwa w latach z perspektywą do roku 2016 także przewiduje się wykorzystanie oznakowań ekologicznych jako instrumentu tejże polityki oraz wzmocnienie jego stymulującej roli przez promocję oznakowań ekologicznych. Zagadnienie oznakowań ekologicznych wpisane jest też w polską strategię zmian wzorców produkcji i konsumpcji na sprzyjającą realizacji zasad trwałego, zrównoważonego rozwoju, jak i w strategię zintegrowanej polityki produktowej zarówno Unii Europejskiej, jak i Polski 9. Obok systemów dobrowolnego znakowania produktów i usług wprowadzane są rozwiązania obligatoryjne. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 28 grudnia 2004 r. w sprawie produktów objętych obowiązkiem zaopatrzenia w informacje istotne z punktu widzenia ochrony środowiska (D. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 40) wprowadza obowiązek znakowania ekologicznego. Obowiązkiem, zgodnie z rozporządzeniem, zaopatrzenia w informacje objęte są produkty będące nowymi pojazdami samochodowymi kategorii M1 w rozumieniu przepisów o homologacji pojazdów samochodowych i przyczep. Należy także dodać, że zgodnie z artykułem 6 Rozporządzenia (We) Nr 2422/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego programu znakowania sprawności energetycznej urządzeń biurowych, Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej podkreśla znaczenie promocji oznakowania ENERGY STAR, a także 8 Październik 2008 roku

14 wskazuje na konieczność jego realizacji zarówno na poziomie unijnym, jak i krajowym, gdyż w cytowanym artykule stwierdza się: Promocja i informacja 1. Komisja dołoży wszelkich starań w celu wspierania we współpracy z Państwami Członkowskimi i członkami Urzędu Wspólnoty Europejskiej ds. Energy Star (ECESB), stosowania wspólnego logo poprzez odpowiednie akcje uświadamiające i kampanie informacyjne skierowane do konsumentów, dostawców, handlowców i ogółu społeczeństwa. 2. Każde Państwo Członkowskie, wykorzystując wszystkie możliwe instrumenty Wspólnoty, stara się zapewnić, aby konsumenci i inne zainteresowane organy były poinformowane i miały dostęp do szczegółowej informacji na temat programu Energy Star. 3. Celem wspierania nabywania urządzeń biurowych ze wspólnym logo, Komisja i inne instytucje Wspólnoty, jak również inne władze publiczne na szczeblu krajowym bez uszczerbku dla przepisów krajowych i wspólnotowych oraz kryteriów ekonomicznych, zachęcają do stosowania wymagań dotyczących dużej sprawności energetycznej i przy określaniu swych wymagań w odniesieniu do urządzeń biurowych domagają się spełniania, co najmniej wymagań technicznych Energy Star. Na marginesie należy też dodać, że zgodnie z rezolucją Parlamentu Europejskiego w sprawie rozpoczęcia debaty nad stanowiskiem Wspólnoty w sprawie programów oznakowania ekologicznego dla produktów rybołówstwa (2005/2189(INI)) Parlament Europejski uważa, że po wprowadzeniu programu oznakowania i certyfikacji ekologicznej Komisja powinna promować go i objaśniać wszystkim podmiotom uczestniczącym w omawianym procesie; jest zdania, że Komisja powinna również zapewnić spełnianie warunków ustalonych przez podmioty odpowiedzialne za oznakowanie i certyfikację, aby nie dopuścić do oszukania konsumenta. W świetle powyższego oznakowanie ekologiczne produktów i usług jest jednoznacznie umocowane politycznie i prawnie. Jednocześnie obie polityki, wspólnotowa i polska wskazują, że winny być realizowane programy promujące etykiety ekologiczne. Jednakże w przypadku Polski do roku 2008 nie zrealizowano celu, jakim jest przeprowadzenie skoordynowanego programu promocji oznakowań ekologicznych. Żadna agenda rządowa nie prowadziła takiej powszechnej i masowej promocji oznakowań ekologicznych, w 14

15 szczególności polskiej etykiety ekologicznej (EkoZnak) i unijnej etykiety ekologicznej (Stokrotka). 1.3 Rola i znaczenie znaków towarowych Świadomość odróżniania, wyróżniania się od innych cechowała i cechuje wszystkich przedsiębiorców. Jednym ze sposób owego wyróżnienia jest umieszczanie na produkcie (na jego opakowaniu) konkretnego symbolu. Przykładem mogą być średniowieczne gmerki (z niem. Gemerk), czyli znaki osobiste i rodzinne umieszczane na pieczęciach, przedmiotach użytkowych, produktach i budowlach najczęściej jako sygnatura autora dzieła. Współcześnie jest to znak towarowy, czyli niepowtarzalna nazwa, fraza, symbol, logo, projekt, obraz lub motyw użyty przez dany podmiot w ramach promocji w celu uzyskania jednoznacznej identyfikacji towarów lub usług przez konsumentów. Znak towarowy może być zarejestrowany w urzędzie patentowym, dzięki czemu nie można go legalnie wykorzystywać bez zgody właściciela 10. Pojęcie znaku towarowego jest tożsame z pojęciem marki 11. Znaki towarowe mają kardynalne znaczenie dla gospodarki rynkowej i spełniają cztery podstawowe funkcje: 1. stanowią instrument promocji i sprzedaży produktów, 2. identyfikują i pozwalają odróżnić produkty lub usługi od innych konkurujących z nimi, 3. informują o tym, że produkty, na których je umieszczono, pochodzą z konkretnego źródła, 4. informują o tym, że produkty, na których je umieszczono, są takiej a nie innej jakości. Znak towarowy jest istotnym nośnikiem wiedzy o przedsiębiorstwie i o wytwarzanych w nim produktach (świadczonych usługach). Kojarzy się z określonym prestiżem producenta i jego produktu. Służy reklamie produktu (usługi) i pośrednio reklamie samego producenta, jak i sprzedawców - organizacji handlowych. 10 W. Kotarba, Zarządzanie wiedzą chronioną w przedsiębiorstwie, Instytut "ORGMASZ", Warszawa J. Altkorn, Strategia marki, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa,

16 Zasadniczą funkcją znaku towarowego jest odróżnianie danego określonego produktu (usługi) od innych produktów (usług). Chodzi tu przede wszystkim o odróżnianie tego samego rodzaju produktów (usług). W przypadku znakowania ekologicznego o wyróżnienie tych produktów (usług), które w stosunku do innych a konkurujących z nimi na rynku są mniej uciążliwe dla środowiska. Owa jakość środowiskowa określana jest w oparciu o odpowiednie kryteria i uwierzytelniony proces certyfikacji poszczególnych produktów (usług). Funkcja identyfikująca znaku towarowego spleciona jest z jego funkcją promującą. W odniesieniu do oznakowań ekologicznych promują one produkt (usługę), który jest: używając języka formalnego mniej uciążliwy środowiskowo w stosunku do innych z nim konkurujących na danym rynku, używając języka potocznego: o przyjazny dla środowiska i zdrowia człowieka, o ekoproduktem, o zielonym produktem, o itd. Jednocześnie dany znak towarowy gwarantuje nam, że produkt posiada odpowiednią jakość. W odniesieniu do oznakowań ekologicznych oznacza to, że są spełnione ekologiczne kryteria. 16

17 1.4 Przegląd oznakowań ekologicznych Istnieje wiele systemów oznakowań ekologicznych, są wśród nich zarówno dobrowolne dla producentów (usługodawców), jak i obligatoryjne. Poniżej przedstawione są niektóre oznakowania ekologiczne, które mogą występować na polskim rynku. W szczególności oprócz produktów oznakowanych polską lub unijną dobrowolną etykietą ekologiczną mogą wystąpić produkty etykietowane w ramach innych krajowych systemów oznakowania. Polska etykieta określana jest mianem EkoZnak i jest nadawana przez Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A. Wspólnotowa etykieta ekologiczna nazywana jest Stokrotką lub unijnym kwiatkiem. Etykieta nordycka (Finlandia, Szwecja, Dania, Norwegia) Etykieta katalońska 17

18 Etykieta holenderska Etykieta niemiecka Etykieta austriacka Etykieta francuska Etykieta czeska Etykieta węgierska Etykieta słowacka 18

19 Oprócz przedstawionych powyżej, istnieje jeszcze wiele innych systemów etykietowania ekologicznego, z których część skupiona jest w Światowej Sieci Etykiet Ekologicznych (Global Ecolabelling Network GEN) 12 (w załączniku przedstawiono członków GEN). Kolejne etykiety to obowiązkowe wspólnotowe etykiety energetyczne. Przedstawiana na nich podstawowa informacja to wskaźnik efektywności energetycznej, który jest stosunkiem rocznego zużycia energii elektrycznej przez dane urządzenie do standardowego rocznego zużycia energii elektrycznej przez urządzenie szczegółowo określone w rozporządzeniu. W Polsce klasy efektywności energetycznej określone są w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wymagań w zakresie efektywności energetycznej. Klasa efektywności energetycznej Wskaźnik efektywności energetycznej E I [%] A E I < 55 B 55 < E I < 75 C 75 < E I < 90 D 90 < E I < 100 E 100 < E I < 110 F 110 < E I < 125 G 125 < E I 12 Założona w 1994 roku; jej celem jest harmonizacja kryteriów ocen (http://www.globalecolabelling.net/). 19

20 Na rysunku obok zaprezentowano etykietę energetyczną dla chłodziarek i zamrażarek. Etykiety ekologiczne dla samochodów osobowych i dostawczych mogą być analogiczne do etykiet energetycznych. Na marginesie należy dodać, że energetyczne etykiety dla opon samochodowych mogą się pojawić się w Europie od 2011 roku. Klasyfikacja zaczynałaby się od A i oznaczałoby oponę o najlepszych parametrach energetycznych 13. Opony niespełniające minimalnych parametrów nie byłyby dopuszczane do sprzedaży w Europie. 13 Opory toczenia decydujące o sprawności energetycznej opon są różne dla różnych opon. Tym samym ma to bezpośredni wpływ na efektywność energetyczna samochodu. System opierałby się na tych samych informacjach, jakie są dostarczane przez branżę samochodową dla oceny zużycia paliwa i emisji dwutlenku węgla przez samochody. 20

Analiza możliwości skutecznej promocji oznakowań ekologicznych Synteza

Analiza możliwości skutecznej promocji oznakowań ekologicznych Synteza Analiza możliwości skutecznej promocji oznakowań ekologicznych prof. dr hab. inż. Ryszard Janikowski Warszawa-Katowice, 2008 Spis treści Wstęp... 3 1 Podstawy stosowania programów oznakowań ekologicznych...

Bardziej szczegółowo

Zielone zamówienia w kontekście efektywności energetycznej. Marcin Skowron Łowicz, 2015 r.

Zielone zamówienia w kontekście efektywności energetycznej. Marcin Skowron Łowicz, 2015 r. Zielone zamówienia w kontekście efektywności energetycznej Marcin Skowron Łowicz, 2015 r. OBLIGATORYJNE ZIELONE ZAMÓWIENIA Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 106/2008 z dnia 15 stycznia

Bardziej szczegółowo

Ekoetykietowanie Ekoznakowanie Ekolabeling

Ekoetykietowanie Ekoznakowanie Ekolabeling Ekoetykietowanie Ekoznakowanie Ekolabeling Certyfikacja jest postępowaniem, w którym niezależna strona trzecia udziela pisemnego zapewnienia, że proces/produkt/usługa spełnia specyficzne wymagania. Ekoetykietę

Bardziej szczegółowo

Najczęściej spotykane ekoznaki, zarówno na polskim, jak i europejskim rynku.

Najczęściej spotykane ekoznaki, zarówno na polskim, jak i europejskim rynku. Ekoznaki Ekoznakowanie to oznaczanie produktów ekologicznymi znakami towarowymi i tym samym sposób wywierania wpływu na rynek. Zakłada ono wyróżnianie pewnej grupy wyrobów spełniających określone wymagania

Bardziej szczegółowo

Ekooznaczenia i inne symbole w promocji postaw proekologicznych w reklamie

Ekooznaczenia i inne symbole w promocji postaw proekologicznych w reklamie Ekooznaczenia i inne symbole w promocji postaw proekologicznych w reklamie Determinanty skuteczności i efektywności kampanii w mediach dr Michał Makowski Dziekan Wydziału Zarządzania 1. Symbolika ekologiczna

Bardziej szczegółowo

Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej

Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej ODDZIAŁ CERTYFIKACJI WYROBÓW PRZEMYSŁOWY INSTYTUT AUTOMATYKI I POMIARÓW, WARSZAWA Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej Stefan Kosztowski Targi Poleko Poznań, październik

Bardziej szczegółowo

Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki

Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki Opracowanie z cyklu "Popularyzacja wiedzy" Małgorzata Szymańska-Brałkowska Małgorzata Z. Wiśniewska Ewa Malinowska Wydawca: Zakład Zarządzania

Bardziej szczegółowo

(Akty ustawodawcze) DYREKTYWY

(Akty ustawodawcze) DYREKTYWY 16.12.2011 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 334/1 I (Akty ustawodawcze) DYREKTYWY DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 2011/91/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oznaczeń lub oznakowań identyfikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Zielone Zamówienia Publiczne w Europie Biurowy sprzęt komputerowy (IT) Bałtycka Agencja Poszanowania Energii Sp. z o.o.

Zielone Zamówienia Publiczne w Europie Biurowy sprzęt komputerowy (IT) Bałtycka Agencja Poszanowania Energii Sp. z o.o. Zielone Zamówienia Publiczne w Europie Biurowy sprzęt komputerowy (IT) Bałtycka Agencja Poszanowania Energii Sp. z o.o. Zawartość Wprowadzenie Zużycie energii Etykiety Kryteria Koszt całkowity Rekomendacje

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 a Etykiety energetyczne

Załącznik nr 6 a Etykiety energetyczne Załącznik nr 6 a Etykiety energetyczne Jest to najpopularniejsza etykieta w Europie wprowadzona przez Komisję Europejską Wskazuje efektywność energetyczną produktu od A (najbardziej efektywny) do G (najmniej

Bardziej szczegółowo

Polskie Oznakowanie Ekologiczne EKO i Europejski ECOLABEL dla usług hotelarskich

Polskie Oznakowanie Ekologiczne EKO i Europejski ECOLABEL dla usług hotelarskich POLSKIE CENTRUM BADAŃ I CERTYFIKACJI S.A. Polskie Oznakowanie Ekologiczne EKO i Europejski ECOLABEL dla usług hotelarskich Dr inż. Joanna Tkaczyk Polskie Centrum Badań i Certyfikacji ul. Kłobucka 23A 02-699

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP SKLEP STACJONARNY I SPRZEDAŻ ONLINE Kryteria Certyfikatu Zielony Sklep zostały pogrupowane w zbiory, zgodnie z obszarem, którego dotyczą (centrala / punkt sprzedaży /

Bardziej szczegółowo

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Ewelina Kaatz-Drzeżdżon Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku marzec 2015 Nowy

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI Seminarium Informacyjno-promocyjne projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty środowiskowe

Certyfikaty środowiskowe Certyfikaty środowiskowe jako praktyczna realizacja zasad zrównoważonego rozwoju Gdynia, 23.05.2013 Agenda 1. O Fundacji Partnerstwo dla Środowiska 2. Program Czysty Biznes 3. Zielone Biuro 4. Przyjazny

Bardziej szczegółowo

Informacja z kontroli etykiet efektywności energetycznej dla zmywarek, urządzeń chłodniczych, pralek dla gospodarstw domowych III kw. 2013 r.

Informacja z kontroli etykiet efektywności energetycznej dla zmywarek, urządzeń chłodniczych, pralek dla gospodarstw domowych III kw. 2013 r. --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT tel (42) 636-03-57 ul. Gdańska 38 90-730 Łódź fax (42) 636-85-50

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Efektywnośd ekologiczna małych i mikroprzedsiębiorstw w Krakowie

Efektywnośd ekologiczna małych i mikroprzedsiębiorstw w Krakowie Efektywnośd ekologiczna małych i mikroprzedsiębiorstw w Krakowie Wsparcie udzielone przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru

Bardziej szczegółowo

Etykiety energetyczne. Informacje dla sprzedawców

Etykiety energetyczne. Informacje dla sprzedawców Etykiety energetyczne. Informacje dla sprzedawców Autorzy: Anna Bogusz, Michał Pyka Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii Koordynator projektu: Energy Saving Trust, United Kingdom 2015 Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Etykiety efektywności energetycznej na urządzeniach gospodarstwa. domowego. Dobry wybór - etykiety efektywności energetycznej

Etykiety efektywności energetycznej na urządzeniach gospodarstwa. domowego. Dobry wybór - etykiety efektywności energetycznej Etykiety efektywności energetycznej na urządzeniach gospodarstwa domowego Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii (FEWE) realizuje międzynarodowy projekt w ramach Programu SAVE prowadzonego

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

NA PRODUKTACH ŻYWNOŚCIOWYCH:

NA PRODUKTACH ŻYWNOŚCIOWYCH: EKOZNAKI Każdy z nas na co dzień ma wpływ na ilość oraz rodzaj wytwarzanych przez nasze gospodarstwa domowe odpadów. Do głównych elementów, które o tym decydują są codzienne zakupy. To jakie produkty wybierzemy,

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Oznakowanie żywności ekologicznej. Renata Lubas

Oznakowanie żywności ekologicznej. Renata Lubas Oznakowanie żywności ekologicznej Renata Lubas Postawy polskich konsumentów wobec żywności ekologicznej Postawy polskich konsumentów wobec żywności ekologicznej Motywy zakup żywności ekologicznaj walory

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIA. ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (WE) nr 106/2008. z dnia 15 stycznia 2008 r. (Wersja przekształcona)

ROZPORZĄDZENIA. ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (WE) nr 106/2008. z dnia 15 stycznia 2008 r. (Wersja przekształcona) 13.2.2008 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 39/1 I (Akty przyjęte na mocy Traktatów WE/Euratom, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Bardziej szczegółowo

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. PRZEDSIĘBIORSTW I PRZEMYSŁU Wytyczne 1 Bruksela, dnia 1.2.2010 r. - Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Kryteria UE dotyczące ekologicznych zamówień publicznych w odniesieniu do energii elektrycznej

Kryteria UE dotyczące ekologicznych zamówień publicznych w odniesieniu do energii elektrycznej Kryteria UE dotyczące ekologicznych zamówień publicznych w odniesieniu do energii elektrycznej Ekologiczne zamówienia publiczne (GPP) stanowią instrument dobrowolny. Niniejszy dokument zawiera kryteria

Bardziej szczegółowo

Unijne kryteria środowiskowe oraz regulacje związane z ZZP. Marcin Skowron Urząd Zamówień Publicznych Warszawa, 20.11.2014 r.

Unijne kryteria środowiskowe oraz regulacje związane z ZZP. Marcin Skowron Urząd Zamówień Publicznych Warszawa, 20.11.2014 r. Unijne kryteria środowiskowe oraz regulacje związane z ZZP Marcin Skowron Urząd Zamówień Publicznych Warszawa, 20.11.2014 r. ZESTAW UNIJNYCH KRYTERIÓW ŚRODOWISKOWYCH Komisja Europejska podjęła działania

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI edycja I eliminacje centralne 14 maja 2015 r. 9. Strategia polegająca na zaspokajaniu potrzeb klientów mało wrażliwych na

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP SKLEP INTERNETOWY/SPRZEDAŻ ONLINE Kryteria Certyfikatu Zielony Sklep zostały pogrupowane w zbiory, zgodnie z obszarem, którego dotyczą (centrala / punkt sprzedaży / sprzedaż

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie rozporządzenia w sprawie wzajemnego uznawania do suplementów diety

Zastosowanie rozporządzenia w sprawie wzajemnego uznawania do suplementów diety KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. PRZEDSIĘBIORSTW I PRZEMYSŁU Wytyczne 1 Bruksela, dnia 1.2.2010 r. - Zastosowanie rozporządzenia w sprawie wzajemnego uznawania do suplementów diety 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Znakowanie kosmetyku nowe przepisy. mgr Katarzyna Kobza - Sindlewska

Znakowanie kosmetyku nowe przepisy. mgr Katarzyna Kobza - Sindlewska Znakowanie kosmetyku nowe przepisy. mgr Katarzyna Kobza - Sindlewska Rozporządzenie parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. rozdział VI Informacje dla konsumenta art.

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA. Promocja projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego.

PROMOCJA. Promocja projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego. Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Europejskiego Funduszu Społecznego PROMOCJA Promocja projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego. Listopad 2009 Publikacja współfinansowana

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

IX Konferencja Zielone Zamówienia Publiczne. Zakup ogumienia do pojazdów z wykorzystaniem etykiet dla opon

IX Konferencja Zielone Zamówienia Publiczne. Zakup ogumienia do pojazdów z wykorzystaniem etykiet dla opon IX Konferencja Zielone Zamówienia Publiczne Zakup ogumienia do pojazdów z wykorzystaniem etykiet dla opon Nowe podejście do zamówień Podmioty sektora publicznego realizując cele przed nimi postawione poprzez

Bardziej szczegółowo

Biurowy sprzęt komputerowy Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP)

Biurowy sprzęt komputerowy Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) Biurowy sprzęt komputerowy Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) Niniejsza karta produktu stanowi część zestawu narzędzi szkoleniowych Komisji Europejskiej w zakresie GPP, który

Bardziej szczegółowo

Zbieraj z nami zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny oraz zużyte baterie!

Zbieraj z nami zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny oraz zużyte baterie! Zbieraj z nami zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny oraz zużyte baterie! W numerze: 2-3 4 Zasady postępowania ze zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym Eko-Marsz 5 I Ty naładuj się pozytywnie

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Gdańsk, 2012 Zarządzanie planem gospodarki odpadami Warunkiem realizacji planu gospodarki odpadami jest ustalenie systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

Spotkanie komitetu KOŚ

Spotkanie komitetu KOŚ Polska Izba Informatyki i Telekomunikacji Spotkanie komitetu KOŚ Warszawa, 14 listopada 2012 2012, PIIT Agenda Omówienie prac nad implementacją przekształconej dyrektywy o zużytym sprzęcie elektrycznym

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 17 grudnia 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 17 grudnia 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 8 534 Poz. 32 32 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 17 grudnia 2010 r. w sprawie procedur oceny zgodności wyrobów wykorzystujących energię oraz ich oznakowania 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów. Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ

Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów. Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ Plan prezentacji Znaczenie bezpieczeństwa produktów w zjednoczonej Europie Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016

ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016 ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016 Nr lekcji Temat Osiągnięcia ucznia 1 Lekcja organizacyjna. Zapoznanie z programem i PZO. 2 Produkt w ujęciu marketingowym

Bardziej szczegółowo

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K ĆWICZENIA 2 Charakterystyka wybranej działalności gospodarczej: 1. Stosowane surowce, materiały, półprodukty, wyroby ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

Energia elektryczna. Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) 1 Zakres zastosowania

Energia elektryczna. Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) 1 Zakres zastosowania Energia elektryczna Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) Niniejsza karta produktu stanowi część zestawu narzędzi szkoleniowych Komisji Europejskiej w zakresie GPP, który można pobrać

Bardziej szczegółowo

Oświadczenia LegalSource TM oraz procedury dotyczące ich stosowania

Oświadczenia LegalSource TM oraz procedury dotyczące ich stosowania Oświadczenia LegalSource TM oraz procedury dotyczące ich stosowania Procedura NEPCon 1 5 lutego 2014 Wersja 1 Program NEPCon LegalSource Rodzaj dokumentu: Zakres: Status dokumentu: Procedura NEPCon Międzynarodowy

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

TAURON EKO Biznes. produkt szyty na miarę. Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego

TAURON EKO Biznes. produkt szyty na miarę. Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego produkt szyty na miarę Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego Warsztaty energetyczne 2013 Idea produktu Propozycja współpracy Idea produktu Zamiarem TAURON Sprzedaż jest propagowanie

Bardziej szczegółowo

CZY ZASYPIĄ NAS ŚMIECI? CZĘŚĆ II

CZY ZASYPIĄ NAS ŚMIECI? CZĘŚĆ II 5 CZY ZASYPIĄ NAS ŚMIECI? CZĘŚĆ II CELE OGÓLNE: zrozumienie roli człowieka w środowisku przyrodniczym poznanie zagrożeń dla środowiska ze strony człowieka uświadomienie własnej odpowiedzialności za stan

Bardziej szczegółowo

Dystrybucja. - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją

Dystrybucja. - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją Dystrybucja - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją Funkcje dystrybucji: Koordynacyjne polegające na: określeniu długości,

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Zagadnienia, problemy, wskazania Opracował: mgr inż. Jerzy Piszczek Katowice, grudzień 2009r. I. WPROWADZENIE Praktyczna realizacja zasad zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Zielone Zamówienia Publiczne w Europie

Zielone Zamówienia Publiczne w Europie Zielone Zamówienia Publiczne w Europie Bałtycka Agencja Poszanowania Energii Sp. z o.o. Zawartość Zielone Zamówienia Publiczne i Zrównoważone Zamówienia Zielone Zamówienia publiczne (GPP) w praktyce Ramy

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Podstawowe akty prawne dotyczące opakowań do żywności

Podstawowe akty prawne dotyczące opakowań do żywności Podstawowe akty prawne dotyczące opakowań do żywności 1. Rozporządzenie ( WE) Nr 1935 /2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 października 2004r. w sprawie materiałów i wyrobów przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Działania marketingowe

Działania marketingowe Działania marketingowe Czyli jak sprzedać produkt Urszula Kazalska 1 Marketing Nazwa- od słowa market- rynek. Czyli marketing związany jest z wszelkiego rodzaju interakcjami jakie zachodzą pomiędzy kupującymi

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

3. Ekoznakowanie towarów w Polsce i Unii Europejskiej i inne znaki informacyjne dla konsumenta

3. Ekoznakowanie towarów w Polsce i Unii Europejskiej i inne znaki informacyjne dla konsumenta Opracowali: dr Mariusz Sołtysik mgr Violetta Sołtysik 3. Ekoznakowanie towarów w Polsce i Unii Europejskiej i inne znaki informacyjne dla konsumenta Scenariusz do wykorzystania na lekcjach geografii, biologii,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU:

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU: SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU WARSZTATY DLA NAUCZYCIELI PRZEDSIĘBIORCZOŚCI 31 stycznia 2012 r. dr Justyna Szumniak-Samolej Samolej mgr Maria Roszkowska-Śliż 6. BIZNES A ŚRODOWISKO PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE

Bardziej szczegółowo

gospodarowanie energią

gospodarowanie energią Konferencja pn. Racjonalne gospodarowanie energią 4 listopada 2010 roku Finansujący: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w ramach

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne. Dz. U. Nr 115, poz. 1229; 3. Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

Strategia GK "Energetyka" na lata 2015-2020

Strategia GK Energetyka na lata 2015-2020 Strategia GK "Energetyka" na lata 2015-2020 Szanowni Państwo, Serdecznie zachęcam do lektury, Adam Witek Prezes Zarządu GK Energetyka sp. z o.o. 2 Cele strategiczne Podstawowe oczekiwania wobec GK Energetyka

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

Podstawowe cele EU Kielce, 27 luty 2013

Podstawowe cele EU Kielce, 27 luty 2013 1 Nowe aspekty systemu zbierania i zagospodarowywania pokonsumpcyjnych odpadów opakowaniowych w świetle polskich zmian legislacyjnych -rola i odpowiedzialnośćproducenta w organizacji zbierania i przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Mój region w Europie

Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Mój region w Europie Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego Harmonogram konkursów 2013 Działanie 4.3 Rozwój komercyjnych e-usług. Nabór wniosków 27.05.2013 7.06.2013 Celem działania jest zwiększenie

Bardziej szczegółowo

LCA (life-cycle assessment) jako ekologiczne narzędzie w ulepszaniu procesów technologicznych

LCA (life-cycle assessment) jako ekologiczne narzędzie w ulepszaniu procesów technologicznych LCA (life-cycle assessment) jako ekologiczne narzędzie w ulepszaniu procesów technologicznych Toruń 2012 Ocena cyklu życia (Life Cycle Assessment - LCA) jest jedną z technik zarządzania środowiskowego.

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Marketing w turystyce

Marketing w turystyce Marketing w turystyce MT 7 Polityka cenowa w turystyce dr Edyta Gołąb-Andrzejak MSU4 sem. 3, MSU3 sem. 2 (zimowy), studia dzienne Gdańsk 2011-12 Szczególne rodzaje cen w turystyce TARYFA cena bezwzględnie

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 Załącznik 4 - Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 NR WNIOSKU KSI: INSTYTUCJA

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW

POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW WSTĘP Jednym z długoterminowych celów Fabryki Komunikacji Społecznej jest korzystanie z usług dostawców spełniających wymogi bezpieczeństwa,

Bardziej szczegółowo

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42 Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42 2 Instytucją zajmującą się kwestiami norm technicznych i jakościowych oraz ich standaryzacją jest Koreańska Agencja Standardów i Technologii, która

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD.

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Uczeń zna, wie, rozumie Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi Uwagi 1 Zapoznanie z programem

Bardziej szczegółowo

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Monika Dziadkowiec Dyrektor Generalna Warszawa, 5.07.2012 r. Ministerstwo Środowiska, poprzez współtworzenie polityki państwa, troszczy się o środowisko

Bardziej szczegółowo

Model Rozwoju Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstwa

Model Rozwoju Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstwa Model Rozwoju Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstwa Funkcjonalnośd umożliwienie dokonania ogólnej, a jednocześnie całościowej oceny (samooceny) zaangażowania społecznego firmy we wszystkich obszarach,

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA SPRZĘTU AGD

EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA SPRZĘTU AGD EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA SPRZĘTU AGD mgr inż. Arkadiusz Osicki Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii e-mail: office@fewe.pl Bełchatów 20.11.2007 Zakres prezentacji Wprowadzenie Potencjał

Bardziej szczegółowo

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Pytanie: Jak wykorzystać praktyczną wiedzę z zakresu wydawania decyzji środowiskowych w celu prawidłowej identyfikacji obszarów

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Green Cleaning. Ekologiczne i ekonomiczne sprzątanie budynków

Green Cleaning. Ekologiczne i ekonomiczne sprzątanie budynków Green Cleaning Ekologiczne i ekonomiczne sprzątanie budynków Dlaczego green? Green znaczy więcej niż ekologiczny green to zrównoważony rozwój. HECTAS jest jedną z wiodących firm - ruchomości w całej Europie.

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI. Jawor, 17 września 2011

ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI. Jawor, 17 września 2011 ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI Jawor, 17 września 2011 Marka jako pojęcie nazwa pojęcie znak symbol rysunek Kombinacja cech materialnych (funkcjonalnych) i niematerialnych, generowanych

Bardziej szczegółowo

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Załącznik 2 Numer karty BAS Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Aktualizacja "Planu gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Baranów Sandomierski" oraz "Założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię

Bardziej szczegółowo

Podajemy treść tego rozporządzenia, zamieszczonego przez Urząd Zamówień Publicznych na swej stronie internetowej.

Podajemy treść tego rozporządzenia, zamieszczonego przez Urząd Zamówień Publicznych na swej stronie internetowej. Nowe obowiązki dla zamawiających będących centralnymi organami rządowymi, wynikające z rozporządz Rozporządzenie weszło w życie 4 marca br. Podajemy treść tego rozporządzenia, zamieszczonego przez Urząd

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA. Kontroli poddano 96 partii (392 szt.) wyrobów wprowadzonych do obrotu handlowego po 1 maja 2004 roku, z czego:

INFORMACJA. Kontroli poddano 96 partii (392 szt.) wyrobów wprowadzonych do obrotu handlowego po 1 maja 2004 roku, z czego: INFORMACJA o wynikach kontroli sprzętu gospodarstwa domowego Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Poznaniu przeprowadził w I kw. 2009r. w województwie wielkopolskim 16 kontroli w placówkach handlowych

Bardziej szczegółowo

ZRÓWNOWAŻONA KONSUMPCJA I PRODUKCJA

ZRÓWNOWAŻONA KONSUMPCJA I PRODUKCJA ZRÓWNOWAŻONA KONSUMPCJA I PRODUKCJA Zrównoważony rozwój należy do najważniejszych celów Unii Europejskiej. W obliczu kurczących się zasobów naturalnych na świecie głównym wyzwaniem dla producentów i konsumentów

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNY. opis przedmiotu zamówienia

WSTĘPNY. opis przedmiotu zamówienia WSTĘPNY opis przedmiotu zamówienia 1. Przedmiot zamówienia PRZYGOTOWANIE KONCEPCJI KAMPANII PROMOCYJNO INFORMACYJNEJ POD ROBOCZYM TYTUŁEM: Pracownik socjalny, jego zawód i rola w województwie łódzkim 2.

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP Kryteria Certyfikatu Zielony Sklep zostały pogrupowane w 3 zbiory, zgodnie z obszarem, którego dotyczą (centrala / punkt sprzedaży) oraz z ich istotnością (obligatoryjne

Bardziej szczegółowo