ISBN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISBN 978-83-7775-293-7"

Transkrypt

1

2 Recenzent prof. zw. dr hab. HENRYK JANUSZEK Projekt okładki Marek Derbich Opracowanie komputerowe Emilia Kozłowska Utwór w całości ani we fragmentach nie może być powielany ani rozpowszechniany za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich. Materiał wydrukowano bez redakcji technicznej i językowej na odpowiedzialność autorów ISBN Copyright by Politechnika Poznańska, Poznań 2013 WYDAWNICTWO POLITECHNIKI POZNAŃSKIEJ Poznań, pl. M. Skłodowskiej-Curie 2 tel. (61) , faks (61) Wydanie I Druk: Esus Tomasz Przybylak ul. Południowa Plewiska

3 SPIS TREŚCI CONTENTS Wstęp... 7 Introduction Część I. Reformy emerytalne w krajach postsocjalistycznych oraz w innych państwach porównanie i wstępna ocena Part I. Pension reforms in post-socialist countries and in other countries a comparison and an initial assessment 1. Jarosław POTERAJ Zmiany w systemach emerytalnych w Europie w latach The changes in pension systems in Europe in years John A. TURNER Pension investors: complexity in advisory fee disclosures... Teoria złożoności i emerytalne fundusze inwestycyjne: strategiczna złożoność w ujawnianiu prowizji dla doradztwa finansowego 3. Bernard H. CASEY From pension funds to piggy banks: (perverse) consequences of the stability and growth pact since the crisis... Od funduszy emerytalnych do skarbonek: (perwersyjne) konsekwencje paktu stabilności i wzrostu podczas kryzysu 4. Jaroslav VOSTATEK Pension reform in Czechia: soft compulsion myths and lies... Reforma emerytalna w Czechach: mity i kłamstwa wokół polityki miękkiego przymusu Ján ŠEBO, Tomáš VIRDZEK Dismantling the myths about the pension funds performance from the saver s perspective Obalanie mitów na temat osiągnięć funduszy emerytalnych z punktu widzenia płatnika składek

4 4 Spis treści Contents 6. Jeko MILEV Bulgarian funded pension system risks and opportunities for the future generation retirees... Bułgarski model kapitałowego finansowania systemu emerytalnego zagrożenia i szanse dla przyszłych pokoleń emerytów 7. Kamila BIELAWSKA The impact of the fiscal situation on retreat from the mandatory pension funds in the countries of Central and Eastern Europe: the case study of Hungary and Poland... Wpływ sytuacji fiskalnej na odwrót od kapitałowych funduszy emerytalnych w krajach Europy środkowo-wschodniej (przypadek Polski i Węgier) 8. Marek SZCZEPAŃSKI Bezpieczeństwo dzięki zrównoważeniu wstępna ocena proponowanych zmian... Safety through balancing preliminary assessment of the proposed changes 9. Piotr MAZURUK Legal aspects of pension reform in the republic of Belarus... Prawne aspekty reformy systemu emerytalnego w republice Białoruś Część II. Ekonomiczno-finansowe aspekty reform emerytalnych Part II. Economic and financial aspects of pension reforms 10. Andrzej SOŁDEK Rola funduszy emerytalnych w finansowaniu gospodarki... The role of pension funds in financing the economy 11. Dorota OKSENIUK, Dobiesław TYMOCZKO Passive management the way of improving efficiency of pension funds... Zarządzanie pasywne sposób na zwiększenie efektywności funduszy emerytalnych

5 Spis treści Contents Adam SAMBORSKI Governance w funduszach emerytalnych, strategie inwestycyjne i ich rola w nadzorze korporacyjnym. Przykład otwartych funduszy emerytalnych... Pension fund governance, investment strategies, and their role in corporate governance. The case of Poland 13. Radosław KURACH Mandatory capital pension pillar why should we keep it alive?... Obowiązkowy kapitałowy filar emerytalny dlaczego nie powinniśmy go likwidować 14. Magdalena MOSIONEK-SCHWEDA Znaczenie otwartych funduszy emerytalnych dla Warszawskiej Giełdy Papierów Wartościowych S.A.... The importance of open pension funds for the Warsaw stock exchange Tomasz BRZĘCZEK Demograficzne, ekonomiczne i instytucjonalne determinanty funkcjonowania kapitałowych programów emerytalnych w Europie a porównywalność wyników badań... Demographical, economic and institutional determinants of funded pension plans operations in Europe and examinations comparability 16. Mira MACHOWIAK Czynniki determinujące porażkę III filaru w polskim systemie emerytalnym... Determinants of failure of the third pillar of Polish pension system Maciej SZCZEPANKIEWICZ Zastosowanie nowej analizy instytucjonalnej w ocenie reform emerytalnych... Use the new institutional analysis in the evaluation of pension reforms 273

6 6 Spis treści Contents Część III. Społeczne aspekty reform emerytalnych Part III. Social aspects of pension reforms 18. Agata BUDZYŃSKA, Małgorzata GAJOWIAK, Andżelika LIBERTOWSKA Social policy in the service of social capital... Polityka społeczna w służbie kapitału społecznego Agata BUDZYŃSKA, Małgorzata GAJOWIAK, Andżelika LIBERTOWSKA Polityka społeczna wobec osób starszych wybrane aspekty... Social policy toward old people chosen aspects Małgorzata GAJOWIAK Aktywność ludzi starszych w życiu społecznym i publicznym... Activity of old people in social and public life Małgorzata REMBIASZ Aktywność zawodowa osób w wieku emerytalnym wybrane problemy... The professional activity of persons in retirement age selected problems Sylwia WNUK, Monika BRENK Konsekwencje zdrowotne wydłużenia ustawowego wieku emerytanego... Health consequences of extending the statuatory retirement age Grażyna Teresa MILEWSKA Tadeusz ZABOROWSKI, Polityka społeczna a transformacja rynku pracy... The social policy but the transformation of the labour market 353

7 WSTĘP Reformowanie systemów emerytalnych stanowi swoiste signum temporis współczesnych społeczeństw. Jest to długi, zakrojony na kilkadziesiąt lat proces, który zwykle w trakcie realizacji ulega wielu modyfikacjom, a może być także zahamowany. Reformowanie systemów emerytalnych obarczone jest wysokim ryzykiem politycznym, a skutki trafnych decyzji, ale także błędów lub zaniechań w tej dziedzinie mogą być odczuwane przez całe pokolenia. Reformy emerytalne mają doniosłe znaczenie: w grę wchodzą nie tylko interesy milionów uczestników systemu emerytalnego (obecnych i przyszłych emerytów), ale także wpływ określonej konstrukcji systemu emerytalnego na stan gospodarki i finansów publicznych oraz redystrybucję dochodu między pokoleniem pracującym i pokoleniem, które zakończyło już swoją aktywność zawodową i ma prawo oczekiwać odpowiedniego zabezpieczenia finansowego na starość. Bez wątpienia istnieje potrzeba zobiektywizowanej i wielopłaszczynowej oceny dotychczasowego stanu realizacji reform emerytalnych realizowanych od lat 90 XX w. w państwach postosocjalistycznych. Wiele problemów związanych z reformowaniem systemów emerytalnych ma wymiar uniwersalny, choć w różnych krajach występują z różnym natężeniem i w różnych uwarunkowaniach. Dlatego do refleksji na ten temat warto zaprosić także ekspertów z innych państw, analizujących owe reformy niejako z boku, z innej perspektywy. Badania porównawcze reform emerytalnych z natury rzeczy powinny mieć charakter kompleksowy i być prowadzone z różnych punktów widzenia: nauki o polityce społecznej, finansów, makroekonomii, demografii, a także nauk prawnych. Taki też był zamysł niniejszej monografii, w której zamieszczono wyniki badań na temat reform emerytalnych naukowców oraz praktyków związanych z rynkiem emerytalnym z Czech, Słowacji, Bułgarii, Polski, skonfrontowane z poglądami autorów z USA i Wielkiej Brytanii. Oprócz porównania i wstępnej oceny reform emerytalnych realizowanych w państwach postsocjalistycznych oraz w innych krajach, czemu poświecono pierwszą część książki, w monografii znalazły się wyniki badań i refleksji na temat ekonomiczno-finansowych (część druga) oraz społecznych (część trzecia) aspektów reform emerytalnych. Warto w tym miejscu przypomnieć, jakie były przyczyny wprowadzenia reform emerytalnych w krajach postsocjalistycznych (w tym również w Polsce). Postępujący w krajach rozwiniętych gospodarczo proces demograficznego starzenia się społeczeństwa oraz rosnący udział wydatków na zabezpieczenie emerytalne w relacji do produktu społecznego wymusiły zmiany w tradycyjnych systemach emerytalnych, finansowanych na zasadzie umowy pokoleniowej (repartycji).

8 8 Wstęp W latach 90. ubiegłego stulecia i na przełomie XX i XXI w. w większości państw europejskich, ale także w innych krajach wprowadzono reformy emerytalne. Jedne z nich miały charakter parametryczny (np. wydłużenie ustawowego wieku emerytalnego), inne całościowy, systemowy. Pod wpływem doświadczeń państw Ameryki Łacińskiej oraz instytucji transnarodowych (takich jak np. Bank Światowy), ale także w uwzględnieniem krajowej specyfiki, w wielu państwach postsocjalistycznych do publicznego (bazowego) systemu emerytalnego wprowadzono segment kapitałowy (fundusze emerytalne), stanowiący uzupełnienie części systemu finansowanej na zasadzie repartycji (finansowanie wypłacanych świadczeń emerytalnych z wpłacanych na bieżąco składek lub podatków pokolenia pracującego). Częściowa prywatyzacja publicznych systemów emerytalnych wydawała się wówczas remedium na wzrastające ryzyko demograficzne, na które wrażliwe są systemy finansowane repartycyjnie. Bank Światowy w słynnym raporcie Averting the Old-Age Crisis z 1994 r. wręcz zalecał państwom postsocjalistycznym takie rozwiązanie. Systemy emerytalne składające się z kilku warstw (filarów) o różnych źródłach finansowania zapewnić miały większe bezpieczeństwo poprzez dywersyfikację ryzyka między państwo i rynek, zwiększyć stabilność finansową systemów emerytalnych, a także zapewnić adekwatność przyszłych świadczeń emerytalnych oraz zmniejszą obciążenie finansów publicznych dopłatami do systemów emerytalnych. Wydawało się wówczas (lata 90 XX w.), że zastosowanie odpowiedniej strategii inwestycyjnej przez prywatne instytucje finansowe zarządzające funduszami emerytalnymi oraz nadzór ze strony regulatorów finansowych w poszczególnych krajach pozwolą kontrolować ryzyko inwestycyjne występujące w finansowanych kapitałowo warstwach (filarach) systemów emerytalnych. Dodatkową korzyść miało stanowić zwiększenie oszczędności w gospodarce oraz pobudzenie rozwoju rynków finansowych dzięki inwestycjom realizowanym przez fundusze emerytalne. Jak się później okazało, twórcy reform emerytalnych w wielu krajach najwyraźniej nie doszacowali kosztu przejścia od jednofilarowego systemu repartycyjnego do mieszanego systemu repartycyjno-kapitałowego (tam, gdzie takie mieszane systemy powstały). Trwające przez kilkadziesiąt lat współistnienie starego jednofialarowego publicznego systemu emerytalnego z nowym systemem wielofilarowym powoduje, że refinansowanie ubytku składek emerytalnych odprowadzanych do segmentu kapitałowego wymaga dopłat z budżetu państwa i wpływa na zwiększenie długu publicznego. Taka sytuacja wystąpiła m.in. w Polsce, co ujawniło się już po kilkunastu latach wdrażania systemowej reformy emerytalnej z 1999 r. Doświadczenia globalnego kryzysu finansowego z lat w tym znaczący spadek wartości aktywów emerytalnych w większości państw OECD doprowadziły do reorientacji, a wielu krajach do całkowitej (na Węgrzech) lub częściowej (w Polsce) redukcji kapitałowej warstwy systemów emerytalnych. Nota bene w Polsce proces ten nie jest zakończony, gdyż poddane przez rząd latem 2013 r. publicznej dyskusji trzy warianty zmian w publicznym systemie emerytalnym zakładają de facto szybszą lub późniejszą likwidację otwartych funduszy eme-

9 Wstęp 9 rytalnych. W innym kierunku poszła reforma emerytalna w Czechach, podstawą finansowania systemu emerytalnego pozostaje umowa pokoleniowa (repartycja), a dopiero niedawno stworzono możliwość dobrowolnego przeniesienia części składek do funduszy emerytalnych, z czego jak dotąd skorzystało niewielu uczestników systemu emerytalnego. Czy zatem powrót do finansowania repartycyjnego i monopolu państwa w systemie zabezpieczenia emerytalnego jest rozwiązaniem właściwym? Czy idea podziału ryzyka w systemach emerytalnych między państwo a rynek jest nadal aktualna, czy też straciła rację bytu? Czy finansowane kapitałowo warstwy systemów emerytalnych są niepotrzebne, a ich wpływ na stan publicznych szkodliwy? Są to pytania o fundamentalnym znaczeniu zarówno w wymiarze praktycznym, jak i teoretycznym. Niniejsza publikacja pomyślana jest jako przyczynek do dyskusji nad reformowaniem systemów emerytalnych. Jesteśmy ciekawi opinii Czytelników, które prosimy przesyłać na adres redaktora naukowego tej publikacji:

10 10 Wstęp

11 INTRODUCTION Reforming pension systems is a kind of signum temporis of modern societies. It is a long comprehensive process taking several years, usually undergoing modifications in progress and it can also be inhibited. Reforming the pension system is burdened with high political risk and the effects of good decisions, but also errors or omissions in this area may be felt for generations. Pension reforms are of major importance: at stake is not only the interest of millions of participants of the pension system (current and future retirees), but also the impact of a particular structure of the pension system on the state of the economy and public finances and the redistribution of income between the working generation and the generation that has already finished its professional activity and holds the right to expect adequate financial security in old age. Without doubt, there is a need for objectified and multifaceted assessment of the current state of pension reforms which have been implemented since the 1990s in post-socialist countries. Many of the problems of reforming pension systems have universal dimension, though to varying degrees and in different conditions in different countries. Therefore, experts from other countries should also be invited to discussion as they tend to analyze such reforms from a different perspective. A comparative study of pension reforms should be comprehensive in nature and it should be conducted taking into consideration different points of view: the science of social policy, finance, macroeconomics, demographics, as well as legal sciences. This has also been the idea behind this monograph which presents the results of studies on pension reforms conducted by researchers and practitioners of pension market from the Czech Republic, Slovakia, Bulgaria, Poland, and confronted with the views of the authors from the U.S. and the UK. In addition to the comparison and the initial assessment of pension reforms implemented in the post-socialist countries and other countries (to which the first part of the book was devoted) the monograph includes the results of research and reflections on the economic and financial (part two) and social (part three) aspects of pension reforms. It is worth mentioning the reasons for pension reforms in post-socialist countries (including Poland). The process of demographic aging in economically developed states and the increasing share of expenditure on retirement security in relation to social product forced changes in traditional pension systems financed on the basis of the intergenerational contract (PAY-AS-YOU-GO). In the 1990s and at the turn of the twentieth and the twenty-first century most European countries (but also other countries) introduced pension reforms. Some of them were of parametric character (e.g. extension of retirement age), others of holistic or systemic character.

12 12 Introduction Under the influence of the experience of Latin American countries and transnational institutions (such as World Bank), but also taking into account national specificities, many post-socialist countries, along with a public (basic) pension scheme, also introduced a capital segment (pension funds) to complement the system financed on the basis of apportionment (funding of pension payments with premiums or taxes provided by working generations PAY-AS-YOU-GO). The partial privatization of public pension schemes seemed to be the remedy for the increasing demographic risk to which PAY-AS-YOU-GO systems remain quite prone. The World Bank in its famous report, "Averting the Old-Age Crisis" of 1994 actually recommended such a solution to post-socialist countries. Pension schemes consisting of several layers (pillars) of various funding sources were supposed to provide greater security through the diversification of risk between the state and the market, increasing their financial stability and ensure the adequacy of future pension benefits and reduce the burden on public finances. It seemed at that time (the 1990s) that using an appropriate investment strategy by private financial institutions managing pension funds and oversight by financial regulators in each country, would control the investment risk present in the fully funded layers (pillars) of pension schemes. An additional benefit was supposed to be an increase in savings in the economy and the stimulation of the development of financial markets through investments made by pension funds. As it turned out, the creators of pension reforms in many countries clearly underestimated the cost of moving from a single pillar PAYG scheme to a mixed scheme (in places where such mixed systems got introduced). Several decades of ongoing coexistence of single pillar public pension schemes and the new multipillar scheme cause a situation when the refinancing of pension contributions discharged to a fully-funded segment requires subsidies from the state budget and increases public debt. Such a situation took place in Poland and it was exposed a few years after the implementation of the reform of the pension system of The experience of the global financial crisis of including a significant decline in the value of pension assets in most OECD countries led to a reorientation, and in many countries to full (Hungary) or partial (in Poland) reduction in the capital layer of pension schemes. Incidentally, in Poland the process is not complete, as the three variants of changes in the public pension scheme proposed for public discussion by the government in the summer of 2013 assume de facto quicker or slower liquidation of pension funds. Pension reform in the Czech Republic went in the other direction and there the generational contract remains the basis for the financing of the pension scheme and only recently have they allowed for the voluntary transfer of contributions to pension funds, of which so far - just a few participants of the pension scheme have benefited. So, is the return to the PAYG financing and the monopoly of the state in pension scheme the right solution? Is the idea of risk-sharing between the state and the market still valid or has it lost the reason for existence? Are the funded layers un-

13 Introduction 13 necessary and their impact on the public harmful? These are the questions of fundamental importance both in practice and theory. This publication is meant to be a contribution to the debate on reforming pension schemes. We are interested in readers opinions and we encourage readers to submit comments to the scientific editor of this publication:

14 14 Introduction

15 Część I Reformy emerytalne w krajach postsocjalistycznych oraz w innych państwach porównanie i wstępna ocena Part I Pension reforms in post-socialist countries and in other countries a comparison and an initial assessment

16 16

17 Jarosław POTERAJ * ZMIANY W SYSTEMACH EMERYTALNYCH W EUROPIE W LATACH Celem badawczym opracowania jest odnalezienie różnic i podobieństw w zakresie modyfikowania systemów emerytalnych w ostatnich latach pomiędzy krajami Europy Zachodniej i Europy Środkowo-Wschodniej. Prezentując przegląd dokonywanych w badanym okresie zmian autor dokonuje ich systematyzacji, wyróżniając, jako dwie zasadnicze kategorie: 1) zmiany bieżące, odnoszące się do redukcji długu i deficytu, oraz 2) zmiany trwałe, dotyczące poprawy stabilności programów publicznych. We wnioskowaniu autor wskazuje, że cechą wspólną i najczęściej stosowanym lekarstwem na problemy systemów emerytalnych w badanych grupach krajów stało się powszechnie podwyższanie wieku emerytalnego. Zróżnicowanie polegało z kolei na tym, że w krajach Europy Środkowo-Wschodniej często występowało przenoszenie części składki emerytalnej z filarów kapitałowych do filarów repartycyjnych, natomiast w krajach Europy Zachodniej występowały działania władzy publicznej ochraniające uczestników tych schematów zawodowych przed możliwą w warunkach kryzysu niewypłacalnością organizatorów. Słowa kluczowe: emerytura, systemy emerytalne, reformy emerytalne 1. WPROWADZENIE Objawiony 15 września 2008 roku, spektakularnym upadkiem banku inwestycyjnego Lehman Brothers [Berenson 2008], początek światowego kryzysu finansowego doprowadził w kolejnych latach do znaczących zmian w dynamice wzrostu gospodarczego we wszystkich krajach europejskich. Zmiany te w oczywisty sposób zaczęły wpływać na funkcjonowanie publicznych systemów emerytalnych w tych krajach. W opublikowanej właśnie we wrześniu 2008 roku książce o systemach emerytalnych w krajach Unii Europejskiej [Poteraj 2008] autor poddał szczegółowej analizie funkcjonowanie systemów emerytalnych we wszystkich 27 krajach Unii Europejskiej według stanu na początek roku Dynamika zmian w systemach emerytalnych we wszystkich, nie tylko należących do Unii * Państwowa Wyższa Szkoła Informatyki i Przedsiębiorczości w Łomży.

18 18 Jarosław Poteraj Europejskiej, krajach europejskich z ostatnich lat wymaga kolejnego opracowania. Powstałe w ostatnich latach cząstkowe opracowania dotyczące tych zmian [Chłoń- Domińczak 2010], [Owczarek 2011] i [SSA 2012a] także wymagają aktualizujących uzupełnień. Autor podjął już wcześniejszą próbę takiego opracowania [Poteraj 2012], a niniejszy tekst stanowi aktualizację tamtego, niepublikowanego dotąd materiału. W niniejszym artykule autor podejmuje próbę analizy porównawczej zmian w systemach emerytalnych krajów Europy Zachodniej i Europy Środkowo-Wschodniej, poszukując w najnowszych próbach reformowania systemów emerytalnych różnic i podobieństw pomiędzy tymi grupami krajów. Celem badawczym opracowania jest zatem odnalezienie różnic i podobieństw w zakresie modyfikowania systemów emerytalnych w ostatnich latach pomiędzy krajami Europy Zachodniej i Europy Środkowo-Wschodniej. Jednocześnie autor stawia hipotezę, że najbardziej istotnym elementem podobieństw było powszechnie występujące podnoszenie ustawowego wieku emerytalnego. Przygotowując niniejsze opracowanie autor wykorzystywał dane statystyczne Eurostatu i materiały amerykańskiej Social Security Administration. W zakresie przeglądu zmian w europejskich systemach emerytalnych wykorzystane zostały informacje przedstawiane w comiesięcznym informatorze International Update [International Update ], wydawanym przez amerykańskie Social Security Administration z lat Artykuł rozpoczyna się od analizy uwarunkowań ekonomicznych, demograficznych i systemowych reform emerytalnych w Europie w ostatnich latach, a następnie zaprezentowano w nim podejmowane w latach działania reformatorskie. W kolejnych rozdziałach podjęto próbę wskazania różnic i podobieństw w reformowaniu systemów emerytalnych w badanych grupach krajów. W Podsumowaniu zawarto wnioski z przeprowadzonego badania i odniesienie do postawionej we wprowadzeniu hipotezy. 2. UWARUNKOWANIA EKONOMICZNE I SYSTEMOWE REFORM EMERYTALNYCH W EUROPIE OD ROKU Podstawowe parametry makroekonomiczne Funkcjonowanie publicznych systemów emerytalnych wiąże się w sposób oczywisty ze stanem gospodarki i finansów publicznych. Systemy emerytalne są jedynie sposobem wykorzystywania zasobów wytworzonych przez realną gospodarkę i poddawanych redystrybucji poprzez finanse publiczne. Te ostatnie w ostatnich latach borykają się z wieloma problemami, wśród których największe znacze-

19 Zmiany w systemach emerytalnych w Europie w latach nie ma powiększające się publiczne zadłużenie. W tabelach 1 i 2 przedstawiono zestawienie krajów Europy Środkowo-Wschodniej i Europy Zachodniej wg wartości relacji długu publicznego do PKB oraz dynamiki zmiany relacji długu publicznego do PKB w krańcowych latach badanego okresu, czyli w 2008 i w Tabela 1. Zestawienie krajów Europy Środkowo-Wschodniej wg wartości relacji długu publicznego do PKB oraz dynamiki zmiany relacji długu publicznego do PKB w latach 2008 i 2012 Kraj 2008 [%] 2012 [%] Kraj 2008 [%] 2012 [%] Dynamika zmiany Węgry 73,0 79,2 Rumunia 13,4 37,8 2,82 Polska 47,1 55,6 Litwa 15,5 40,7 2,63 Słowenia 22,0 54,1 Słowenia 22,0 54,1 2,46 Słowacja 27,9 52,1 Estonia 4,5 10,1 2,24 Czechy 28,7 45,8 Łotwa 19,8 40,7 2,06 Litwa 15,5 40,7 Słowacja 27,9 52,1 1,87 Łotwa 19,8 40,7 Czechy 28,7 45,8 1,60 Rumunia 13,4 37,8 Bułgaria 13,7 18,5 1,35 Bułgaria 13,7 18,5 Polska 47,1 55,6 1,18 Estonia 4,5 10,1 Węgry 73,0 79,2 1,08 Źródło: [Eurostat 2013a] W grupie krajów Europy Środkowo-Wschodniej najwyższy poziom relacji długu publicznego do PKB, zarówno w roku 2008, jaki 2012, miały Węgry, przy czym kraj ten wykazał także najniższy poziom dynamiki zmiany tej relacji w badanym okresie. Węgry istotnie różniły się poziomem badanej relacji od pozostałych krajów w tej grupie, szczególnie wyraźnie w roku Najniższy poziom badanej relacji wystąpił w roku 2008 w przypadku Estonii, Rumunii oraz Bułgarii, a kraje te utrzymały się w dolnej części zestawienia także w roku W roku 2012 wartość tej relacji wyraźnie wzrastała w porównaniu z rokiem 2008, w wielu krajach przekraczając ponad dwukrotnie poziom z roku Najwyższą dynamikę zmiany wykazała Rumunia, ale bardzo wysoką także Litwa i Słowenia. W grupie krajów Europy Zachodniej niekwestionowanym negatywnym liderem w zakresie poziomu badanej relacji była w obydwu latach Grecja, ale niewiele jej ustępowały takie kraje jak Włochy, Belgia i Portugalia, a w roku 2012 także Irlandia, która wykazała największą dynamikę zmiany badanej relacji. Najmniej zadłużonymi

20 20 Jarosław Poteraj relatywnie krajami były Luksemburg, Szwecja i Dania, spośród których największą dynamikę wzrostu miały Luksemburg i Dania, a Szwecja, jako jedyny kraj wykazała ujemną dynamikę wzrostu badanej relacji. Bardzo wyraźne zmiany miały miejsce w oprócz wspomnianej już Irlandii, w Hiszpanii, na Cyprze i w Portugalii. Tabela 2. Zestawienie krajów Europy Zachodniej wg wartości relacji długu publicznego do PKB oraz dynamiki zmiany relacji długu publicznego do PKB w latach 2008 i 2012 Kraj 2008 [%] 2012 [%] Kraj 2008 [%] 2012 [%] Dynamika zmiany Grecja 112,9 156,9 Irlandia 44,5 117,6 2,64 Włochy 106,1 127,0 Hiszpania 40,2 84,2 2,09 Portugalia 71,7 123,6 Cypr 48,9 85,8 1,75 Irlandia 44,5 117,6 Portugalia 71,7 123,6 1,72 Belgia 89,2 99,6 W. Brytania 52,7 90,0 1,71 Francja 68,2 90,2 Finlandia 33,9 53,0 1,56 W. Brytania 52,7 90,0 Luksemburg 14,4 20,8 1,44 Cypr 48,9 85,8 Grecja 112,9 156,9 1,39 Hiszpania 40,2 84,2 Dania 33,4 45,8 1,37 Niemcy 66,8 81,9 Francja 68,2 90,2 1,32 Austria 63,8 73,4 Niemcy 66,8 81,9 1,23 Malta 60,9 72,1 Holandia 58,5 71,2 1,22 Holandia 58,5 71,2 Włochy 106,1 127,0 1,20 Finlandia 33,9 53,0 Malta 60,9 72,1 1,18 Dania 33,4 45,8 Austria 63,8 73,4 1,15 Szwecja 38,8 38,2 Belgia 89,2 99,6 1,12 Luksemburg 14,4 20,8 Szwecja 38,8 38,2 0,98 Źródło: [Eurostat 2013a] Warto także zauważyć, dokonując porównań między dwoma grupami krajów, że najbardziej zadłużony kraj spośród krajów Europy Środkowo-Wschodniej, czyli Węgry, znalazłby się w środku zestawienia dla krajów Europy Zachodniej, nawet za Francją, Wielką Brytanią czy Niemcami. Natomiast w zakresie dynamiki zmiany badanej relacji istotnych różnic nie było. Reasumując te wstępne rozważania, dotyczące skali zadłużenia krajów europejskich można oczekiwać, że w takich krajach, jak Węgry, Polska, Słowenia, Rumunia i Litwa, w pierwszej grupie, oraz Grecja, Włochy, Portugalia, Irlandia, Hiszpania i Cypr, w drugiej grupie, problemy w zakresie bezpieczeństwa finansów pu-

21 Zmiany w systemach emerytalnych w Europie w latach blicznych mogły się przenieść na obszar emerytur i spowodować znaczące zmiany w systemach emerytalnych tych krajów Podstawowe parametry demograficzne Kolejnym elementem, który niewątpliwie znacząco wpływa na funkcjonowanie publicznych systemów emerytalnych jest sytuacja demograficzna. W tabelach 3 i 4 zaprezentowano zestawienia krajów Europy Środkowo-Wschodniej i Europy Zachodniej wg wartości wskaźnika zależności pokoleniowej (65+/15-64) oraz prognozowanej dynamiki zmiany tego wskaźnika w latach 2010 i W grupie krajów Europy Środkowo-Wschodniej najwyższą wartość wskaźnika zależności pokoleniowej stwierdzić można było w roku 2010 w Bułgarii, na Łotwie i w Estonii. Natomiast w roku 2060 najwyższe wartości tego wskaźnika przewidywane są dla Łotwy, Rumunii i Polski. Relatywnie najkorzystniejsza sytuacja występowała w roku 2010 na Słowacji, a w prognozach na rok 2060 powinna mieć miejsce w Czechach, Estonii i na Litwie. Najwyższa dynamika zmiany w ciągu 50 lat nastąpić powinna na Słowacji, w Polsce i Rumuni, a na przeciwnym krańcu zestawienia znalazły się Estonia, Bułgaria i Węgry. Tabela 3. Zestawienie krajów Europy Środkowo-Wschodniej wg wartości wskaźnika zależności pokoleniowej (65+/15-64) oraz prognozowanej dynamiki zmiany tego wskaźnika w latach 2010 i 2060 Kraj 2010 [%] 2060 [%] Kraj 2010 [%] 2060 [%] Wskaźnik zmiany Łotwa 25,19 67,99 Słowacja 16,93 61,80 3,65 Rumunia 21,37 64,77 Polska 18,96 64,59 3,41 Polska 18,96 64,59 Rumunia 21,37 64,77 3,03 Słowacja 16,93 61,80 Łotwa 25,19 67,99 2,70 Bułgaria 25,44 60,32 Czechy 21,57 55,00 2,55 Węgry 24,20 57,81 Litwa 23,28 56,65 2,43 Słowenia 23,80 57,61 Słowenia 23,80 57,61 2,42 Litwa 23,28 56,65 Węgry 24,20 57,81 2,39 Estonia 25,18 55,54 Bułgaria 25,44 60,32 2,37 Czechy 21,57 55,00 Estonia 25,18 55,54 2,21 Źródło: [Eurostat 2013b]

22 22 Jarosław Poteraj Tabela 4. Zestawienie krajów Europy Zachodniej wg wartości wskaźnika zależności pokoleniowej (65+/15-64) oraz prognozowanej dynamiki zmiany tego wskaźnika w latach 2010 i 2060 Kraj 2010 [%] 2060 [%] Kraj 2010 [%] 2060 [%] Wskaźnik zmiany Niemcy 31,26 59,89 Malta 21,26 55,56 2,61 Portugalia 26,70 57,20 Cypr 18,64 47,57 2,55 Grecja 28,41 56,65 Hiszpania 24,69 56,37 2,28 Włochy 30,78 56,65 Luksemburg 20,43 45,05 2,21 Hiszpania 24,69 56,37 Irlandia 16,82 36,65 2,18 Malta 21,26 55,56 Portugalia 26,70 57,20 2,14 Austria 26,10 50,73 Holandia 22,82 47,47 2,08 Cypr 18,64 47,57 Grecja 28,41 56,65 1,99 Holandia 22,82 47,47 Austria 26,10 50,73 1,94 Finlandia 25,63 47,43 Niemcy 31,26 59,89 1,92 Francja 25,66 46,58 Finlandia 25,63 47,43 1,85 Szwecja 27,72 46,21 Włochy 30,78 56,65 1,84 Luksemburg 20,43 45,05 Francja 25,66 46,58 1,82 Belgia 26,03 43,83 Dania 24,87 43,52 1,75 Dania 24,87 43,52 W. Brytania 24,86 42,07 1,69 W. Brytania 24,86 42,07 Belgia 26,03 43,83 1,68 Irlandia 16,82 36,65 Szwecja 27,72 46,21 1,67 Źródło: [Eurostat 2013b] W przypadku krajów Europy Zachodniej w roku 2010 najwyższa wartość wskaźnika charakteryzowała Niemcy, Włochy i Grecję, a najniższa była w Irlandii i na Cyprze. Natomiast w prognozie na rok 2060 największe problemy demograficzne powinny się ujawnić w Niemczech, Portugalii, Grecji, we Włoszech, w Hiszpanii i na Malcie. W najlepszej relatywnie sytuacji są Irlandia, Wielka Brytania, Dania i Belgia. Przy analizie wskaźnika zmiany największa jego dynamika wystąpić powinna w przypadku Malty, Cypru i Hiszpanii, a stosunkowo bezpieczne są w tym zakresie Szwecja, Belgia i Wielka Brytania. Porównując sytuację demograficzną między grupami badanych krajów należy zauważyć, kraj o przewidywanej najwyższej wartości wskaźnika zależności w roku 2060, czyli Niemcy, w zestawieniu krajów Europy Środkowo-Wschodniej znalazłby się w środku badanej grupy, mając niższą wartość wskaźnika od takich krajów, jak Polska, Słowacja, czy Bułgaria.

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Dylematy polityki fiskalnej

Dylematy polityki fiskalnej Dylematy polityki fiskalnej Sytuacja finansów publicznych 2000-2011 2011 9% 8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0% 70% 3,0% 5,3% 5,0% 6,2% Saldo sektora general government (ESA 95, % PKB) 5,4% 4,1% 3,6% 1,9% Dług

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji?

Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji? Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji? Spotkanie na Brukselskiej jest realizowane w ramach projektu Utworzenie Centrum

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego Zarządzanie Publiczne, 4(16)/2011, s. 95 118 Kraków 2012 Published online June 29, 2012 Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Załącznik 5d. Dezaktywizacja osób w wieku okołoemerytalnym. Wstępne studium determinant dezaktywizacji zawodowej kobiet i mężczyzn cz.

Załącznik 5d. Dezaktywizacja osób w wieku okołoemerytalnym. Wstępne studium determinant dezaktywizacji zawodowej kobiet i mężczyzn cz. Załącznik 5d do raportu z badań: Dezaktywizacja osób w wieku okołoemerytalnym Wstępne studium determinant dezaktywizacji zawodowej kobiet i mężczyzn cz. III Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

ISTOTA I PRZYCZYNY ZMIAN STAWEK PODATKU VAT W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ W KONTEKŚCIE KRYZYSU FINANSÓW PUBLICZNYCH

ISTOTA I PRZYCZYNY ZMIAN STAWEK PODATKU VAT W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ W KONTEKŚCIE KRYZYSU FINANSÓW PUBLICZNYCH ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH Rafał ROSIŃSKI * ISTOTA I PRZYCZYNY ZMIAN STAWEK PODATKU VAT W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ W KONTEKŚCIE KRYZYSU FINANSÓW PUBLICZNYCH Zarys treści: W obliczu kryzysu

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

1. Nie przewiduje się przedłużenia okresu funkcjonowania przepisów art. 88 Karty Nauczyciela

1. Nie przewiduje się przedłużenia okresu funkcjonowania przepisów art. 88 Karty Nauczyciela Warszawa, 10 czerwca 2008 r. Stanowisko strony rządowej w odpowiedzi na pytania zadane w czasie spotkania przedstawicieli oświatowych związków zawodowych z przedstawicielami rządu w Ministerstwie Edukacji

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

CENNIK TELEFON. 15 zł 25 zł 50 zł 110,58 zł. bez ograniczeń. bez ograniczeń. bez ograniczeń. 0,06 zł. 0 zł. 0 zł. 0 zł. bez ograniczeń.

CENNIK TELEFON. 15 zł 25 zł 50 zł 110,58 zł. bez ograniczeń. bez ograniczeń. bez ograniczeń. 0,06 zł. 0 zł. 0 zł. 0 zł. bez ograniczeń. NAZWA ABONAMENTU OSZCZĘDNY KORZYSTNY KOMFORTOWY BEZ LIMITU 15 zł 25 zł 5 110,58 zł Darmowe minuty na rozmowy lokalne i międzystrefowe 1 usługa (TEL) 0 50 100 Darmowe minuty na rozmowy lokalne i międzystrefowe

Bardziej szczegółowo

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne)

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) Zakres przedmiotowy systemu zabezpieczenia społecznego wyznacza katalog ryzyk społecznych: choroby macierzyństwa

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition. Emerytury w skrócie: Polityka publiczna w krajach OECD Wydanie 2005

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition. Emerytury w skrócie: Polityka publiczna w krajach OECD Wydanie 2005 Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Summary in Polish Emerytury w skrócie: Polityka publiczna w krajach OECD Wydanie 2005 Podsumowanie w języku polskim W ciągu ostatnich

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu.

Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu. Zbigniew Długosz 92 Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej oraz samo rozszerzenie tej organizacji o nowych 10 członków budziło

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej (jako

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009)

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009) MINISTERSTWO GOSPODARKI OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 8 oraz I półrocze 9) DEPARTAMENT ANALIZ I PROGNOZ Warszawa, październik 9

Bardziej szczegółowo

Podwyższenie wieku emerytalnego

Podwyższenie wieku emerytalnego MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Podwyższenie wieku emerytalnego projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw Luty 2012 r. 1 Demografia Wskutek malejącej

Bardziej szczegółowo

CENNIK ŚWIADCZENIA USŁUG TELEFONII STACJONARNEJ ASTA-NET Cennik obowiązuje od 16.09.2013 r.

CENNIK ŚWIADCZENIA USŁUG TELEFONII STACJONARNEJ ASTA-NET Cennik obowiązuje od 16.09.2013 r. CENNIK ŚWIADCZENIA USŁUG TELEFONII STACJONARNEJ ASTA-NET Cennik obowiązuje od 16.09.2013 r. Usługa Pakiet Oszczędny Darmowe minuty: do 40 minut* PAKIETY TELEFONICZNE Cena brutto *Darmowe minuty na rozmowy

Bardziej szczegółowo

Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN

Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN Reformy systemów emerytalnych astabilność finansów publicznych KINGA KACZOR, MAGDALENA SIERADZAN Słowo wstępu Zabezpieczenie emerytalne obywateli to obowiązek konstytucyjny państwa Bezpieczeństwo systemu

Bardziej szczegółowo

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku.

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. System emerytalny składa się z trzech filarów. Na podstawie podanych niżej kryteriów klasyfikacji nowy system emerytalny

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 ISSN 1733-8670 ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 WYDZIAŁ INŻYNIERYJNO-EKONOMICZNY TRANSPORTU Anna Białas Motyl Przewozy ładunków transportem śródlądowym i praca przewozowa w krajach

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce?

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Wiktor Wojciechowski Invest Bank Jesienna Szkoła Leszka Balcerowicza listopad 2012 Plan wykładu: Czy w ostatnich latach tempo wzrostu gospodarki w

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI AKCJA - ZAGRANICZNA MOBILNOŚĆ SZKOLNEJ KADRY EDUKACYJNEJ W RAMACH PROJEKTÓW INSTYTUCJONALNYCH (VETPRO_COM) I. INFORMACJE OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Ludność Polski na tle Europy

Ludność Polski na tle Europy Ludność Polski na tle Europy Liczba mieszkańców Polski wynosiła w roku 2011 ok. 38,5 mln. Pod względem liczby mieszkańców Polska zajmuje 6 miejsce w Unii Europejskiej (8 miejsce w całej Europie). Według

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice

Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice Polskie Biuro Eurydice Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji ul. Mokotowska 43 Warszawa Warszawa, 6 lipca 2011 roku Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Emerytury. {Pensions}

Emerytury. {Pensions} Emerytury {Pensions} 182 CODZIENNE ŻYCIE W IRLANDII Istnieją trzy rodzaje emerytur państwowych. Dwie z nich oparte są na składkach płaconych jako część ubezpieczenia społecznego emerytura państwowa pomostowa

Bardziej szczegółowo

WYPŁATA EMERYTUR I RENT Z ZUS OSOBOM ZAMIESZKAŁYM ZA GRANICĄ

WYPŁATA EMERYTUR I RENT Z ZUS OSOBOM ZAMIESZKAŁYM ZA GRANICĄ Zakład Ubezpieczeń Społecznych WYPŁATA EMERYTUR I RENT Z ZUS OSOBOM ZAMIESZKAŁYM ZA GRANICĄ i Do kogo skierowana jest ulotka? Ulotka określa zasady wypłaty polskich emerytur, rent z tytułu niezdolności

Bardziej szczegółowo

Koszty budowy autostrad i dróg głównych w wybranych państwach europejskich

Koszty budowy autostrad i dróg głównych w wybranych państwach europejskich Warszawa, dnia 28 lipca 2011 r. Koszty budowy autostrad i dróg głównych w wybranych państwach europejskich Rozwinięta sieć dróg i autostrad jest dla każdego państwa miernikiem jego rozwoju bez dobrze rozwiniętej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 20-22 kwietnia 2012

Warszawa, 20-22 kwietnia 2012 Warszawa, 20-22 kwietnia 2012 Jak zwiększyć zatrudnienie osób starszych? wnioski z doświadczeń międzynarodowych Wiktor Wojciechowski Wiosenna Szkoła Leszka Balcerowicza 20 kwietnia 2012 roku Zakres wolności

Bardziej szczegółowo

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny Wyniki Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań 2002, 2011. Wskaźnik NEET w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej dr Lucyna Przezbórska-Skobiej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej w Agrobiznesie Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Zatrudnienie w UE: kobiety a mężczyźni Zatrudnienie kobiet rosło przy spadających wskaźnikach zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

C. 4 620,00 Euro z przeznaczeniem na organizację wymiany studentów i pracowników.

C. 4 620,00 Euro z przeznaczeniem na organizację wymiany studentów i pracowników. 16-400 Suwałki tel. (87) 562 84 32 ul. Teofila Noniewicza 10 fax (87) 562 84 55 e-mail: sekretariat@pwsz.suwalki.pl Zasady rozdziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa wrzesień 2012 r. Co ma potencjał zysku? wrzesień 2012 2 Sztandarowy subfundusz dla klientów banków spółdzielczych: UniStabilny

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje :

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje : Uczelniane zasady podziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej Programu LLP Erasmus) na działania zdecentralizowane Programu LLP Erasmus na rok akademicki 2011/12

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. 1 Kraje OECD: należące do Unii Europejskiej: Austria (AT), Belgia (BE), Dania (DK), Estonia (EE), Finlandia (FI), Francja (FR), Grecja (EL), Hiszpania

Bardziej szczegółowo

CENNIK OFERTY PLAY ONLINE NA KARTĘ Z MODEMEM

CENNIK OFERTY PLAY ONLINE NA KARTĘ Z MODEMEM CENNIK OFERTY PLAY ONLINE NA KARTĘ Z MODEMEM Cennik Usług Telekomunikacyjnych P4 sp. z o.o. obowiązuje od 23.08.2010 r. do odwołania (zmieniony dn. 01.07.2014 r.) Wszystkie ceny w niniejszym Cenniku podane

Bardziej szczegółowo

AMBASADY i KONSULATY. CYPR Ambasada Republiki Cypryjskiej Warszawa, ul. Pilicka 4 telefon: 22 844 45 77 fax: 22 844 25 58 e-mail: ambasada@ambcypr.

AMBASADY i KONSULATY. CYPR Ambasada Republiki Cypryjskiej Warszawa, ul. Pilicka 4 telefon: 22 844 45 77 fax: 22 844 25 58 e-mail: ambasada@ambcypr. AMBASADY i KONSULATY AUSTRIA Ambasada Republiki Austrii Warszawa, ul. Gagarina 34 telefon: 22 841 00 81-84 fax: 22 841 00 85 e-mail: warschau-ob@bmeia.gv.at Internet: www.ambasadaaustrii.pl BELGIA Ambasada

Bardziej szczegółowo

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne Zastrzeżenia prawne Zawartośd dostępna w prezentacji jest chroniona prawem autorskim i stanowi przedmiot własności. Teksty, grafika, fotografie, dźwięk, animacje i filmy, a także sposób ich rozmieszczenia

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Płaca minimalna rośnie, ale do Europy wciąż nam daleko

Płaca minimalna rośnie, ale do Europy wciąż nam daleko Płaca minimalna rośnie, ale do Europy wciąż nam daleko Przez 12 ostatnich lat najniższe wynagrodzenie w Polsce wzrosło ponad dwukrotnie. Jednak to wciąż stanowi niewiele ponad połowę średniej europejskiej.

Bardziej szczegółowo

PRZESYŁKI KURIERSKIE CENNIK USŁUG BUBALO

PRZESYŁKI KURIERSKIE CENNIK USŁUG BUBALO PRZESYŁKI KURIERSKIE CENNIK USŁUG BUBALO 01 Spis treści 1. Paczki Kraj.... Usługi dodatkowe kraj.... Paczki Europa Standard Pack.1. Usługa Standard..... Usługa Premium... 6 1. Paczki Europa Mega Pack.1.

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

Dodaj najnowszy element. Aktualne mapy drogowe i nowe punkty zainteresowania w aktualizacji nawigacji 2016 dają pełny obraz. Audi Oryginalne akcesoria

Dodaj najnowszy element. Aktualne mapy drogowe i nowe punkty zainteresowania w aktualizacji nawigacji 2016 dają pełny obraz. Audi Oryginalne akcesoria Dodaj najnowszy element. Aktualne mapy drogowe i nowe punkty zainteresowania w aktualizacji nawigacji 2016 dają pełny obraz. Audi Oryginalne akcesoria System nawigacji plus (RNS-D) System nawigacji (BNS

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2015 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Publikacja chroniona jest prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy

Bardziej szczegółowo