Zadanie 5 (1pkt) Podaj argument uzasadniający stwierdzenie: Crossing-over odgrywa ważną rolę w procesach ewolucyjnych.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "... ... ... ... Zadanie 5 (1pkt) Podaj argument uzasadniający stwierdzenie: Crossing-over odgrywa ważną rolę w procesach ewolucyjnych."

Transkrypt

1 Ewolucja i Antropogeneza Zadanie 1 (1pkt) Wskaż najstarszą formę należącą do rodzaju Homo (otocz kółkiem odpowiednią literę) A. Człowiek wyprostowany B. Neandertalczyk C. Człowiek zmyślny (sprawny) D. Australopitek Zadanie 2 (1pkt) Poniższe stwierdzenia dotyczą prawidłowości ewolucji. Wskaż, które spośród stwierdzeń A, B, C, D jest fałszywe. A. Współczesna nauka traktuje ewolucję nie jako ciąg zmian prowadzących od form gorszych do lepszych, lecz jako historię ciągłego dostosowania się (adaptacji) organizmów do środowiska w którym żyją. B. W czasach dinozaurów wiele gadów powróciło do życia w wodzie i jest to przykład odwracalności procesu ewolucji. C. Tempo ewolucji gatunków i wyższych grup systematycznych jest ściśle związane z szybkością zmian warunków środowiska. D. Ewolucja jest procesem różnokierunkowym, co wynika z powszechnego mechanizmu ewolucji, jakim jest dywergencji, czyli rozbieżność cech. Zadanie 3 (1pkt) Amonity i belemnity to przedstawiciele dawno wymarłych głowonogów, posiadających w pełni wykształcone wapienne muszle. Przedstaw znaczenie tych organizmów dla paleontologii... Zadanie 4 (3pkt) Ewolucyjną jedność świata organicznego można udowodnić wykorzystując dane z różnych dziedzin nauki. Przedstaw trzy pośrednie dowody z biochemii na ewolucję organizmów. Zadanie 5 (1pkt) Podaj argument uzasadniający stwierdzenie: Crossing-over odgrywa ważną rolę w procesach ewolucyjnych Zadanie 6 (3pkt) Bezpośrednimi dowodami zachodzenia procesów ewolucyjnych są między innymi relikty. a) Podaj definicje reliktu

2 b) Spośród przedstawionych na rysunkach organizmów wybierz i zaznacz tylko te, które są przykładami reliktów. c) Oceń prawdziwość stwierdzenia: Tempo ewolucji można mierzyć częstotliwością, z jaką powstają w danej grupie nowe gatunki lub wyższe taksony Zadanie 7 (2pkt) Na podstawie analizy szczątków kopalnych stwierdzono, że życie powstało w wodzie. Jednym z powodów wyjścia roślin na ląd była obfitość światła w tym środowisku. Podaj dwa przykłady przystosowania roślin do życia na lądzie biorąc pod uwagę ich gospodarkę wodną oraz budowę anatomiczną Zadanie 8 (1pkt) Wiele wskazuje na to, że nie tylko wśród naszych przodków były formy chodzące na dwóch nogach np. ramapitek żyjący przez ponad 10 mln lat na sawannie był dwunożny. Jego potomkiem jest żyjący dziś na drzewach orangutan. Gdy ramapitek w wędrówce na wschód dotarł do dżungli malajskiej, musiał zarzucić swą nieprzydatną w tych warunkach dwunożność. Życie na drzewach nie jest gorsze niż na ziemi, a na pewno bezpieczniejsze. W ewolucji nie liczy się status lecz skuteczność. Wyjaśnij znaczenie słowa skuteczność w zastosowaniu do procesu ewolucji. Zadanie 9 (2pkt) Teoria endosymbiozy zakłada, że mitochondria i plastydy są przekształconymi w procesie ewolucji mikroorganizmami, które dostały się do wnętrza komórki praeukariotycznej droga fagocytozy, przy czym nie uległy strawieniu, lecz przekształciły się w wymienione wcześniej organella. Spośród podanych niżej zdań zaznacz dwa, które stanowią argumenty przemawiające za teorią endosymbiozy. 1. Plastydy są spotykane w komórkach roślinnych i bakteryjnych. 2. Mitochondria są spotykane we wszystkich komórkach oddychających tlenowo. 3. Mitochondria i plastydy zawierają własną informację genetyczna w postaci DNA. 4. Jedynie mitochondria zawierają enzymy umożliwiające przeprowadzenie oddychania tlenowego. 5. Komórka eukariotyczna potrafi sama wytworzyć nowe mitochondria na drodze syntez potrzebnych składników.

3 6. Niektóre formy plastydów mogą byś bezbarwne. 7. Analiza sekwencyjna białek mitochondrialnych i plastydowych wskazuje na ich bliskie pokrewieństwo z prokariontami. Zadanie 10 (3pkt) Na poniższych rysunkach przedstawiono budowę czaszek wybranych przedstawicieli rodzaju Homo w kolejności, w jakiej pojawiali się na Ziemi. Na podstawie analizy rysunków podaj trzy cechy elementów budowy czaszki człowieka rozumnego odróżniające ją od czaszki wcześniejszych przedstawicieli rodzaju Homo (A, B) Zadanie 11 (1pkt) Uporządkuj wymienione poniżej zwierzęta, wpisując ich nazwy w odpowiednie miejsca na osi czasu, tak aby odzwierciedlały kolejność pojawiania się tych zwierząt na Ziemi. dinozaury, ssaki owadożerne, trylobity, małpy człekokształtne

4 Zadanie 12 (2pkt) Zjawisko melanizmu przemysłowego zaobserwowano po raz pierwszy u motyla zwanego włochaczem nabrzozakiem (Biston betularia). W czasach, gdy przemysł nie był jeszcze tak rozwinięty jak obecnie, podstawowe ubarwienie tego motyla było jasne. Osobniki z mutacją powodującą ciemne zabarwienie były rzadkością, gdyż siadając na korze brzóz pokrytej porostami były łatwiej dostrzegane i częściej zjadane przez ptaki. Obecnie w rejonach uprzemysłowionych kora drzew jest pozbawiona porostów i ciemna, a osobniki ciemno ubarwione częściej spotykane. Określ, jaki mechanizm ewolucji spowodował częstsze występowanie form ciemnych motyla i wyjaśnij, jakie znaczenie dla nich ma fakt, iż obecnie kora drzew w rejonach uprzemysłowionych jest ciemna.... Zadanie 13 (2pkt) W populacji ludzkiej dzięki trzem występującym w niej allelom grup krwi I A, I B, i 0 powstają cztery fenotypy grup krwi A, B, AB, 0. U Aborygenów (rdzennej ludności Australii) występują tylko dwie grupy krwi A i 0. Aborygeni pochodzą od małej grupy przodków, którzy przybyli do Australii około 40 tysięcy lat temu. Określ dwie prawdopodobne przyczyny, które przesądziły o występowaniu dwóch grup krwi wśród Aborygenów Zadanie 14 (2pkt) Gatunek Homo sapiens (człowiek rozumny) pod względem budowy różni się wieloma cechami od pozostałych, współcześnie żyjących przedstawicieli rzędu naczelnych. Zaznacz dwa zestawy cech charakteryzujących przedstawicieli rzędu naczelnych. A. obecność wałów nadoczodołowych i wysklepienie stopy B. nieprzeciwstawny paluch u nogi i esowate wygięcie kręgosłupa C. esowate wygięcie kręgosłupa i przeciwstawny kciuk w dłoni D. przeciwstawny kciuk w dłoni i brak wałów nadoczodołowych E. wysklepienie stopy i brak wałów nadoczodołowych Zadanie 15 (2pkt) Rekin i delfin charakteryzują się podobnym kształtem ciała, mimo że należą do różnych grup systematycznych. Podaj nazwę procesu ewolucyjnego, którego skutkiem jest przedstawione podobieństwo i wyjaśnij, jaka jest przyczyna tego procesu....

5 Zadanie 16 (1pkt) Człowiek jako gatunek ze względu na cechy budowy morfologicznej i anatomicznej może być zaklasyfikowany do większych jednostek systematycznych. Przyporządkuj każdej jednostce systematycznej taki zestaw cech człowieka, który umożliwia jego przynależność do tej jednostki. Jednostka systematyczna Cechy człowieka I. Podtyp: Kręgowce A. Skóra pokryta włosami, obecność przepony, w odcinku szyjnym kręgosłupa 7 kręgów. II. Gromada: Ssaki B. Obecność pięciu chwytnych palców, z których wielki jest ustawiony przeciwnie do pozostałych III. Rząd: Naczelne C. W rozwoju zarodkowym występowanie zawiązków struny grzbietowej. D. Obecność kręgosłupa jako szkieletu wewnętrznego. I, II, III, Zadanie 17 (4pkt) Ewolucja jest procesem, który prowadzi do zwiększenia różnorodności gatunkowej, a jej głównym czynnikiem jest dobór naturalny. a) Wyjaśnij mechanizm działania doboru naturalnego.... b) Spośród przedstawionych na poniższych schematach rodzajów doboru naturalnego (A, B, C) wybierz ten, który działa w środowisku o względnie stałych warunkach fizykochemicznych. Swój wybór uzasadnij za pomocą jednego argumentu.... c) Przykładem zmiany ewolucyjnej, która zaszła w stosunkowo krótkim czasie jest tzw. melanizm przemysłowy ćmy krępaka brzozowego. Wskaż, który z przedstawionych rodzajów doboru naturalnego (A, B, czy C) zadziałał w opisanym przykładzie oraz podaj jego nazwę....

6 Zadanie 18 (3pkt) Rysunek przedstawia prawdopodobne pochodzenie wybranych ras psów, jako rezultatu udomowienia wilka. a) Przedstaw istotę działań człowieka, wynikiem których jest np. powstanie tak dużej ilości ras psów. b) Podaj dwa inne, niż powyższy, przykłady rezultatów działań człowieka stosowanych w hodowli zwierząt. Zadanie 19 (2pkt) Nie ma dwóch identycznych osobników, gdyż nawet przedstawiciele tego samego gatunku różnią się między sobą. Ustal i podaj, czy opisane zjawisko ma znaczenie w procesie ewolucji. Odpowiedź uzasadnij jednym argumentem Zadanie 20 (3pkt) Schemat przedstawia 5 różnych populacji zwierząt. Strzałkami zaznaczono możliwość przepływu genów pomiędzy nimi. a) Wypisz oznaczenia cyfrowe dla wszystkich populacji należących do jednego gatunku. b) Uzasadnij istnienie bariery rozrodczej między populacjami 3 i 4 podając odpowiedni przykład takiej bariery. c) Podaj definicję gatunku. Zadanie 21 (1pkt) Rysunki przedstawiają profile czaszek różnych form w ewolucji człowiekowatych.

7 Porównując wygląd czaszek można stwierdzić, że I. Zwiększyła się pojemność puszki mózgowej II. Powiększyła się twarzoczaszka w stosunku do mózgoczaszki III. Twarzoczaszka uległa spłaszczeniu IV. Nastąpiła zmiana sposobu połączenia żuchwy z innymi kośćmi czaszki Wybierz odpowiedź zawierającą prawdziwe stwierdzenia. A. I, II B. I, III C. II, IV D. III, IV Zadanie 22 (2pkt) Współczesna nauka traktuje ewolucję nie jak ciąg zmian postępowych, prowadzących od form gorszy do lepszych, lecz jako historię dostosowania się (adaptacji) organizmów do środowiska w którym żyją. Określ, który ciąg rysunków (A czy B) według współczesnej koncepcji odzwierciedla przebieg ewolucji koniowatych oraz wyjaśnij co oznaczono na schemacie literami X Zadanie 23 (2pkt) W pewnej populacji były preferowane osobniki o średniej wielkości ciała. Pojawienie się nowego drapieżnika spowodowało, że w walce o byt większe szanse na przetrwanie zaczęły mieć ofiary o dużych i małych rozmiarach ciała, gdyż duże osobniki mogły się skutecznie bronić, a małe łatwiej ukryć. Ustal, który z wykresów przedstawia rodzaj doboru naturalnego występującego w opisanej populacji przed presja drapieżników, a który po pojawieniu się drapieżnika

8 Zadanie 24 (2pkt) Wskaż, które z poniższych stwierdzeń wskazuje czynnik nie wpływający na pule genową populacji i na przebieg ewolucji. Uzasadnij swój wybór jednym argumentem. A. Zmiany środowiska zewnętrznego (np. zmiany klimatyczne) mogą doprowadzić do selekcji określonych genotypów. B. Zmienność fluktuacyjna spowodowana czynnikami środowiskowymi polega na tym, że ten sam genotyp może wytworzyć różne fenotypy w zależności od warunków środowiskowych. C. W wyniku zmienności mutacyjnej powstają nowe geny, odrębne układy genów w chromosomach lub odrębne układy chromosomów. D. Dobór naturalny eliminuje niekorzystne allele lub niekorzystne układy alleli i ułatwia zwiększenie liczebności alleli korzystnych w danych warunkach. E. Izolacja uniemożliwia swobodne krzyżowanie się izolowanych populacji, w których z czasem w wyniku rekombinacji i mutacji następują stopniowe zmiany ich pul genowych. Zadanie 25 (2pkt) Bardzo wiele wskazuje na to, że zarówno mitochondria, jak i plastydy pochodzą od żyjących kiedyś samodzielnie bakterii. 1,5 mld lat temu dostały się one do wnętrza przodka obecnej komórki eukariotycznej i nie uległy strawieniu. Najpierw zostały pochłonięte bakterie, które dały początek mitochondriom. Natomiast pochłonięcie bakterii fotosyntetycznych, z których powstały obecne chloroplasty nastąpiło później. Korzystając z informacji zawartych w powyższym tekście oraz z posiadanej wiedzy podaj dwa dowody na bakteryjne pochodzenie mitochondriów i chloroplastów. Dowód Dowód Zadanie 26 (2pkt) Włochacz nabrzozak (Biston betularia), motyl nocny, forma o jasnym ubarwieniu, występuje na terenie Polski. Motyle te często siadają na pniach drzew i są zjadane przez ptaki. W populacji motyla występowały czasem mutacje, w wyniku których pojawiały się formy ciemne motyla. W poniższej tabeli przedstawiono wyniki badań liczebności jasnej i ciemnej formy motyla w wybranych regionach Polski. Nazwij i opisz mechanizm ewolucji, który doprowadził do utrwalenia się barwy ciemnej w populacji włochacza nabrzozaka. Zadanie 27 (2pkt) Diagram przedstawia zawartość DNA w jądrze oraz liczbę genów w genomie u różnych gatunków.

9 Porównaj przedstawione dane i określ, czy na podstawie diagramu można wnioskować o pozycji człowieka w systemie filogenetycznym. Odpowiedź uzasadnij. Zadanie 28 (2pkt) W poniższej tabeli przedstawiono krótką charakterystykę rodzajów doboru naturalnego. Zakreśl znakiem X literę P, jeżeli odpowiedź w tym wierszu tabeli jest w pełni prawdziwa, jeżeli jest fałszywa (nawet w części) - zakreśl literę F. W zadaniach 29 i 30 należy wykorzystać teksty zamieszczone poniżej. Od wielu lat trwają spory naukowców dotyczące rodowodu człowieka. Poniższe dwa teksty są tego przykładem. Tekst I (...) W genomach wszystkich ludzi raz na jakiś czas pojawiają się mutacje, które są przekazywane następnym pokoleniom, tzw. markery. (...) Dzięki tropieniu markerów amerykański genetyk Spencer Wells ustalił, że przed 50 tys. laty w genomach naszych przodków powstała mutacja, którą oznaczono symbolem M168. Wszyscy ludzie żyjący na Ziemi mają ją w swoich genach. Na pustyni Kalahari w Namibii (Afryka) mieszkają Buszmeni populacja, która najwcześniej oddzieliła się od głównego pnia genealogicznego ludzkości i przez te wszystkie lata pozostawała wierna swojej ziemi. (...) Analiza mutacji, które pojawiły się po M168 pokazała, że prawie 50 tys. lat temu ludzie podobni do Buszmenów opuścili Afrykę i skierowali swe kroki do Australii. (...) Znacznie ważniejsza była jednak druga grupa uchodźców z Afryki, która opuściła kontynent 45 tys. lat temu. Ich potomkowie dotarli do środkowej Azji, a tu rozdzielili się, dając początek społecznościom zamieszkującym dzisiaj Azję, Europę i obie Ameryki.

10 Tekst II Dwaj współcześni uczeni (Amerykanin Wiliam Howells i Brytyjczyk Chris Stringer) twierdzą, że Homo sapiens pojawił się w Afryce i stamtąd około 200 tys. lat temu ruszył na podbój świata. Tam, gdzie dotarł, wypierał potomków Homo erectus (człowiek wyprostowany). Tak stało się na przykład w Europie, gdzie neandertalczycy cofali się pod naporem współczesnych ludzi, aż wyginęli całkowicie niecałe 30 tys. lat temu. Teorię tę nazwano Pożegnanie z Afryką. Zadanie 29 (1pkt) Zaznacz odpowiedź(spośród A, B, C, D), która zawiera numery prawdziwych stwierdzeń sformułowanych wyłącznie na podstawie tekstu I. I. Europejczycy i Azjaci pochodzą z tej samej linii rozwojowej potomków Afrykanów. II. Potomkowie Afrykanów opanowali Azję wcześniej niż Australię. III. Amerykanie nie są bezpośrednimi potomkami Afrykanów. IV. Wszyscy ludzie mają wspólnych przodków pochodzących z Afryki. V. Mutacja M168 umożliwia śledzenie wędrówki naszych przodków. A.I, II, III B.I, III, IV C.II, III, IV D.II, IV, V Zadanie 30 (2pkt) Na podstawie tekstu I i II porównaj informacje dotyczące miejsca narodzin gatunku ludzkiego oraz czasu rozpoczęcia kolonizacji Ziemi przez naszych przodków. Zadanie 31 (1pkt) Na podstawie analizy rysunków wymień specyficznie ludzką cechę budowy czaszki, odróżniającą człowieka od innych naczelnych. Zadanie 32 (1pkt) Pewna populacja ssaków żyła w strefie klimatu umiarkowanego, w mało zmieniającym się środowisku. Po pewnym czasie nastąpiło gwałtowne ochłodzenie się klimatu. W populacji doszło do stopniowego wyginięcia osobników o małej masie, a średnia masa osobników wyraźnie wzrosła. Podaj nazwę rodzaju doboru naturalnego, który oddziaływał na pulę genową tej populacji. Zadanie 33 (2pkt) Rysunki przedstawiają szkielety człowieka i goryla.

11 Na podstawie analizy rysunków wymień dwie cechy budowy szkieletu człowieka, świadczące o przystosowaniu do dwunożności, które wykształciły się w procesie ewolucji. Zadanie 34 (4pkt) U strzałki wodnej występuje różnolistność. Podpisz na rysunku trzy formy liści tej rośliny oraz podaj przyczynę występowania różnic w ich kształtach.... Zadanie 35 (2pkt) Opływowy kształt ciała jest cechą budowy zewnętrznej wielu zwierząt wodnych. a) Podaj nazwę czynnika, który zadecydował o wykształceniu tej cechy.... b) Podkreśl nazwę zjawiska zilustrowanego na rysunku. A. dywergencja B. konwergencja C. radiacja adaptatywna D. specjacja ichtiozaur rekin delfin

12 Zadanie 36 (4pkt) Rysunki przedstawiają oko głowonoga (A) i oko kręgowca (B). a) Zaznacz trzy informacje, charakteryzujące oba te narządy. 1. Narządy te upodobniły się zewnętrznie. 2. Narządy te nie mają podobnej budowy zewnętrznej 3. Narządy te spełniają takie same funkcje. 4. Narządy te nie pełnią takich samych funkcji. 5. Narządy te mają wspólne pochodzenie. 6. Narządy te nie mają wspólnego pochodzenia. A B b) Podaj nazwę rodzaju narządów (analogiczne, homologiczne) jakich przykładem są oczy głowonogów i kręgowców.... Zadanie 37 (3pkt) Na rysunkach przedstawiono czaszki goryla i człowieka. Na podstawie analizy rysunków podaj trzy swoiste, charakterystyczne (tylko dla niej), cechy budowy czaszki człowieka Zadanie 38 (3pkt) Na rysunku przedstawiono dwa gatunki motyli trującego (dla drapieżników) monarcha i nietrującego pokłonnika. Gatunki te pod względem ubarwienia są do siebie bardzo podobne. a) Podaj przyczynę pojawienia się w populacji pokłonników osobników o ubarwieniu upodobniającym je do monarchów b) Odwołując się do działania doboru naturalnego, wyjaśnij sposób utrwalenia się tej cechy wśród pokłonników

13 c) Określ znaczenie dla pokłonnika jego zewnętrznego podobieństwa do monarchów Zadanie 39 (2pkt) Na schemacie przedstawiono głowy tzw. zięb Darwina zamieszkujących poszczególne wyspy Archipelagu Galapagos. Określ dwie przyczyny, które spowodowały radiację adaptatywną zięb na wyspach Archipelagu Galapagos Zadanie 40 (2pkt) Rysunek przedstawia dzikiego gołębia skalnego (pośrodku) i pochodzące od niego różne rasy gołębi hodowlanych. Oceń i uzasadnij, czy przedstawione na rysunku rasy gołębi powstały w wyniku doboru naturalnego czy sztucznego oraz podaj własny przykład działania takiego doboru. Zadanie 41 (1pkt) Człowiek rozumny (Homo sapiens) należy do rzędu naczelne, podrzędu człekokształtne, rodziny człowiekowate, rodzaju człowiek. Wybierz spośród wymienionych poniżej cechę charakterystyczną wyłącznie dla organizmów należących do gatunku Homo sapiens. a) 32 zęby stałe b) Zjawisko prawi- i leworęczności c) Wysklepiona stopa i bark przeciwstawnego palucha d) Stereoskopowe widzenie e) Umiejętność wtórnej obróbki narzędzi

14 Zadanie 42 (2pkt) Spośród wymienionych poniżej cech zaznacz dwie, które należą do cech typowo ludzkich. A. owłosienie ciała, B. stałocieplność, C. brak ogona, D. silnie rozwinięta kora mózgowa, E. posiadanie pięciopalczastych kończyn z przeciwstawnym kciukiem, F. dwunożność. Zadanie 43 (3pkt) Rysunek przedstawia budowę stopy trzech przedstawicieli rzędu naczelne. A B C Zaznacz stopę człowieka. Podaj dwie cechy różniące budowę stóp człowieka od stóp małp człekokształtnych Zadanie 44 (1pkt) Uporządkuj formy człowieka podając ich oznaczenia literowe w kolejności od najstarszej. A. człowiek wyprostowany B. człowiek rozumny C. australopitek D. neandertalczyk... Zadanie 45 (1pkt) Zaznacz prawidłowe dokończenie zdania. Kolebką człowieka jako gatunku była: A. Afryka B. Europa C. Australia D. Ameryka Południowa Zadanie 46 (1pkt) Na podstawie podobieństw biochemicznych można wykazać pokrewieństwo organizmów zwierzęcych należących do różnych rzędów np. człowieka i innych ssaków. Podaj jeden argument uzasadniający powyższe stwierdzenie.

15 Zadanie 47 (2pkt) Człowiek różni się od małp człekokształtnych pionową postawą ciała, co schematycznie przedstawiono na poniższym rysunku. Na podstawie analizy rysunków wymień dwie cechy budowy szkieletu człowieka umożliwiające mu utrzymywanie pionowej postawy ciała Zadanie 47 (2pkt) W 1953 roku S. Miller przeprowadził doświadczenie, w którym poddał działaniu wyładowań elektrycznych mieszaninę gazów naśladującą skład pierwotnej, beztlenowej atmosfery ziemskiej. Powstające produkty reakcji, w tym liczne związki organiczne, z aminokwasami włącznie były odprowadzane ze skraplaną parą wodną do kolby z wodą imitującą praocean. Zaznacz dwie hipotezy badawcze, które potwierdziło to doświadczenie. A. na pierwotnej Ziemi najpierwotniejsze formy żywe nie miały wystarczającej ilości związków organicznych służących im za źródło pokarmu. B. na pierwotnej Ziemi istniała możliwość samorzutnego tworzenia się cząsteczek organicznych stanowiących pokarm dla pierwotnych organizmów beztlenowych. C. związki organiczne służące za pokarm pierwotnym heterotrofom mogły powstawać dzięki energii wyładowań atmosferycznych. D. pierwotna atmosfera nie dawała możliwości samorzutnego tworzenia się związków węgla, które mogłyby przeniknąć do praoceanu.

16 Zadanie 49 (2pkt) Podany schemat przedstawia drzewo rodowe człowieka. a) Odczytaj ze schematu i podaj nazwę gatunkową rodzaju Australopithecus, od którego bezpośrednio wywodzi się rodzaj Homo.... b) Zaznacz szereg przedstawiający prawidłową kolejność pojawiania się gatunków człowiekowatych. A. Homo erectus Homo habilis Homo neanderthalensis Homo sapiens B. Homo neanderthalensis Homo habilis Homo erectus Homo sapiens C. Homo erectus Homo neanderthalensis Homo habilis Homo sapiens D. Homo habilis Homo erectus Homo neanderthalensis Homo sapiens Zadanie 50 (2pkt) Na wykresach przedstawiono rozkłady częstości cechy wysokości osobników w odległych czasowo pokoleniach A i N dwóch populacji (I i II) jednego gatunku, bytujących w różnych warunkach środowiska. a) Podaj (w przybliżeniu) dla każdej populacji (I i II) zakres zmienności cechy w pokoleniu N. I... II... b) Podaj, w której populacji (I czy II) widoczne są skutki działania doboru naturalnego. Uzasadnij wybór jednym argumentem.

17 Zadanie 51 (2pkt) W odtwarzaniu przebiegu ewolucji organizmów dużą rolę odgrywa analiza podobieństw i różnic w budowie narządów. W wyniku ewolucji zbieżnej powstają narządy analogiczne o zbliżonej budowie a różnym pochodzeniu, natomiast w wyniku ewolucji rozbieżnej narządy homologiczne o podobnym pochodzeniu a różnym wyglądzie przy zachowaniu wspólnego planu budowy. Wśród przykładów A F zaznacz symbol literowy jednej pary narządów analogicznych zwierząt i jednej pary narządów analogicznych roślin. A. Kończyna przednia ptaka i nietoperza. B. Skrzela raka i skrzela ryby. C. Pęcherz pławny ryb i płuca żaby. D. Liście brzozy i kolce kaktusa. E. Chwytniki mchu i korzenie paproci. F. Kłos zarodnionośny widliczki i kwiaty sosny. Zadanie 52 (2pkt) Na rysunku zilustrowano cechy charakterystyczne (kształt i wielkość uszu) czterech gatunków zajęcy żyjących w różnych szerokościach geograficznych Ameryki Pn. Zające na ilustracji mają ubarwienie jesienne - białe lub szare. Wyjaśnij związek różnic w wielkości uszu oraz ubarwieniu zająca z Arizony i zająca polarnego ze środowiskiem życia tych zwierząt. a) Różnice w wielkości uszu b) Różnice w ubarwieniu Zadanie 53 (2pkt) Rysunki przedstawiają różnorodność liści u jaskra wodnego. a) Podaj nazwę przedstawionego rodzaju zmienności....

18 b) Wyjaśnij, jakie znaczenie adaptacyjne ma budowa liścia podwodnego tej rośliny. Zadanie 54 (2pkt) Ewolucja jest procesem, na którego istnienie dostarcza ją dowodów różne dziedziny biologii. Podaj dwa przykłady dowodów ewolucji z zakresu biochemii. 1)... 2)... Zadanie 55 (2pkt) Na rysunkach A, B, C przedstawiono przedstawicieli trzech gromad kręgowców: ryb, gadów i ssaków, żyjących w środowisku wodnym. Podaj dwie, widoczne na rysunkach, cechy budowy tych przedstawicieli kręgowców świadczące o występowaniu zjawiska konwergencji (ewolucji zbieżnej) Zadanie 56 (1pkt) Trzy blisko spokrewnione gatunki pewnego rodzaju ptaków chociaż mają niemal identyczny wygląd, a ich zasięgi geograficzne pokrywają się, pozostają odrębnymi gatunkami, między którymi nie ma przepływu genów. Jeden z gatunków występuje w lasach iglastych, drugi w liściastych, a trzeci wybiera zagajniki wierzbowo-olszowe. Wśród niżej wymienionych rodzajów izolacji od A do D zaznacz ten, którego następstwem jest brak przepływu genów między opisanymi gatunkami ptaków. A. Izolacja siedliskowa. B. Izolacja geograficzna. C. Izolacja morfologiczna. D. Izolacja sezonowa.

19 Zadanie 57 (1pkt) Wyróżnia się trzy rodzaje doboru naturalnego: 1. stabilizujący, który faworyzuje cechy o wartościach średnich, fenotypy typowe dla danej populacji, a eliminuje wartości skrajne, fenotypy odbiegające od typowego, 2. kierunkowy, faworyzujący jedno optimum, które odbiega w jednym albo drugim kierunku od średniej wartości cechy, fenotypu typowego w danej populacji, 3. różnicujący (rozdzielający, rozrywający), który faworyzuje jednocześnie więcej niż jedno optimum (odbiegające od średniej wartości cechy, fenotypu typowego w danej populacji), a eliminuje formy pośrednie. Podaj nazwę rodzaju doboru naturalnego (spośród opisanych powyżej), którego działanie zilustrowano rysunkami... Zadanie 58 (1pkt) Najstarsze ssaki wyodrębniły się z gadów ssakokształtnych cynodontów około 225 mln lat temu. Przez pierwsze 160 mln lat swojej historii większość ssaków była mała (wielkość myszy lub szczura), tylko nieliczne osiągały rozmiary lisa. Żyjąc w cieniu dinozaurów, ssaki prowadziły nocny tryb życia. Kiedy 65 mln lat temu dinozaury wymarły, u części ssaków zaczęły się pojawiać przystosowania do nowych warunków życia w postaci powiększania rozmiarów ciała i możliwości życia w świetle dnia. Wyjaśnij, czy może istnieć związek między wymarciem dinozaurów a rozwojem ewolucyjnym ssaków. Zadanie 59 (2pkt) Na schematach przedstawiono tzw. efekt wąskiego gardła (I) i tzw. efekt założyciela (II), czyli powstawanie nowych populacji z niewielkiej liczby osobników. A populacja wyjściowa, A populacja nowa a) Wybierz spośród określeń A C to, które prawidłowo charakteryzuje różnorodność genetyczną populacji A w stosunku do populacji A w obu przypadkach (I i II). A. większa, B. mniejsza, C. taka sama. b) Podaj przykład konsekwencji, jaką może mieć dla osobników populacji A zjawisko zaznaczone przez Ciebie w odpowiedzi do polecenia a).

20 Zadanie 60 (2pkt) Na rysunku przedstawiono dwa blisko spokrewnione gatunki zięb Darwina Geospiza fuliginosa (I) i Geospiza fortis (II) o podobnych wymaganiach pokarmowych, ale różniące się od siebie m.in. grubością dzioba. Na diagramach przedstawiono udział procentowy osobników o różnej grubości dzioba w populacjach tych ptaków: A żyjących na tym samym terenie, B żyjących osobno a) Na podstawie diagramów podaj, jakie wartości grubości dziobów dominują w każdej z populacji, gdy żyją one na tym samym terenie (A) I..., II... oraz jaka grubość dzioba dominuje w każdej z populacji, gdy żyją one osobno (B). I..., II... b) Sformułuj wniosek o ewolucji grubości dziobów u współistniejących gatunków zięb. Zadanie 61 (2pkt) Wśród zamieszczonych poniżej stwierdzeń(a D) zaznacz dwa, które są prawdziwe. A. W DNA organizmów blisko spokrewnionych oraz w DNA organizmów daleko spokrewnionych występuje podobna liczba identycznych sekwencji nukleotydów. B. Narządy homologiczne mają wspólne pochodzenie i wykazują podstawowe podobieństwo strukturalne, mimo że pełnią różne funkcje. C. Narządy analogiczne pełnią podobne funkcje, ale nie mają wspólnego pochodzenia i nie wykazują podobieństwa pod względem budowy. D. Narządy szczątkowe to pozostałości narządów, które u przodków były słabo rozwinięte i nie spełniały żadnych funkcji. Zadanie 62 (1pkt) Poszczególne krainy zoogeograficzne charakteryzują się określonym składem gatunkowym zwierząt. W tabeli przedstawiono liczby rodzin ptaków występujących na terenie wymienionych krain z uwzględnieniem liczby rodzin endemicznych.

21 Na podstawie danych w tabeli podaj nazwę krainy, którą cechuje największa swoistość fauny ptasiej. Wybór krainy uzasadnij. Zadanie 63 (2pkt) Spośród podanych zdań zaznacz dwa, które prawidłowo charakteryzują zjawisko przedstawione na ilustracji. A. Ewolucji podlegają blisko spokrewnione ze sobą gatunki. B. Powstają liczne formy przystosowawcze, organizmów spokrewnionych ze sobą, mogących żyć w różnych niszach ekologicznych. C. W wyniku koewolucji różne gatunki upodabniają się do siebie. D. W wyniku ewolucji równoległej powstają analogie dotyczące zarówno organów jak i całości organizmów. E. Dochodzi do wykształcenia ogólnego zewnętrznego podobieństwa nieuwarunkowanego wspólnotą ich pochodzenia. Zadanie 64 (1pkt) Po zasiedleniu lądu rośliny zmieniły tendencje rozwojowe. Wykorzystując schemat, określ ogólną tendencją zmian w cyklu rozwojowym roślin.

22 Zadanie 65 (2pkt) W dżungli na azjatyckiej wyspie Borneo żyją słonie, które niedawno uznano za podgatunek słonia indyjskiego. Są one znacznie mniejsze od słoni żyjących na kontynencie. Badanie DNA tych dwóch podgatunków wykazało że istnieją między nimi pewne różnice genetyczne. Najprawdopodobniej podgatunek z Borneo oddzielił się od słoni kontynentalnych około 300 tys. lat temu. a) Podaj, jaki rodzaj izolacji uniemożliwił krzyżowanie się obu podgatunków słonia indyjskiego w warunkach naturalnych... b) Podaj nazwę rodzaju doboru naturalnego, którego działanie spowodowało, że słonie podgatunku z Borneo mają znacznie mniejsze rozmiary od żyjących na kontynencie.... Zadanie 66 (2pkt) Niektóre cechy gatunku ludzkiego wykazują zróżnicowanie międzypopulacyjne i mają określone znaczenie adaptacyjne. W tabeli przedstawiono kilka przykładów takich cech oraz ich znaczenie. Wypisz, stosując oznaczenia literowe, po dwie cechy adaptacyjne do życia w środowisku a) o wysokich temperaturach otoczenia (klimat gorący)... b) o niskich temperaturach otoczenia (klimat chłodny)... Zadanie 67 (2pkt) Biomy to strefy klimatyczno-roślinne kuli ziemskiej, wykazujące układ strefowy. Uzupełnij poniższą tabelę, wpisując nazwę każdego z opisanych biomów.

23 Zadanie 68 (1pkt) Uzupełnij systematykę człowieka, wpisując w wyznaczone miejsca (5 7) nazwy odpowiednich jednostek systematycznych. 1. Królestwo Zwierzęta 2. Typ Strunowce 3. Podtyp Kręgowce 4. Gromada Ssaki 5. Rząd Rodzina Rodzaj Gatunek Człowiek rozumny Zadanie 69 (1pkt) Niektóre organizmy, np. owady, upodobniły się do innych organizmów lub do obiektów nieożywionych. Na przykład motyl zwany wicekrólem (Limenitis archippus) przypomina ubarwieniem trującego dla ptaków motyla monarcha (Danaus plexippus). Mogło to być spowodowane trwającą przez wiele pokoleń selekcją, w wyniku której osobniki o mniej doskonałym maskowaniu były zjadane przez drapieżniki, a przeżywały tylko te, których podobieństwo do trującego modela było wystarczająco duże, aby drapieżnika wprowadzić w błąd. Na schematach przedstawiono rodzaje doboru naturalnego. Zaznacz schemat przedstawiający ten rodzaj doboru naturalnego, który doprowadził do opisanej w tekście zmiany fenotypów. Zadanie 70 (1pkt) Wśród zamieszczonych poniżej stwierdzeń dotyczących dryfu genetycznego zaznacz to, które jest nieprawdziwe. A. Dryf genetyczny polega na zmianie w populacji frekwencji genów, spowodowanej wyłącznie przyczynami o charakterze losowym. B. Częstości genów w przypadku dryfu genetycznego podlegają bezkierunkowym fluktuacjom. C. Liczebność populacji nie ma wpływu na kierunek i nasilenie dryfu genetycznego. D. Dryf genetyczny obserwowany jest również w populacjach gatunków rozmnażających się bezpłciowo. Zadanie 71 (3pkt) Po niżej przedstawiono kilka przykładów skamieniałości z okresu ery paleozoicznej.

24 a) Ustal, do jakiego typu dowodów potwierdzających ewolucję należą przedstawione skamieniałości b) Wyjaśnij znaczenie skamieniałości dla paleontologów. Podaj dwa argumenty Zadanie 72 (2pkt) Proces rozwoju rodowego człowiekowatych przebiegał bardzo burzliwie i obfitował w liczne sukcesy ewolucyjne. Istotnym wydarzeniem w ewolucji człowieka była zmiana preferencji pokarmowych z typowej roślinożerności na dietę opartą na pokarmach mięsnych. Po daj dwa przy stosowania pozwalające na zmianę preferencji pokarmowych w ewolucji człowieka Zadanie 73 (1pkt) Na wykresie zilustrowano regułę ekogeograficzną sformułowaną przez niemieckiego badacza Bergmana, która mówi o tym, że obserwuje się różnice w wielkości spokrewnionych ze sobą zwierząt stałocieplnych żyjących w różnych strefach klimatycznych.

25 Wyjaśnij, dlaczego pingwiny pochodzące z obszarów ciepłych są mniejsze niż spokrewnione z nimi gatunki z obszarów chłodnych. Zadanie 74 (1pkt) W 1953 roku S.L. Miller przeprowadził doświadczenie, w którym mieszaninę gazów (CH 4, NH 3, H 2 O, H 2 ) naśladującą skład pierwotnej atmosfery ziemskiej poddał działaniu silnych wyładowań elektrycznych. Powstające produkty reakcji, w tym liczne związki organiczne, m.in. aminokwasy rozpuszczały się w wodzie i były odprowadzane ze skraplaną parą wodną do kolby z wodą, imitującą praocean. Spośród wymienionych stwierdzeń zaznacz jedno, które stanowi hipotezę badawczą potwierdzoną tym doświadczeniem. A. Mieszaniny aminokwasów w pierwotnym oceanie miały zdolność do samoorganizowania się w większe kompleksy. B. Pod wpływem wyładowań atmosferycznych związki organiczne opadały i gromadziły się w pierwotnym oceanie. C. Związki organiczne mogą powstawać w mieszaninie różnych gazów dzięki energii wyładowań atmosferycznych. D. Związki organiczne mogły się gromadzić w praoceanie, gdyż w beztlenowych warunkach nie ulegały degradacji. Zadanie 75 (2pkt) Ostatnim reprezentantem archaicznego Homo sapiens był neandertalczyk (Homo sapiens neanderthalensis). Tę formę człowieka, wzbudzającą kontrowersje od momentu odkrycia do dziś, wyodrębnia się na podstawie pewnej kombinacji cech morfologicznych, uważanych za specyficzne dla neandertalczyka. W każdym zamieszczonym poniżej zestawie cech (A D) podkreśl cechy charakterystyczne dla neandertalczyka. Neandertalczyk charakteryzował się m.in. A. dużą (średnio większą niżu człowieka współczesnego) / małą (niewiele większą niż u Homo erectus) pojemnością czaszki B. obecnością wydatnych / brakiem wałów nadoczodołowych C. płaskim / wydatnym nosem D. smukłą/ krępą budową ciała. Zadanie 76 (2pkt) W latach 90. ubiegłego wieku oznaczono sekwencję ponad par zasad DNA pseudogenu hemoglobiny (niefunkcyjny odcinek DNA będący duplikatem genu hemoglobiny), który wcześnie pojawił się w ewolucji naczelnych. W tabeli przedstawiono różnice (w %) miedzy sekwencjami nukleotydowymi pseudogenu hemoglobiny orangutana (Pongo), goryla (Gorilla), szympansa (Pan) i człowieka (Homo). Ustal, który z rodzajów hominidów jest najbliżej spokrewniony z szympansem (Pan), a który z nim spokrewniony jest najdalej, i uzupełnij zdanie poniżej. Odpowiedź uzasadnij. Najbliżej spokrewniony z szympansem (Pan)) jest..., a najdalej z nim spokrewniony jest.... Uzasadnienie...

26

Ewolucja i Antropogeneza

Ewolucja i Antropogeneza Ewolucja i Antropogeneza Zadanie 1 (1pkt) Spośród wymienionych poniżej, wskaż najstarszą formę należącą do rodzaju Homo (otocz kółkiem odpowiednią literę) A. Człowiek wyprostowany B. Neandertalczyk C.

Bardziej szczegółowo

ANTROPOGENEZA KARTA PRACY DLA UCZNIA

ANTROPOGENEZA KARTA PRACY DLA UCZNIA ANTROPOGENEZA KARTA PRACY DLA UCZNIA 1. STANOWISKO SYSTEMATYCZNE CZŁOWIEKA Przedstaw systematykę człowieka, korzystając z przedstawionego poniżej schematu, ilustrującego uproszczone drzewo genealogiczne

Bardziej szczegółowo

Jak powstają nowe gatunki. Katarzyna Gontek

Jak powstają nowe gatunki. Katarzyna Gontek Jak powstają nowe gatunki Katarzyna Gontek Powstawanie gatunków (specjacja) to proces biologiczny, w wyniku którego powstają nowe gatunki organizmów. Zachodzi na skutek wytworzenia się bariery rozrodczej

Bardziej szczegółowo

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ekologia wyk. 1 wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ochrona środowiska Ekologia jako dziedzina nauki jest nauką o zależnościach decydujących

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

Zadanie 4 (0-2p) A.. Powyższy schemat przedstawia: a) łańcuch troficzny b) łańcuch pokarmowy c) obieg materii d) sieć pokarmową D G.

Zadanie 4 (0-2p) A.. Powyższy schemat przedstawia: a) łańcuch troficzny b) łańcuch pokarmowy c) obieg materii d) sieć pokarmową D G. Zadanie 1 (0-1p) Przedmiotem zainteresowania ekologii są a) działania mające na celu właściwe wykorzystanie i odnawianie zasobów przyrody b) relacje między organizmami i zależności między organizmami a

Bardziej szczegółowo

KONKURS BIOLOGICZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 24 lutego 2007 r. zawody III stopnia (finał)

KONKURS BIOLOGICZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 24 lutego 2007 r. zawody III stopnia (finał) KOD UCZNIA... Suma punktów... KONKURS BIOLOGICZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 24 lutego 2007 r. zawody III stopnia (finał) Przed Tobą test, który składa się z zadań otwartych. Udzielaj

Bardziej szczegółowo

Opracował Arkadiusz Podgórski

Opracował Arkadiusz Podgórski Ewolucja jako źródło róŝnorodności biologicznej Opracował Arkadiusz Podgórski Ewolucja Ewolucja (łac. evilutio rozwinięcie) ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych

Bardziej szczegółowo

Kręgowce. 7 7. Podkreśl cechy, które świadczą o przystosowaniu żaby do życia na lądzie. (0 2) grupa a

Kręgowce. 7 7. Podkreśl cechy, które świadczą o przystosowaniu żaby do życia na lądzie. (0 2) grupa a grupa a Kręgowce Poniższy test składa się z 19 zadań Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą Imię i nazwisko do uzyskania za prawidłowe odpowiedzi Za rozwiązanie całego sprawdzianu możesz uzyskać

Bardziej szczegółowo

Uczeń potrafi. Dział Rozdział Temat lekcji

Uczeń potrafi. Dział Rozdział Temat lekcji Plan wynikowy z biologii- zakres podstawowy, dla klasy III LO i III i IV Technikum LO im.ks. Jerzego Popiełuszki oraz Technikum w Suchowoli Nauczyciel: Katarzyna Kotiuk Nr programu: DKOS-4015-5/02 Dział

Bardziej szczegółowo

Napisz, który z przedstawionych schematycznie rodzajów replikacji (A, B czy C) ilustruje replikację semikonserwatywną. Wyjaśnij, na czym polega ten

Napisz, który z przedstawionych schematycznie rodzajów replikacji (A, B czy C) ilustruje replikację semikonserwatywną. Wyjaśnij, na czym polega ten Napisz, który z przedstawionych schematycznie rodzajów replikacji (A, B czy C) ilustruje replikację semikonserwatywną. Wyjaśnij, na czym polega ten proces. Na schemacie przedstawiono etapy przekazywania

Bardziej szczegółowo

Bliskie Spotkanie z Biologią. Genetyka populacji

Bliskie Spotkanie z Biologią. Genetyka populacji Bliskie Spotkanie z Biologią Genetyka populacji Plan wykładu 1) Częstości alleli i genotypów w populacji 2) Prawo Hardy ego-weinberga 3) Dryf genetyczny 4) Efekt założyciela i efekt wąskiego gardła 5)

Bardziej szczegółowo

Różnorodność świata zwierząt

Różnorodność świata zwierząt Różnorodność świata zwierząt Dwiczenie 15 SSAKI NACZELNE Więcej informacji: Fleagle. 1998. Primate Adaptation and Evolution. Academic Press. Sylwia Łukasik Zakład Biologii Ewolucyjnej Człowieka Instytut

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko...kl...

Imię i nazwisko...kl... Gimnazjum nr 4 im. Ojca Świętego Jana Pawła II we Wrocławiu SPRAWDZIAN GENETYKA GR. A Imię i nazwisko...kl.... 1. Nauka o regułach i mechanizmach dziedziczenia to: (0-1pkt) a) cytologia b) biochemia c)

Bardziej szczegółowo

Ewolucja człowieka. Czy człowiek pochodzi od małpy?

Ewolucja człowieka. Czy człowiek pochodzi od małpy? Dnia 6 czerwca 2013 roku odbyła się prezentacja projektów edukacyjnych przygotowanych przez uczniów klasy II gimnazjum. Ewolucja człowieka. Czy człowiek pochodzi od małpy? Uczennice próbowały odpowiedzieć

Bardziej szczegółowo

Budowanie drzewa filogenetycznego

Budowanie drzewa filogenetycznego Szkoła Festiwalu Nauki 134567 Wojciech Grajkowski Szkoła Festiwalu Nauki, ul. Ks. Trojdena 4, 02-109 Warszawa www.sfn.edu.pl sfn@iimcb.gov.pl Budowanie drzewa filogenetycznego Cel Ćwiczenie polega na budowaniu

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII Instrukcja dla zdającego Arkusz II czas pracy 120 minut 1. Proszę sprawdzić, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 15 stron. Ewentualny

Bardziej szczegółowo

GENETYCZNE PODSTAWY ZMIENNOŚCI ORGANIZMÓW ZASADY DZIEDZICZENIA CECH PODSTAWY GENETYKI POPULACYJNEJ

GENETYCZNE PODSTAWY ZMIENNOŚCI ORGANIZMÓW ZASADY DZIEDZICZENIA CECH PODSTAWY GENETYKI POPULACYJNEJ GENETYCZNE PODSTAWY ZMIENNOŚCI ORGANIZMÓW ZASADY DZIEDZICZENIA CECH PODSTAWY GENETYKI POPULACYJNEJ ZMIENNOŚĆ - występowanie dziedzicznych i niedziedzicznych różnic między osobnikami należącymi do tej samej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY)

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej

Bardziej szczegółowo

Wspólne pochodzenie. Ślady ewolucji.

Wspólne pochodzenie. Ślady ewolucji. Wspólne pochodzenie Ślady ewolucji. Wspólne pochodzenie Wspólni przodkowie Dla wszystkich organizmów na Ziemi można odnaleźć wspólnego przodka przeszłość Wspólny przodek Drzewo i klasyfikacja hierarchiczna

Bardziej szczegółowo

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki.

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. Zaznacz prawidłową definicję komórki. A. jednostka budulcowa tylko bakterii i pierwotniaków B. podstawowa jednostka budulcowa i funkcjonalna wszystkich organizmów

Bardziej szczegółowo

Funkcje Ŝyciowe organizmów zwierzęcych

Funkcje Ŝyciowe organizmów zwierzęcych Funkcje Ŝyciowe organizmów zwierzęcych Podpisz wskazane elementy komórki zwierzęcej i określ ich funkcje......... Uzupełnij schemat podziału cukrowców. Dokończ zdanie, tak aby stanowiło definicję organizmów

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU wyróżnia elementy żywe i nieożywione w obserwowanym ekosystemie oblicza zagęszczenie wybranej rośliny na badanym terenie określa znaczenie wiedzy ekologicznej w życiu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum. Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który:

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum. Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który: Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum Dział progra mu I. Genetyka Lp. Temat Ocenę dopuszczającą otrzymuje 1. Czym jest genetyka? wymienia cechy gatunkowe i indywidualne podanych organizmów

Bardziej szczegółowo

Co to jest wyspa? W sensie geograficznym: część lądu otoczona ze wszystkich stron wodą

Co to jest wyspa? W sensie geograficznym: część lądu otoczona ze wszystkich stron wodą Zoogoegrafia wysp Co to jest wyspa? W sensie geograficznym: część lądu otoczona ze wszystkich stron wodą Co to jest wyspa? W sensie biogeograficznym: ekosystem otoczony innymi, stanowiącymi wyraźne bariery

Bardziej szczegółowo

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów.

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 201 Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Za rozwiązanie zadań z arkusza konkursowego można uzyskać 60 punktów.

Bardziej szczegółowo

I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki. - podaje przykłady niezbędne do życia

I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki. - podaje przykłady niezbędne do życia BIOLOGIA KLASA I I PÓŁROCZE I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki niezbędne do życia zastosowania w życiu - przedstawia etapy wiedzy biologicznej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Ocena stanu środowiska przyrodniczego. Karty pracy

Temat lekcji: Ocena stanu środowiska przyrodniczego. Karty pracy Temat lekcji: Ocena stanu środowiska przyrodniczego Karty pracy Ćwiczenie nr 1 Obserwacja liścia rośliny nagonasiennej/drzewa iglastego i określenie jego przystosowań, wskazanie stanu zdrowotnego. Wykonaj

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

Pamiętając o komplementarności zasad azotowych, dopisz sekwencję nukleotydów brakującej nici DNA. A C C G T G C C A A T C G A...

Pamiętając o komplementarności zasad azotowych, dopisz sekwencję nukleotydów brakującej nici DNA. A C C G T G C C A A T C G A... 1. Zadanie (0 2 p. ) Porównaj mitozę i mejozę, wpisując do tabeli podane określenia oraz cyfry. ta sama co w komórce macierzystej, o połowę mniejsza niż w komórce macierzystej, gamety, komórki budujące

Bardziej szczegółowo

Wykład Bioinformatyka 2012-09-24. Bioinformatyka. Wykład 7. E. Banachowicz. Zakład Biofizyki Molekularnej IF UAM. Ewolucyjne podstawy Bioinformatyki

Wykład Bioinformatyka 2012-09-24. Bioinformatyka. Wykład 7. E. Banachowicz. Zakład Biofizyki Molekularnej IF UAM. Ewolucyjne podstawy Bioinformatyki Bioinformatyka Wykład 7 E. Banachowicz Zakład Biofizyki Molekularnej IF UAM http://www.amu.edu.pl/~ewas 1 Plan Bioinformatyka Ewolucyjne podstawy Bioinformatyki Filogenetyka Bioinformatyczne narzędzia

Bardziej szczegółowo

Mech c aniz i my m y e w e o w lu l cj c i. i Powstawanie gatunku.

Mech c aniz i my m y e w e o w lu l cj c i. i Powstawanie gatunku. Mechanizmy ewolucji. Powstawanie gatunku. 1. Gatunek jako pula genowa prawo Hardyego Weinberga. 2. Dobór naturalny. 3. Dryf genetyczny (efekt założyciela, efekt wąskiego gardła). 4. Mechanizmy specjacji.

Bardziej szczegółowo

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Zadanie 1 Schemat budowy przewodu pokarmowego pijawki lekarskiej. Pijawka ta odżywia się krwią kręgowców. Wyjaśnij, jakie

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia i inżynieria genetyczna

Biotechnologia i inżynieria genetyczna Wersja A Test podsumowujący rozdział II i inżynieria genetyczna..................................... Imię i nazwisko.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 16 zadań. rzy każdym

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA - wymagania edukacyjne dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

BIOLOGIA - wymagania edukacyjne dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia BIOLOGIA - wymagania edukacyjne dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Nauczycielki: B Cholewczuk, M. Ostrowska Poziom wymagań Dział programu Temat Ocena dopuszczająca

Bardziej szczegółowo

Ewolucja człowieka. Ślady w ziemi i ślady w genach

Ewolucja człowieka. Ślady w ziemi i ślady w genach Ewolucja człowieka Ślady w ziemi i ślady w genach Gdyby Ziemia istniała 1 rok 26 XII wymierają dinozaury 28 XII małpy 31 XII, 14:00 rozdzielenie linii przodków ludzi i szympansów 31 XII, 20:00 Homo erectus

Bardziej szczegółowo

Las jako zjawisko geograficzne. (Biomy leśne)

Las jako zjawisko geograficzne. (Biomy leśne) Las jako zjawisko geograficzne (Biomy leśne) Dlaczego lasy na Ziemi w Europie, Afryce, Ameryce, Azji są takie a nie inne? Są pochodną klimatu zmieniającego się w przestrzeni i czasie Lasy (ekosystemy,

Bardziej szczegółowo

Generowanie i optymalizacja harmonogramu za pomoca

Generowanie i optymalizacja harmonogramu za pomoca Generowanie i optymalizacja harmonogramu za pomoca na przykładzie generatora planu zajęć Matematyka Stosowana i Informatyka Stosowana Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

Biologia Klasa 3. - określa zakres ekologii, - wymienia biotyczne i abiotyczne

Biologia Klasa 3. - określa zakres ekologii, - wymienia biotyczne i abiotyczne Biologia Klasa 3 Dział :Wzajemne zależności między organizmami a środowiskiem Numer lekcji Temat lekcji Osiągnięcia ucznia podstawowe Osiągnięcia ucznia ponadpodstawowe 1 2 3 4 1. Charakterystyka środowiska

Bardziej szczegółowo

Zadania maturalne z biologii - 7

Zadania maturalne z biologii - 7 Koło Biologiczne Liceum Ogólnokształcące nr II w Gliwicach 2015-2016 Zadania maturalne z biologii - 7 Zadania: Zad.1 (Jesika Stępień, Natalia Świetlak, Daniela Schwedka 3D) Przeczytaj tekst i na jego podstawie

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii do klasy III.

Rozkład materiału z biologii do klasy III. Rozkład materiału z biologii do klasy III. L.p. Temat lekcji Treści programowe Uwagi 1. Nauka o funkcjonowaniu przyrody. 2. Genetyka nauka o dziedziczności i zmienności. -poziomy różnorodności biologicznej:

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces...

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces... Egzamin część I Zadanie 1. (0 1) Krokodyla przedstawionego można opisać następująco: A. wąż, zmiennocieplny, drapieżca, jajorodny B. gad, stałocieplny, wody ciepłe C. drapieżca, gad, zmiennocieplny, jajorodny

Bardziej szczegółowo

2. CZYNNIKI ZABURZAJĄCE RÓWNOWAGĘ GENETYCZNĄ

2. CZYNNIKI ZABURZAJĄCE RÓWNOWAGĘ GENETYCZNĄ ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT 2. CZYNNIKI ZABURZAJĄCE RÓWNOWAGĘ GENETYCZNĄ POPULACJI Fot. W. Wołkow Prowadzący: dr Wioleta Drobik Katedra Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt MIGRACJE Zmiana frekwencji

Bardziej szczegółowo

VI KONKURS BIOLOGICZNY 2008/ 09. Etap III Czas rozwiązania- 60 minut

VI KONKURS BIOLOGICZNY 2008/ 09. Etap III Czas rozwiązania- 60 minut VI KONKURS BIOLOGICZNY 2008/ 09 Etap III Czas rozwiązania- 60 minut Test, który otrzymałeś, składa się z 19 zadań. Część z nich to zadania wielokrotnego wyboru. Aby je rozwiązać, należy porównać pytanie

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z biologii dla klasy III gimnazjum

Kryteria ocen z biologii dla klasy III gimnazjum Kryteria ocen z biologii dla klasy III gimnazjum Uczeń, który otrzymuje ocenę dopuszczającą : Dział: VII. Ekologia podaje przykłady czynników biotycznych i abiotycznych wymienia czynniki środowiska niezbędne

Bardziej szczegółowo

Zadania na październik

Zadania na październik 1 Zadania na październik Zadania z fizyki Zadanie 1 Pojazd uzyskał przyspieszenie 0,5m/s 2 w czasie 5 s. Oblicz: a) prędkość, z jaką się poruszał b) drogę jaką przebył. Pojazd poruszając się ruchem jednostajnie

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II TEST Z CYTOLOGII GRUPA II Zad. 1 (4p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. a/ podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce, b/ nazwij elementy oznaczone cyframi 2 i 5 oraz określ

Bardziej szczegółowo

Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny

Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny Pokrewieństwo Pokrewieństwo, z punktu widzenia genetyki, jest podobieństwem genetycznym. Im osobniki są bliżej spokrewnione, tym bardziej są podobne pod względem genetycznym.

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i ochrona przyrody

Zagrożenia i ochrona przyrody Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Zagrożenia i ochrona przyrody wskazuje zagrożenia atmosfery powstałe w wyniku działalności człowieka, omawia wpływ zanieczyszczeń atmosfery

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum.

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum. Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum. DZIAŁ VI PRZYRODA WOKÓŁ NAS - 5 NR I TEMAT LEKCJI 1. Lasy liściaste i iglaste WYMAGANIA PODSTAWOWE Uczeń: wymienia warstwy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne śródroczne z biologii dla klasy III gimnazjum

Wymagania edukacyjne śródroczne z biologii dla klasy III gimnazjum I. Genetyka Wymagania edukacyjne śródroczne z biologii dla klasy III gimnazjum 1. Czym jest genetyka? wymienia cechy gatunkowe i indywidualne podanych organizmów wyjaśnia, że jego podobieństwo do rodziców

Bardziej szczegółowo

zdolny Ślązak Gimnazjalista

zdolny Ślązak Gimnazjalista zdolny Ślązak Gimnazjalista BIOLOGIA ETAP FINAŁOWY XIII DOLNOŚLĄSKI KONKURS DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH 18.01.2014 r., godz. 10 00 Czas trwania 120 minut TWÓJ KOD Przepisz tutaj Twój kod znajdujący

Bardziej szczegółowo

Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał

Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał... Data Liczba punktów.. Imię i nazwisko.. Klasa Ocena Gratulacje! Zakwalifikowałeś się do II etapu konkursu Z atlasem przez świat. Masz przed sobą test, który

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych

Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej rolę w przechowywaniu

Bardziej szczegółowo

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka.

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Podaj nazwy odcinków kręgosłupa oznaczonych na schemacie literami A, B, C i D. Zadanie 2. (1 pkt) Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał

Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał... Data Liczba punktów.. Imię i nazwisko.. Klasa Ocena Gratulacje! Zakwalifikowałeś się do II etapu konkursu Z atlasem przez świat. Masz przed sobą test, który

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia I. Genetyka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia 1. Czym jest genetyka? wymienia cechy gatunkowe i indywidualne podanych organizmów

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE UCZEŃ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE UCZEŃ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Rozdział w podręczniku Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Wymagania podstawowe (stopień:

Bardziej szczegółowo

Antropogeneza - konspekt lekcji z wykorzystaniem technologii komputerowej.

Antropogeneza - konspekt lekcji z wykorzystaniem technologii komputerowej. Antropogeneza - konspekt lekcji z wykorzystaniem technologii komputerowej. Cele edukacyjne i wychowawcze wymagania. Po zajęciach uczeń potrafi: Wiadomości: - zdefiniować terminy: antropogeneza, hominizacja.

Bardziej szczegółowo

Kod ucznia. Data urodzenia ucznia. Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego ETAP WOJEWÓDZKI.

Kod ucznia. Data urodzenia ucznia. Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego ETAP WOJEWÓDZKI. Kod ucznia Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego ETAP WOJEWÓDZKI Rok szkolny 2013/2014 Data urodzenia ucznia Instrukcja dla ucznia 1. Sprawdź czy test zawiera

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU wyróżnia elementy żywe i nieożywione w obserwowanym ekosystemie oblicza zagęszczenie wybranej rośliny na badanym terenie określa znaczenie wiedzy ekologicznej w życiu

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO ZADANIA NA ETAP SZKOLNY KONKURSU PRZYRODNICZEGO W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 Instrukcja dla uczestników Konkursu 1. Test musi być rozwiązywany samodzielnie. 2. Test

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej 1. Czym jest genetyka? wymienia cechy gatunkowe i indywidualne podanych

Bardziej szczegółowo

KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI:

KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI: KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI: 1. Szczeble organizacji materii żywej (komórki, tkanki roślinne i zwierzęce, narządy i układy narządów). 2. Budowa chemiczna

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII W KLASIE VI PODRĘCZNIK : E.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII W KLASIE VI PODRĘCZNIK : E. WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII W KLASIE VI PODRĘCZNIK : E. Pyłka-Gutowska, E. Jastrzębska Bliżej biologii. Część 3. Nr dop.: 74/3/2010. Opracowała: Urszula Sobecka ROK SZKOLNY: 2015/2016 Dział VII. EKOLOGIA

Bardziej szczegółowo

Genomika Porównawcza. Agnieszka Rakowska Instytut Informatyki i Matematyki Komputerowej Uniwersytet Jagiellooski

Genomika Porównawcza. Agnieszka Rakowska Instytut Informatyki i Matematyki Komputerowej Uniwersytet Jagiellooski Genomika Porównawcza Agnieszka Rakowska Instytut Informatyki i Matematyki Komputerowej Uniwersytet Jagiellooski 1 Plan prezentacji 1. Rodzaje i budowa drzew filogenetycznych 2. Metody ukorzeniania drzewa

Bardziej szczegółowo

Wpisz w miejsce kropek, wybrane z ramki, wszystkie odpowiednie dla opisanego sposobu życia, określenia. Tryb życia Tryb życia...

Wpisz w miejsce kropek, wybrane z ramki, wszystkie odpowiednie dla opisanego sposobu życia, określenia. Tryb życia Tryb życia... Zadanie 1. (2 p.) Wpisz w miejsce kropek, wybrane z ramki, wszystkie odpowiednie dla opisanego sposobu życia, określenia. Sposób I. Mała aktywność mięśni, przewaga odpoczynku biernego, duża ilość spożywanych

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można użyć do danej obserwacji przedstawia etapy obserwacji

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej 1. I. Genetyka Czym jest genetyka? wymienia cechy gatunkowe i indywidualne

Bardziej szczegółowo

Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III

Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III część pisemna czas trwania części pisemnej egzaminu: 60 minut Zadanie 1 ( 0-2) Uzupełnij zdania podanymi terminami (jest ich więcej): Atlantycki,

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Choroby genetyczne o złożonym

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII Wpisuje zdający przed rozpoczęciem pracy PESEL ZDAJĄ CEGO Miejsce na nalepkę z kodem szkoły PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII Instrukcja dla zdającego Arkusz II Czas pracy 120 minut 1. Proszę sprawdzić,

Bardziej szczegółowo

Podsumowane wiadomości o roślinach

Podsumowane wiadomości o roślinach Metadane o scenariuszu Podsumowane wiadomości o roślinach 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - zna główne grupy roślin, - zna cechy charakterystyczne budowy i biologii roślin, b) Umiejętności Uczeń potrafi:

Bardziej szczegółowo

Dział programowy: GENETYKA 1. Czym jest genetyka 2. DNA- nośnik informacji genetycznej

Dział programowy: GENETYKA 1. Czym jest genetyka 2. DNA- nośnik informacji genetycznej Wymagania programowe z biologii dla uczniów klas III gimnazjum do nowej podstawy programowej opracowany wg podręcznika Puls życia 3 nr dopuszczenia 58/3/2010 Opracowała Alina Krawiec Dział programowy:

Bardziej szczegółowo

\\yrs mgr Krzvsztof Babisz. rtn X,a'/"oi t'' el t'* mgr Ewa Zakoicielna. 2. Przed rozpoczgciem prary sprawd2, czy zestaw zadari jest kompletny.

\\yrs mgr Krzvsztof Babisz. rtn X,a'/oi t'' el t'* mgr Ewa Zakoicielna. 2. Przed rozpoczgciem prary sprawd2, czy zestaw zadari jest kompletny. Kuratorium O6wiaty w Lublinie KO UCZNIA ZESTAW ZAAilI KONKURSOWYCH Z GEOGRAFII LA UCZNT6W GTMNAZIUM ROK SZKOLNY 201sl2016 ETAP SZKOLNY Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 15 zadai. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

Podstawy genetyki. ESPZiWP 2010

Podstawy genetyki. ESPZiWP 2010 Podstawy genetyki ESPZiWP 2010 Genetyka - nauka o dziedziczności i zmienności organizmów, wyjaśniająca prawa rządzące podobieństwami i różnicami pomiędzy osobnikami spokrewnionymi przez wspólnego przodka

Bardziej szczegółowo

I BIOLOGIA JAKO NAUKA

I BIOLOGIA JAKO NAUKA I BIOLOGIA JAKO NAUKA Zadanie 1. Przeczytaj opisy zakresu badań (I-IV) i przyporządkuj je odpowiednim dziedzinom biologii z zestawu A-E. Zakres badań: I Nazywa, opisuje i klasyfikuje organizmy. II Bada

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu: I. Biologia nauka o życiu II. Jedność i różnorodność organizmów Poziom wymagań podstawowy (oceny dopuszczający i dostateczny) ponadpodstawowy

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania. przygotowujące do egzaminu maturalnego

Przykładowe zadania. przygotowujące do egzaminu maturalnego Przykładowe zadania z BIOLOGii przygotowujące do egzaminu maturalnego Prezentowane zadania są zgodne z podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie rozszerzonym i podstawowym. Prócz zadań, które

Bardziej szczegółowo

UKŁAD RUCHU (UKŁAD KOSTNY, UKŁAD MIĘŚNIOWY)

UKŁAD RUCHU (UKŁAD KOSTNY, UKŁAD MIĘŚNIOWY) Zadanie 1. (2 pkt). Na rysunku przedstawiono szkielet kończyny dolnej (wraz z częścią kości miednicznej) i kość krzyżową człowieka. a) Uzupełnij opis rysunku ( ) o nazwy wskazanych kości. b) Wybierz z

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii dla klasy III gimnazjum oparty na podręczniku Puls życia 3

Rozkład materiału z biologii dla klasy III gimnazjum oparty na podręczniku Puls życia 3 Rozkład materiału z biologii dla klasy III gimnazjum oparty na podręczniku Puls życia 3 Dział programu Materiał nauczania Wymagania podstawowe ( na 2 i 3) uczeń : Wymagania ponadpodstawowe ( na 4 i 5)

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum. Wymagania podstawowe uczeń poprawnie:

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum. Wymagania podstawowe uczeń poprawnie: Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum Dział Czym jest genetyka? genetyka jako nauka o dziedziczeniu cech oraz zmienności organizmów cechy dziedziczne i niedziedziczne cechy gatunkowe

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I WYMAGANIA PODSTAWOWE. UCZEŃ: WYMAGANIA PONADPODSTAWOWE. UCZEŃ: Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Teoria ewolucji. Dobór naturalny.

Teoria ewolucji. Dobór naturalny. Teoria ewolucji. Dobór naturalny. Podstawy ewolucji - dobór } Replikacja informacji genetycznej wprowadza zmienność!2 } losowe błędy w replikacji (nieuniknione) } rearanżacje genomu } horyzontalny transfer

Bardziej szczegółowo

Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych

Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych 1.WskaŜ prawidłową kolejność ukazującą stopniowe komplikowanie się budowy organizmów. A. komórka tkanka organizm narząd B. organizm narząd komórka tkanka C. komórka

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca Biologia nauka o życiu Jedność CIU rozróżnia elementy przyrody

Bardziej szczegółowo

,Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

,Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia mgr Dorota Męcina,Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Poziom wymagań programu Lp. Temat Konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne dla klasy III gimnazjum. przedmiot: biologia

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne dla klasy III gimnazjum. przedmiot: biologia Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne dla klasy III gimnazjum przedmiot: biologia oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej 1 godzina tygodniowo I. Wymagania

Bardziej szczegółowo

Wynikowy plan nauczania z biologii dla klasy III gimnazjum oparty na podręczniku Puls życia 3. Wymagania podstawowe uczeń poprawnie:

Wynikowy plan nauczania z biologii dla klasy III gimnazjum oparty na podręczniku Puls życia 3. Wymagania podstawowe uczeń poprawnie: I. Genetyka Wynikowy plan nauczania z biologii dla klasy III gimnazjum oparty na podręczniku Puls życia 3 Materiał nauczania L.g. Czym jest genetyka? genetyka jako nauka o dziedziczeniu cech oraz zmienności

Bardziej szczegółowo

Depresja inbredowa i heterozja

Depresja inbredowa i heterozja Depresja inbredowa i heterozja Charles Darwin Dlaczego rośliny chronią się przed samozapyleniem? Doświadczenie na 57 gatunkach roślin! Samozapłodnienie obniża wigor i płodność większości z 57 gatunków

Bardziej szczegółowo

Konkurs Biologiczny etap szkolny

Konkurs Biologiczny etap szkolny Konkurs Biologiczny etap szkolny KARTA ODPOWIEDZI Nr Max Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi zad. punktów 1. 3 pkt. 2. są pasożytami; 3. można je zniszczyć wysoką temperaturą; 4. rozmnażają się; 7. ulegają

Bardziej szczegółowo

podobieństwo organizmów potomnych i niedziedzicznych oraz podaje i są wynikiem wpływu środowiska procesu replikacji DNA przed podziałem komórki

podobieństwo organizmów potomnych i niedziedzicznych oraz podaje i są wynikiem wpływu środowiska procesu replikacji DNA przed podziałem komórki Wymagania przedmiotowe dla przedmiotu biologia nauczana dwujęzycznie dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania w zakresie opanowania materiału w języku angielskim

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z BIOLOGII

ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z BIOLOGII (Wpisuje kandydat przed rozpoczęciem pracy) KOD KANDYDATA ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z BIOLOGII Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 15 stron. Ewentualny

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne biologia klasa 1

Wymagania edukacyjne biologia klasa 1 Wymagania edukacyjne biologia klasa 1 Dział programu Numer i temat lekcji ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra ocena celująca 1 2 3 4 5 6 7 I. Podstawy biologii 1. Biologia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia. Poziom wymagań

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia. Poziom wymagań I. Genetyka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Dzi ał progra mu Lp. 1. 2. Temat Czym jest genetyka? Nośnik informacji j DNA konieczne

Bardziej szczegółowo

Zadania maturalne z biologii - 2

Zadania maturalne z biologii - 2 Koło Biologiczne Liceum Ogólnokształcące nr II w Gliwicach 2015-2016 Zadania maturalne z biologii - 2 Zadania: Zad. 1(M. Borowiecki, J. Błaszczak 3BL) Na podstawie podanych schematów określ sposób w jaki

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy nauczania biologii w liceum ogólnokształcącym, liceum profilowanym i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym

Plan wynikowy nauczania biologii w liceum ogólnokształcącym, liceum profilowanym i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym Plan wynikowy nauczania biologii w liceum ogólnokształcącym, liceum profilowanym i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym CZĘŚĆ III Dział programowy: MATERIALNE PODSTAWY DZIEDZICZNOŚCI. NOWOCZESNE

Bardziej szczegółowo