Polityka Zdrowotna. Ubezpieczenia zdrowotne. w polskim systemie ochrony zdrowia. Tom II grudzień 2004 < >

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Polityka Zdrowotna. Ubezpieczenia zdrowotne. w polskim systemie ochrony zdrowia. Tom II grudzień 2004 < 72345682 >"

Transkrypt

1 Polityka Zdrowotna Tom II grudzień 2004 Ubezpieczenia zdrowotne w polskim systemie ochrony zdrowia < >

2 I część konferencji Miedzeszyn, II część konferencji Augustów, Cykl czterech konferencji: POWODZENIE REFORMY SYSTEMU OCHRONY ZDROWIA W POLSCE - WARUNKI KONIECZNE UNIWERSYTET MEDYCZNY W ŁODZI KRAJOWY INSTYTUT UBEZPIECZEŃ Cykl czterech konferencji pod patronatem J. M. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi prof. dr hab. n. med. Andrzeja Lewińskiego Część I czerwca 2004 Finansowanie świadczeń. Rola procedur i standardów medycznych w konstrukcji koszyka świadczeń. HOTEL BOSS - Miedzeszyn Część II września 2004 Ubezpieczenia zdrowotne w polskim systemie ochrony zdrowia. HOTEL WARSZAWA - Augustów Cześć III listopada 2004 Status, rola i miejsce świadczeniodawców na rynku ochrony zdrowia obecnie i w przyszłości. PAŁAC LUBOMIRSKICH (sale Business Centre Club) Pl. Żelaznej Bramy 10 - Warszawa Cześć IV stycznia 2005 Racjonalne gospodarowanie lekami. HOTEL LITWOR - Zakopane Szczegółowe informacje na temat konferencji znajdują się na stronie: i Organizacja konferencji Elżbieta Jarmusz tel. (48)(22) , Marta Fryszer tel. (48)(22) , Dane teleadresowe Krajowy Instytut Ubezpieczeń ul. E. Plater 9/11, Warszawa fax: (48)(22) strona internetowa: III część konferencji listopada 2004 PAŁAC LUBOMIRSKICH W WARSZAWIE

3 Polityka Zdrowotna Tom II grudzień 2004 Ubezpieczenia zdrowotne w polskim systemie ochrony zdrowia

4 Adresy do korespondencji: 1) Warszawa, ul. E. Plater 9/11 III p., tel. (022) , fax. (022) , 2) Łódź, ul. Lindley a 6 Copyrihgt by Instytut Polityki Ochrony Zdrowia, Warszawa 2004 Adresy Wydawcy: 1) Warszawa, ul. E. Plater 9/11 III p., tel. (022) , fax. (022) , 2) Łódź, ul. Lindley a 6 Wydawnictwo: Krajowy Instytut Ubezpieczeń Warszawa, ul. Emilii Plater 9/11 tel.: (22) ; fax.: (22) ISBN Druk i oprawa: MWM Zakład Poligraficzny Wesoła / Stara Miłosna ul. Gościniec 132 tel. (22) ; fax (22) Projekt graficzny oraz skład DTP: Krzysztof Krawczyk Redakcja techniczna: E. Jarmusz, A. Barcikowska, A. Zmysłowska Nakład do 5000 egz. 4

5 Spis treści Słowo wstępne - o potrzebie ubezpieczeń zdrowotnych w polskim systemie ochrony zdrowia... Romuald Holly, Andrzej Lewiński Ubezpieczenia w polityce zdrowotnej i systemie ochrony zdrowia... Romuald Holly Uwarunkowania zastosowania rozwiązań ubezpieczeniowych w polityce zdrowotnej... Tadeusz Szumlicz, Barbara Więckowska Ubezpieczenie zdrowotne w świetle przyjętej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych... Wiktor Masłowski Główne bariery rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce... Ryszard Pukała Metody oceny stanu zdrowia i potrzeb zdrowotnych... Paweł Goryński, Bogdan Wojtyniak Zróżnicowanie wydatków gospodarstw domowych na ochronę zdrowia... Alina Baran Model portfela ubezpieczeń zdrowotnych... Grzegorz Brenda Kształtowanie produktu ubezpieczenia zdrowotnego... Krzysztof Łyskawa, Magdalena Osak Rozwój produktów ubezpieczeniowych w zakresie ochrony zdrowia w Europie i w Polsce Xenia Kruszewska Komercyjne, uzupełniające ubezpieczenia zdrowotne, chorobowe, wypadkowe i medyczne w Unii Europejskiej i innych, wybranych krajach Jacek Michalak Przygotowanie zakładów lecznictwa uzdrowiskowego do współpracy z krajowymi i zagranicznymi ubezpieczycielami w aspekcie kontraktowania świadczeń zdrowotnych Krystyna Radecka Model ubezpieczenia Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej case study Adam H. Pustelnik Rynek prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce oraz sprawowany nad nim nadzór Robert Stachura Nadzór nad prywatnymi ubezpieczeniami chorobowymi Marcin Kawiński ANEKS - tezy wystąpień konferencyjnych Zasady konstrukcji produktu ubezpieczenia zdrowotnego Andrzej Sośnierz Ubezpieczenia wzajemne w systemie ochrony zdrowia Krzysztof Kuszewski Założenia ubezpieczeń pielęgnacyjnych Andrzej Koronkiewicz Model dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w polskim systemie ochrony zdrowia Romuald Holly AN ATTEMPT TO THE RATIONALIZATION OF THE POLISH HEALTH POLICY (RESUME OF THE HEALTH POLICY, VOLUMES 1 AND 2) Jacek Michalak Nasi autorzy Polityka Zdrowotna grudzień 2/2004 5

6 Contents Introduction About the need for health insurance in the Polish health care system... Romuald Holly, Andrzej Lewiński Insurance in health policy and in the health care system... Romuald Holly Circumstances for implementation of insurance solutions in health policy... Tadeusz Szumlicz, Barbara Więckowska An attempt to define the basket of medical services in the Act on health care services financed from public funds... Wiktor Masłowski The main barriers for development of health insurance in Poland... Ryszard Pukała Methods for assessment of health condition and health needs... Paweł Goryński, Bogdan Wojtyniak Differentiation of households expenses on health care... Alina Baran The model of health insurance portfolio... Grzegorz Brenda Formation of health insurance product... Krzysztof Łyskawa, Magdalena Osak Development of insurance products in health care in Europe and Poland... Xenia Kruszewska Commercial, supplementary health, sickness, accident and medical insurance in the European Union and other, selected countries... Jacek Michalak Preparation of health resorts for cooperation with national and foreign insurers in health services Krystyna Radecka Model of insuring the Public Health Care Unit case study Adam H. Pustelnik Market of private health insurance in Poland and conducted supervision Robert Stachura Supervision over private sickness insurance Marcin Kawiński ANNEX summaries of speaches Principles for health insurance product formation Andrzej Sośnierz Mutual insurance in the health care system Krzysztof Kuszewski Assumptions for long-term care insurance Andrzej Koronkiewicz Model of supplemetary health insurance for the Polish health care system Romuald Holly AN ATTEMPT TO THE RATIONALIZATION OF THE POLISH HEALTH POLICY (RESUME OF THE HEALTH POLICY, VOLUMES 1 AND 2) Jacek Michalak Our authors Polityka Zdrowotna II, grudzień 2004

7 SŁOWO WSTĘPNE O POTRZEBIE UBEZPIECZEŃ ZDROWOTNYCH W POLSKIM SYSTEMIE OCHRONY ZDROWIA Romuald Holly, Andrzej Lewiński Drugi tom Polityki Zdrowotnej poświęcamy zagadnieniu ubezpieczeń zdrowotnych, które wyodrębniliśmy jako jedną z czterech kluczowych kwestii warunkujących efektywność wprowadzanych zmian w zakresie racjonalizowania systemu ochrony zdrowia w Polsce. Dobroczynny wpływ ubezpieczeń na efektywność każdego systemu ochrony zdrowia uznaje się już za prawdę tak oczywistą, iż poświęcenie tej kwestii ogólnopolskiej konferencji, na której najbardziej autorytatywni specjaliści tezę tę potwierdzają i na różne sposoby uzasadniają, można by uznać za przejaw zbędnej, scjentystycznej maniery. Można by, gdyby nasza polityka zdrowotna umożliwiała już włączenie ubezpieczeń do praktyki ochrony zdrowia. Niestety, rola ubezpieczeń w systemie ochrony zdrowia wciąż nie jest dostatecznie jednoznaczna... Co gorsza, okazuje się, że brak nam nawet racjonalnych przesłanek i argumentów, by postulaty nasze właściwie formułować i zasadnie bronić. Czy przede wszystkim potrzebujemy ubezpieczeń uzupełniających, komplementarnych, ponadpodstawowych, ponadstandardowych, o charakterze komercyjnym, wzajemnościowym...? Co naprawdę znaczą te terminy, którymi tak chętnie i tak często szermują politycy, naukowcy, rozmaici eksperci, a nade wszystko praktycy. A może należałoby przekształcić całą powszechną ochronę zdrowia w system faktycznie, a nie tylko z nazwy, ubezpieczeniowy? Celem naszej konferencji, z której najważniejsze teksty wystąpień zamieszczone zostały w niniejszym tomie, nie było podobnie zresztą jak i konferencji poprzedniej ogłoszenie jedynego remedium na problem chronicznych niedostatków naszego systemu ochrony zdrowia. Staraliśmy się raczej problem ten możliwie głęboko i wieloaspektowo zdiagnozować, niż silić się na jego ostateczne rozwiązanie. Zaproszeni prelegenci prezentowali nierzadko krańcowo odmienne stanowiska, prowokujące różnorakie niepokoje i wielowątkowe dyskusje. Dzięki temu jednak cel konferencji odpowiedzi na pytania, jakich ubezpieczeń potrzebujemy, jaką mogą one spełnić rolę w systemie ochrony zdrowia w Polsce, znacznie nam się przybliżyły. Dokonaliśmy w związku z tym przeglądu najważniejszych ryzyk utraty zdrowia, choroby, różnych rodzajów niesprawności oraz przeglądu kryteriów systematyzowania i kwalifikowania tych ryzyk. Rozważaniom tym towarzyszył wątek refleksji nad sposobami efektywnego zarządzania owymi ryzykami, nad metodami skutecznego ich neutralizowania. W tym właśnie kontekście rozważana była rola u bezpieczenia, jako jednego z najbardziej skutecznych instrumentów zarządzania ryzykami zdrowotnymi, a zarazem jednego z najbardziej właściwych sposobów uprawiania polityki zdrowotnej. W ramach prowadzonych debat dokonaliśmy też przeglądu potrzeb i oczekiwań społecznych związanych z ochroną zdrowia z punktu widzenia różnych metod i procedur pozyskiwania, gromadzenia i opracowywania danych na ten temat. Dzięki temu, konfrontując wyniki analiz systematycznie prowadzonych zarówno przez GUS, jak i ośrodki badania opinii publicznej, próbowaliśmy formułować przewidywania odnośnie do skali i charakteru ryzyk zdrowotnych, jak też ryzyk związanych z działalnością służb medycznych. Zastanawialiśmy się przy tym w jaki sposób wygospodarować środki gwarantujące ciągłość i właściwy standard pracy tym służbom, w tym szczególnie szpitalom, a również jak je chronić przed nieuchronną, rosnącą lawiną Polityka Zdrowotna II, grudzień

8 roszczeń. Wprawdzie odsetek pacjentów, doznających uszczerbku na zdrowiu w wyniku pobytu w szpitalach w krajach europejskich pozostaje na mniej więcej stałym poziomie 3-4 %, to jednak tylko na przestrzeni poprzedniego dziesięciolecia, liczba lekarzy, do których skierowane zostały roszczenia, wzrosła 13-krotnie, zaś kwota zasądzanych odszkodowań prawie 1000 %. Niestety, aktualna oferta usług ubezpieczeniowych, jakie mogłyby świadczyć polskie zakłady ubezpieczeń, okazuje się daleko niewystarczająca w stosunku do obecnych, realnych potrzeb i przewidywanych w najbliższej przyszłości oczekiwań, zarówno pacjentów (świadczeniobiorców) jak i świadczeniodawców tworzących strukturę organizacyjną podmiotów systemu ochrony zdrowia. Okazało się zatem, że włączenie ubezpieczeń do tego systemu nie jest jedynie kwestią dobrej woli ustawodawcy. Utwierdziliśmy się też w przekonaniu, że obecna sytuacja społeczna, polityczna, a nade wszystko ekonomiczna Polski, poniekąd skazuje nas na trwanie przy obecnym, opiekuńczo-zaopatrzeniowym systemie ochrony zdrowia. Jest to zatem stanowisko z wyboru negatywnego. Przyjmując je, z tym większą determinacją obstajemy przy tezie o pilnej konieczności racjonalizowania tego systemu poprzez przebudowę jego struktury i wprowadzenie doń mechanizmów istotnie poprawiających jego wydolność. Najprościej i z największym pożytkiem mogłoby to nastąpić właśnie poprzez dołączenie do obecnego systemu opiekuńczo-zaopatrzeniowego modułu ubezpieczeniowego. Tym samym zostałby przekształcony w system o charakterze opiekuńczo-zaopatrzeniowo-ubezpieczeniowym, tj. w taki system, jakie funkcjonują w większości krajów na świecie. Patroni medialni III części konferencji (Pałac Lubomirskich - Warszawa listopada 2004) Sponsorzy II części konferencji (Augustów września 2004) Romuald Holly, Andrzej Lewiński 8 Polityka Zdrowotna II, grudzień 2004

9 UBEZPIECZENIA W POLITYCE ZDROWOTNEJ I SYSTEMIE OCHRONY ZDROWIA Romuald Holly Zawarte w tytule pytanie w istocie dotyczy fundamentów polskiej polityki zdrowotnej i wynikającego stąd sposobu powszechnego zabezpieczenia zdrowotnego. Albowiem rola i miejsce ubezpieczeń w polityce zdrowotnej, wynikają z odpowiedzi na pytania nie tylko o charakter tej polityki czy jej sposób uprawiania, ale wręcz o jej imponderabilia, o najgłębszy sens podstawowych wartości, z których się wywodzi i które urzeczywistnia w praktyce życia społecznego. To właśnie owe wartości (zresztą niejednoznaczne już ze swej natury, jak na przykład zbiór kategorii pojęciowych określanych mianem humanistycznych), różnorodnie interpretowane, stają się fundamentem idei, założeń i argumentacji za przyjęciem określonej polityki zdrowotnej i wynikających z niej systemowych rozwiązań powszechnej ochrony zdrowia. Ostra polaryzacja poglądów i stanowisk w tym zakresie od lat stymuluje spory toczone zarówno przez naukowców jak też polityków i ich ekspertów. Co gorsza, spory te i wielowątkowe dyskusje istotnie uwikłane są w niejednoznaczności stosowanych przez adwersarzy terminów i kategorii pojęciowych. W szczególności dotyczy to kategorii pojęciowej, jaką jest ubezpieczenie, najczęściej wykorzystywane przez polityków jako uniwersalny wytrych lub co najmniej nadużywane (prawdopodobnie głównie ze względu na wyraźnie pozytywne w odczuciu społecznym zabarwienie emocjonalne tego terminu). Biorąc pod uwagę najważniejsze cele polityki zdrowotnej, które stanowią o sensie jej uprawiania, zarówno te rekomendowane w opracowaniach WHO, jak też artykułowane na inne sposoby 1, można przyjąć, że jej główną powinnością jest organizowanie powszechnego zabezpieczenia zdrowotnego. Zabezpieczenie, w tym rozumieniu, jest systemem pakietów świadczeń na rzecz poszczególnych grup i kategorii społecznych (środowiskowych, zawodowych, wiekowych...) w przypadku, gdy ich członkowie znajdą się w określonym położeniu (stanie, sytuacji), uznanym przez ustawodawcę, jako uprawniający do owych świadczeń. Ubezpieczenie natomiast jest zawsze od skutków powstałych w wyniku określonego, na ogół niepożądanego zdarzenia, sytuacji, stanu. Dzięki ubezpieczeniu otrzymujemy rekompensatę (najczęściej finansową) za poniesione szkody/straty i/ lub świadczenia kompensujące negatywne skutki utraty zdrowia, niepożądanego stanu lub sytuacji, w jakiej znaleźliśmy się. Ubezpieczenie zdrowotne może być zatem istotnym elementem zabezpieczenia. Powstaje tym samym pytanie, jakie winno być to ubezpieczenie, by możliwie najlepiej służyło (stanowiło możliwie skuteczną formę) zabezpieczenia przed ryzykiem choroby, utraty zdrowia, sprawności psychofizycznej i wszystkimi, wynikającymi stąd niepożądanymi skutkami. Jak już wspomniano, rola i miejsce ubezpieczeń w systemie Polityka Zdrowotna II, grudzień

10 ochrony zdrowia w ogromnym stopniu jest pochodną wciąż gorącej dyskusji o imponderabilia i sposób uprawiania polityki zdrowotnej. Czy świadomie, planowo sterować zabezpieczeniem zdrowotnym czy, innymi słowy, zarządzać ryzykami zdrowotnymi wedle kryteriów społeczno-ekonomicznych, a de facto politycznych, czy też rolę stymulatora procesów kompensowania skutków realizowania się ryzyk zdrowotnych pozostawić wolnemu rynkowi. Dylemat ten dotyczy zresztą nie tylko naszego kraju, aczkolwiek chyba tylko w Polsce, tak ważny instrument uprawiania polityki zdrowotnej, jaki stanowią ubezpieczenia, jest wykorzystywany tak marginalnie. Ubezpieczenia zdrowotne są elementem polityki zdrowotnej. Zatem ich los w pełni zależy od polityki zdrowotnej, a konkretnie był i jest dosłownie w rękach polityków. Co z tego wynikało i wynika każdy widzi. Co gorsza, za pozostawieniem ich wyłącznie w tych rękach przemawiają również niektóre autorytety. Umacnia się tym samym w doktrynie polskiej polityki zdrowotnej dominujący pogląd, że sterowanie ochroną zdrowia (zarządzanie społecznym ryzykiem utraty zdrowia) jest domeną polityki i polityków, zaś naukowcy i eksperci winni ustawiać co najwyżej kierunkowskazy, którymi ci politycy winni się kierować. W praktyce jednak owe kierunkowskazy zastępuje niczym nie ograniczony przetarg polityczny. W efekcie polityka zdrowotna, nie tylko zresztą w Polsce, stwarza jedynie pozory, że skutecznie kontroluje społeczne ryzyko utraty zdrowia i choroby. Brak efektywnej kontroli wynika głównie z uporczywego ponawiania nieskutecznych prób reformowania niesprawnych z założenia, formalnych, wręcz biurokratycznych mechanizmów funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Wiadomo zaś, że jakkolwiek reforma nie przyniesie znaczącej zmiany, tj. nie będzie skuteczna dopóty, dopóki nie zostanie przebudowana struktura całego systemu, choćby przez dołączenie doń nowych modułów istotnie zmieniających mechanizmy jego funkcjonowania. Bez wątpienia modułem takim może być właśnie ubezpieczenie. Ubezpieczenie bowiem racjonalizuje i metodycznie usprawnia tę kontrolę, czyni ją bardziej pewną, wiarygodną. Od kilku już lat kilkanaście polskich zakładów ubezpieczeń zapowiada wprowadzenie na rynek ubezpieczeń zdrowotnych (już przed 13 laty próbę taką podjęła łódzka Westa). Były to jednak próby bardzo nieśmiałe, głównie dotyczące ubezpieczeń wypadkowych, jak na przykład moduły w ubezpieczeniach grupowych i indywidualnych na życie, a także (głównie) produkty quasi zdrowotne, gwarantujące wypłatę określonych kwot w przypadku pobytu w szpitalu lub zachorowania na określoną chorobę. Tak więc funkcją dotychczasowych ubezpieczeniowych produktów ochrony zdrowia jest finansowe zadośćuczynienie (limitowane wysokością sumy ubezpieczenia) z powodu choroby, wypadku, pobytu w szpitalu itp. okoliczności, nie zaś ułatwienie dostępu do usługi medycznej o określonej procedurze i standardzie oraz pokrycie jej faktycznych kosztów. Trzeba otwarcie powiedzieć, że praktyki te nie sprzyjały upowszechnianiu idei ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce lub wręcz ideę tę wypaczały. W takiej postaci na pewno nie mogły być traktowane przez jakąkolwiek politykę zdrowotną jako instrument kształtowania systemu ochrony zdrowia, czy nawet istotny element tego systemu. Wiadomo zaś, że ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce dopóty wprowadzić się nie da, dopóki w ustawie i stosownych rozporządzeniach wykonawczych nie określimy koszyka świadczeń na użytek powszechnej opieki zdrowotnej, nie stworzymy sieci obejmującej przynajmniej około 200 szpitali i kilkanaście klinik stosujących te same procedury medyczne i zdolnych do wykonywania świadczeń w standardzie oczekiwanym przez ich potencjalnych pacjentów a zarazem klientów zakładów ubezpieczeń. Zakłady ubezpieczeń wreszcie stworzyć muszą ofertę usługową (produktową) znacznie wykraczającą poza dotychczasowe propozycje rekompensat finansowych za pobyt w szpitalu, za utracone zdrowie, życie czy zachorowanie na określoną chorobę. Muszą wychynąć z, marginalnego w istocie, zaułka niszy ubezpieczeń zdrowotnych, zresztą skutecznie już zajętego i okupowanego przez firmy abonamentowe... Muszą wyjść ze zróżnicowaną ofertą świadczeń szpitalnych, rehabilitacyjno-uzdrowiskowych, pielęgnacyjnych. Musi to być wreszcie oferta o charakterze świadczenia niesubstytucyjnego (niekonkurencyjnego w stosunku do puz ) a uzupełniającego komplementarnego i suplementarnego. Dopóki taka oferta się nie pojawi, trudno mówić o autentycznych, uzupełniających ubezpieczeniach zdrowotnych w Polsce. Takich ubezpieczeń w Polsce po prostu jeszcze nie ma, a czegoś, co jeszcze nie istnieje, nie można od tak po prostu wprowadzić do obecnego systemu ochrony zdrowia. Ubezpieczenia mogą zatem stanowić zarówno ważny, efektywny instrument polityki zdrowotnej, jak też wartość (formułowanej uniwersalnej, etycznej zasady i moralnej powinności), która w zoperacjonalizowanej postaci wyraża się właśnie w idei ubezpieczenia, tj. mechanizmem gwarantowania członkom społeczności stosownej pomocy w przypadku, gdy pomocy takiej potrzebują, pod warunkiem jednak, że członkowie owej społecznej zbiorowości wnoszą wkład, najczęściej finansowy i przeważnie proporcjonalny lub w inny sposób odpowiedni do ryzyka i dzięki temu stają się beneficjantami owej pomocy. Mówiąc o ubezpieczeniach zdrowotnych w szerokim rozumieniu tego terminu mamy do czynienia z ubezpieczeniami od skutków tych wszystkich ryzyk, które realizując się, powodują utratę zdrowia (w najszerszym jego rozumieniu). Przyjmując kryteria przedmiotowe i/lub przyczynowe mamy więc do czynienia z takimi ryzykami jak: - ryzyko utraty zdrowia, 10 Polityka Zdrowotna II, grudzień 2004

11 - ryzyko choroby, - ryzyko uszkodzenia ciała (rozstroju) w wyniku nieszczęśliwego wypadku, - ryzyko utraty sprawności fizycznej i/lub psychicznej (okresowej/ stałej, w wyniku choroby, wypadku, zużycia materiału ), - czasowej niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia. Z punktu widzenia przedstawionego tutaj kryterium oddzielnie traktować należy tzw. ryzyka i ubezpieczenia medyczne ubezpieczenia ryzyk infrastruktury ochrony zdrowia: szpitali, lekarzy, pielęgniarek oraz ubezpieczenia farmakologiczne. Traktując ubezpieczenia jako instrumenty polityki zdrowotnej, możemy zatem wymienić: ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie pielęgnacyjne, ubezpieczenie rekonwalescencyjne, ubezpieczenie rehabilitacyjne, ubezpieczenie rentowe, ubezpieczenie medyczne i farmakologiczne. Biorąc zaś pod uwagę podział ubezpieczeń ze względu na ich charakter: obowiązkowe dobrowolne, w obydwu przypadkach możemy mówić o ubezpieczeniach: substytucyjnych tzw. równoległych, konkurencyjnych w stosunku do puz ; komplementarnych gwarantujących świadczenia, których nie zapewnia (lub zapewnia jedynie częściowo) system powszechnej opieki zdrowotnej; suplementarnych gwarantujących szybszy i szerszy dostęp do świadczeń medycznych o określonym standardzie. 2 Ubezpieczenia zdrowotne w Polsce (choćby tylko od choroby, wypadku, czy pielęgnacyjne) tworzą potencjalnie ogromny rynek, szacowany w przypadku dobrze skonstruowanych, szeroko zróżnicowanych ofert oraz sprawnej, rozwiniętej sieci świadczeniodawców na około 17 mld zł. W perspektywie najbliższych 10 lat kwota ta się zapewne podwoi i może sprawić, że będzie to największy segment polskiego rynku ubezpieczeń komercyjnych. Nie trzeba dowodzić, jak potężny instrument kształtowania ochrony zdrowia w Polsce znajduje się w zasięgu ręki polityków decydujących o sposobie funkcjonowania tej ważnej sfery życia publicznego. Jakich zatem ubezpieczeń potrzebujemy, by mogły pełnić swą dobroczynną rolę w polskim systemie ochrony zdrowia? Zdając sobie sprawę z faktu, że współczesny, zaopatrzeniowo opiekuńczy system ochrony zdrowia w Polsce opiera się na niezwykle kruchym fundamencie, jaki tworzy wielowymiarowy, chwiejny kompromis uwarunkowań kulturowo społecznych, ideologiczno politycznych, ekonomiczno finansowych, medyczno technologicznych i formalno prawnych, nie można odpowiedzialnie rekomendować jego przeobrażenia w sposób nadmiernie rewolucyjny. W obecnej sytuacji społeczno-ekonomicznej Polski i wobec bardzo silnych, wspomnianych uwarunkowań (a także sentymentów i resentymentów związanych z nieodległą przeszłością), winniśmy pozostać przy systemie opiekuńczo-zaopatrzeniowym. Jednakże system ten musi być odpowiednio zracjonalizowany, m.in. przez wprowadzenie mechanizmów rynkowych, na przykład takich, jakie wnosi właśnie ubezpieczenie zdrowotne. Przyjmując takie założenia, optymalny a zarazem realny model ubezpieczeń zdrowotnych mógłby stanowić dołączony do systemu opiekuńczo zaopatrzeniowego moduł ubezpieczeń niesubstytucyjnych, częściowo komplementarnych i po części suplementarnych. W przeciwnym razie nieuchronnie, aczkolwiek znacznie wolniej, rozwijać się będą ubezpieczenia substytucyjne (równoległe i zarazem konkurencyjne) gorsze, przede wszystkim dla pacjenta, bo droższe, ale też dla obecnego systemu puz, będą go bowiem, niezależnie od intencji ich organizatorów, zamiast wspierać, systematycznie demontować. Warunkiem sine qua non wspomnianej adopcji ubezpieczeniowego modułu do obecnego systemu i uczynienia zeń bardziej efektywnego systemu hybrydowego (opiekuńczo zaopatrzeniowo ubezpieczeniowego), jest jednakże właściwe rozłożenie ról i kompetencji pomiędzy sferę polityki (decydentów wyłonionych w wyniku demokratycznych procedur) i ustawowo powołanych (wyznaczonych) instytucji, których opinie byłyby, w określonych sprawach i wyznaczonym zakresie, dla polityków wiążące. Przypisy: 1. Najpełniejszą bodaj inwentaryzacją tych celów przeprowadzają C. Włodarczyk i S. Poździoch w: Systemy zdrowotne. Zarys problematyki, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2001, s Przedstawiony podział ubezpieczeń stosują E. Mossialas i S. Thomson z European Observatory on Health Systems and Policies w ostatnio publikowanej książce Voluntary health insurance in the European Union WHO, Brussels 2004, p. 16. Wykorzystane źródła: 1. Golinowska S., Decyzje potrzebne natychmiast, Rzeczpospolita, 82 (6865), 5/8/ Holly R., Lewiński A., O potrzebie racjonalnej polityki zdrowotnej, Polityka Zdrowotna, t. I, wrzesień 2004, s Holly R., Racjonalna polityka zdrowotna a procedury i standardy medyczne w systemie ochrony zdrowia, Polityka Zdrowotna, t. I, wrzesień 2004, s Mossialas E., Thomson S., Voluntary health insurance in the European Union, WHO, Brussels Sadowski A., Zabieranie światła, Rzeczpospolita, 262 (6945), 8/11/ Samuelson P. A., Nordhaus W. D., Ekonomia, tom I, PWN, Warszawa Surmacz W., Rak zdrowego rozsądku, Puls Biznesu, 22/10/ Włodarczyk C., Poździoch S., Systemy zdrowotne. Zarys problematyki, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków Polityka Zdrowotna II, grudzień

12 12 Polityka Zdrowotna II, grudzień 2004

13 UWARUNKOWANIA ZASTOSOWANIA ROZWIĄZAŃ UBEZPIECZENIOWYCH W POLITYCE ZDROWOTNEJ Tadeusz Szumlicz, Barbara Więckowska Jedną z form zarządzania ryzykiem choroby jest metoda ubezpieczenia 1, za którą kryje się jednak swoisty, konkretny ciąg zdarzeń (schemat 1), często niedostrzegany, a w odniesieniu do praktycznych rozwiązań w dziedzinie zdrowia wręcz lekceważony. Schemat 1. Schemat ideowy ubezpieczenia uświadomienie sobie różnic modelowych ma duże znaczenie (nie tylko teoretyczne) dla organizacji i funkcjonowania systemu zabezpieczenia społecznego, zwłaszcza gdy chodzi o przyjęcie konsekwentnego i klarownego finansowania danego systemu 4. Źródło: T. Szumlicz, Społeczne aspekty ubezpieczenia próba wyznaczenia zakresu problemowego, w: A. Rączaszek (red.) Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania ubezpieczeń społecznych, AE Katowice, Katowice 1997 (porównaj s. 15 i 16). zasada ubezpieczeniowa fundusze ubezpieczeniowe, zasada opiekuńcza fundusze charytatywne. To, że zasada zaopatrzeniowa oznacza finansowanie podatkowe, nie budzi raczej z a s trzeżeń 6. Na ogół z g a - dzamy się t e ż, iż zasada ubezpieczeniowa oznacza finanso- W polityce zdrowotnej rozwiązania ubezpieczeniowe mogą wystąpić w bazowej części systemu zabezpieczenia zdrowotnego oraz w tzw. doubezpieczeniu. System zabezpieczenia społecznego to całokształt przedsięwzięć podejmowanych przez państwo umożliwiających (rodzinnym) gospodarstwom domowym osiągnięcie preferowanego poziomu bezpieczeństwa socjalnego 2. Uczestnictwo w zorganizowanym przez państwo, tak rozumianym systemie zabezpieczenia społecznego, może mieć charakter afiliacji lub obowiązku (część bazowa zabezpieczenia) oraz wynikać z zastosowanych zachęt (część dodatkowa zabezpieczenia). W konstruowaniu systemu zabezpieczenia społecznego należy odróżniać modelowe zasady (metody i techniki) konstrukcji i realizacji tego zabezpieczenia: zaopatrzeniową, ubezpieczeniową i opiekuńczą. Każda z tych zasad ma swoją genezę i inną przydatność praktyczną 3. Jednakże Zasady zabezpieczenia społecznego powinno się odróżniać stosując dwa kryteria: źródło finansowania oraz charakter (tytuł do) uprawnienia 5. System zabezpieczenia społecznego może być oparty na trzech głównych źródłach finansowania i funduszach: podatki fundusze budżetowe, składki fundusze ubezpieczeniowe, darowizny fundusze charytatywne. Zatem rodzaj funduszy, z jakich jest finansowany system zabezpieczenia społecznego, wynika z przyjętej zasady (metody i techniki) zabezpieczenia społecznego: zasada zaopatrzeniowa fundusze budżetowe, Polityka Zdrowotna II, grudzień

14 wanie składkowe. Niestety, zbyt często można się spotykać z traktowaniem podatku celowego jako składki, a więc jesteśmy skłonni uznawać za ubezpieczeniowe te rozwiązania, w których de facto występują fundusze parapodatkowe 7. Zasadę opiekuńczą 8 w ujęciu modelowym powinno się z kolei konsekwentnie wiązać z finansowaniem systemu zabezpieczenia społecznego z darowizn. Darowizna powinna być wtedy traktowana jako wsparcie finansowe systemu podlegające ustalonym preferencjom społecznym, na przykład w postaci ulg i zwolnień podatkowych. Taka bardzo istotna propozycja modyfikująca i uściślająca rozumowanie dotyczące finansowania zabezpieczenia społecznego może być uznana za kontrowersyjną. Trzeba jednak wziąć pod uwagę, że w systemie zabezpieczenia społecznego mogą się pojawiać znaczne środki charytatywne, w których zapośredniczaniu między udzielającymi a potrzebującymi wsparcia uczestniczą instytucje publiczne i organizacje pozarządowe, zwłaszcza fundacje. Co szczególnie warto zauważyć, wielkość zgromadzonych środków charytatywnych może być podstawą ubiegania się przez organizacje pożytku publicznego o środki budżetowe (centralne i lokalne) 9. Zapośredniczanie polega oczywiście nie tylko na gromadzeniu, lecz także celowym wydatkowaniu tak pozyskanych środków. Różnice modelowe w zasadach zabezpieczenia społecznego dotyczą jednocześnie cha-rakteru (tytułu) uprawnień podmiotowych do świadczeń. Znowu warto dokonać wyraźniejszego odróżnienia, albowiem konsekwentnie rozumując, to reguła finansowania powinna decydować o sposobie uzyskiwania uprawnień do danych świadczeń. A zatem, uprawnienie dotyczące zasady zaopatrzeniowej ma niewątpliwie status obywatelski (płacę podatki) 10. Uprawnienie dotyczące zasady ubezpieczeniowej powinno wynikać z członkostwa w ubezpieczeniowej (a nie obywatelskiej czy lokalnej) wspólnocie ryzyka (płacę składki). Natomiast uprawnienie dotyczące zasady opiekuńczej należy traktować tylko jako możliwość uzyskania niezbędnego wsparcia (w mojej sytuacji mogę liczyć na darowiznę). Należy tutaj podkreślić, że jest to jedynie ujęcie modelowe. W praktyce nie istnieje bowiem żaden system zabezpieczenia, który funkcjonowałby w oparciu o jedną tylko zasadę. Każdy system zabezpieczenia społecznego (w tym zdrowotnego) jest pewną wynikową (kombinacją) trzech opisanych Schemat 1. Konstrukcja systemu zabezpieczenia zdrowotnego Źródło: opracowanie własne. zasad konstrukcji i realizacji zabezpieczenia (schemat 1), z dominacją jednej z nich (ta dominacja ogranicza się praktycznie do dwóch zasad zaopatrzeniowej i ubezpieczeniowej). Bazowa część systemu zabezpieczenia społecznego (z afiliacją lub obowiązkiem uczestniczenia w systemie) ma na celu zapewnienie obywatelom jedynie podstawowego standardu bezpieczeństwa socjalnego. O wyższy poziom zabezpieczenia powinno zadbać same zainteresowane (rodzinne) gospodarstwo domowe 11. W ramach części bazowej systemu zabezpieczenia społecznego mamy do czynienia z sytuacją, w której relatywnie obniża się oferowany przez państwo (podstawowy) standard bezpieczeństwa socjalnego. Równocześnie stale rośnie pożądany przez (rodzinne) gospodarstwo domowe poziom bezpieczeństwa 12. Pole powstałe pomiędzy zmienionym a pożądanym standardem zabezpieczenia (schemat 2) staje się przestrzenią decyzyjną gospodarstwa domowego dla zarządzania ryzykami społecznymi (w tym ryzykiem choroby). W przestrzeni tej zatem, jako wynik procesu decyzyjnego dotyczącego ryzyka choroby, może być zastosowana metoda ubezpieczenia. Doubezpieczenie do bazowej części systemu zabezpieczenia społecznego ubezpieczenie dobrowolne, z którego z własnej inicjatywy korzystają gospodarstwa domowe będzie postrzegane jako część sy- 14 Polityka Zdrowotna II, grudzień 2004

SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO

SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO Wstęp Ogólny zamysł napisania książki wywodzi się ze stwierdzenia, iż dalszy rozwój rynku ubezpieczeniowego w Polsce jest uzależniony od znacznego zwiększenia

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE. Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE. Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r. UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r. Plan spotkania Tematyka zajęć Rekomendowana literatura Organizacja spotkań Warunki zaliczenia Przydatne informacje Zarys tematyki spotkań

Bardziej szczegółowo

Fundusze inwestycyjne i emerytalne

Fundusze inwestycyjne i emerytalne Fundusze inwestycyjne i emerytalne WYKŁAD 8 FUNDUSZE EMERYTALNE W SYSTEMIE EMERALNYMY CEL I STRUKTURA SYSTEMU EMERYTALNEGO (1) Pojęcie ogólne: ogół planów (programów) wypłacających świadczenia emerytalne.

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2

MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2 JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2 MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS X OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA AKTUARIALNA ZAGADNIENIA AKTUARIALNE TEORIA I PRAKTYKA WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r.

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Plan konferencji Dlaczego zabieramy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15

Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15 Spis treści Przedmowa... 13 Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15 Rozdział 1. Podstawy prowadzenia działalności ubezpieczeniowej. Regulacje prawne (Stanisław Borkowski)... 17 1.1. Historia i rola

Bardziej szczegółowo

I. Zasady systemu ochrony zdrowia

I. Zasady systemu ochrony zdrowia REKOMENDACJE KONFERENCJI BIAŁEGO SZCZYTU" z dnia 19 marca 2008 r. I. Zasady systemu ochrony zdrowia 1. Pacjent znajduje się w centrum systemu ochrony zdrowia; bezpieczeństwo pacjenta jest podstawowym priorytetem

Bardziej szczegółowo

POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA

POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA (redystrybucja dochodów) Aspekt redystrybucyjny redystrybucja horyzontalna redystrybucja wertykalna Aspekt redystrybucyjny redystrybucja

Bardziej szczegółowo

USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH

USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH Joanna Nowak-Kubiak Bożena Łukasik 2. wydanie Warszawa 2010 Spis treści Wykaz skrótów...7 Wstęp...9 Ustawa z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE PROBLEMY DO ROZWIĄZANIA W NAJBLIŻSZEJ PRZYSZŁOŚCI Redakcja naukowa Gertruda Uścińska Warszawa 2008 WPROWADZENIE 13 Rozdział I Hanna Perło, Gertruda Uścińska, Hanna Zalewska

Bardziej szczegółowo

Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia

Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia Warszawa, 2 / /, 2 0 /ć f RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz 1.501.14.2014.KMŁ Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia Zaniepokoiły mnie pojawiające się sygnały o szerokiej dostępności danych 0

Bardziej szczegółowo

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów medycznych w Polsce Propozycje Ministerstwa Zdrowia

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych ROZDZIAŁ 2 Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych 36. Czy w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej i wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia istnieje zwolnienie z

Bardziej szczegółowo

Uwagi do projektu nowelizacji kodeksu cywilnego odnoszącej się do ubezpieczeń grupowych

Uwagi do projektu nowelizacji kodeksu cywilnego odnoszącej się do ubezpieczeń grupowych Prof. dr hab. Marcin Orlicki, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Poznań, 11 stycznia 2015 r. Uwagi do projektu nowelizacji kodeksu cywilnego odnoszącej się do ubezpieczeń grupowych 1. Art. 805¹

Bardziej szczegółowo

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne)

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) Zakres przedmiotowy systemu zabezpieczenia społecznego wyznacza katalog ryzyk społecznych: choroby macierzyństwa

Bardziej szczegółowo

Co to jest ubezpieczenie???

Co to jest ubezpieczenie??? SYSTEM UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Prowadzący: dr Jacek Rodzinka Co to jest ubezpieczenie??? INSTYTUT BADAŃ i ANALIZ FINANSOWYCH pokój RA 50, tel. (17) 866 15 29 1 jrodzinka@wsiz.rzeszow.pl 2 Słownik języka

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA. Co to jest ubezpieczenie??? Warunki zaliczenia 2014-12-03. Literatura: Literatura: Słownik języka polskiego

UBEZPIECZENIA. Co to jest ubezpieczenie??? Warunki zaliczenia 2014-12-03. Literatura: Literatura: Słownik języka polskiego Warunki zaliczenia Egzamin pisemny: 22 stycznia 2012 r. Godz. 11.05-12.40 w Sali RA3. UBEZPIECZENIA Prowadzący: dr Jacek Rodzinka Katedra Makroekonomii pokój A 109, tel. (17) 866 11 34 1 jrodzinka@wsiz.rzeszow.pl

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r.

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Płocku w sprawie : czy w obecnym stanie prawnym tj. wobec wejścia w życie z dniem 01 lipca 2011 r. nowelizacji art. 53 ustawy z dnia 05

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ. Pan Jan Vincent - Rostowski Minister Finansów Warszawa. RPO-661580- V/l O/AB

RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ. Pan Jan Vincent - Rostowski Minister Finansów Warszawa. RPO-661580- V/l O/AB RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-661580- V/l O/AB 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Jan Vincent - Rostowski Minister

Bardziej szczegółowo

Prosimy o przesłanie odpowiedzi na pytania do 20 września br.

Prosimy o przesłanie odpowiedzi na pytania do 20 września br. Wszystkie badania opinii publicznej wskazują na zdrowie, jako jedną z najważniejszych wartości dla Polaków. Wysoka jakość i dostępność usług zdrowotnych jest też przedmiotem troski zarówno przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

Zagadnienie rozliczenia składki za okres karencji

Zagadnienie rozliczenia składki za okres karencji Zagadnienie rozliczenia składki za okres karencji MAGDALENA SZCZEPAŃSKA Zagadnienie rozliczenia składki za okres karencji Na wstępie należy podkreślić, że umowa ubezpieczenia ma skomplikowany charakter.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji Ocena ogólna : Ustawa była częścią istotnego pakietu zmian obok ustawy refundacyjnej i planowanej ustawy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dn. 2007-06-01. European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels.

Warszawa, dn. 2007-06-01. European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels. Warszawa, dn. 2007-06-01 European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels Szanowni Państwo, Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych przesyła

Bardziej szczegółowo

Ustawa o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym

Ustawa o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym Ustawa o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym systemowe ramy dla funkcjonowania dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Plan Prezentacji 1) : czy konieczna jest ustawowa regulacja dodatkowych ubezpieczeń

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wprowadzenie CZĘŚĆ I Rozdział 1. Podstawowe zasady ubezpieczeń na życie

Spis treści Wykaz skrótów Wprowadzenie CZĘŚĆ I Rozdział 1. Podstawowe zasady ubezpieczeń na życie Wykaz skrótów... 11 Wprowadzenie... 13 CZĘŚĆ I... 19 Rozdział 1. Podstawowe zasady ubezpieczeń na życie... 21 1.1. Pojęcie i klasyfikacje ubezpieczeń na życie... 21 1.2. Funkcje ubezpieczeń na życie...

Bardziej szczegółowo

Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy SUPER GRUPA

Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy SUPER GRUPA Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy 1. Dla kogo jest ta polisa grupowa? 2. Co to jest program? 3. Korzyści dla Ubezpieczonego 4. Cechy Programu 5. Składki i suma ubezpieczenia tel 58 775 04

Bardziej szczegółowo

Copyright 2013 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.

Copyright 2013 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Recenzje: prof. dr hab. Stanisława Golinowska prof. dr hab. Jan Sobiech Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Magdalena Pluta Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright

Bardziej szczegółowo

Umowy dodatkowe (opcje) w Opiekunie

Umowy dodatkowe (opcje) w Opiekunie Umowy dodatkowe (opcje) w Opiekunie ZDROWE ŻYCIE Ubezpieczenie szpitalne 1 Dlaczego warto mieć taki produkt w grupówkach Taki produkt jest potrzebny wszystkim: w 2010 roku 7,9 mln osób było hospitalizowanych,

Bardziej szczegółowo

Terminowe Ubezpieczenie na Życie "MONO PLUS"

Terminowe Ubezpieczenie na Życie MONO PLUS Terminowe Ubezpieczenie na Życie "MONO PLUS" 1. Dla kogo jest ta polisa indywidualna? 2. Co to jest ubezpieczenie terminowe Mono Plus 3. Korzyści dla Ubezpieczonego 4. Cechy ubezpieczenia 5. Suma ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII

LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII INFARMA, Katarzyna Połujan Prawo i finanse 2015 Warszawa 08.12.2014 PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ RESORTU ZDROWIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA ZDROWOTNEGO OBYWATELI

Bardziej szczegółowo

zdrowie mojego dziecka jest dla mnie najważniejsze

zdrowie mojego dziecka jest dla mnie najważniejsze ubezpieczenia zdrowie mojego dziecka jest dla mnie najważniejsze Optymalny Wybór AXA Dla Twoich dzieci. Na wszelki wypadek grupowe ubezpieczenie na życie Optymalny Wybór AXA Czy masz pewność, że jeśli

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych

Spis treści. 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych Spis treści Wstęp... 9 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych w Polsce... 11 1.1. Charakterystyka i regulacje prawne rynku ubezpieczeń komunikacyjnych w Europie... 11 1.2.

Bardziej szczegółowo

Opis subskrypcji Załącznik do Deklaracji Przystąpienia do Ubezpieczenia na życie i dożycie NORD GOLDEN edition

Opis subskrypcji Załącznik do Deklaracji Przystąpienia do Ubezpieczenia na życie i dożycie NORD GOLDEN edition Opis produktu Ubezpieczenie na życie i dożycie NORD GOLDEN edition to grupowe ubezpieczenie ze składką w PLN, płatną jednorazowo, w którym ochrony ubezpieczeniowej udziela MetLife Towarzystwo Ubezpieczeń

Bardziej szczegółowo

Systemowe narzędzia zarządzania opieką geriatryczną i długoterminową: koszyk, wycena, ubezpieczenia dodatkowe Lek. med.

Systemowe narzędzia zarządzania opieką geriatryczną i długoterminową: koszyk, wycena, ubezpieczenia dodatkowe Lek. med. Systemowe narzędzia zarządzania opieką geriatryczną i długoterminową: koszyk, wycena, ubezpieczenia dodatkowe Lek. med. Krzysztof Łanda 2015-02-17 WWW.WATCHHEALTHCARE.EU 1 Chcemy! Ale czego? :o Chcemy,

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne źródła (2)

Zabezpieczenie społeczne źródła (2) Zabezpieczenie społeczne źródła (2) Regulacja prawna zabezpieczenia społecznego: î uregulowania międzynarodowe î uregulowania krajowe Uregulowania krajowe: î Konstytucja î ustawy î rozporządzenia î akty

Bardziej szczegółowo

Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce

Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Dorota M. Fal Doradca Zarządu Polskiej Izby Ubezpieczeń Konferencja Polskiej Izby Ubezpieczeń Dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne -efektywny

Bardziej szczegółowo

ZMIANY DO SIWZ NR 344/29/11/2012/N/WROCŁAW

ZMIANY DO SIWZ NR 344/29/11/2012/N/WROCŁAW SUPRA BROKERS Strona 1 z 5 F178 Wrocław, 17.12.2012 roku Do uczestników przetargu nieograniczonego na usługę grupowego ubezpieczenia na życie i zdrowie pracowników oraz członków rodzin pracowników Prokuraturze

Bardziej szczegółowo

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka.

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka. Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe. Klasyfikacja ubezpieczeń Ubezpieczenia dzielimy na: Społeczne, Gospodarcze. Ubezpieczenia społeczne naleŝą do sektora publicznego, są ściśle związane z pracownikiem

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich

Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz Kochanowski RPO-542175-X-06/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 022 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 022 827

Bardziej szczegółowo

o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 10 lipca 2014 r. Druk nr 1008 KOMISJA PRAW CZŁOWIEKA, PRAWORZĄDNOŚCI I PETYCJI Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE DODATKOWE NA WYPADEK TRWAŁEGO USZCZERBKU NA ZDROWIU W WYNIKU NIESZCZĘŚLIWEGO WYPADKU

UBEZPIECZENIE DODATKOWE NA WYPADEK TRWAŁEGO USZCZERBKU NA ZDROWIU W WYNIKU NIESZCZĘŚLIWEGO WYPADKU UMOWA GŁÓWNA 1. Czy możliwe jest opłacania składek dodatkowych w okresie zawieszenia opłacania składki regularnej? 2. Kiedy dojdzie do upadku polisy w wyniku zaległości w opłacaniu składki regularnej?

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 391)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 391) Warszawa, 4 lipca 2013 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 391) I. Cel i przedmiot ustawy Przyjęta przez Sejm w dniu 21 czerwca

Bardziej szczegółowo

Ustawa o działalności pożytku publicznego

Ustawa o działalności pożytku publicznego Ustawa o działalności pożytku publicznego Komentarz najnowsze wydanie! uwzględnia nowelizację ustawy o pożytku z sierpnia 2015 r. MARCIN DADEL ZESPÓŁ REDAKCYJNY STOWARZYSZENIA KLON/JAWOR STAN PRAWNY: 2015

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 czerwca 2015 r.

Warszawa, dnia 30 czerwca 2015 r. Warszawa, dnia 30 czerwca 2015 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o zmianie ustawy Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 32 ust. 2 Regulaminu Sejmu, niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy:

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 32 ust. 2 Regulaminu Sejmu, niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy: Warszawa, 1 kwietnia 2015 r. Grupa posłów KP SLD Szanowny Pan Radosław Sikorski Marszałek Sejmu RP Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 32 ust. 2 Regulaminu Sejmu,

Bardziej szczegółowo

Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia,

Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia, Całokształt działalności zmierzającej do zapewnienia ochrony zdrowia ludności Sprawy podstawowe: zapobieganie chorobom, umocnienie zdrowia, kształtowanie poczucia odpowiedzialności za siebie i innych,

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Świadczenia pieniężne

Świadczenia pieniężne Świadczenia pieniężne Ustalenie uprawnień i przyznanie zasiłku stałego, okresowego, celowego i specjalnego zasiłku celowego: zasiłek stały: 1. Zasiłek stały przysługuje: a) pełnoletniej osobie samotnie

Bardziej szczegółowo

zmiany w przepisach od stycznia 1999r. - oznaczone indeksem i opisane zmiany w 2011r. - oznaczone grubszym drukiem styczeń - 2012r.

zmiany w przepisach od stycznia 1999r. - oznaczone indeksem i opisane zmiany w 2011r. - oznaczone grubszym drukiem styczeń - 2012r. aktualne - ujednolicone przepisy prawne zmiany w przepisach od stycznia 1999r. - oznaczone indeksem i opisane zmiany w 2011r. - oznaczone grubszym drukiem styczeń - 2012r. W treści: dział I - Ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

Ceny transferowe jeszcze podatki czy już ekonomia? Michał Majdański BT&A Podatki

Ceny transferowe jeszcze podatki czy już ekonomia? Michał Majdański BT&A Podatki Ceny transferowe jeszcze podatki czy już ekonomia? Michał Majdański BT&A Podatki Plan prezentacji 1. Ceny transferowe uwagi wstępne 2. Definicja podmiotów powiązanych 3. Zasada ceny rynkowej 4. Podatkowe

Bardziej szczegółowo

Toruń dnia 01-09-2014

Toruń dnia 01-09-2014 Toruń dnia 01-09-2014 Odpowiedzi na pytania Wykonawców w postępowaniu na wykonanie usługi GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE PRACOWNIKÓW ICH WSPÓŁMAŁŻONKÓW, PARTNERÓW ŻYCIOWYCH ORAZ PEŁNOLETNICH DZIECI SAMODZIELNEGO

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie. Opiekun VIP. Oferta dla klienta indywidualnego

Ubezpieczenie. Opiekun VIP. Oferta dla klienta indywidualnego Ubezpieczenie Opiekun VIP życie i zdrowie Oferta dla klienta indywidualnego Muzyka nie może się tak po prostu skończyć! / Patrick Süskind Opiekun VIP Opiekun VIP Opiekun VIP to program ubezpieczeniowy,

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE I ROLA UBEZPIECZEŃ W SYSTEMIE OCHRONY ZDROWIA W POLSCE

MIEJSCE I ROLA UBEZPIECZEŃ W SYSTEMIE OCHRONY ZDROWIA W POLSCE Anna Piechota Uniwersytet Łódzki MIEJSCE I ROLA UBEZPIECZEŃ W SYSTEMIE OCHRONY ZDROWIA W POLSCE Wprowadzenie System zdrowotny (system ochrony zdrowia, soz) według definicji World Health Organizations (WHO)

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE Spis treści Wykaz skrótów......................................................... 8 Wstęp................................................................. 9 CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE 1. RYZYKO

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Olsztyn, dnia 6 października 2014 r.

Olsztyn, dnia 6 października 2014 r. Olsztyn, dnia 6 października 2014 r. Numer sprawy: 221/DOR/2014 Podmiot zadający pytanie: Urząd Gminy X Imię i nazwisko eksperta: dr Stanisław Bułajewski Afiliacja eksperta: UWM w Olsztynie OPINIA PRAWNA

Bardziej szczegółowo

U z a s a d n i e n i e

U z a s a d n i e n i e U z a s a d n i e n i e Projekt nowelizacji ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001,

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

OFERTA UBEZPIECZENIA SZKOLNEGO przygotowana przy udziale firmy Inter Broker Sp. z o.o. EDU PLUS Program ogólnopolski - Rok szkolny 2015/2016

OFERTA UBEZPIECZENIA SZKOLNEGO przygotowana przy udziale firmy Inter Broker Sp. z o.o. EDU PLUS Program ogólnopolski - Rok szkolny 2015/2016 OFERTA UBEZPIECZENIA SZKOLNEGO przygotowana przy udziale firmy Inter Broker Sp. z o.o. EDU PLUS Program ogólnopolski - Rok szkolny 2015/2016 Osoba do kontaktu: Imię i nazwisko Izabela Leciak Telefon kontaktowy

Bardziej szczegółowo

S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J. z dnia 1 października 2015 r.

S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J. z dnia 1 października 2015 r. U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 1 października 2015 r. w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach

Bardziej szczegółowo

o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA Warszawa, dnia 14 października 2008 r. Druk nr 285 KOMISJA USTAWODAWCZA Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Na podstawie art. 85a

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 013/014 Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Ustawa. z dnia. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych

Ustawa. z dnia. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Projekt z dnia Ustawa o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Art. 1 W ustawie z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm. 1 ) wprowadza

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Prawo do ochrony zdrowia migrantów

Prawo do ochrony zdrowia migrantów Marcin Mikos Polskie Towarzystwo Prawa Medycznego Prawo do ochrony zdrowia migrantów Podstawowe kwestie dotyczące prawa do ochrony zdrowia w Polsce 1.Art. 68 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do

Bardziej szczegółowo

Pan Władysław Kosiniak-Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej ul. Nowogrodzka 1/3/5 00-513 Warszawa

Pan Władysław Kosiniak-Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej ul. Nowogrodzka 1/3/5 00-513 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-661550-V/12/ŁK 00-090 Warszawa Tel.centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Władysław Kosiniak-Kamysz Minister Pracy

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

1. OGÓLNE ZASADY OPODATKOWANIA EMERYTUR I RENT NA GRUNCIE PRAWA POLSKIEGO

1. OGÓLNE ZASADY OPODATKOWANIA EMERYTUR I RENT NA GRUNCIE PRAWA POLSKIEGO Warszawa, dnia 1~maja 2013 r. MINISTERSTWO FINANSÓW DEPART AMENT POLITYKI PODATKOWEJ PK2/065/27/WITI2013/ ~D ~ ~'00'j 6 WYJAŚNIENIA DOTYCZĄCE KWESTII OPODATKOWANIA EMERYTUR I RENT W RELACJACH POLSKO-AMERYKAŃSKICH

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI Autor: Stanisław Kasiewicz, Waldemar Rogowski, Wstęp Po ukazaniu się książek Płaski świat Thomasa L. Friedmana i Wędrujący świat Grzegorza Kołodki

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

3.10 Rynek ubezpieczeń

3.10 Rynek ubezpieczeń Być przedsiębiorczym nauka przez praktykę Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 3.10 Rynek ubezpieczeń Katarzyna Sowa al. T. Rejtana 16c, 35-959 Rzeszów

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wybrane zagadnienia kadrowo-płacowe

Spis treści: Wybrane zagadnienia kadrowo-płacowe Potrącanie należności z tytułów wykonawczych z wynagrodzenia pracownika Andrzej Załęski, Anzasoft Abstrakt W poradniku opisano zasady dokonywania potrąceń z wynagrodzenia pracownika ze szczególnym uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia w służbie zdrowia

Klauzula sumienia w służbie zdrowia MICHAŁ BALICKI Klauzula sumienia w służbie zdrowia Podstawowym zadaniem klauzuli sumienia jest zapewnienie lekarzom, pielęgniarkom oraz położnym możliwości wykonywania zawodu w zgodzie z własnym sumieniem.

Bardziej szczegółowo

Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa

Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa e-poradnik Praca i Ubezpieczenia Praca i Ubezpieczenia Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa Rodzaje świadczeń oraz osoby do nich uprawnione Wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy Zasiłek chorobowy,

Bardziej szczegółowo

Tym samym, to Państwo tworzycie zakres ochrony dla swoich dzieci

Tym samym, to Państwo tworzycie zakres ochrony dla swoich dzieci Szanowni Państwo, w załączeniu przekazujemy Państwu informacje dotyczące propozycji ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW) dzieci i młodzieży na rok szkolny 2015/2016. Przedstawiony program

Bardziej szczegółowo

Pani Elżbieta Rafalska Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ul. Nowogrodzka 1/3/5 00-513 Warszawa

Pani Elżbieta Rafalska Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ul. Nowogrodzka 1/3/5 00-513 Warszawa R ZE C ZN IK PRAW OBYWATEL SKICH Warszawa, 21 grudnia 2015 r. Adam Bodnar III.512.2.2014.AI.LN Pani Elżbieta Rafalska Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ul. Nowogrodzka 1/3/5 00-513 Warszawa

Bardziej szczegółowo

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA Pomoc Osobom Niesamodzielnym Prezentacja Projektu Ustawy Senat RP, Komisja Rodziny i Polityki Społecznej, 14 maja 2013 Zofia Czepulis-Rutkowska Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo

Ubez piecz enie ersalne saln D am a en e t n ow o a a S t S rat ra eg e i g a

Ubez piecz enie ersalne saln D am a en e t n ow o a a S t S rat ra eg e i g a Ubezpieczenie Uniwersalne Diamentowa Strategia 17 październik 2012 Diamentowa Strategia pozwoli Ci zabezpieczyć finansowo rodzinę przed utratą głównych dochodów w przypadku: inwalidztwa, poważnego zachorowania,

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE DLA BYŁYCH FUNKCJONARIUSZY BIURA OCHRONY RZĄDU Szanowni Państwo, Poniżej przedstawiamy ofertę Ubezpieczenia na życie i zdrowie Ubezpieczonego lub dodatkowo życie i zdrowie Współmałżonka

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

U S T AWA. z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych U S T AWA Projekt z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Art. 1. W ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 21 maja 1997 r. II UKN 101/97

Wyrok z dnia 21 maja 1997 r. II UKN 101/97 Wyrok z dnia 21 maja 1997 r. II UKN 101/97 Rolniczka, pobierająca zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zakończoną podczas tej choroby, nie podlega

Bardziej szczegółowo

Wielomilionowe oszczędności dla elektrowni i kopalni w racjonalnej gospodarce odpadami.

Wielomilionowe oszczędności dla elektrowni i kopalni w racjonalnej gospodarce odpadami. Sebastian Fabisiak Szef Departamentu Prawa Ochrony Środowiska Chmaj i Wspólnicy Kancelaria Radcowska Wielomilionowe oszczędności dla elektrowni i kopalni w racjonalnej gospodarce odpadami. Wiele elektrowni

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Propozycja sektora bankowego w zakresie rozwiązania kwestii kredytów w CHF

Propozycja sektora bankowego w zakresie rozwiązania kwestii kredytów w CHF Propozycja sektora bankowego w zakresie rozwiązania kwestii kredytów w CHF 11 marca 2015 Rozwiązanie wypracowane w ramach grupy roboczej: Związek Banków Polskich, przedstawiciele banków (BGŻ, BNP Paribas,

Bardziej szczegółowo

215/6B/2005. POSTANOWIENIE z dnia 8 sierpnia 2005 r. Sygn. akt Tw 30/05. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jerzy Stępień,

215/6B/2005. POSTANOWIENIE z dnia 8 sierpnia 2005 r. Sygn. akt Tw 30/05. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jerzy Stępień, 215/6B/2005 POSTANOWIENIE z dnia 8 sierpnia 2005 r. Sygn. akt Tw 30/05 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jerzy Stępień, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Ogólnopolskiego Związku

Bardziej szczegółowo