Ewolucja i Antropogeneza

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ewolucja i Antropogeneza"

Transkrypt

1 Ewolucja i Antropogeneza Zadanie 1 (1pkt) Spośród wymienionych poniżej, wskaż najstarszą formę należącą do rodzaju Homo (otocz kółkiem odpowiednią literę) A. Człowiek wyprostowany B. Neandertalczyk C. Człowiek zmyślny (sprawny) D. Australopitek Zadanie 2 (1pkt) Zadanie 3 (1pkt) Amonity i belemnity to przedstawiciele dawno wymarłych głowonogów, posiadających w pełni wykształcone wapienne muszle. Przedstaw znaczenie tych organizmów dla paleontologii. Zadanie 4 (3pkt) Ewolucyjną jedność świata organicznego można udowodnić wykorzystując dane z różnych dziedzin nauki. A) Przedstaw trzy pośrednie dowody z biochemii na ewolucję organizmów B) Podaj argument uzasadniający stwierdzenie: crossing over odgrywa ważną role w procesach ewolucyjnych

2 Zadanie 5 (5pkt) Zadanie 6 (2pkt) Zadanie 7 (1pkt) Zadanie 8 (2pkt) 2

3 1. Plastydy są spotykane w komórkach roślinnych i bakteryjnych. 2. Mitochondria są spotykane we wszystkich komórkach oddychających tlenowo. 3. Mitochondria i plastydy zawierają własną informacje genetyczna w postaci DNA. 4. Jedynie mitochondria zawierają enzymy umożliwiające przeprowadzenie oddychania tlenowego. 5. Komórka eukariotyczna potrafi sama wytwarzać nowe mitochondria na drodze syntezy potrzebnych składników. 6. Niektóre formy plastydów mogą być bezbarwne. 7. Analiza sekwencji białek mitochondrialnych i plastydów wskazu je na ich bliskie pokrewieństwo z prokariontami. Zadanie 9 (3pkt) Zadanie 10 (1pkt) 3

4 Zadanie 11 (2pkt) Zadanie 12 (2pkt) 4

5 Zadanie 13 (2pkt) Zadanie 14 (1pkt) Zadanie 15 (2pkt) 5

6 Zadanie 16 (2pkt) 6

7 Zadanie 17 (2pkt) Zadanie 18 (1pkt) Zadanie 19 (1pkt) Zadanie 20 (2pkt) Ewolucja ubarwienia chrząszcza na wyspie 7

8 Zadanie 21 (1pkt) Zadanie 22 (3pkt) Schemat budowy szkieletu człowieka (A) i goryla (B) 8

9 Zadanie 23 (1pkt) Uproszczony schemat prezentuje kolejność pojawiania się form człowieka Zadanie 24 (5 pkt) Ewolucja jest procesem, który prowadzi do zwiększenia różnorodności gatunkowej, a jej głównym czynnikiem jest dobór naturalny. a) Wyjaśnij mechanizm działania doboru naturalnego. 9

10 b) Spośród przedstawionych na poniższych schematach rodzajów doboru naturalnego (A, B, C) wybierz ten, który działa w środowisku o względnie stałych warunkach fizykochemicznych. Swój wybór uzasadnij za pomocą jednego argumentu. c) Przykładem zmiany ewolucyjnej, która zaszła w stosunkowo krótkim czasie jest tzw. melanizm przemysłowy ćmy krępaka brzozowego. Wskaż, który z przedstawionych rodzajów doboru naturalnego (A, B, czy C) zadziałał w opisanym przykładzie oraz podaj jego nazwę. Zadanie 25 (3 pkt) Rysunek przedstawia prawdopodobne pochodzenie wybranych ras psów, jako rezultatu udomowienia wilka. a) Przedstaw istotę działań człowieka, wynikiem których jest np. powstanie tak dużej ilości ras psów. 10

11 b) Podaj dwa inne, niż powyższy, przykłady rezultatów działań człowieka stosowanych w hodowli zwierząt. Zadanie 26 (2 pkt) Nie ma dwóch identycznych osobników, gdyż nawet przedstawiciele tego samego gatunku różnią się między sobą. Ustal i podaj, czy opisane zjawisko ma znaczenie w procesie ewolucji. Odpowiedź uzasadnij jednym argumentem. Zadanie 27 (3 pkt) Schemat przedstawia 5 różnych populacji zwierząt. Strzałkami zaznaczono możliwość przepływu genów pomiędzy nimi. a) Wypisz oznaczenia cyfrowe dla wszystkich populacji należących do jednego gatunku. b) Uzasadnij istnienie bariery rozrodczej między populacjami 3 i 4 podając odpowiedni przykład takiej bariery. c) Podaj definicję gatunku. Zadanie 28 (1 pkt) Rysunki przedstawiają profile czaszek różnych form w ewolucji człowiekowatych. 11

12 Zadanie 29 (2pkt) Zadanie 30 (2pkt) 12

13 Zadanie 31 (2pkt) Zadanie 32 (2 pkt) Bardzo wiele wskazuje na to, że zarówno mitochondria, jak i plastydy pochodzą od żyjących kiedyś samodzielnie bakterii. 1,5 mld lat temu dostały się one do wnętrza przodka obecnej komórki eukariotycznej i nie uległy strawieniu. Najpierw zostały pochłonięte bakterie, które dały początek mitochondriom. Natomiast pochłonięcie bakterii fotosyntetycznych, z których powstały obecne chloroplasty nastąpiło później. Korzystając z informacji zawartych w powyższym tekście oraz z posiadanej wiedzy podaj dwa dowody na bakteryjne pochodzenie mitochondriów i chloroplastów. Dowód Dowód Zadanie 33 (2 pkt) Włochacz nabrzozak (Biston betularia), motyl nocny, forma o jasnym ubarwieniu, występuje na terenie Polski. Motyle te często siadają na pniach drzew i są zjadane przez ptaki. W populacji motyla występowały 13

14 czasem mutacje, w wyniku których pojawiały się formy ciemne motyla. W poniższej tabeli przedstawiono wyniki badań liczebności jasnej i ciemnej formy motyla w wybranych regionach Polski. Nazwij i opisz mechanizm ewolucji, który doprowadził do utrwalenia się barwy ciemnej w populacji włochacza nabrzozaka. Zadnie 34 (2 pkt) Diagram przedstawia zawartość DNA w jądrze oraz liczbę genów w genomie u różnych gatunków. Porównaj przedstawione dane i określ, czy na podstawie diagramu można wnioskować o pozycji człowieka w systemie filogenetycznym. Odpowiedź uzasadnij. Zadanie 35 (2 pkt) W poniższej tabeli przedstawiono krótką charakterystykę rodzajów doboru naturalnego. Zakreśl znakiem X literę P, jeżeli odpowiedź w tym wierszu tabeli jest w pełni prawdziwa, jeżeli jest fałszywa (nawet w części) - zakreśl literę F. 14

15 W zadaniach 36 i 37 należy wykorzystać teksty zamieszczone poniżej. Od wielu lat trwają spory naukowców dotyczące rodowodu człowieka. Poniższe dwa teksty są tego przykładem. Tekst I (...) W genomach wszystkich ludzi raz na jakiś czas pojawiają się mutacje, które są przekazywane następnym pokoleniom, tzw. markery. (...) Dzięki tropieniu markerów amerykański genetyk Spencer Wells ustalił, że przed 50 tys. laty w genomach naszych przodków powstała mutacja, którą oznaczono symbolem M168. Wszyscy ludzie żyjący na Ziemi mającą w swoich genach. Na pustyni Kalahari w Namibii (Afryka) mieszkają Buszmeni populacja, która najwcześniej oddzieliła się od głównego pnia genealogicznego ludzkości i przez te wszystkie lata pozostawała wierna swojej ziemi. (...) Analiza mutacji, które pojawiły się po M168 pokazała, że prawie 50 tys. lat temu ludzie podobni do Buszmenów opuścili Afrykę i skierowali swe kroki do Australii. (...) Znacznie ważniejsza była jednak druga grupa uchodźców z Afryki, która opuściła kontynent 45 tys. lat temu. Ich potomkowie dotarli do środkowej Azji, a tu rozdzielili się, dając początek społecznościom zamieszkującym dzisiaj Azję, Europę i obie Ameryki. Tekst II Dwaj współcześni uczeni (Amerykanin Wiliam Howells i Brytyjczyk Chris Stringer) twierdzą, że Homo sapiens pojawił się w Afryce i stamtąd około 200 tys. lat temu ruszył na podbój świata. Tam, gdzie dotarł, wypierał potomków Homo erectus (człowiek wyprostowany). Tak stało się na przykład w Europie, gdzie neandertalczycy cofali się pod naporem współczesnych ludzi, aż wyginęli całkowicie niecałe 30 tys. lat temu. Teorię tę nazwano Pożegnanie z Afryką. Zadanie 36. (1 pkt) Zaznacz odpowiedź(spośród A, B, C, D), która zawiera numery prawdziwych stwierdzeń sformułowanych wyłącznie na podstawie tekstu I. I. Europejczycy i Azjaci pochodzą z tej samej linii rozwojowej potomków Afrykanów. II. Potomkowie Afrykanów opanowali Azję wcześniej niż Australię. 15

16 III. Amerykanie nie są bezpośrednimi potomkami Afrykanów. IV. Wszyscy ludzie mają wspólnych przodków pochodzących z Afryki. V. Mutacja M168 umożliwia śledzenie wędrówki naszych przodków. A.I, II, III B.I, III, IV C.II, III, IV D.II, IV, V Zadanie 37. (2 pkt) Na podstawie tekstu I i II porównaj informacje dotyczące miejsca narodzin gatunku ludzkiego oraz czasu rozpoczęcia kolonizacji Ziemi przez naszych przodków Zadanie 38. (1 pkt) Na podstawie analizy rysunków wymień specyficznie ludzką cechę budowy czaszki, odróżniającą człowieka od innych naczelnych Zadanie 39 (1 pkt) Pewna populacja ssaków żyła w strefie klimatu umiarkowanego, w mało zmieniającym się środowisku. Po pewnym czasie nastąpiło gwałtowne ochłodzenie się klimatu. W populacji doszło do stopniowego wyginięcia osobników o małej masie, a średnia masa osobników wyraźnie wzrosła. Podaj nazwę rodzaju doboru naturalnego, który oddziaływał na pulę genową tej populacji.... Zadanie 40 (2 pkt) Rysunki przedstawiają szkielety człowieka i goryla. 16

17 Na podstawie analizy rysunków wymień dwie cechy budowy szkieletu człowieka, świadczące o przystosowaniu do dwunożności, które wykształciły się w procesie ewolucji Zadanie 41 (4pkt) U strzałki wodnej występuje różnolistność. Podpisz na rysunku trzy formy liści tej rośliny oraz podaj przyczynę występowania różnic w ich kształtach..... Zadanie 42 (2 pkt) Opływowy kształt ciała jest cechą budowy zewnętrznej wielu zwierząt wodnych. a) Podaj nazwę czynnika, który zadecydował o wykształceniu tej cechy

18 b) Podkreśl nazwę zjawiska zilustrowanego na rysunku. A. dywergencja B. konwergencja C. radiacja adaptatywna D. specjacja ichtiozaur rekin delfin Zadanie 43 (4 pkt) Rysunki przedstawiają oko głowonoga (A) i oko kręgowca (B). A a) Zaznacz trzy informacje, charakteryzujące oba te narządy. 1. Narządy te upodobniły się zewnętrznie. 2. Narządy te nie mają podobnej budowy zewnętrznej 3. Narządy te spełniają takie same funkcje. 4. Narządy te nie pełnią takich samych funkcji. 5. Narządy te mają wspólne pochodzenie. 6. Narządy te nie mają wspólnego pochodzenia. B b) Podaj nazwę rodzaju narządów (analogiczne, homologiczne) jakich przykładem są oczy głowonogów i kręgowców.... Zadanie 44 (3 pkt) Na rysunkach przedstawiono czaszki goryla i człowieka. 18

19 Na podstawie analizy rysunków podaj trzy swoiste, charakterystyczne (tylko dla niej), cechy budowy czaszki człowieka Zadanie 45 (3 pkt) Na rysunku przedstawiono dwa gatunki motyli trującego (dla drapieżników) monarcha i nietrującego pokłonnika. Gatunki te pod względem ubarwienia są do siebie bardzo podobne. a) Podaj przyczynę pojawienia się w populacji pokłonników osobników o ubarwieniu upodobniającym je do monarchów. b) Odwołując się do działania doboru naturalnego, wyjaśnij sposób utrwalenia się tej cechy wśród pokłonników. c) Określ znaczenie dla pokłonnika jego zewnętrznego podobieństwa do monarchów. a) b) c) Zadanie 46 (2 pkt) Na schemacie przedstawiono głowy tzw. zięb Darwina zamieszkujących poszczególne wyspy Archipelagu Galapagos. 19

20 Określ dwie przyczyny, które spowodowały radiację adaptatywną zięb na wyspach Archipelagu Galapagos Zadanie 47 (2pkt) Rysunek przedstawia dzikiego gołębia skalnego (pośrodku) i pochodzącego od niego różne rasy gołębi hodowlanych zadanie 48 (2 pkt.) Spośród wymienionych poniżej cech zaznacz dwie, które należą do cech typowo ludzkich. A. owłosienie ciała, B. stałocieplność, C. brak ogona, D. silnie rozwinięta kora mózgowa, E. posiadanie pięciopalczastych kończyn z przeciwstawnym kciukiem, F. dwunożność. 20

21 Zadanie 50 (3 pkt) Rysunek przedstawia budowę stopy trzech przedstawicieli rzędu naczelne. A B C Zaznacz stopę człowieka. Podaj dwie cechy różniące budowę stóp człowieka od stóp małp człekokształtnych Zadanie 51 (1 pkt) Uporządkuj formy człowieka podając ich oznaczenia literowe w kolejności od najstarszej. A. człowiek wyprostowany B. człowiek rozumny C. australopitek D. neandertalczyk... Zadanie 52 (1 pkt) Zaznacz prawidłowe dokończenie zdania. Kolebką człowieka jako gatunku była: A. Afryka B. Europa C. Australia D. Ameryka Południowa 21

22 Zadanie 53 (2 pkt.) Człowiek różni się od małp człekokształtnych pionową postawą ciała, co schematycznie przedstawiono na poniższym rysunku. Na podstawie analizy rysunków wymień dwie cechy budowy szkieletu człowieka umożliwiające mu utrzymywanie pionowej postawy ciała Zadanie 54 (1 pkt) Na podstawie podobieństw biochemicznych można wykazać pokrewieństwo organizmów zwierzęcych należących do różnych rzędów np. człowieka i innych ssaków. Podaj jeden argument uzasadniający powyższe stwierdzenie.... Zadanie 55 (2 pkt) W 1953 roku S. Miller przeprowadził doświadczenie, w którym poddał działaniu wyładowań elektrycznych mieszaninę gazów naśladującą skład pierwotnej, beztlenowej atmosfery ziemskiej. Powstające produkty 22

23 reakcji, w tym liczne związki organiczne, z aminokwasami włącznie były odprowadzane ze skraplaną parą wodną do kolby z wodą imitującą praocean. Zaznacz dwie hipotezy badawcze, które potwierdziło to doświadczenie. A. na pierwotnej Ziemi najpierwotniejsze formy żywe nie miały wystarczającej ilości związków organicznych służących im za źródło pokarmu. B. na pierwotnej Ziemi istniała możliwość samorzutnego tworzenia się cząsteczek organicznych stanowiących pokarm dla pierwotnych organizmów beztlenowych. C. związki organiczne służące za pokarm pierwotnym heterotrofom mogły powstawać dzięki energii wyładowań atmosferycznych. D. pierwotna atmosfera nie dawała możliwości samorzutnego tworzenia się związków węgla, które mogłyby przeniknąć do praoceanu. Zadanie 56 (2 pkt) Podany schemat przedstawia drzewo rodowe człowieka. a) Odczytaj ze schematu i podaj nazwę gatunkową rodzaju Australopithecus, od którego bezpośrednio wywodzi się rodzaj Homo.... b) Zaznacz szereg przedstawiający prawidłową kolejność pojawiania się gatunków człowiekowatych. A. Homo erectus Homo habilis Homo neanderthalensis Homo sapiens B. Homo neanderthalensis Homo habilis Homo erectus Homo sapiens C. Homo erectus Homo neanderthalensis Homo habilis Homo sapiens D. Homo habilis Homo erectus Homo neanderthalensis Homo sapiens Zadanie 57 (2 pkt) Na wykresach przedstawiono rozkłady częstości cechy wysokości osobników w odległych czasowo pokoleniach A i N dwóch populacji (I i II) jednego gatunku, bytujących w różnych warunkach środowiska. 23

24 a) Podaj (w przybliżeniu) dla każdej populacji (I i II) zakres zmienności cechy w pokoleniu N. I... II... b) Podaj, w której populacji (I czy II) widoczne są skutki działania doboru naturalnego. Uzasadnij wybór jednym argumentem. Zadanie 58 (2 pkt) W odtwarzaniu przebiegu ewolucji organizmów dużą rolę odgrywa analiza podobieństw i różnic w budowie narządów. W wyniku ewolucji zbieżnej powstają narządy analogiczne o zbliżonej budowie a różnym pochodzeniu, natomiast w wyniku ewolucji rozbieżnej narządy homologiczne o podobnym pochodzeniu a różnym wyglądzie przy zachowaniu wspólnego planu budowy. Wśród przykładów A F zaznacz symbol literowy jednej pary narządów analogicznych zwierząt i jednej pary narządów analogicznych roślin. A. Kończyna przednia ptaka i nietoperza. B. Skrzela raka i skrzela ryby. C. Pęcherz pławny ryb i płuca żaby. D. Liście brzozy i kolce kaktusa. E. Chwytniki mchu i korzenie paproci. F. Kłos zarodnionośny widliczki i kwiaty sosny. Zadanie 59 (2 pkt) Na rysunku zilustrowano cechy charakterystyczne (kształt i wielkość uszu) czterech gatunków zajęcy żyjących w różnych szerokościach geograficznych Ameryki Pn. Zające na ilustracji mają ubarwienie jesienne - białe lub szare. 24

25 Wyjaśnij związek różnic w wielkości uszu oraz ubarwieniu zająca z Arizony i zająca polarnego ze środowiskiem życia tych zwierząt. a) Różnice w wielkości uszu b) Różnice w ubarwieniu Zadanie 60 (2 pkt) Rysunki przedstawiają różnorodność liści u jaskra wodnego. a) Podaj nazwę przedstawionego rodzaju zmienności.... b) Wyjaśnij, jakie znaczenie adaptacyjne ma budowa liścia podwodnego tej rośliny. Zadanie 61 (2 pkt) Ewolucja jest procesem, na którego istnienie dostarczają dowodów różne dziedziny biologii. Podaj dwa przykłady dowodów ewolucji z zakresu biochemii. 1)... 2)... 25

26 Zadanie 62 (2 pkt) Na rysunkach A, B, C przedstawiono przedstawicieli trzech gromad kręgowców: ryb, gadów i ssaków, żyjących w środowisku wodnym. Podaj dwie, widoczne na rysunkach, cechy budowy tych przedstawicieli kręgowców świadczące o występowaniu zjawiska konwergencji (ewolucji zbieżnej) Zadanie 63 (1 pkt) Trzy blisko spokrewnione gatunki pewnego rodzaju ptaków chociaż mają niemal identyczny wygląd, a ich zasięgi geograficzne pokrywają się, pozostają odrębnymi gatunkami, między którymi nie ma przepływu genów. Jeden z gatunków występuje w lasach iglastych, drugi w liściastych, a trzeci wybiera zagajniki wierzbowo-olszowe. Wśród niżej wymienionych rodzajów izolacji od A do D zaznacz ten, którego następstwem jest brak przepływu genów między opisanymi gatunkami ptaków. A. Izolacja siedliskowa. B. Izolacja geograficzna. C. Izolacja morfologiczna. D. Izolacja sezonowa. Zadanie 64 (1 pkt) Wyróżnia się trzy rodzaje doboru naturalnego: 1. stabilizujący, który faworyzuje cechy o wartościach średnich, fenotypy typowe dla danej populacji, a eliminuje wartości skrajne, fenotypy odbiegające od typowego, 2. kierunkowy, faworyzujący jedno optimum, które odbiega w jednym albo drugim kierunku od średniej wartości cechy, fenotypu typowego w danej populacji, 3. różnicujący (rozdzielający, rozrywający), który faworyzuje jednocześnie więcej niż jedno optimum (odbiegające od średniej wartości cechy, fenotypu typowego w danej populacji), a eliminuje formy pośrednie. 26

27 Podaj nazwę rodzaju doboru naturalnego (spośród opisanych powyżej), którego działanie zilustrowano rysunkami. Zadanie 65 (1 pkt) Najstarsze ssaki wyodrębniły się z gadów ssakokształtnych cynodontów około 225 mln lat temu. Przez pierwsze 160 mln lat swojej historii większość ssaków była mała (wielkość myszy lub szczura), tylko nieliczne osiągały rozmiary lisa. Żyjąc w cieniu dinozaurów, ssaki prowadziły nocny tryb życia. Kiedy 65 mln lat temu dinozaury wymarły, u części ssaków zaczęły się pojawiać przystosowania do nowych warunków życia w postaci powiększania rozmiarów ciała i możliwości życia w świetle dnia. Wyjaśnij, czy może istnieć związek między wymarciem dinozaurów a rozwojem ewolucyjnym ssaków. Zadanie 66 (2 pkt) Na schematach przedstawiono tzw. efekt wąskiego gardła (I) i tzw. efekt założyciela (II), czyli powstawanie nowych populacji z niewielkiej liczby osobników. A populacja wyjściowa, A populacja nowa a) Wybierz spośród określeń A C to, które prawidłowo charakteryzuje różnorodność genetyczną populacji A w stosunku do populacji A w obu przypadkach (I i II). A. większa, B. mniejsza, C. taka sama. b) Podaj przykład konsekwencji, jaką może mieć dla osobników populacji A zjawisko zaznaczone przez Ciebie w odpowiedzi do polecenia a). 27

28 Zadanie 67 (2 pkt) Na rysunku przedstawiono dwa blisko spokrewnione gatunki zięb Darwina Geospiza fuliginosa (I) i Geospiza fortis(ii) o podobnych wymaganiach pokarmowych, ale różniące się od siebie m.in. grubością dzioba. Na diagramach przedstawiono udział procentowy osobników o różnej grubości dzioba w populacjach tych ptaków: A żyjących na tym samym terenie, B żyjących osobno a) Na podstawie diagramów podaj, jakie wartości grubości dziobów dominują w każdej z populacji, gdy żyją one na tym samym terenie (A) I..., II... oraz jaka grubość dzioba dominuje w każdej z populacji, gdy żyją one osobno (B). I..., II... b) Sformułuj wniosek o ewolucji grubości dziobów u współistniejących gatunków zięb. Zadanie 68 (2 pkt) Wśród zamieszczonych poniżej stwierdzeń(a D) zaznacz dwa, które są prawdziwe. A. W DNA organizmów blisko spokrewnionych oraz w DNA organizmów daleko spokrewnionych występuje podobna liczba identycznych sekwencji nukleotydów. B. Narządy homologiczne mają wspólne pochodzenie i wykazują podstawowe podobieństwo strukturalne, mimo że pełnią różne funkcje. C. Narządy analogiczne pełnią podobne funkcje, ale nie mają wspólnego pochodzenia i nie wykazują podobieństwa pod względem budowy. 28

29 D. Narządy szczątkowe to pozostałości narządów, które u przodków były słabo rozwinięte i nie spełniały żadnych funkcji. Zadanie 69 (1 pkt) U motyla krępaka brzozowego obserwuje się melanizm przemysłowy przejawiający się częstszym występowaniem ciemnych mutantów na terenach uprzemysłowionych. Pierwotne formy motyla są jasno ubarwione. Określ, jaki mechanizm ewolucji spowodował melanizm przemysłowy?... Zadanie 70 (1 pkt) Poszczególne krainy zoogeograficzne charakteryzują się określonym składem gatunkowym zwierząt. W tabeli przedstawiono liczby rodzin ptaków występujących na terenie wymienionych krain z uwzględnieniem liczby rodzin endemicznych. Na podstawie danych w tabeli podaj nazwę krainy, którą cechuje największa swoistość fauny ptasiej. Wybór krainy uzasadnij. Zadanie 71 (2 pkt) Spośród podanych zdać zaznacz dwa, które prawidłowo charakteryzują zjawisko przedstawione na ilustracji. A. Ewolucji podlegają blisko spokrewnione ze sobą gatunki. B. Powstają liczne formy przystosowawcze, organizmów spokrewnionych ze sobą, mogących żyć w różnych niszach ekologicznych. C. W wyniku koewolucji różne gatunki upodabniają się do siebie. D. W wyniku ewolucji równoległej powstają analogie dotyczące zarówno organów jak i całości organizmów. E. Dochodzi do wykształcenia ogólnego zewnętrznego podobieństwa nieuwarunkowanego wspólnota ich pochodzenia. Zadanie 72 (1 pkt) 29

30 Po zasiedleniu lądu rośliny zmieniły tendencje rozwojowe Wykorzystując schemat, określ ogólną tendencję zmian w cyklu rozwojowym roślin Zadanie 73 (2 pkt) W dżungli na azjatyckiej wyspie Borneo żyją słonie, które niedawno uznano za podgatunek słonia indyjskiego. Są one znacznie mniejsze od słoni żyjących na kontynencie. Badanie DNA tych dwóch podgatunków wykazało że istnieją między nimi pewne różnice genetyczne. Najprawdopodobniej podgatunek z Borneo oddzielił się od słoni kontynentalnych około 300 tys. lat temu. a) Podaj, jaki rodzaj izolacji uniemożliwił krzyżowanie się obu podgatunków słonia indyjskiego w warunkach naturalnych... b) Podaj nazwę rodzaju doboru naturalnego, którego działanie spowodowało, że słonie podgatunku z Borneo mają znacznie mniejsze rozmiary od żyjących na kontynencie.... Zadanie 74 (2 pkt) Niektóre cechy gatunku ludzkiego wykazują zróżnicowanie międzypopulacyjne i mają określone znaczenie adaptacyjne. W tabeli przedstawiono kilka przykładów takich cech oraz ich znaczenie. 30

31 Wypisz, stosując oznaczenia literowe, po dwie cechy adaptacyjne do życia w środowisku a) o wysokich temperaturach otoczenia (klimat gorący)... b) o niskich temperaturach otoczenia (klimat chłodny)... Zadanie 75 (2 pkt) Biomy to strefy klimatyczno-roślinne kuli ziemskiej, wykazujące układ strefowy. Uzupełnij poniższą tabelę, wpisując nazwę każdego z opisanych biomów. Zadanie 76 (1 pkt) Uzupełnij systematykę człowieka, wpisując w wyznaczone miejsca (5 7) nazwy odpowiednich jednostek systematycznych. 1. Królestwo Zwierzęta 2. Typ Strunowce 3. Podtyp Kręgowce 4. Gromada Ssaki 5. Rząd Rodzina Rodzaj Gatunek Człowiek rozumny Zadanie 77 (1 pkt) 31

32 Niektóre organizmy, np. owady, upodobniły się do innych organizmów lub do obiektów nieożywionych. Na przykład motyl zwany wicekrólem (Limenitis archippus) przypomina ubarwieniem trującego dla ptaków motyla monarcha (Danaus plexippus). Mogło to być spowodowane trwającą przez wiele pokoleń selekcją, w wyniku której osobniki o mniej doskonałym maskowaniu były zjadane przez drapieżniki, a przeżywały tylko te, których podobieństwo do trującego modela było wystarczająco duże, aby drapieżnika wprowadzić w błąd. Na schematach przedstawiono rodzaje doboru naturalnego. Zaznacz schemat przedstawiający ten rodzaj doboru naturalnego, który doprowadził do opisanej w tekście zmiany fenotypów. Zadanie 78 (1 pkt) Wśród zamieszczonych poniżej stwierdzeń dotyczących dryfu genetycznego zaznacz to, które jest nieprawdziwe. A. Dryf genetyczny polega na zmianie w populacji frekwencji genów, spowodowanej wyłącznie przyczynami o charakterze losowym. B. Częstości genów w przypadku dryfu genetycznego podlegają bezkierunkowym fluktuacjom. C. Liczebność populacji nie ma wpływu na kierunek i nasilenie dryfu genetycznego. D. Dryf genetyczny obserwowany jest również w populacjach gatunków rozmnażających się bezpłciowo. Zadanie 79 (3 pkt) Poniżej przedstawiono kilka przykładów skamieniałości z okresu ery paleozoicznej. 32

33 a) Ustal, do jakiego typu dowodów potwierdzających ewolucję na leżą przed stawione skamieniałości b) Wy jaśnij znaczenie skamieniałości dla paleontologów. Po daj dwa argumenty Za danie 80 (2 pkt) Proces rozwoju rodowego człowiekowatych przebiegał bardzo burzliwie i obfitował w liczne sukcesy ewolucyjne. Istotnym wydarzeniem w ewolucji człowieka była zmiana preferencji pokarmowych z typowej roślinożerności na dietę opartą na pokarmach mięsnych. Podaj dwa przystosowania pozwalające na zmianę preferencji pokarmowych w ewolucji człowieka Zadanie 81 (1 pkt) 33

34 Na wykresie zilustrowano regułę ekogeograficzną sformułowaną przez niemieckiego badacza Bergmana, która mówi o tym, że obserwuje się różnice w wielkości spokrewnionych ze sobązwierząt stałocieplnych żyjących w różnych strefach klimatycznych. Wyjaśnij, dlaczego pingwiny pochodzące z obszarów ciepłych są mniejsze niż spokrewnione z nimi gatunki z obszarów chłodnych. Zadanie 82 (1 pkt) W 1953 roku S.L. Miller przeprowadził doświadczenie, w którym mieszaninę gazów (CH4, NH3, H2O, H2) naśladującą skład pierwotnej atmosfery ziemskiej poddał działaniu silnych wyładowań elektrycznych. Powstające produkty reakcji, w tym liczne związki organiczne, m.in. aminokwasy rozpuszczały się w wodzie i były odprowadzane ze skraplaną parą wodną do kolby z wodą, imitującą praocean. Spośród wymienionych stwierdzeń zaznacz jedno, które stanowi hipotezę badawczą potwierdzoną tym doświadczeniem. A. Mieszaniny aminokwasów w pierwotnym oceanie miały zdolność do samoorganizowania się w większe kompleksy. B. Pod wpływem wyładowań atmosferycznych związki organiczne opadały i gromadziły się w pierwotnym oceanie. C. Związki organiczne mogą powstawać w mieszaninie różnych gazów dzięki energii wyładowań atmosferycznych. D. Związki organiczne mogły się gromadzić w praoceanie, gdyż w beztlenowych warunkach nie ulegały degradacji. Zadanie 83 (2 pkt) 34

35 Ostatnim reprezentantem archaicznego Homo sapiens był neandertalczyk (Homo sapiens neanderthalensis). Tę formę człowieka, wzbudzającą kontrowersje od momentu odkrycia do dziś, wyodrębnia się na podstawie pewnej kombinacji cech morfologicznych, uważanych za specyficzne dla neandertalczyka. W każdym zamieszczonym poniżej zestawie cech (A D) podkreśl cechy charakterystyczne dla neandertalczyka. Neandertalczyk charakteryzował się m.in. A. dużą(średnio większą niżu człowieka współczesnego) / małą (niewiele większą niż u Homo erectus) pojemnością czaszki B. obecnością wydatnych / brakiem wałów nadoczodołowych C. płaskim / wydatnym nosem D. smukłą/ krępą budową ciała. Zadanie 84 (2 pkt) W latach 90. ubiegłego wieku oznaczono sekwencję ponad par zasad DNA pseudogenu hemoglobiny (niefunkcyjny odcinek DNA będący duplikatem genu hemoglobiny), który wcześnie pojawił się w ewolucji naczelnych. W tabeli przedstawiono różnice (w %) miedzy sekwencjami nukleotydowymi pseudogenu hemoglobiny orangutana (Pongo), goryla (Gorilla), szympansa (Pan) i człowieka (Homo). Ustal, który z rodzajów hominidów jest najbliżej spokrewniony z szympansem (Pan), a który z nim spokrewniony jest najdalej, i uzupełnij zdanie poniżej. Odpowiedź uzasadnij. Najbliżej spokrewniony z szympansem (Pan)) jest..., a najdalej z nim spokrewniony jest.... Uzasadnienie... Zadanie 85 (2pkt) Zadanie 86 (1pkt) 35

36 Połącz definicje z pojęciami, wpisując odpowiednie cyfry w kratki paska odpowiedzi. A filogeneza B konkurencja C specjacja D relikt 1 powstawanie gatunków 2 gatunek będący pozostałością fauny i flory wymarłej lub niewystępującej na danym terenie 3 rozwój rodowy grupy organizmów 4 współzawodnictwo o dostępne ograniczone zasoby Środowiska Zadanie 87 (1pkt) Podaj nazwy krain zoogeograficznych, dla których charakterystyczni są przedstawiciele obu gatunków zwierząt przedstawionych na rycinach poniżej. Zadanie 88 (2pkt) Wśród podanych niżej przykładów podkreśl te, które odpowiadaj doborowi kierunkowemu. Zadanie 89 (2 pkt) Ryciny przedstawiają czaszki A- neandertalczyka B- człowieka współczesnego. Wymień trzy widovzne na rycinach cechy rózniące czaszki neandertalczyka i czaszkę człowieka wpółczesnego. 36

37 Zadanie 90 (2pkt) Oceń słuszność stwierdzeń, wpisując w brakujące miejsca literatury: P- prawda lub F- fałsz. Informacja do zadania 91, 92, 93 Zadanie 91 (1pkt) Podkreśl rodzaj doboru naturalnego, który zaistniał w opisanej sytuacji. Zadanie 92 (2pkt) Określ, czy przedstawiona sytuacja jest przykładem mikroewolucji cz też makroewolucji. Podaj różnicę między makroewolucja a makroewolucją. Zadanie 93 (1pkt) Podkreśl nazwę, która w literaturze opisuje powyższą sytuację. 37

38 Zadanie 94 (2pkt) Homo erectus w porównaniu z współczesnymi formami ludzkimi miał większy mózg, był znacznie bardziej ruchliwy, polował w grupach na grubego zwierza, a większość jego pożywienia stanowiło mięso. Mieszkał w naturalnych jaskiniach, ale potrafił też budować lekkie szałasy. Udoskonalił kamienne narzędzia. Jego największym osiągnięciem była umiejętność wykorzystania ognia. Wyjaśnij, podając dwa argumenty, jakie korzyści odniósł człowiek wyprostowany dzięki umiejętności posługiwania się ogniem. 38

... ... ... ... Zadanie 5 (1pkt) Podaj argument uzasadniający stwierdzenie: Crossing-over odgrywa ważną rolę w procesach ewolucyjnych.

... ... ... ... Zadanie 5 (1pkt) Podaj argument uzasadniający stwierdzenie: Crossing-over odgrywa ważną rolę w procesach ewolucyjnych. Ewolucja i Antropogeneza Zadanie 1 (1pkt) Wskaż najstarszą formę należącą do rodzaju Homo (otocz kółkiem odpowiednią literę) A. Człowiek wyprostowany B. Neandertalczyk C. Człowiek zmyślny (sprawny) D.

Bardziej szczegółowo

ANTROPOGENEZA KARTA PRACY DLA UCZNIA

ANTROPOGENEZA KARTA PRACY DLA UCZNIA ANTROPOGENEZA KARTA PRACY DLA UCZNIA 1. STANOWISKO SYSTEMATYCZNE CZŁOWIEKA Przedstaw systematykę człowieka, korzystając z przedstawionego poniżej schematu, ilustrującego uproszczone drzewo genealogiczne

Bardziej szczegółowo

Jak powstają nowe gatunki. Katarzyna Gontek

Jak powstają nowe gatunki. Katarzyna Gontek Jak powstają nowe gatunki Katarzyna Gontek Powstawanie gatunków (specjacja) to proces biologiczny, w wyniku którego powstają nowe gatunki organizmów. Zachodzi na skutek wytworzenia się bariery rozrodczej

Bardziej szczegółowo

Ewolucjonizm NEODARWINIZM. Dr Jacek Francikowski Uniwersyteckie Towarzystwo Naukowe Uniwersytet Śląski w Katowicach

Ewolucjonizm NEODARWINIZM. Dr Jacek Francikowski Uniwersyteckie Towarzystwo Naukowe Uniwersytet Śląski w Katowicach Ewolucjonizm NEODARWINIZM Dr Jacek Francikowski Uniwersyteckie Towarzystwo Naukowe Uniwersytet Śląski w Katowicach Główne paradygmaty biologii Wspólne początki życia Komórka jako podstawowo jednostka funkcjonalna

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

Różnorodność życia na Ziemi

Różnorodność życia na Ziemi Różnorodność życia na Ziemi dr Joanna Piątkowska-Małecka Cechy istoty żywej Autoreplikacja zdolność do reprodukcji (samoodtwarzania) Autoregulacja zdolność do podtrzymywania wewnętrznych reakcji chemicznych

Bardziej szczegółowo

Teoria ewolucji. Podstawowe pojęcia. Wspólne pochodzenie.

Teoria ewolucji. Podstawowe pojęcia. Wspólne pochodzenie. Teoria ewolucji Podstawowe pojęcia. Wspólne pochodzenie. Ewolucja Znaczenie ogólne: zmiany zachodzące stopniowo w czasie W biologii ewolucja biologiczna W astronomii i kosmologii ewolucja gwiazd i wszechświata

Bardziej szczegółowo

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych

Ekologia wyk. 1. wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ekologia wyk. 1 wiedza z zakresu zarówno matematyki, biologii, fizyki, chemii, rozumienia modeli matematycznych Ochrona środowiska Ekologia jako dziedzina nauki jest nauką o zależnościach decydujących

Bardziej szczegółowo

KONKURS BIOLOGICZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 24 lutego 2007 r. zawody III stopnia (finał)

KONKURS BIOLOGICZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 24 lutego 2007 r. zawody III stopnia (finał) KOD UCZNIA... Suma punktów... KONKURS BIOLOGICZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 24 lutego 2007 r. zawody III stopnia (finał) Przed Tobą test, który składa się z zadań otwartych. Udzielaj

Bardziej szczegółowo

I. Genetyka. Dział programu Lp. Temat konieczny podstawowy rozszerzający

I. Genetyka. Dział programu Lp. Temat konieczny podstawowy rozszerzający I. Genetyka 1. Czym jest genetyka? wymienia cechy gatunkowe i indywidualne podanych organizmów wyjaśnia, że jego podobieństwo do rodziców jest wynikiem dziedziczenia cech definiuje pojęcia genetyka oraz

Bardziej szczegółowo

I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki. - podaje przykłady niezbędne do życia

I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki. - podaje przykłady niezbędne do życia BIOLOGIA KLASA I I PÓŁROCZE I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący - wymienia czynniki niezbędne do życia zastosowania w życiu - przedstawia etapy wiedzy biologicznej

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. (2 p.) Uzupełnij tabelę, wpisując nazwę elementu komórki roślinnej pełniącego podaną funkcję.

Zadanie 1. (2 p.) Uzupełnij tabelę, wpisując nazwę elementu komórki roślinnej pełniącego podaną funkcję. Zadanie 1. (2 p.) Uzupełnij tabelę, wpisując nazwę elementu komórki roślinnej pełniącego podaną funkcję. Uwalnianie energii z pokarmu Magazynowanie wody i zbędnych substancji Kierowanie czynnościami życiowymi

Bardziej szczegółowo

Funkcje Ŝyciowe organizmów zwierzęcych

Funkcje Ŝyciowe organizmów zwierzęcych Funkcje Ŝyciowe organizmów zwierzęcych Podpisz wskazane elementy komórki zwierzęcej i określ ich funkcje......... Uzupełnij schemat podziału cukrowców. Dokończ zdanie, tak aby stanowiło definicję organizmów

Bardziej szczegółowo

Kręgowce. 7 7. Podkreśl cechy, które świadczą o przystosowaniu żaby do życia na lądzie. (0 2) grupa a

Kręgowce. 7 7. Podkreśl cechy, które świadczą o przystosowaniu żaby do życia na lądzie. (0 2) grupa a grupa a Kręgowce Poniższy test składa się z 19 zadań Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą Imię i nazwisko do uzyskania za prawidłowe odpowiedzi Za rozwiązanie całego sprawdzianu możesz uzyskać

Bardziej szczegółowo

Mitochondrialna Ewa;

Mitochondrialna Ewa; Mitochondrialna Ewa; jej sprzymierzeńcy i wrogowie Lien Dybczyńska Zakład genetyki, Uniwersytet Warszawski 01.05.2004 Milion lat temu Ale co dalej??? I wtedy wkracza biologia molekularna Analiza różnic

Bardziej szczegółowo

Opracował Arkadiusz Podgórski

Opracował Arkadiusz Podgórski Ewolucja jako źródło róŝnorodności biologicznej Opracował Arkadiusz Podgórski Ewolucja Ewolucja (łac. evilutio rozwinięcie) ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych

Bardziej szczegółowo

Klimaty kuli ziemskiej Klimaty kuli ziemskiej

Klimaty kuli ziemskiej Klimaty kuli ziemskiej Klimaty kuli ziemskiej 1 Zadanie Rysunki przedstawiają roczny rozkład temperatury i opadów w wybranych stacjach klimatycznych świata. Podpisz rysunki właściwymi dla nich nazwami klimatów, wybranymi spośród

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII Instrukcja dla zdającego Arkusz II czas pracy 120 minut 1. Proszę sprawdzić, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 15 stron. Ewentualny

Bardziej szczegółowo

POZIOMY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM

POZIOMY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM W STOPNIU LEKKIM DZIAŁ I, II i III: RÓŻNORODNOŚĆ ŻYCIA Uczeń umie wymienić niektóre czynności żywego organizmu. Uczeń wie, co to jest komórka. Uczeń umie wymienić niektóre czynności

Bardziej szczegółowo

Urszula Poziomek, doradca metodyczny w zakresie biologii Materiał dydaktyczny przygotowany na konferencję z cyklu Na miarę Nobla, 14 stycznia 2010 r.

Urszula Poziomek, doradca metodyczny w zakresie biologii Materiał dydaktyczny przygotowany na konferencję z cyklu Na miarę Nobla, 14 stycznia 2010 r. Ćwiczenie 1 1 Wstęp Rozważając możliwe powiązania filogenetyczne gatunków, systematyka porównuje dane molekularne. Najskuteczniejszym sposobem badania i weryfikacji różnych hipotez filogenetycznych jest

Bardziej szczegółowo

Teoria ewolucji. Ślady wspólnego pochodzenia. Dobór sztuczny i naturalny.

Teoria ewolucji. Ślady wspólnego pochodzenia. Dobór sztuczny i naturalny. Teoria ewolucji. Ślady wspólnego pochodzenia. Dobór sztuczny i naturalny. Dowody wspierające wspólne pochodzenie Skamieniałości Homologia Cechy szczątkowe Hierarchiczna klasyfikacja Zgodność drzew dla

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko...kl...

Imię i nazwisko...kl... Gimnazjum nr 4 im. Ojca Świętego Jana Pawła II we Wrocławiu SPRAWDZIAN GENETYKA GR. A Imię i nazwisko...kl.... 1. Nauka o regułach i mechanizmach dziedziczenia to: (0-1pkt) a) cytologia b) biochemia c)

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII POUFNE do dnia... godz.... KOD ZDAJĄCEGO IMIĘ NAZWISKO WPISUJE PISZĄCY PO OTRZYMANIU PRACY - - WPISAĆ PO ROZKODOWANIU PRACY ARKUSZ I PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z BIOLOGII Czas pracy 90 minut Informacje :

Bardziej szczegółowo

Budowanie drzewa filogenetycznego

Budowanie drzewa filogenetycznego Szkoła Festiwalu Nauki 134567 Wojciech Grajkowski Szkoła Festiwalu Nauki, ul. Ks. Trojdena 4, 02-109 Warszawa www.sfn.edu.pl sfn@iimcb.gov.pl Budowanie drzewa filogenetycznego Cel Ćwiczenie polega na budowaniu

Bardziej szczegółowo

Podstawy biologii. Informacja genetyczna. Co to jest ewolucja.

Podstawy biologii. Informacja genetyczna. Co to jest ewolucja. Podstawy biologii Informacja genetyczna. Co to jest ewolucja. Zarys biologii molekularnej genu Podstawowe procesy genetyczne Replikacja powielanie informacji Ekspresja wyrażanie (realizowanie funkcji)

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można

Bardziej szczegółowo

Komórka organizmy beztkankowe

Komórka organizmy beztkankowe Grupa a Komórka organizmy beztkankowe Poniższy test składa się z 12 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź. Za rozwiązanie całego testu możesz otrzymać

Bardziej szczegółowo

Zadanie 4 (0-2p) A.. Powyższy schemat przedstawia: a) łańcuch troficzny b) łańcuch pokarmowy c) obieg materii d) sieć pokarmową D G.

Zadanie 4 (0-2p) A.. Powyższy schemat przedstawia: a) łańcuch troficzny b) łańcuch pokarmowy c) obieg materii d) sieć pokarmową D G. Zadanie 1 (0-1p) Przedmiotem zainteresowania ekologii są a) działania mające na celu właściwe wykorzystanie i odnawianie zasobów przyrody b) relacje między organizmami i zależności między organizmami a

Bardziej szczegółowo

Co to jest wyspa? W sensie geograficznym: część lądu otoczona ze wszystkich stron wodą

Co to jest wyspa? W sensie geograficznym: część lądu otoczona ze wszystkich stron wodą Zoogoegrafia wysp Co to jest wyspa? W sensie geograficznym: część lądu otoczona ze wszystkich stron wodą Co to jest wyspa? W sensie biogeograficznym: ekosystem otoczony innymi, stanowiącymi wyraźne bariery

Bardziej szczegółowo

Uczeń potrafi. Dział Rozdział Temat lekcji

Uczeń potrafi. Dział Rozdział Temat lekcji Plan wynikowy z biologii- zakres podstawowy, dla klasy III LO i III i IV Technikum LO im.ks. Jerzego Popiełuszki oraz Technikum w Suchowoli Nauczyciel: Katarzyna Kotiuk Nr programu: DKOS-4015-5/02 Dział

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można użyć do danej obserwacji przedstawia etapy obserwacji

Bardziej szczegółowo

Pamiętając o komplementarności zasad azotowych, dopisz sekwencję nukleotydów brakującej nici DNA. A C C G T G C C A A T C G A...

Pamiętając o komplementarności zasad azotowych, dopisz sekwencję nukleotydów brakującej nici DNA. A C C G T G C C A A T C G A... 1. Zadanie (0 2 p. ) Porównaj mitozę i mejozę, wpisując do tabeli podane określenia oraz cyfry. ta sama co w komórce macierzystej, o połowę mniejsza niż w komórce macierzystej, gamety, komórki budujące

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I WYMAGANIA PODSTAWOWE. UCZEŃ: WYMAGANIA PONADPODSTAWOWE. UCZEŃ: Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU

Bardziej szczegółowo

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki.

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. Zaznacz prawidłową definicję komórki. A. jednostka budulcowa tylko bakterii i pierwotniaków B. podstawowa jednostka budulcowa i funkcjonalna wszystkich organizmów

Bardziej szczegółowo

Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU. Dział II. JEDNOŚĆ ORGANIZMÓW

Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU. Dział II. JEDNOŚĆ ORGANIZMÓW Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można użyć do danej -obserwacji

Bardziej szczegółowo

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Zadanie 1 Schemat budowy przewodu pokarmowego pijawki lekarskiej. Pijawka ta odżywia się krwią kręgowców. Wyjaśnij, jakie

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

Mech c aniz i my m y e w e o w lu l cj c i. i Powstawanie gatunku.

Mech c aniz i my m y e w e o w lu l cj c i. i Powstawanie gatunku. Mechanizmy ewolucji. Powstawanie gatunku. 1. Gatunek jako pula genowa prawo Hardyego Weinberga. 2. Dobór naturalny. 3. Dryf genetyczny (efekt założyciela, efekt wąskiego gardła). 4. Mechanizmy specjacji.

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia i inżynieria genetyczna

Biotechnologia i inżynieria genetyczna Wersja A Test podsumowujący rozdział II i inżynieria genetyczna..................................... Imię i nazwisko.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 16 zadań. rzy każdym

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum. Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który:

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum. Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który: Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum Dział progra mu I. Genetyka Lp. Temat Ocenę dopuszczającą otrzymuje 1. Czym jest genetyka? wymienia cechy gatunkowe i indywidualne podanych organizmów

Bardziej szczegółowo

Bliskie Spotkanie z Biologią. Genetyka populacji

Bliskie Spotkanie z Biologią. Genetyka populacji Bliskie Spotkanie z Biologią Genetyka populacji Plan wykładu 1) Częstości alleli i genotypów w populacji 2) Prawo Hardy ego-weinberga 3) Dryf genetyczny 4) Efekt założyciela i efekt wąskiego gardła 5)

Bardziej szczegółowo

Ewolucja człowieka. Czy człowiek pochodzi od małpy?

Ewolucja człowieka. Czy człowiek pochodzi od małpy? Dnia 6 czerwca 2013 roku odbyła się prezentacja projektów edukacyjnych przygotowanych przez uczniów klasy II gimnazjum. Ewolucja człowieka. Czy człowiek pochodzi od małpy? Uczennice próbowały odpowiedzieć

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1E

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1E Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1E Wymagania podstawowe. Uczeń: Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca Biologia nauka o życiu Jedność CIU rozróżnia elementy przyrody

Bardziej szczegółowo

Podsumowane wiadomości o roślinach

Podsumowane wiadomości o roślinach Metadane o scenariuszu Podsumowane wiadomości o roślinach 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - zna główne grupy roślin, - zna cechy charakterystyczne budowy i biologii roślin, b) Umiejętności Uczeń potrafi:

Bardziej szczegółowo

Wspólne pochodzenie. Ślady ewolucji.

Wspólne pochodzenie. Ślady ewolucji. Wspólne pochodzenie Ślady ewolucji. Wspólne pochodzenie Wspólni przodkowie Dla wszystkich organizmów na Ziemi można odnaleźć wspólnego przodka przeszłość Wspólny przodek Drzewo i klasyfikacja hierarchiczna

Bardziej szczegółowo

Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych

Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych 1.WskaŜ prawidłową kolejność ukazującą stopniowe komplikowanie się budowy organizmów. A. komórka tkanka organizm narząd B. organizm narząd komórka tkanka C. komórka

Bardziej szczegółowo

VI KONKURS BIOLOGICZNY 2008/ 09. Etap III Czas rozwiązania- 60 minut

VI KONKURS BIOLOGICZNY 2008/ 09. Etap III Czas rozwiązania- 60 minut VI KONKURS BIOLOGICZNY 2008/ 09 Etap III Czas rozwiązania- 60 minut Test, który otrzymałeś, składa się z 19 zadań. Część z nich to zadania wielokrotnego wyboru. Aby je rozwiązać, należy porównać pytanie

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ODDECHOWY

UKŁAD ODDECHOWY Zadanie 1. (1 pkt). Na rysunku przedstawiono pęcherzyki płucne oplecione siecią naczyń krwionośnych. Określ znaczenie gęstej sieci naczyń krwionośnych oplatających pęcherzyki płucne.... Zadanie 2. (2 pkt)

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Ocena stanu środowiska przyrodniczego. Karty pracy

Temat lekcji: Ocena stanu środowiska przyrodniczego. Karty pracy Temat lekcji: Ocena stanu środowiska przyrodniczego Karty pracy Ćwiczenie nr 1 Obserwacja liścia rośliny nagonasiennej/drzewa iglastego i określenie jego przystosowań, wskazanie stanu zdrowotnego. Wykonaj

Bardziej szczegółowo

KARTA ODPOWIEDZI KONKURS BIOLOGICZNY ETAP WOJEWÓDZKI D B D C B B B D C D B C A A B A B D C D

KARTA ODPOWIEDZI KONKURS BIOLOGICZNY ETAP WOJEWÓDZKI D B D C B B B D C D B C A A B A B D C D Nr zad. KARTA ODPOWIEDZI KONKURS BIOLOGICZNY ETAP WOJEWÓDZKI zadanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 D B D C B B B D C D B C A A B A B D C D poprawna odpowiedź W zadaniach 1-20 za każdą

Bardziej szczegółowo

Dział programu I. Biologia nauka o życiu

Dział programu I. Biologia nauka o życiu Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka konieczny podstawowy rozszerzający Uczeń: potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy rozróżnia próbę kontrolną i badawczą Uczeń:

Bardziej szczegółowo

Wykład Bioinformatyka 2012-09-24. Bioinformatyka. Wykład 7. E. Banachowicz. Zakład Biofizyki Molekularnej IF UAM. Ewolucyjne podstawy Bioinformatyki

Wykład Bioinformatyka 2012-09-24. Bioinformatyka. Wykład 7. E. Banachowicz. Zakład Biofizyki Molekularnej IF UAM. Ewolucyjne podstawy Bioinformatyki Bioinformatyka Wykład 7 E. Banachowicz Zakład Biofizyki Molekularnej IF UAM http://www.amu.edu.pl/~ewas 1 Plan Bioinformatyka Ewolucyjne podstawy Bioinformatyki Filogenetyka Bioinformatyczne narzędzia

Bardziej szczegółowo

BLIŻEJ BIOLOGII WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA 1

BLIŻEJ BIOLOGII WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA 1 BLIŻEJ BIOLOGII WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA 1 Wymagania podstawowe. Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe. Uczeń: ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra ocena celująca Dział I.

Bardziej szczegółowo

Zadania na styczeń/luty

Zadania na styczeń/luty Zadania na styczeń/luty Zadania z fizyki Oblicz masę ołowianego klocka, który ma kształt prostopadłościanu o wymiarach 2cm, 5cm, 15 cm. Gęstość ołowiu 11,4g/cm 3. Zadanie 2 Piłka na gumce wykonuje drgania

Bardziej szczegółowo

KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI:

KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI: KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI: 1. Szczeble organizacji materii żywej (komórki, tkanki roślinne i zwierzęce, narządy i układy narządów). 2. Budowa chemiczna

Bardziej szczegółowo

Genomika Porównawcza. Agnieszka Rakowska Instytut Informatyki i Matematyki Komputerowej Uniwersytet Jagiellooski

Genomika Porównawcza. Agnieszka Rakowska Instytut Informatyki i Matematyki Komputerowej Uniwersytet Jagiellooski Genomika Porównawcza Agnieszka Rakowska Instytut Informatyki i Matematyki Komputerowej Uniwersytet Jagiellooski 1 Plan prezentacji 1. Rodzaje i budowa drzew filogenetycznych 2. Metody ukorzeniania drzewa

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU wyróżnia elementy żywe i nieożywione w obserwowanym ekosystemie oblicza zagęszczenie wybranej rośliny na badanym terenie określa znaczenie wiedzy ekologicznej w życiu

Bardziej szczegółowo

Antropogeneza - konspekt lekcji z wykorzystaniem technologii komputerowej.

Antropogeneza - konspekt lekcji z wykorzystaniem technologii komputerowej. Antropogeneza - konspekt lekcji z wykorzystaniem technologii komputerowej. Cele edukacyjne i wychowawcze wymagania. Po zajęciach uczeń potrafi: Wiadomości: - zdefiniować terminy: antropogeneza, hominizacja.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne biologia klasa 1

Wymagania edukacyjne biologia klasa 1 Wymagania edukacyjne biologia klasa 1 Dział programu Numer i temat lekcji ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra ocena celująca 1 2 3 4 5 6 7 I. Podstawy biologii 1. Biologia

Bardziej szczegółowo

Ewolucja człowieka. Ślady w ziemi i ślady w genach

Ewolucja człowieka. Ślady w ziemi i ślady w genach Ewolucja człowieka Ślady w ziemi i ślady w genach Gdyby Ziemia istniała 1 rok 26 XII wymierają dinozaury 28 XII małpy 31 XII, 14:00 rozdzielenie linii przodków ludzi i szympansów 31 XII, 20:00 Homo erectus

Bardziej szczegółowo

Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał

Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał... Data Liczba punktów.. Imię i nazwisko.. Klasa Ocena Gratulacje! Zakwalifikowałeś się do II etapu konkursu Z atlasem przez świat. Masz przed sobą test, który

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY)

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej

Bardziej szczegółowo

Napisz, który z przedstawionych schematycznie rodzajów replikacji (A, B czy C) ilustruje replikację semikonserwatywną. Wyjaśnij, na czym polega ten

Napisz, który z przedstawionych schematycznie rodzajów replikacji (A, B czy C) ilustruje replikację semikonserwatywną. Wyjaśnij, na czym polega ten Napisz, który z przedstawionych schematycznie rodzajów replikacji (A, B czy C) ilustruje replikację semikonserwatywną. Wyjaśnij, na czym polega ten proces. Na schemacie przedstawiono etapy przekazywania

Bardziej szczegółowo

KARTA ODPOWIEDZI KONKURS BIOLOGICZNY ETAP WOJEWÓDZKI

KARTA ODPOWIEDZI KONKURS BIOLOGICZNY ETAP WOJEWÓDZKI KARTA ODPOWIEDZI KONKURS BIOLOGICZNY ETAP WOJEWÓDZKI Nr Max Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi zad. punktów 1. 2 pkt. Dzięki procesowi koniugacji następuje zwiększenie różnorodności genetycznej bakterii/

Bardziej szczegółowo

Konkurs Biologiczny etap szkolny

Konkurs Biologiczny etap szkolny Konkurs Biologiczny etap szkolny KARTA ODPOWIEDZI Nr Max Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi zad. punktów 1. 3 pkt. 2. są pasożytami; 3. można je zniszczyć wysoką temperaturą; 4. rozmnażają się; 7. ulegają

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii klasa III

Wymagania edukacyjne z biologii klasa III Wymagania edukacyjne z biologii klasa III Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra DZIAŁ I. EKOLOGIA podaje przykłady

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum.

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum. Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum. DZIAŁ VI PRZYRODA WOKÓŁ NAS - 5 NR I TEMAT LEKCJI 1. Lasy liściaste i iglaste WYMAGANIA PODSTAWOWE Uczeń: wymienia warstwy

Bardziej szczegółowo

3. W tabeli zamieszczono przykładowe izotopy promieniotwórcze używane do badań radiometrycznych.

3. W tabeli zamieszczono przykładowe izotopy promieniotwórcze używane do badań radiometrycznych. 1. Czym zajmuje się geologia dynamiczna? 2. W poniższej tabeli przedstawiono w sposób schematyczny czas geologiczny. Na podstawie tej tabeli wyjaśnij co rozumiemy przez wiek bezwzględny skał 3. W tabeli

Bardziej szczegółowo

Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał

Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał Konkurs Z atlasem przez świat II etap finał... Data Liczba punktów.. Imię i nazwisko.. Klasa Ocena Gratulacje! Zakwalifikowałeś się do II etapu konkursu Z atlasem przez świat. Masz przed sobą test, który

Bardziej szczegółowo

I BIOLOGIA JAKO NAUKA

I BIOLOGIA JAKO NAUKA I BIOLOGIA JAKO NAUKA Zadanie. Rozwiąż krzyżówkę, a następnie odczytaj i wyjaśnij hasło. 0. Bada skład chemiczny organizmów i zachodzące w nich reakcje.. Zajmuje się procesami dziedziczenia.. Przedmiotem

Bardziej szczegółowo

Ewolucja człowieka. Ślady w ziemi i ślady w genach

Ewolucja człowieka. Ślady w ziemi i ślady w genach Ewolucja człowieka Ślady w ziemi i ślady w genach Gdyby Ziemia istniała 1 rok 26 XII wymierają dinozaury 28 XII małpy 31 XII, 14:00 rozdzielenie linii przodków ludzi i szympansów 31 XII, 20:00 Homo erectus

Bardziej szczegółowo

Biologia Klasa 3. - określa zakres ekologii, - wymienia biotyczne i abiotyczne

Biologia Klasa 3. - określa zakres ekologii, - wymienia biotyczne i abiotyczne Biologia Klasa 3 Dział :Wzajemne zależności między organizmami a środowiskiem Numer lekcji Temat lekcji Osiągnięcia ucznia podstawowe Osiągnięcia ucznia ponadpodstawowe 1 2 3 4 1. Charakterystyka środowiska

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II TEST Z CYTOLOGII GRUPA II Zad. 1 (4p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. a/ podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce, b/ nazwij elementy oznaczone cyframi 2 i 5 oraz określ

Bardziej szczegółowo

OFERTA EDUKACYJNA na rok szkolny 2015/2016

OFERTA EDUKACYJNA na rok szkolny 2015/2016 OFERTA EDUKACYJNA na rok szkolny 2015/2016 Drodzy nauczyciele! Serdecznie zapraszamy do korzystania z oferty Centrum Edukacji Przyrodniczej w Lubinie w nowym roku szkolnym 2015/2016. Poniżej przedstawiamy

Bardziej szczegółowo

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów.

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 201 Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Za rozwiązanie zadań z arkusza konkursowego można uzyskać 60 punktów.

Bardziej szczegółowo

DOBÓR. Kojarzenie, depresja inbredowa, krzyżowanie, heterozja

DOBÓR. Kojarzenie, depresja inbredowa, krzyżowanie, heterozja DOBÓR Kojarzenie, depresja inbredowa, krzyżowanie, heterozja SELEKCJA grupa osobników obu płci, która ma zostać rodzicami następnego pokolenia DOBÓR OSOBNIKÓW DO KOJARZEŃ POSTĘP HODOWLANY następne pokolenie

Bardziej szczegółowo

Generowanie i optymalizacja harmonogramu za pomoca

Generowanie i optymalizacja harmonogramu za pomoca Generowanie i optymalizacja harmonogramu za pomoca na przykładzie generatora planu zajęć Matematyka Stosowana i Informatyka Stosowana Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

Na czym polega bioróżnorodność?

Na czym polega bioróżnorodność? Kto kogo je? Na czym polega bioróżnorodność? Zajęcia terenowe: Zajęcia w klasie: Zakres materiału z płyty: Plansza 2 poziomy bioróżnorodności Pośrednie nawiązania do treści nauczania z PP uczeń: obserwuje

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO ZADANIA NA ETAP SZKOLNY KONKURSU PRZYRODNICZEGO W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 Instrukcja dla uczestników Konkursu 1. Test musi być rozwiązywany samodzielnie. 2. Test

Bardziej szczegółowo

Las jako zjawisko geograficzne. (Biomy leśne)

Las jako zjawisko geograficzne. (Biomy leśne) Las jako zjawisko geograficzne (Biomy leśne) Dlaczego lasy na Ziemi w Europie, Afryce, Ameryce, Azji są takie a nie inne? Są pochodną klimatu zmieniającego się w przestrzeni i czasie Lasy (ekosystemy,

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA KLASA I GIMNAZJUM - wymagania edukacyjne.

BIOLOGIA KLASA I GIMNAZJUM - wymagania edukacyjne. BIOLOGIA KLASA I GIMNAZJUM - wymagania edukacyjne. DZIAŁ PROGRAMU I. Biologia nauka o życiu DOPUSZCZAJĄCY DOSTATECZNY DOBRY BARDZO DOBRY CELUJĄCY określa przedmiot badań biologii jako nauki podaje przykłady

Bardziej szczegółowo

Wynikowy plan nauczania biologii skorelowany z drugą częścią cyklu edukacyjnego Biologia z tangramem

Wynikowy plan nauczania biologii skorelowany z drugą częścią cyklu edukacyjnego Biologia z tangramem Wynikowy plan nauczania biologii skorelowany z drugą częścią cyklu edukacyjnego iologia z tangramem Poniższy plan wynikowy dotyczy[ew. jest związany z] realizacji cyklu iologia z tangramem. Zawiera wykaz

Bardziej szczegółowo

Pobrano ze strony

Pobrano ze strony Pobrano ze strony http://biologhelp.com Badanie diagnostyczne z biologii MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA II A1, A4 (A1 arkusz standardowy, A4 arkusz dla słabo widzących) Zasady oceniania Za

Bardziej szczegółowo

Kod ucznia. Data urodzenia ucznia. Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego ETAP WOJEWÓDZKI.

Kod ucznia. Data urodzenia ucznia. Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego ETAP WOJEWÓDZKI. Kod ucznia Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego ETAP WOJEWÓDZKI Rok szkolny 2013/2014 Data urodzenia ucznia Instrukcja dla ucznia 1. Sprawdź czy test zawiera

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3 Który rysunek przedstawia przekrój jeziora górskiego wykonany wzdłuż odcinka EF?

Zadanie 3 Który rysunek przedstawia przekrój jeziora górskiego wykonany wzdłuż odcinka EF? Informacje do zadań 1. i 2. Na mapie przedstawiono podział Polski na województwa. Zadanie 1 Miasta wojewódzkie oznaczone numerami od 1 do 4 to A. 1-Wrocław, 2-Białystok, 3-Poznań, 4-Kielce. B. 1-Poznań,

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM WOJEWÓDZTWO POMORSKIE. etap wojewódzki 9 marca 2017 r.

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM WOJEWÓDZTWO POMORSKIE. etap wojewódzki 9 marca 2017 r. WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM WOJEWÓDZTWO POMORSKIE etap wojewódzki 9 marca 2017 r. Zadanie 1 (0-1) Maksymalna liczba punktów 55 1 F 2 P 3 F 4 P 2 p. za 4 prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu: I. Biologia nauka o życiu II. Jedność i różnorodność organizmów Poziom wymagań podstawowy (oceny dopuszczający i dostateczny) ponadpodstawowy

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE KRYTERIA OCENIANIA Z PRZYRODY

OGÓLNE KRYTERIA OCENIANIA Z PRZYRODY OGÓLNE KRYTERIA OCENIANIA Z PRZYRODY Klasa IV - przyroda STOPIEŃ CELUJĄCY 6 otrzymuje uczeń, który: 1) posiada wiedzę i umiejętności wykraczające poza poziom wiedzy i umiejętności ucznia klasy 4, - zaplanować,

Bardziej szczegółowo

2. Tabela przedstawia najczęściej używane języki świata wg liczby ludności na co dzień posługującej się danym językiem.

2. Tabela przedstawia najczęściej używane języki świata wg liczby ludności na co dzień posługującej się danym językiem. 1. W tabeli zestawiono wybrane państwa, w których zamieszkuje ludność pochodzenia polskiego. Określ dla każdej grupy państw najważniejszą przyczynę istnienia na ich terytoriach znacznych skupisk ludności

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis wszystkich sprawdzanych czynności wraz z poziomem ich wykonania zawiera poniższa tabela.

Szczegółowy opis wszystkich sprawdzanych czynności wraz z poziomem ich wykonania zawiera poniższa tabela. Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego w części matematyczno-przyrodniczej z zakresu przedmiotów przyrodniczych przeprowadzonego w roku szkolnym 2012/2013 Arkusz egzaminacyjny z przedmiotów przyrodniczych

Bardziej szczegółowo

Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny

Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny Pokrewieństwo Pokrewieństwo, z punktu widzenia genetyki, jest podobieństwem genetycznym. Im osobniki są bliżej spokrewnione, tym bardziej są podobne pod względem genetycznym.

Bardziej szczegółowo

Temat: Poznajemy budowę i rolę żeńskiego układu rozrodczego

Temat: Poznajemy budowę i rolę żeńskiego układu rozrodczego Scenariusz lekcji przyrody dla klasy IV Temat: Poznajemy budowę i rolę żeńskiego układu rozrodczego Dział programowy - Człowiek i środowisko Dział w podręczniku - Zanim zostaniesz rodzicem 1. Temat lekcji

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE III GIMNAZJUM. Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE III GIMNAZJUM. Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE III GIMNAZJUM Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA autor: Anna Zdziennicka Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR V

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR V Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne Zakres rozszerzony Obowiązujący podręcznik: Biologia na czasie 2 oraz Biologia na czasie 3, Podręczniki

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe z przyrody. Klasa 4. Dział 1 MY I PRZYRODA. Dział 2 MOJA OKOLICA

Wymagania programowe z przyrody. Klasa 4. Dział 1 MY I PRZYRODA. Dział 2 MOJA OKOLICA Wymagania programowe z przyrody Klasa 4 Dział 1 MY I PRZYRODA wyjaśnia, co to jest przyroda, wymienia elementy przyrody ożywionej i nieożywionej oraz wskazuje zachodzące między nimi zależności, wymienia

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do sprawdzianu powtórzeniowego z biologii dla klasy II

Zagadnienia do sprawdzianu powtórzeniowego z biologii dla klasy II Zagadnienia do sprawdzianu powtórzeniowego z biologii dla klasy II 1. Podaje funkcje poszczególnych elementów układu pokarmowego i rozpoznaje te części na schemacie. Przedstawia miejsce i produkty trawienia.

Bardziej szczegółowo

Ewolucja człowieka. Ślady w ziemi i ślady w genach

Ewolucja człowieka. Ślady w ziemi i ślady w genach Ewolucja człowieka Ślady w ziemi i ślady w genach 1 Złożone zagadki } } Odnaleziono wiele skamieniałości naczelnych, różne gatunki w tym samym czasie Trudno ustalić relacje między nimi } Przodkowie, czy

Bardziej szczegółowo

zdolny Ślązak Gimnazjalista

zdolny Ślązak Gimnazjalista zdolny Ślązak Gimnazjalista BIOLOGIA ETAP FINAŁOWY XIII DOLNOŚLĄSKI KONKURS DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH 18.01.2014 r., godz. 10 00 Czas trwania 120 minut TWÓJ KOD Przepisz tutaj Twój kod znajdujący

Bardziej szczegółowo