Architektury Komputerowe

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Architektury Komputerowe"

Transkrypt

1 Architektury Komputerowe zagadnień egzamin wersja 1.0 Niniejsze materiały zostały opracowane na podstawie książki prof. dr hab. inż. Jacka Kitowskiego Współczesne architektury systemów komputerowych. W założeniu ma to być skrót najważniejszych informacji z książki. Tytuły sekcji z grubsza odpowiadają tytułom rozdziałów i podrozdziałów. Mocno sugeruje zaglądnięcie do książki niezależnie od korzystania z tego opracowania. Nie gwarantuję, że wszystkie informacje tu zawarte w stu procentach pokrywają się z rzeczywistością. Spis treści Metody oceny wydajności systemów...2 Tendencje rozwojowe procesorów...7 Modele obliczeń równoległych...10 Klasyfikacja architektur komputerowych...11 Metody oceny wydajności obliczeń równoległych...17 Architektury komputerowe dla zastosowań komercyjnych i przemysłowych...20

2 Metody oceny wydajności systemów Do klasycznych miar wydajności zaliczamy: MIPS ang. Milion Instructions Per Second liczba milionów operacji na sekundę wykonywanych przez system komputerowy. Miara ta posiada kilka zasadniczych wad: nie są sprecyzowane warunki dokonywania pomiaru (program, z którego pochodzą instrukcje, język zapisu algorytmu, wersja kompilatora), niektórzy producenci podają wartości maksymalne (w oparciu o realizację najszybszych i najprostszych instrukcji), na komputerach wyposażonych w procesory RISC wartości są znacznie zawyżone z powodu wielu prostych instrukcji, łatwych do dekodowania i przetwarzania potokowego. Dlatego wielkość MIPS została zredefiniowana 1 MIPS jest szybkością komputera DEC VAX 11/780 (rok 1978). Najpopularniejszym zastosowaniem tej miary jest obecnie wyznaczanie szybkości serwerów mainframe firmy IBM (IBM MIPS). MFLOPS ang. Milion Floating Point Operrations Per Second liczba milionów operacji zmiennoprzecinkowych na sekundę wykonywanych przez system komputerowy. Tradycyjna jednostka szybkości komputerów w zakresie obliczeń zmiennopozycyjnych. Wady tej miary są bardzo podobne, jak w przypadku MIPS. Dla komputerów wyposażonych w procesory typu RISC możliwe jest wykonywanie 2 lub 4 takich operacji w jednym cyklu, dzięki zastosowaniu architektury superskalarnej (własność tę nazywamy drożnością procesora). Na tej podstawie można wyznaczyć Mflop/s = drożność * częstotliwość zegara. Wymagania stawiane miarom wydajności systemów komputerowych to: reprezentacja wybranej klasy rzeczywistych zastosowań (zgodność z potencjalnymi aplikacjami), dobra metryka: liniowa, monofoniczna, ortogonalna, zapis w językach programowania wysokiego poziomu - dla zapewnienia przenośności pomiędzy platformami sprzętowymi i programowymi, łatwość dostosowania do zmian wynikających z postępu w zakresie technologii (np. pojawienie się dużych pamięci podręcznych, kompilatorów o wysokim stopniu optymalizacji, nowych rodzajów obliczeń i przetwarzania danych), objęcie możliwie szerokiego zakresu testowanych elementów składowych systemów komputerowych (na przykład: procesor, pamięć podręczna, pamięć operacyjna, dyski, sieci, kompilatory i współpraca z typowymi systemami zarządzania bazami danych), łatwość wykonania pomiarów, powszechna akceptacja ze strony użytkowników i producentów. Wyróżniamy pięć najważniejszych typów miar wydajności stosowanych obecnie: syntetyczne miary wydajności (synthetic benchmarks), jądra programowe (kernels), 2

3 algorytmy (alghoritms), aplikacje (applications) i specyfikacje (specifications). Zostały one przedstawione poniżej. Syntetyczne miary wydajności (ang. synthetic benchmarcs), są programami, których celem nie jest wykonanie konkretnych, użytecznych obliczeń czy przetwarzania danych o charakterze komercyjnym, lecz określenie wydajności dla różnych, podstawowych operacji wykonywanych przez komputer. Przykładami są testy Dhrystone i Whetstone. Były one w powszechnym użyciu w latach 80-tych, obecnie praktycznie nie są stosowane. Whetstone był pierwszym programem napisanym w celu porównywania wydajności komputerów (rok 1978). Był przeznaczony do badania osiągów w zakresie obliczeń numerycznych (napisany w Algolu, późniejsza wersja w Pascalu). Dhyrstone (1984) działa w oparciu o statystyki występowania operacji dla typowych zastosowań nienumerycznych (głównie op. stałoprzecinkowe), takich jak systemy operacyjne, kompilatory i edytory. Są to operacje o znacznie mniejszym stopniu wywołań iteracyjnych, a większą liczbą wywołań procedur i instrukcji warunkowych (napisany w języku Ada, późniejsza wersja w C). Obydwie miary stosowane są co najwyżej do badania udziału pamięci podręcznej z uwagi na mały rozmiar. Jądra programowe (ang. kernels), są takimi wybranymi fragmentami rzeczywistych programów, których wykonanie zajmuje najwięcej czasu. Przykłady to Livermore Fortran Kernels i NAS Kernel Benchmark Program mimo niewątpliwie dużej wiarygodności uzyskiwanych wyników są stosunkowo mało rozpowszechnione w praktyce ze względu na trudności implementacyjne. Livermore Fortran Kernels (LFK) (1970) obecnie jest ich 24; metryką w LFK jest średnia geometryczna wydajności pętli typowych obliczeń zmiennoprzecinkowych, podawana w Mflop/s dla różnych języków C i Fortran77. Pozwalają również na wnioskowanie o możliwościach optymalizacji kompilatorów NAS Kernel Benchmark Program obejmuje 7 jąder testowych programów (5 jąder programowych i 3 programy symulacyjne); każdy z testów składa się z pętli iteracyjnie wywołującej określony podprogram napisany w Fortranie. Pierwotnie były przeznaczone dla maszyn wektorowych, a uzupełnione zostały o zestawem dla maszyn równoległych. Przeznaczone są głównie badania wydajności obliczeń numerycznych. Zdefiniowany jest tylko problem i metoda rozwiązania, co pozostawia dowolność implementacji. Algorytmy (ang. algorithms), to programy testowe reprezentujące kompletne algorytmy obliczeń numerycznych, np. FTT czy algorytmy numerycznej algebry liniowej. Typowym przykładem tej kategorii jest popularny zestaw LINPACK. LINPACK (ang. Linear Algebra Package) jest to biblioteka procedur numerycznej algebry liniowej, bardzo często wykorzystywana do badania wydajności w zakresie obliczeń naukowo technicznych. Wydajność jest określana na podstawie szybkości 3

4 rozwiązywania dużego układu równań liniowych z macierzą gęstą (przy największym udziale operacji zmiennoprzecinkowych). W oparciu o teoretyczną złożoność obliczeniową 2n 3 /3 + 2n (operacji z.p. dodawania i mnożenia), czas obliczeń jest przeliczany na Mflop/s lub Gflop/s. W obliczeniach testowych nie są natomiast wykonywanie dzielenia ani wywoływane funkcje matematyczne, a większość czasu zajmuje wykonywanie procedury o małej liczbie instrukcji, co oznacza, że nawet mały cache procesora dla instrukcji nie wpływa na degradację osiągów, natomiast wpływ może mieć cache procesora dla danych. W LINPACK wykorzystywane są 3 metryki: DP Mflop/s zwany również LINPACK Banchmark lub LINPACK 100x100; wartość Mflop/s przy rozwiązywaniu układu 100x100 metodą Gaussa; można stosować optymalizacje wyłącznie przy kompilacji, TPP Mflop/s (ang. Toward Peak Performance) LINPACK 1000x1000; liczba Mflop/s przy rozwiązywaniu układu 1000x1000 metodą Gaussa; można optymalizować algorytm i jego implementację pod warunkiem zachowania tej samej dokładności; musi być użyty tzw. driver program, który kontroluje proces rozwiązywania, wynik i wyznacza liczbę Mflop/s, Rpeak teoretyczna maksymalna wydajność przetwarzania (w Mflop/s) wyznaczana na podstawie maksymalnej liczby operacji z.p. wykonywanych w jednym cyklu procesora. Dla maszyn równoległych obowiązuje maksymalna wielkość układu możliwa do rozwiązania na danej maszynie. Stosowane są metryki: Rmax szybkość rozwiązywania maksymalnego układu równań na danym komputerze (w Gflop/s); na jej podstawie jest tworzona TOP500 lista 500 systemów komputerowych o największej mocy obliczeniowej, Nmax rozmiar największego układu równań na danym komputerze, M1/2 rozmiar układu, dla którego uzyskuje się Rmax1/2, Rpeak teoretyczna maksymalna wydajność przetwarzana dla danej maszyny. Są one określone dla maszyn wyposażonych w Nproc procesorów. Zestaw LINPACK nie nadaje się do badania wydajności maszyn przeznaczonych do celów komercyjnych, gdzie duży udział mają operacje I/O. Aplikacje (ang. applications), są kompletnymi programami komputerowymi, przeznaczonymi do rozwiązywania dobrze zdefiniowanych zagadnień z zakresu fizyki, chemii lub techniki, a także wspomagania zarządzania przedsiębiorstwem. Do tej kategorii należą Perfect Benchmarks, ParkBench, a także bardzo istotne dla oceny przetwarzania o charakterze komercyjnym - miary z rodziny SPEC, SAP, NotesBench i Baan. Perfect (ang. Performance Evaluation for Cost Effective Transformation) zestaw 13 programów testowych (w Fortranie) obejmujących różne zagadnienia obliczeniowe (naukowo-techniczne takie jak modelowanie procesów chem. i fiz., przetwarzanie 4

5 sygnałów, dynamika płynów). Największym problemem było przenoszenie na różne komputery złożonych programów. SPEC (ang. Standard Performance Evaluation Corporation) niekomercyjna organizacja standaryzacyjna opracowująca zadania testowe do badania wydajności komputerów. W jej skład wchodzą trzy grupy opracowujące własne zestawy testowe: Open Systems Group (OSG) miary wydajności dla procesorów pracujących w środowiskach UNIX, NT i VMS; High Performance Computing Group (HPC) intensywne obliczenia numeryczne w dużej skali; Graphics Performance Characterization Group (GPC) podsystemy graficzne i środowiska OpenGL i XWindows. Zestawy opracowywane przez SPEC obejmują programy źródłowe i narzędzia do ich uruchamiania (odpłatnie i po podpisaniu licencji na sposób korzystania). Co kwartał publikowane są wyniki testów. Zestaw SPEC CPU95 (SPEC95) obejmuje dwa zestawy: CINT95 przeznaczony do pomiarów i porównywania wyników w operacjach s.p., CFP95 przeznaczony do pomiarów i porównywania wyników w operacjach z.p.. Stosowane w tych testach metryki to: base wykorzystywana tylko podstawowa optymalizacja przy kompilacji, non-base możliwe stosowanie najwyższych poziomów optymalizacji przy kompilacji, rate określa jak wiele zadań może wykonywać komputer w przedziale czasu (przepustowość), non-rate miara wydajności komputera. Jak widać zestawy te służą do mierzenia wydajności maszyn z jednym CPU. Znormalizowane miary wydajności obliczane są jako iloraz wykonania poszczególnych programów i czasu ich wykonania na komputerze SPARCStation 10/40. Zestaw SPEC CPU2000 jest podzielony również na dwa analogiczne zestawy: CINT2000 i CFP2000. Służy do testowania nowoczesnych maszyn z efektywnymi procesorami, dużą ilością pamięci podręcznej, operacyjnej i optymalizującymi kompilatorami. Zmienił się zestaw programów używanych do testowania, aby dopasować testy do bieżących potrzeb. Komputerem referencyjnym jest w tym przypadku maszyna SUN Ultra 5. Istnieją jeszcze zestawy SPEC GPC (dla badania wydajności systemów graficznych), SPEC SFS (do testowania serwerów usług sieciowych; testowane są: procesor, pamięć masowa i współpraca z siecią komputerową), SPECweb96 i SPECweb99 (do badania serwerów HTTP) i SPECjvm98 (do testowania wydajności pracy Java Virtual Machine). SAP R/3 jest to system wspomagania zarządzaniem wykorzystywany do testowania wydajności w zakresie zastosowań komercyjnych na bardzo rozbudowanych instalacjach implementujących architekturę klient serwer obejmując sprzęt, relacyjną bazę danych i oprogramowanie SAP R/3. R/3 Standard Application Benchmarks szereg skryptów modelujących typowe zachowanie użytkownika z każdym z siedmiu modułów zawierających określone rodzaje transakcji bazodanowych. Przykładowo w popularnym module SD metrykami są: liczba użytkowników, czas odpowiedzi, przepustowość konfiguracji (liczba kroków dialogu na godzinę). 5

6 W SAP R/3 ocenie podlega serwer, na którym pracuje baza danych. Konfiguracja jest bardzo rozbudowana i obejmuje wiele komputerów realizujący warstwy aplikacji i prezentacji. BaanIV system analogiczny do SAP R/3, konkurujący z zestawem firmy SAP przy użyciu oprogramowania firmy Baan. Wydajność jest podawana jako Baan Reference User (BRU) generator obciążenia powiększa liczbę współbieżnie pracujących użytkowników pracujących z BaanIV, aż do przekroczenia określonego czasu odpowiedzi na transakcję. Specyfikacje (ang. specifications), stanowią zbiór wymagań funkcjonalnych, jakie powinny być zrealizowane przy dowolnej implementacji sprzętowej i programowej. Przykładem specyfikacji są rozpowszechnione w zakresie przetwarzania komercyjnego miary TPC-C, TPC-D oraz inne z rodziny TPC. TPC (ang. Transaction Processing Performance Council) niekomercyjna organizacja opracowująca metody porównywania osiągów systemów komputerowych w zakresie baz danych, przetwarzania transakcji i eksploracji danych. Zestaw TPC-C służy do pomiaru osiągów dla zastosowań typu transakcyjnego w środowiskach o wielu użytkownikach. Modeluje działania związane z transakcjami bazodanowymi (on-line transaction processing). Określa wydajność całego systemu, procesorów, pamięci, operacji I/O. Specyfikuje następujące metryki: tmpc liczba nowych transakcji na minutę; $/tmpc (price/performance) stosunek kosztów do osiągów czyli koszt zakupu danej konfiguracji z oprogramowaniem i 5-letnim utrzymaniem, podzielony przez osiągi. Zestaw TPC-D jest stosowany do pomiaru wydajności w odniesieniu do systemów wspierania podejmowania decyzji (buissness intelligence), które pozyskują duże bazy danych (transakcje OLTP) i wykorzystują data minig. Testowany jest system, jako całość i jego poszczególne elementy: procesory, pamięć, podsystemy I/O, sieć i reagowanie na błędy. Stosuje następujące metryki: QppD (Query Processing Performance) wydajność przetwarzania zapytań przy wykorzystaniu całej mocy na pojedynczy strumień zapytań; QthD (Query Throughput) liczba zapytań przetworzonych (współbieżnie) w ciągu godziny; $/QphD ($/Queries Per Hour) iloraz kosztów i średniej geometrycznej dwóch poprzednich metryk. Zestawy TPC-H i TPC-R mają podobne zastosowanie jak TPC-D, różnią się jedynie warunkami wykonywania eksperymentu. TPC-H bada wydajność przetwarzania zapytań, bez znajomości ich istoty, natomiast TPC-R używa predefiniowanego zestawu zapytań. Obydwie stosują podobne miary wydajności: QphH lub QphR wydajność przy przetwarzaniu pojedynczego strumienia zapytań i przepustowość w przypadku strumieni współbieżnych; QthH lub QthR liczba zapytań przetworzonych przez system w ciągu godziny (przepustowość) przy strumieniach współbieżnych; $/QphH lub $/QphR miara price/performance. 6

7 Tendencje rozwojowe procesorów W odniesieniu do technologii procesorowych stosuje się następującą terminologię: procesor nazwa stosowana w odniesieniu do układu mikroprocesorowego, realizacja sprzętowa architektury, technologia procesora jest określana przez typ instrukcji i sposób ich wykonywania (np. RISC, CISC lub EPIC), architektura procesora projekt procesora wykorzystujący określoną technologię (np. POWER, IA-64, PA-RISC), technologia półprzewodnikowa proces technologiczny zastosowany w produkcji procesorów. Architektura von Neumana (zwana również sekwencyjną) jest to klasyczna architektura (właściwie technologia) komputera wykorzystywana przez komputery sekwencyjne. Składa się z następujących elementów: jednostka arytmetyczno logiczna (arytmometr), pamięć operacyjna adresowana liniowo, w której zapisane są instrukcje i dane, system wejścia/wyjścia, układ sterujący. Podstawową własnością tej architektury jest sekwencyjność wykonywania rozkazów. Rozszerzeniem tej technologii są technologie RISC, CISC i EPIC. Technologia CISC (ang. Complex Instruction Set Computer) najwcześniej rozwinięta technologia procesorów, zakładająca operacje na obszernej i złożonej liście rozkazów o zmiennej długości. Ten właśnie fakt komplikuje analizę kodu i jego optymalizację oraz utrudnia uzyskanie równoległości na poziomie realizacji poszczególnych instrukcji. Przez to niemożliwe jest uzyskanie wysokiej wydajności i zwiększenie częstotliwości pracy, ponieważ realizacja architektury wymaga wiele materiału, co wiąże się dużą ilością produkowanego ciepła i podnosi koszty produkcji. Najczęściej realizowana jest w formie procesorów wieloukładowych dla wczesnych komputerów typu mainframe. Obecnie typ ten traci na znaczeniu. Technologia RISC (ang. Reduced Instruction Set Computer) technologia zakładająca listy rozkazów procesora do najprostszych i najczęściej używanych, realizowanych w jednym cyklu zegara oraz posiadającym jednakową długość. Upraszcza to etap kompilacji i optymalizacji programu oraz umożliwia stworzenie sprzętu realizującego wiele funkcji jednocześnie, w kolejności dopuszczalnej przez algorytm lecz optymalizowanej pod kątem wydajności przez procesor w trakcie obliczeń. Intensywnie wykorzystuje rejestry procesora dla operacji load/store poprzedzających odwołania do pamięci operacyjnej. Podstawowymi elementami stosowanymi obecnie w technologii RISC i podnoszącymi wydajność są: Zwielokrotnione jednostki funkcjonalne procesora (oddzielne układy mnożące i dodające dla arytmetyki stało- i zmiennoprzecinkowej), co pozwala na realizację w jednym cyklu kilku operacji (przetwarzanie superskalarne). Zazwyczaj obecnie 7

8 stosowane są 2 podwójne jednostki funkcjonalne zmiennoprzecinkowe, co w idealnym przypadku daje przykładowo dla częstotliwości pracy 200 MHz wydajność maksymalną wynoszącą 800 Mflop/s, Procesory jednoukładowe, co umożliwia zminimalizowanie opóźnienia w transmisji sygnałów i zwiększenie częstotliwości pracy. Zakres częstotliwości jest bardzo szeroki i wynosi obecnie od 200 MHz do 800 MHz, Rozbudowane bufory i rejestry służące do: o optymalizacji kolejności wykonywania obliczeń (ang. out-of-order), o organizacji przetwarzania superskalarnego; w praktycznych realizacjach funkcjonalne jednostki mnożące i sumujące są łańcuchowane i/lub zwielokrotnione, o realizacji przetwarzania potokowego, w którym kolejne instrukcje złożone znajdują się w różnych stanach realizacji, Duża pamięć podręczna (cache), często dwupoziomowa (w procesorze pamięć L1 i zewnętrzna, L2), stosowana oddzielnie dla danych i oddzielnie dla instrukcji; pewnym standardem jest wielkość cache wynosząca 1MB/1MB dla danych i instrukcji odpowiednio, Modyfikacje technologii półprzewodnikowej, związane ze zmniejszeniem szerokości ścieżek, złączy półprzewodnikowych oraz przejściem na technologię miedzianą. Procesory IBM są rozwijane w dwóch równoległych liniach: POWER i POWERPC w technologii RISC. Stosowane są zarówno na komputerach pracujących pod kontrolą systemu UNIX, jak też komputerach typu maiframe przeznaczonych do przetwarzania komercyjnego i wspomagania zarządzaniem przedsiębiorstw. Procesory linii POWER stosowane są głównie w obliczeniach naukowo technicznych z uwagi na dużą wydajność w arytmetyce zmiennoprzecinkowej. Procesory linii POWERPC były oryginalnie przeznaczone do przetwarzania transakcyjnego i układów sterowania. Nadają się idealnie do systemów o kilku procesorach realizujących przetwarzanie symetryczne (SMP). Procesory Sun Microsystems obecnie rozwija serię procesorów UltraSPARC. Są one głównie przeznaczone dla pojedynczych komputerów do przetwarzania grafiki i danych multimedialnych oraz dużych komputerów usług sieciowych i zastosowań komercyjnych. Procesory Compaq po fuzji z firmą DEC rozwija procesory z serii Alpha. Procesory SGI (Silicon Graphics) produkuje procesory przeznaczone głównie do zastosowań grafiki komputerowej, obliczeń naukowo technicznych i multimediów. Obecnie produkowane są procesory z serii MIPS (MIPS jest jednocześnie jedną ze składowych firm), przeznaczone głównie na maszyny dla projektantów korzystających z oprogramowania typu CAD, CAM i CAE. 8

9 Procesory Hewlett-Pacard produkuje obecnie procesory z serii PA o architekturze PA RISC. Procesory Intel dwie najważniejsze architektury rozwijane przez tę firmę to IA-32 i IA-64. Głównymi zastosowaniami tych procesorów są komputery PC. IA-32 kontynuacja podstawowej rodziny procesorów opartych na W jej skład wchodzą m. in. procesory Pentium II/III, początkowo komunikujące się z pamięcią podręczną L2 z połową częstotliwości, a od wersji Pentium II/III Xeon już z pełną częstotliwością, co znacznie podnosi wydajność ich pracy. Procesory Celeron posiadają zintegrowaną technologicznie pamięć L2 i są przeznaczone na rynek komputerów popularnych. IA-64 wykorzystuje technologię EPIC. Do jej głównych cech należą: możliwość przeglądania kolejnych rozkazów przed wykonaniem, wykonywanie długich rozkazów o stałej długości (LIW ang. long instruction word); są to słowa o długości 128 bitów zawierające 3 rozkazy, których postać jest podyktowana ogólną optymalizacją wykonania w jednym cyklu bez konieczności użycia mikrokodu; nowa technologia została nazwana EPIC (Explicity Parallel Instruction Computing), możliwość eliminacji rozgałęzień kodu programu, ładowanie danych z wyprzedzeniem, każde 128-bitowe słowo zawiera ramkę posiadającą kilka bitów, zapisanych przez kompilator, informujących bezpośrednio procesor, które instrukcjom mogą zostać wykonane równolegle. Procesor podczas wykonania programu nie traci cykli na analizę kodu dla wyszukania ukrytej równoległości (jak w przypadku technologii RISC), lecz korzysta z informacji uzyskanej na etapie kompilacji. Stosuje się 128 rejestrów stałoprzecinkowych i tyle samo rejestrów zmiennoprzecinkowych. kompilator dla architektury IA-64 stosuje technikę predykcji dla optymalizacji instrukcji warunkowych. Procesor wykonuje bloki warunkowe w sposób równoległy, a po określeniu właściwego - zachowuje odpowiednie, wyliczone wartości, resztę odrzucając. kompilator dla architektury IA-64 dokonuje predykcji także celem wyszukania odwołań do danych i umieszczenie ich w rejestrach zanim program się do nich odwoła. Mechanizm pozwala na ukrycie opóźnienia będącego skutkiem odwołania do pamięci. Wyróżnia się dwa współczesne podejścia przy projektowaniu nowych procesorów: CMP (ang. Chip Multiprocessor) - mikroprocesor wieloprocesorowy; integruje dwa lub więcej kompletnych procesorów w jednym układzie scalonym; każdy procesor jest powielony i używany niezależnie od innych, SMT (ang. Simultaneous Multithreaded Processor) superskalarny wielowątkowy procesor; w odróżnieniu od CMP dokonuje przeplotu wykonywania instrukcji z wielu wątków w kilku jednostkach potokowych; użycie kilku jednostek potokowych zamiast jednej umożliwia osiągnięcie superskalarności przetwarzania. 9

10 Modele obliczeń równoległych Systemem otwartym nazywamy system gotowy do komunikacji z dowolnym innym systemem otwartym za pomocą standardowych protokołów rządzących treścią, formą i znaczeniem komunikatów (np. TCP/IP). W systemach wieloprocesorowych możliwe jest obecnie wykorzystanie dwóch modeli (paradygmatów) obliczeniowych: model z wymianą wiadomości (message-passing paradigm, explicit parallel programming), wykorzystujący jedno popularnych środowisk do obliczeń numerycznych, np. PVM (Parallel Virtual Machine) lub MPI (Message Passing Interface); obecnie największą efektywność otrzymuje się właśnie przy zastosowaniu tego paradygmatu, model z równoległością danych (data-parallel programming, implict parallel programming lub data paralleism), posługujący się językiem programowania wysokiego poziomu; przykładami języków programowania operujących w tym paradygmacie są m. in. HPF (High Performance Fortran), pfortran, pc i środowisko OpenMP; model ten udostępnia programiście konstrukcje wysokiego poziomu, używane w definicji struktur danych, w dostępie do informacji i zarządzaniu współbieżnością procesów; program jest łatwiejszy w uruchomieniu i modyfikacjach, Istnieje również inny popularny model programowania wykorzystywany na współczesnych maszynach równoległych. SPMD (ang. Single Program Multiple Data) zakłada wykorzystywanie pojedynczego programu operującego na różnych danych znajdujących się w poszczególnych węzłach obliczeniowych. Jest to model pośredni pomiędzy dwoma wcześniej wymienionymi. W nielicznych przypadkach zastosowanie znajduje również model z równoległością instrukcji (ang. control paralleism), w którym różne instrukcje odnoszą się do tych samych danych (np. potokowe przetwarzanie przy wykorzystaniu wielu procesorów, z których każdy wykonuje różne operacje na tych samych danych). Innym modelem jest model heterogeniczny, który łączy w sobie cechy modelu SPMD i modelu z równoległością instrukcji. Jest przydatny w odniesieniu do klastrów składających się z kilku maszyn wieloprocesorowych. 10

11 Klasyfikacja architektur komputerowych Klasyfikacji architektur komputerowych można dokonać w oparciu o następujące cechy: mechanizm sterowania, organizacja przestrzeni adresowej, granulacja procesów, warstwa komunikacyjna. Podstawowy podział architektur komputerowych przedstawia poniższy rysunek. Architektury komputerowe Sterowane instrukcjami Sterowane danymi SISD SIMD MIMD Sieciowe Mechanizm sterowania SMP MMP DSM Klastry Rozproszone Organizacja przestrzeni adresowej Sześcian Drzewo Krata Homo Hetero Hetero Homo Pierścień Sieć Mechanizm sterowania jest omawiany w oparciu o taksonomię (klasyfikację) Flynna, zgodnie z którą istnieją cztery podstawowe klasy maszyn: SISD (ang. Single Instruction Stream/Single Data Stream) klasyczna architektura sekwencyjna, ponieważ kolejne instrukcje pojedynczego ich strumienia operują na pojedynczym strumieniu danych, SIMD (ang. Single Instruction Stream/Multiple Data Stream) jednymi z pierwszych maszyn wieloprocesorowych wykorzystywały ten właśnie model przetwarzania; posiadały one jeden układ sterowania wspólny dla wszystkich procesorów, w wyniku czego procesory przetwarzały równolegle tę samą instrukcję dla różnych danych; kolejne instrukcje tworzą więc jeden strumień instrukcji; ponieważ występuje tylko jeden układ sterujący, wyposażenie sprzętowe jest ubogie; model ten jest przydatny jest przydatny do obliczeń równoległych z równoległością danych i częstą synchronizacją; główną jego wadą jest brak możliwości przetwarzania różnych instrukcji równolegle i stosowania wyspecjalizowanych 11

12 procesorów; przykładem realizacji tego modelu są komputery wektorowe; obecnie model ten traci praktyczne znaczenie, MIMD (ang. Multiple Instruction Stream/Multiple Data Stream) model ten cieszy się obecnie największym powodzeniem; komputery realizujące go posiadają odrębne jednostki sterujące dla każdego procesora, co umożliwia przetwarzanie różnych strumieni instrukcji dla różnych strumieni danych; są przeważnie dużo bardziej złożone i zbudowane z tych samych typów procesorów, jak te, które są stosowane na stacjach roboczych, co z kolei ułatwia przenoszenie programów; niektóre realizacje posiadają sprzętowe wspomaganie dla operacji globalnych (np. redukcji), co umożliwia ich efektywne wykorzystanie w obu paradygmatach programowania z wymianą wiadomości i równoległością danych; przykładem realizacji tego modelu są komputery ASCI, MISD (ang. Multiple Instruction Stream/Single Data Stream) zasadniczo nie występuje samodzielnie; pewnym jej odpowiednikiem jest przetwarzanie potokowe, w którym pojedyncze instrukcje cząstkowe odnoszą się do tych samych danych, Już poza taksonomią Flynna wyróżniamy jeszcze modele sieciowe są to układy kilku lub więcej maszyn połączonych siecią; funkcjonalnie są zbliżone do klasy MIMD, jednak ze względu na większy zakres zastosowań, zróżnicowanie protokołów komunikacyjnych i stosowane paradygmaty programowania są wyróżnione; dominującym paradygmatem jest model z wymianą wiadomości, implementowany najczęściej w jednym ze środowisk programowania rozproszonego (np. PVM lub MPI); w typowych zastosowaniach sieciowych (np. WWW) częste jest podejście obiektowe; jednym z przykładów jest architektura i specyfikacja COBRA. Organizacja przestrzeni adresowej jest kolejnym elementem wyróżniającym współczesne komputery. Wyróżniamy zasadniczo dwa jej typy: pamięć wspólna posługuje się wspomaganiem sprzętowym dla zapewnienia operacji zapisu i odczytu informacji, dostępnej dla wszystkich procesorów systemu; jest typowa dla systemów wektorowych i komputerach o niewielkiej liczbie procesorów typu RISC; jej wadą jest mała skalowalność z liczbą procesorów przepustowość warstwy sieciowej, która implementuje magistralę lub przełącznicę krzyżową; w przypadku magistrali zaletą jest łatwa rozbudowa o dodatkowe jednostki funkcjonalne i łatwość programowania; ponieważ koszt dostępu do pamięci jest stały i nie zależy od procesora, często maszyny te nazywa się UMA (ang. uniform memory access) o jednolitym dostępie do pamięci; wspólne są również kanały I/O, SMP (ang. simetrical multiprocessing) symetryczne wieloprzetwarzanie; realizacja wielowątkowości na poziomie systemu operacyjnego zapewniająca równomierne obciążenie każdego z procesorów, pamięć rozproszona jest charakterystyczna dla systemów o dużej i bardzo dużej liczbie procesorów; dla MIMD każdy procesor (lub grupa) posiada pamięć lokalną; można tu wymienić pewne podgrupy: 12

13 o MPP (ang. Massively Parallel Processors) klasyczna architektura wymiany wiadomości (programowo) z luźno powiązanymi procesorami, z których każdy jest zarządzany przez osobny system operacyjny; ze względu na prostotę architektury i modelu programowania możliwe jest stosowanie wielu procesorów; o DSM (ang. Distributed Shared Memory) jest to architektura z pamięcią fizycznie rozproszoną, lecz wirtualnie wspólną, posiadająca dodatkowe jednostki funkcjonalne i oprogramowanie, które tę wspólną pamięć emulują; dla modelu z równoległością danych stosuje się protokoły uzgadniania zawartości pamięci wszystkich lub części procesorów (cc ang. cache coherency): cc-numa (ang. Nonuniform Memory Access) ponieważ dostęp do pamięci operacyjnej jest zależny od jej umieszczenia w pamięci lokalnej lub odległej dla danego procesora dlatego konstrukcje te nazywamy maszynami o niejednolitym dostępie do pamięci, scoma (ang. Simple Cache Only Memory Access) jej zalety są zbliżone do cc-numa, m. in. oferowana jest pamięć wspólna. DSM wykorzystuje równie efektywnie obydwa modele z wymianą wiadomości i równoległością danych. Systemy sieciowe wykorzystują pamięć rozproszoną. Rozróżnia się tutaj dwie grupy: systemy rozproszone ich węzły mogą być jednocześnie wykorzystywane przez wielu użytkowników (np. lokalnie lub przez sieć); ich głównym bogatym zakresem zastosowań jest realizacja usług sieciowych; dzielenie zasobów odbywa się za pośrednictwem dysków lokalnych, klastry mają charakter bardziej dedykowany obliczeniom lub wyspecjalizowanym usługom wysokiej dostępności; używane są do obliczeń o wysokiej złożoności; istnieją tzw. klastry wysokiej dostępności, w których dokonywana jest automatyczna migracja procesów w przypadku awarii jednego z węzłów; klastry możemy podzielić pod względem sposobu użytkowania na: dedykowane (najczęściej homogeniczne) i sieciowe (heterogeniczne), w których komputer wirtualny jest tworzony z wykorzystaniem komputerów innych użytkowników; jeśli chodzi o dzielenie zasobów, w klastrach wykorzystuje się najczęściej dyski dzielone wykorzystywane przez poszczególne węzły (zwłaszcza w k. wysokiej dostępności); warstwa komunikacyjna może być realizowana za pomocą zwykłych protokołów (np. ATM lub FastEthernet) oraz rozwiązań dedykowanych (np. Myrinet); klastry wysokiej dostępności polecane są dla przedsiębiorstw przy zarządzaniu i usługach komercyjnych. Granulacja procesów jest kolejnym kryterium służącym do podziału architektur komputerowych. Granulacją procesów nazywamy stosunek czasu przeznaczonego do wykonania elementarnej operacji komunikacji do czasu realizacji elementarnej jednostki obliczeniowej. Wyróżniamy: 13

Architektura komputerów

Architektura komputerów Architektura komputerów Wykład 13 Jan Kazimirski 1 KOMPUTERY RÓWNOLEGŁE 2 Klasyfikacja systemów komputerowych SISD Single Instruction, Single Data stream SIMD Single Instruction, Multiple Data stream MISD

Bardziej szczegółowo

Architektury komputerów Architektury i wydajność. Tomasz Dziubich

Architektury komputerów Architektury i wydajność. Tomasz Dziubich Architektury komputerów Architektury i wydajność Tomasz Dziubich Przetwarzanie potokowe Przetwarzanie sekwencyjne Przetwarzanie potokowe Architektura superpotokowa W przetwarzaniu potokowym podczas niektórych

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne technologie przetwarzania informacji

Nowoczesne technologie przetwarzania informacji Projekt Nowe metody nauczania w matematyce Nr POKL.09.04.00-14-133/11 Nowoczesne technologie przetwarzania informacji Mgr Maciej Cytowski (ICM UW) Lekcja 2: Podstawowe mechanizmy programowania równoległego

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacje systemów komputerowych, modele złożoności algorytmów obliczeniowych

Klasyfikacje systemów komputerowych, modele złożoności algorytmów obliczeniowych Wykład 5 Klasyfikacje systemów komputerowych, modele złożoności algorytmów obliczeniowych Spis treści: 1. Klasyfikacja Flynna 2. Klasyfikacja Skillicorna 3. Klasyfikacja architektury systemów pod względem

Bardziej szczegółowo

Architektura komputerów

Architektura komputerów Architektura komputerów Wykład 12 Jan Kazimirski 1 Magistrale systemowe 2 Magistrale Magistrala medium łączące dwa lub więcej urządzeń Sygnał przesyłany magistralą może być odbierany przez wiele urządzeń

Bardziej szczegółowo

LEKCJA TEMAT: Zasada działania komputera.

LEKCJA TEMAT: Zasada działania komputera. LEKCJA TEMAT: Zasada działania komputera. 1. Ogólna budowa komputera Rys. Ogólna budowa komputera. 2. Komputer składa się z czterech głównych składników: procesor (jednostka centralna, CPU) steruje działaniem

Bardziej szczegółowo

Obliczenia Wysokiej Wydajności

Obliczenia Wysokiej Wydajności Obliczenia wysokiej wydajności 1 Wydajność obliczeń Wydajność jest (obok poprawności, niezawodności, bezpieczeństwa, ergonomiczności i łatwości stosowania i pielęgnacji) jedną z najważniejszych charakterystyk

Bardziej szczegółowo

Programowanie współbieżne i rozproszone

Programowanie współbieżne i rozproszone Programowanie współbieżne i rozproszone WYKŁAD 1 dr inż. Literatura ogólna Ben-Ari, M.: Podstawy programowania współbieżnego i rozproszonego. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa, 2009. Czech, Z.J:

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OPERACYJNE: STRUKTURY I FUNKCJE (opracowano na podstawie skryptu PP: Królikowski Z., Sajkowski M. 1992: Użytkowanie systemu operacyjnego UNIX)

SYSTEMY OPERACYJNE: STRUKTURY I FUNKCJE (opracowano na podstawie skryptu PP: Królikowski Z., Sajkowski M. 1992: Użytkowanie systemu operacyjnego UNIX) (opracowano na podstawie skryptu PP: Królikowski Z., Sajkowski M. 1992: Użytkowanie systemu operacyjnego UNIX) W informatyce występują ściśle obok siebie dwa pojęcia: sprzęt (ang. hardware) i oprogramowanie

Bardziej szczegółowo

Wydajność obliczeń a architektura procesorów. Krzysztof Banaś Obliczenia Wysokiej Wydajności 1

Wydajność obliczeń a architektura procesorów. Krzysztof Banaś Obliczenia Wysokiej Wydajności 1 Wydajność obliczeń a architektura procesorów Krzysztof Banaś Obliczenia Wysokiej Wydajności 1 Wydajność komputerów Modele wydajności-> szacowanie czasu wykonania zadania Wydajność szybkość realizacji wyznaczonych

Bardziej szczegółowo

Wydajność systemów a organizacja pamięci, czyli dlaczego jednak nie jest aż tak źle. Krzysztof Banaś, Obliczenia wysokiej wydajności.

Wydajność systemów a organizacja pamięci, czyli dlaczego jednak nie jest aż tak źle. Krzysztof Banaś, Obliczenia wysokiej wydajności. Wydajność systemów a organizacja pamięci, czyli dlaczego jednak nie jest aż tak źle Krzysztof Banaś, Obliczenia wysokiej wydajności. 1 Organizacja pamięci Organizacja pamięci współczesnych systemów komputerowych

Bardziej szczegółowo

1. ARCHITEKTURY SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH

1. ARCHITEKTURY SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH 1. ARCHITEKTURY SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH 1 Klasyfikacje komputerów Podstawowe architektury używanych obecnie systemów komputerowych można podzielić: 1. Komputery z jednym procesorem 2. Komputery równoległe

Bardziej szczegółowo

Architektura komputerów

Architektura komputerów Architektura komputerów Wykład 7 Jan Kazimirski 1 Pamięć podręczna 2 Pamięć komputera - charakterystyka Położenie Procesor rejestry, pamięć podręczna Pamięć wewnętrzna pamięć podręczna, główna Pamięć zewnętrzna

Bardziej szczegółowo

Systemy operacyjne. Systemy operacyjne. Systemy operacyjne. Zadania systemu operacyjnego. Abstrakcyjne składniki systemu. System komputerowy

Systemy operacyjne. Systemy operacyjne. Systemy operacyjne. Zadania systemu operacyjnego. Abstrakcyjne składniki systemu. System komputerowy Systemy operacyjne Systemy operacyjne Dr inż. Ignacy Pardyka Literatura Siberschatz A. i inn. Podstawy systemów operacyjnych, WNT, Warszawa Skorupski A. Podstawy budowy i działania komputerów, WKiŁ, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Problemy niezawodnego przetwarzania w systemach zorientowanych na usługi

Problemy niezawodnego przetwarzania w systemach zorientowanych na usługi Problemy niezawodnego przetwarzania w systemach zorientowanych na usługi Jerzy Brzeziński, Anna Kobusińska, Dariusz Wawrzyniak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Plan prezentacji 1 Architektura

Bardziej szczegółowo

RDZEŃ x86 x86 rodzina architektur (modeli programowych) procesorów firmy Intel, należących do kategorii CISC, stosowana w komputerach PC,

RDZEŃ x86 x86 rodzina architektur (modeli programowych) procesorów firmy Intel, należących do kategorii CISC, stosowana w komputerach PC, RDZEŃ x86 x86 rodzina architektur (modeli programowych) procesorów firmy Intel, należących do kategorii CISC, stosowana w komputerach PC, zapoczątkowana przez i wstecznie zgodna z 16-bitowym procesorem

Bardziej szczegółowo

dr inż. Konrad Sobolewski Politechnika Warszawska Informatyka 1

dr inż. Konrad Sobolewski Politechnika Warszawska Informatyka 1 dr inż. Konrad Sobolewski Politechnika Warszawska Informatyka 1 Cel wykładu Definicja, miejsce, rola i zadania systemu operacyjnego Klasyfikacja systemów operacyjnych Zasada działanie systemu operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Programowanie procesorów graficznych GPGPU

Programowanie procesorów graficznych GPGPU Programowanie procesorów graficznych GPGPU 1 GPGPU Historia: lata 80 te popularyzacja systemów i programów z graficznym interfejsem specjalistyczne układy do przetwarzania grafiki 2D lata 90 te standaryzacja

Bardziej szczegółowo

Wydajność systemów a organizacja pamięci. Krzysztof Banaś, Obliczenia wysokiej wydajności. 1

Wydajność systemów a organizacja pamięci. Krzysztof Banaś, Obliczenia wysokiej wydajności. 1 Wydajność systemów a organizacja pamięci Krzysztof Banaś, Obliczenia wysokiej wydajności. 1 Motywacja - memory wall Krzysztof Banaś, Obliczenia wysokiej wydajności. 2 Organizacja pamięci Organizacja pamięci:

Bardziej szczegółowo

Zaawansowane narzędzia programowania rozproszonego

Zaawansowane narzędzia programowania rozproszonego Zaawansowane narzędzia programowania rozproszonego Karol Gołąb karol.golab@tls-technologies.com 28 listopada 2001 1 Streszczenie Omówienie i porównanie popularnych standardów mechanizmów komunikacyjnych:

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

Budowa komputera. Magistrala. Procesor Pamięć Układy I/O

Budowa komputera. Magistrala. Procesor Pamięć Układy I/O Budowa komputera Magistrala Procesor Pamięć Układy I/O 1 Procesor to CPU (Central Processing Unit) centralny układ elektroniczny realizujący przetwarzanie informacji Zmiana stanu tranzystorów wewnątrz

Bardziej szczegółowo

Wykład 8 Systemy komputerowe ze współdzieloną pamięcią operacyjną, struktury i cechy funkcjonalne.

Wykład 8 Systemy komputerowe ze współdzieloną pamięcią operacyjną, struktury i cechy funkcjonalne. Wykład 8 Systemy komputerowe ze współdzieloną pamięcią operacyjną, struktury i cechy funkcjonalne. Części wykładu: 1. Ogólny podział struktur systemów równoległych 2. Rodzaje systemów komputerowych z pamięcią

Bardziej szczegółowo

Bibliografia: pl.wikipedia.org www.intel.com. Historia i rodzaje procesorów w firmy Intel

Bibliografia: pl.wikipedia.org www.intel.com. Historia i rodzaje procesorów w firmy Intel Bibliografia: pl.wikipedia.org www.intel.com Historia i rodzaje procesorów w firmy Intel Specyfikacja Lista mikroprocesorów produkowanych przez firmę Intel 4-bitowe 4004 4040 8-bitowe x86 IA-64 8008 8080

Bardziej szczegółowo

Tworzenie programów równoległych. Krzysztof Banaś Obliczenia równoległe 1

Tworzenie programów równoległych. Krzysztof Banaś Obliczenia równoległe 1 Tworzenie programów równoległych Krzysztof Banaś Obliczenia równoległe 1 Tworzenie programów równoległych W procesie tworzenia programów równoległych istnieją dwa kroki o zasadniczym znaczeniu: wykrycie

Bardziej szczegółowo

Spis treúci. Księgarnia PWN: Krzysztof Wojtuszkiewicz - Urządzenia techniki komputerowej. Cz. 1. Przedmowa... 9. Wstęp... 11

Spis treúci. Księgarnia PWN: Krzysztof Wojtuszkiewicz - Urządzenia techniki komputerowej. Cz. 1. Przedmowa... 9. Wstęp... 11 Księgarnia PWN: Krzysztof Wojtuszkiewicz - Urządzenia techniki komputerowej. Cz. 1 Spis treúci Przedmowa... 9 Wstęp... 11 1. Komputer PC od zewnątrz... 13 1.1. Elementy zestawu komputerowego... 13 1.2.

Bardziej szczegółowo

Czym jest Java? Rozumiana jako środowisko do uruchamiania programów Platforma software owa

Czym jest Java? Rozumiana jako środowisko do uruchamiania programów Platforma software owa 1 Java Wprowadzenie 2 Czym jest Java? Język programowania prosty zorientowany obiektowo rozproszony interpretowany wydajny Platforma bezpieczny wielowątkowy przenaszalny dynamiczny Rozumiana jako środowisko

Bardziej szczegółowo

Systemy wieloprocesorowe i wielokomputerowe

Systemy wieloprocesorowe i wielokomputerowe Systemy wieloprocesorowe i wielokomputerowe Taksonomia Flynna Uwzględnia następujące czynniki: Liczbę strumieni instrukcji Liczbę strumieni danych Klasyfikacja bierze się pod uwagę: Jednostkę przetwarzającą

Bardziej szczegółowo

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie informatycznej. Zadaniem systemu jest rejestracja i przechowywanie

Bardziej szczegółowo

Tworzenie programów równoległych. Krzysztof Banaś Obliczenia równoległe 1

Tworzenie programów równoległych. Krzysztof Banaś Obliczenia równoległe 1 Tworzenie programów równoległych Krzysztof Banaś Obliczenia równoległe 1 Tworzenie programów równoległych W procesie tworzenia programów równoległych istnieją dwa kroki o zasadniczym znaczeniu: wykrycie

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Wykład I. Wprowadzenie do baz danych

Wykład I. Wprowadzenie do baz danych Wykład I Wprowadzenie do baz danych Trochę historii Pierwsze znane użycie terminu baza danych miało miejsce w listopadzie w 1963 roku. W latach sześcdziesątych XX wieku został opracowany przez Charles

Bardziej szczegółowo

Komputery równoległe. Zbigniew Koza. Wrocław, 2012

Komputery równoległe. Zbigniew Koza. Wrocław, 2012 Komputery równoległe Zbigniew Koza Wrocław, 2012 Po co komputery równoległe? Przyspieszanie obliczeń np. diagnostyka medyczna; aplikacje czasu rzeczywistego Przetwarzanie większej liczby danych Przykład:

Bardziej szczegółowo

Programowanie Strukturalne i Obiektowe Słownik podstawowych pojęć 1 z 5 Opracował Jan T. Biernat

Programowanie Strukturalne i Obiektowe Słownik podstawowych pojęć 1 z 5 Opracował Jan T. Biernat Programowanie Strukturalne i Obiektowe Słownik podstawowych pojęć 1 z 5 Program, to lista poleceń zapisana w jednym języku programowania zgodnie z obowiązującymi w nim zasadami. Celem programu jest przetwarzanie

Bardziej szczegółowo

Pamięci masowe. ATA (Advanced Technology Attachments)

Pamięci masowe. ATA (Advanced Technology Attachments) Pamięci masowe ATA (Advanced Technology Attachments) interfejs systemowy w komputerach klasy PC i Amiga przeznaczony do komunikacji z dyskami twardymi zaproponowany w 1983 przez firmę Compaq. Używa się

Bardziej szczegółowo

Systemy baz danych w zarządzaniu przedsiębiorstwem. W poszukiwaniu rozwiązania problemu, najbardziej pomocna jest znajomość odpowiedzi

Systemy baz danych w zarządzaniu przedsiębiorstwem. W poszukiwaniu rozwiązania problemu, najbardziej pomocna jest znajomość odpowiedzi Systemy baz danych w zarządzaniu przedsiębiorstwem W poszukiwaniu rozwiązania problemu, najbardziej pomocna jest znajomość odpowiedzi Proces zarządzania danymi Zarządzanie danymi obejmuje czynności: gromadzenie

Bardziej szczegółowo

Budowa komputera. Magistrala. Procesor Pamięć Układy I/O

Budowa komputera. Magistrala. Procesor Pamięć Układy I/O Budowa komputera Magistrala Procesor Pamięć Układy I/O 1 Procesor to CPU (Central Processing Unit) centralny układ elektroniczny realizujący przetwarzanie informacji Zmiana stanu tranzystorów wewnątrz

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE WINDOWS 1 SO i SK/WIN 007 Tryb rzeczywisty i chroniony procesora 2 SO i SK/WIN Wszystkie 32-bitowe procesory (386 i nowsze) mogą pracować w kilku trybach. Tryby pracy

Bardziej szczegółowo

2013-04-25. Czujniki obiektowe Sterowniki przemysłowe

2013-04-25. Czujniki obiektowe Sterowniki przemysłowe Ogólne informacje o systemach komputerowych stosowanych w sterowaniu ruchem funkcje, właściwości Sieci komputerowe w sterowaniu informacje ogólne, model TCP/IP, protokoły warstwy internetowej i transportowej

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. Co to jest klaster? Podział ze względu na przeznaczenie. Architektury klastrów. Cechy dobrego klastra.

Wprowadzenie. Co to jest klaster? Podział ze względu na przeznaczenie. Architektury klastrów. Cechy dobrego klastra. N Wprowadzenie Co to jest klaster? Podział ze względu na przeznaczenie. Architektury klastrów. Cechy dobrego klastra. Wprowadzenie (podział ze względu na przeznaczenie) Wysokiej dostępności 1)backup głównego

Bardziej szczegółowo

Opracował: Jan Front

Opracował: Jan Front Opracował: Jan Front Sterownik PLC PLC (Programowalny Sterownik Logiczny) (ang. Programmable Logic Controller) mikroprocesorowe urządzenie sterujące układami automatyki. PLC wykonuje w sposób cykliczny

Bardziej szczegółowo

Konsolidacja wysokowydajnych systemów IT. Macierze IBM DS8870 Serwery IBM Power Przykładowe wdrożenia

Konsolidacja wysokowydajnych systemów IT. Macierze IBM DS8870 Serwery IBM Power Przykładowe wdrożenia Konsolidacja wysokowydajnych systemów IT Macierze IBM DS8870 Serwery IBM Power Przykładowe wdrożenia Mirosław Pura Sławomir Rysak Senior IT Specialist Client Technical Architect Agenda Współczesne wyzwania:

Bardziej szczegółowo

ISBN 83-909958-3-2. Copyright by Jacek Kitowski Email: kito@uci.agh.edu.pl Kraków 2000

ISBN 83-909958-3-2. Copyright by Jacek Kitowski Email: kito@uci.agh.edu.pl Kraków 2000 Recenzenci: Dr hab. inż. Adam Mrozek], Prof. nadz. Politechniki Śląskiej Prof. dr hab. inż. Jacek Mościński, Katedra Informatyki AGH Projekt okładki: Elżbieta Alda Książka jest przeznaczona dla zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Alicja Marszałek Różne rodzaje baz danych

Alicja Marszałek Różne rodzaje baz danych Alicja Marszałek Różne rodzaje baz danych Rodzaje baz danych Bazy danych można podzielić wg struktur organizacji danych, których używają. Można podzielić je na: Bazy proste Bazy złożone Bazy proste Bazy

Bardziej szczegółowo

Systemy operacyjne. wykład dr Marcin Czarnota laboratorium mgr Radosław Maj

Systemy operacyjne. wykład dr Marcin Czarnota laboratorium mgr Radosław Maj Systemy operacyjne wykład dr Marcin Czarnota laboratorium mgr Radosław Maj Plan wykładów 1. Wprowadzenie, 2. Procesy, wątki i zasoby, 3. Planowanie przydziału procesora, 4. Zarządzanie pamięcią operacyjną,

Bardziej szczegółowo

Pamięć wirtualna. Przygotował: Ryszard Kijaka. Wykład 4

Pamięć wirtualna. Przygotował: Ryszard Kijaka. Wykład 4 Pamięć wirtualna Przygotował: Ryszard Kijaka Wykład 4 Wstęp główny podział to: PM- do pamięci masowych należą wszelkiego rodzaju pamięci na nośnikach magnetycznych, takie jak dyski twarde i elastyczne,

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: ARCHITEKTURA SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH Kierunek: Informatyka Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy w ramach treści kierunkowych, moduł kierunkowy ogólny Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia I KARTA

Bardziej szczegółowo

Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania

Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania Andrzej URBANIAK Metodyka projektowania KSS (1) 1 Projektowanie KSS Analiza wymagań Opracowanie sprzętu Projektowanie systemu Opracowanie oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie pamięcią w systemie operacyjnym

Zarządzanie pamięcią w systemie operacyjnym Zarządzanie pamięcią w systemie operacyjnym Cele: przydział zasobów pamięciowych wykonywanym programom, zapewnienie bezpieczeństwa wykonywanych procesów (ochrona pamięci), efektywne wykorzystanie dostępnej

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja aplikacji Szachy online

Dokumentacja aplikacji Szachy online Projekt z przedmiotu Technologie Internetowe Autorzy: Jakub Białas i Jarosław Tyma grupa II, Automatyka i Robotyka sem. V, Politechnika Śląska Przedmiot projektu: Aplikacja internetowa w języku Java Dokumentacja

Bardziej szczegółowo

Hurtownie danych. Wstęp. Architektura hurtowni danych. http://zajecia.jakubw.pl/hur CO TO JEST HURTOWNIA DANYCH

Hurtownie danych. Wstęp. Architektura hurtowni danych. http://zajecia.jakubw.pl/hur CO TO JEST HURTOWNIA DANYCH Wstęp. Architektura hurtowni. Jakub Wróblewski jakubw@pjwstk.edu.pl http://zajecia.jakubw.pl/hur CO TO JEST HURTOWNIA DANYCH B. Inmon, 1996: Hurtownia to zbiór zintegrowanych, nieulotnych, ukierunkowanych

Bardziej szczegółowo

Struktura i funkcjonowanie komputera pamięć komputerowa, hierarchia pamięci pamięć podręczna. System operacyjny. Zarządzanie procesami

Struktura i funkcjonowanie komputera pamięć komputerowa, hierarchia pamięci pamięć podręczna. System operacyjny. Zarządzanie procesami Rok akademicki 2015/2016, Wykład nr 6 2/21 Plan wykładu nr 6 Informatyka 1 Politechnika Białostocka - Wydział Elektryczny Elektrotechnika, semestr II, studia niestacjonarne I stopnia Rok akademicki 2015/2016

Bardziej szczegółowo

INFORMATYKA Pytania ogólne na egzamin dyplomowy

INFORMATYKA Pytania ogólne na egzamin dyplomowy INFORMATYKA Pytania ogólne na egzamin dyplomowy 1. Wyjaśnić pojęcia problem, algorytm. 2. Podać definicję złożoności czasowej. 3. Podać definicję złożoności pamięciowej. 4. Typy danych w języku C. 5. Instrukcja

Bardziej szczegółowo

Programowanie Rozproszone i Równoległe. Edward Görlich http://th.if.uj.edu.pl/~gorlich goerlich@th.if.uj.edu.pl

Programowanie Rozproszone i Równoległe. Edward Görlich http://th.if.uj.edu.pl/~gorlich goerlich@th.if.uj.edu.pl Programowanie Rozproszone i Równoległe Edward Görlich http://th.if.uj.edu.pl/~gorlich goerlich@th.if.uj.edu.pl Motywacja wyboru Programowanie rozproszone równoległość (wymuszona) Oprogramowanie równoległe/rozproszone:

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Mikrokontrolery z rdzeniami ARM

Wykład 2. Mikrokontrolery z rdzeniami ARM Źródło problemu 2 Wstęp Architektura ARM (Advanced RISC Machine, pierwotnie Acorn RISC Machine) jest 32-bitową architekturą (modelem programowym) procesorów typu RISC. Różne wersje procesorów ARM są szeroko

Bardziej szczegółowo

Instalacja SQL Server Express. Logowanie na stronie Microsoftu

Instalacja SQL Server Express. Logowanie na stronie Microsoftu Instalacja SQL Server Express Logowanie na stronie Microsoftu Wybór wersji do pobrania Pobieranie startuje, przechodzimy do strony z poradami. Wypakowujemy pobrany plik. Otwiera się okno instalacji. Wybieramy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dzień 1. I Wprowadzenie (wersja 0906) II Dostęp do danych bieżących specyfikacja OPC Data Access (wersja 0906) Kurs OPC S7

Spis treści. Dzień 1. I Wprowadzenie (wersja 0906) II Dostęp do danych bieżących specyfikacja OPC Data Access (wersja 0906) Kurs OPC S7 I Wprowadzenie (wersja 0906) Kurs OPC S7 Spis treści Dzień 1 I-3 O czym będziemy mówić? I-4 Typowe sytuacje I-5 Klasyczne podejście do komunikacji z urządzeniami automatyki I-6 Cechy podejścia dedykowanego

Bardziej szczegółowo

Wstęp do Informatyki. Klasyfikacja oprogramowania

Wstęp do Informatyki. Klasyfikacja oprogramowania Wstęp do Informatyki Klasyfikacja oprogramowania Oprogramowanie komputerowe Funkcjonalność komputera jest wynikiem zarówno jego budowy, jak i zainstalowanego oprogramowania Komputer danej klasy znajduje

Bardziej szczegółowo

Wybrane bloki i magistrale komputerów osobistych (PC) Opracował: Grzegorz Cygan 2010 r. CEZ Stalowa Wola

Wybrane bloki i magistrale komputerów osobistych (PC) Opracował: Grzegorz Cygan 2010 r. CEZ Stalowa Wola Wybrane bloki i magistrale komputerów osobistych (PC) Opracował: Grzegorz Cygan 2010 r. CEZ Stalowa Wola Ogólny schemat komputera Jak widać wszystkie bloki (CPU, RAM oraz I/O) dołączone są do wspólnych

Bardziej szczegółowo

Architektura komputerów

Architektura komputerów Architektura komputerów PCI EXPRESS Rozwój technologii magistrali Architektura Komputerów 2 Architektura Komputerów 2006 1 Przegląd wersji PCI Wersja PCI PCI 2.0 PCI 2.1/2.2 PCI 2.3 PCI-X 1.0 PCI-X 2.0

Bardziej szczegółowo

Projektowanie architektury systemu rozproszonego. Jarosław Kuchta Projektowanie Aplikacji Internetowych

Projektowanie architektury systemu rozproszonego. Jarosław Kuchta Projektowanie Aplikacji Internetowych Projektowanie architektury systemu rozproszonego Jarosław Kuchta Zagadnienia Typy architektury systemu Rozproszone przetwarzanie obiektowe Problemy globalizacji Problemy ochrony Projektowanie architektury

Bardziej szczegółowo

Podstawy programowania

Podstawy programowania Podstawy programowania Część pierwsza Od języka symbolicznego do języka wysokiego poziomu Autor Roman Simiński Kontakt roman.siminski@us.edu.pl www.us.edu.pl/~siminski Niniejsze opracowanie zawiera skrót

Bardziej szczegółowo

Modelowanie i Programowanie Obiektowe

Modelowanie i Programowanie Obiektowe Modelowanie i Programowanie Obiektowe Wykład I: Wstęp 20 październik 2012 Programowanie obiektowe Metodyka wytwarzania oprogramowania Metodyka Metodyka ustandaryzowane dla wybranego obszaru podejście do

Bardziej szczegółowo

Koncepcja wirtualnej pracowni GIS w oparciu o oprogramowanie open source

Koncepcja wirtualnej pracowni GIS w oparciu o oprogramowanie open source Koncepcja wirtualnej pracowni GIS w oparciu o oprogramowanie open source Dr inż. Michał Bednarczyk Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Wydział Geodezji i Gospodarki Przestrzennej Katedra Geodezji

Bardziej szczegółowo

Systemy operacyjne III

Systemy operacyjne III Systemy operacyjne III WYKŁAD Jan Kazimirski Pamięć wirtualna Stronicowanie Pamięć podzielona na niewielki bloki Bloki procesu to strony a bloki fizyczne to ramki System operacyjny przechowuje dla każdego

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie Rozproszone i Równoległe

Przetwarzanie Rozproszone i Równoległe WYDZIAŁ INŻYNIERII ELEKTRYCZNEJ I KOMPUTEROWEJ KATEDRA AUTOMATYKI I TECHNIK INFORMACYJNYCH Przetwarzanie Rozproszone i Równoległe www.pk.edu.pl/~zk/prir_hp.html Wykładowca: dr inż. Zbigniew Kokosiński

Bardziej szczegółowo

Autor: inż. Wojciech Zatorski Opiekun pracy: dr inż. Krzysztof Małecki

Autor: inż. Wojciech Zatorski Opiekun pracy: dr inż. Krzysztof Małecki Autor: inż. Wojciech Zatorski Opiekun pracy: dr inż. Krzysztof Małecki Cel Konfiguracja i testowanie serwera WWW Apache w celu optymalizacji wydajności. 2/25 Zakres Konfigurowanie serwera Apache jako wydajnego

Bardziej szczegółowo

ActiveXperts SMS Messaging Server

ActiveXperts SMS Messaging Server ActiveXperts SMS Messaging Server ActiveXperts SMS Messaging Server to oprogramowanie typu framework dedykowane wysyłaniu, odbieraniu oraz przetwarzaniu wiadomości SMS i e-mail, a także tworzeniu własnych

Bardziej szczegółowo

FAQ: 00000041/PL Data: 09/06/2012. Zastosowanie zmiennych Raw Data Type WinCC v7.0

FAQ: 00000041/PL Data: 09/06/2012. Zastosowanie zmiennych Raw Data Type WinCC v7.0 Zmienne typu Raw Data są typem danych surowych nieprzetworzonych. Ten typ danych daje użytkownikowi możliwość przesyłania do oraz z WinCC dużych ilości danych odpowiednio 208 bajtów dla sterowników serii

Bardziej szczegółowo

Wykład 2 Podstawowe pojęcia systemów równoległych, modele równoległości, wydajność obliczeniowa, prawo Amdahla/Gustafsona

Wykład 2 Podstawowe pojęcia systemów równoległych, modele równoległości, wydajność obliczeniowa, prawo Amdahla/Gustafsona Wykład 2 Podstawowe pojęcia systemów równoległych, modele równoległości, wydajność obliczeniowa, prawo Amdahla/Gustafsona Spis treści: 1. Równoległe systemy komputerowe a rozproszone systemy komputerowe,

Bardziej szczegółowo

Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Wydział Budowy Maszyn i Informatyki Laboratorium z sieci komputerowych Ćwiczenie numer: 9 Temat ćwiczenia: Aplikacje klient-serwer. 1. Wstęp teoretyczny.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r.

Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r. Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r. Stworzenie platformy internetowej na potrzeby projektu. 1 Wykonanie portalu internetowego na potrzeby e-usługi, obejmującego

Bardziej szczegółowo

8. MAGISTRALE I GNIAZDA ROZSZERZEŃ. INTERFEJSY ZEWNĘTRZNE.

8. MAGISTRALE I GNIAZDA ROZSZERZEŃ. INTERFEJSY ZEWNĘTRZNE. 8. MAGISTRALE I GNIAZDA ROZSZERZEŃ. INTERFEJSY ZEWNĘTRZNE. Magistrala (ang. bus) jest ścieżką łączącą ze sobą różne komponenty w celu wymiany informacji/danych pomiędzy nimi. Inaczej mówiąc jest to zespół

Bardziej szczegółowo

Procesory. Schemat budowy procesora

Procesory. Schemat budowy procesora Procesory Procesor jednostka centralna (CPU Central Processing Unit) to sekwencyjne urządzenie cyfrowe którego zadaniem jest wykonywanie rozkazów i sterowanie pracą wszystkich pozostałych bloków systemu

Bardziej szczegółowo

Systemy wbudowane. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl

Systemy wbudowane. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl Systemy wbudowane Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl 1 Program przedmiotu Wprowadzenie definicja, zastosowania, projektowanie systemów wbudowanych Mikrokontrolery AVR Programowanie mikrokontrolerów

Bardziej szczegółowo

Budowa pamięci RAM Parametry: tcl, trcd, trp, tras, tcr występują w specyfikacjach poszczególnych pamięci DRAM. Czym mniejsze są wartości tych

Budowa pamięci RAM Parametry: tcl, trcd, trp, tras, tcr występują w specyfikacjach poszczególnych pamięci DRAM. Czym mniejsze są wartości tych Budowa pamięci RAM Parametry: tcl, trcd, trp, tras, tcr występują w specyfikacjach poszczególnych pamięci DRAM. Czym mniejsze są wartości tych parametrów, tym szybszy dostęp do komórek, co przekłada się

Bardziej szczegółowo

System komputerowy. Sprzęt. System komputerowy. Oprogramowanie

System komputerowy. Sprzęt. System komputerowy. Oprogramowanie System komputerowy System komputerowy (ang. computer system) to układ współdziałaniadwóch składowych: sprzętu komputerowegooraz oprogramowania, działających coraz częściej również w ramach sieci komputerowej.

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OPERACYJNE. kik.pcz.czest.pl/so. (C) KIK PCz 2009. Materiały pomocnicze 1 PROWADZI: PODSTAWOWA LITERATURA: ZAJĘCIA: STRONA

SYSTEMY OPERACYJNE. kik.pcz.czest.pl/so. (C) KIK PCz 2009. Materiały pomocnicze 1 PROWADZI: PODSTAWOWA LITERATURA: ZAJĘCIA: STRONA SYSTEMY OPERACYJNE PROWADZI: dr inż. Jarosław Bilski Katedra Inżynierii Komputerowej Politechnika Częstochowska Wykład dla kierunku Informatyka 2 ZAJĘCIA: Obowiązkowe Wykład Laboratorium 2 godziny tygodniowo

Bardziej szczegółowo

I. KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU

I. KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU I. KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: TECHNOLOGIA INFORMACYJNA 2. Kod przedmiotu: Ot 3. Jednostka prowadząca: Wydział Mechaniczno-Elektryczny 4. Kierunek: Automatyka i Robotyka 5. Specjalność: Informatyka

Bardziej szczegółowo

Programowanie niskopoziomowe. dr inż. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl

Programowanie niskopoziomowe. dr inż. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl Programowanie niskopoziomowe dr inż. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl 1 Literatura Randall Hyde: Asembler. Sztuka programowania, Helion, 2004. Eugeniusz Wróbel: Praktyczny kurs asemblera, Helion,

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Projektowanie i użytkowanie systemów operacyjnych Rok akademicki: 2013/2014 Kod: EAR-2-324-n Punkty ECTS: 5 Wydział: Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Kierunek:

Bardziej szczegółowo

Przepełnienie bufora. SQL Injection Załączenie zewnętrznego kodu XSS. Nabycie uprawnień innego użytkownika/klienta/administratora

Przepełnienie bufora. SQL Injection Załączenie zewnętrznego kodu XSS. Nabycie uprawnień innego użytkownika/klienta/administratora NAUKOWA I AKADEMICKA SIEĆ KOMPUTEROWA Bezpieczeństwo rozwiązań hostingowych Hosting wirtualny - studium przypadku Secure 2008 3 października 2008 Arkadiusz Kalicki, NASK Agenda Zagrożenia Omówienie zabezpieczeń

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr: 9 Obliczenia rozproszone MPI

Ćwiczenie nr: 9 Obliczenia rozproszone MPI Ćwiczenie nr: 9 Temat: Obliczenia rozproszone MPI 1. Informacje ogólne MPI (Message Passing Interface) nazwa standardu biblioteki przesyłania komunikatów dla potrzeb programowania równoległego w sieciach

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. Klastry komputerowe. Superkomputery. informatyka +

Wprowadzenie. Klastry komputerowe. Superkomputery. informatyka + Wprowadzenie Klastry komputerowe Superkomputery Wprowadzenie Klastry komputerowe Superkomputery Wprowadzenie Filozofia przetwarzania równoległego polega na podziale programu na fragmenty, z których każdy

Bardziej szczegółowo

Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego

Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego Dziś bardziej niż kiedykolwiek narzędzia używane przez

Bardziej szczegółowo

156.17.4.13. Adres IP

156.17.4.13. Adres IP Adres IP 156.17.4.13. Adres komputera w sieci Internet. Każdy komputer przyłączony do sieci ma inny adres IP. Adres ten jest liczbą, która w postaci binarnej zajmuje 4 bajty, czyli 32 bity. W postaci dziesiętnej

Bardziej szczegółowo

Poziom kwalifikacji: I stopnia. Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Poziom kwalifikacji: I stopnia. Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: PROGRAMOWANIE ROZPROSZONE I RÓWNOLEGŁE Distributed and parallel programming Kierunek: Forma studiów: Informatyka Stacjonarne Rodzaj przedmiotu: moduł specjalności obowiązkowy: Sieci komputerowe

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej

Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej prof. dr hab. inż. Andrzej J. OSIADACZ Politechnika Warszawska Wydział Inżynierii Środowiska dr hab. inż. Maciej

Bardziej szczegółowo

27/13 ZAŁĄCZNIK NR 4 DO SIWZ. 1 Serwery przetwarzania danych. 1.1 Serwery. dostawa, rozmieszczenie i zainstalowanie 2. serwerów przetwarzania danych.

27/13 ZAŁĄCZNIK NR 4 DO SIWZ. 1 Serwery przetwarzania danych. 1.1 Serwery. dostawa, rozmieszczenie i zainstalowanie 2. serwerów przetwarzania danych. 1 Serwery przetwarzania danych 1.1 Serwery dostawa, rozmieszczenie i zainstalowanie 2. serwerów przetwarzania danych. 1 1.2 Konsola zarządzająca serwerami dostawa, rozmieszczenie i zainstalowanie 1. konsoli

Bardziej szczegółowo

Podsystem graficzny. W skład podsystemu graficznego wchodzą: karta graficzna monitor

Podsystem graficzny. W skład podsystemu graficznego wchodzą: karta graficzna monitor Plan wykładu 1. Pojęcie podsystemu graficznego i karty graficznej 2. Typy kart graficznych 3. Budowa karty graficznej: procesor graficzny (GPU), pamięć podręczna RAM, konwerter cyfrowo-analogowy (DAC),

Bardziej szczegółowo

Biuletyn techniczny. CDN OPT!MA 8.5 Wskazówki dotyczące instalacji programu. Copyright 2006 COMARCH SA

Biuletyn techniczny. CDN OPT!MA 8.5 Wskazówki dotyczące instalacji programu. Copyright 2006 COMARCH SA Biuletyn techniczny CDN OPT!MA 8.5 Wskazówki dotyczące instalacji programu Copyright 2006 COMARCH SA Spis treści 1 SPIS TREŚCI...2 2 DRIVER ODBC POWODUJĄCY BŁĄD PRZY WYKONYWANIU WYDRUKÓW REPORT WRITER

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD: Przetwarzanie rozproszone typu klient-serwer.

WYKŁAD: Przetwarzanie rozproszone typu klient-serwer. WYKŁAD: Przetwarzanie rozproszone typu klient-serwer. Przetwarzanie rozproszone: - różnorodne zasoby w różnych lokalizacjach - wiele procesów obliczeniowych dedykowanych do tych zasobów (typowe programy

Bardziej szczegółowo

IBM POWER8 dla SAP HANA

IBM POWER8 dla SAP HANA IBM POWER8 dla SAP HANA SUCCESS STORY Efektywność Innowacyjność Bezpieczeństwo Success Story Pierwsze wdrożenie w Polsce Dzięki współpracy firm itelligence, COMPAREX oraz IBM została zaprojektowana i zrealizowana

Bardziej szczegółowo

WLAN bezpieczne sieci radiowe 01

WLAN bezpieczne sieci radiowe 01 WLAN bezpieczne sieci radiowe 01 ostatnim czasie ogromną popularność zdobywają sieci bezprzewodowe. Zapewniają dużą wygodę w dostępie użytkowników do zasobów W informatycznych. Jednak implementacja sieci

Bardziej szczegółowo

Architektura komputerów

Architektura komputerów Architektura komputerów Tydzień 10 Pamięć zewnętrzna Dysk magnetyczny Podstawowe urządzenie pamięci zewnętrznej. Dane zapisywane i odczytywane przy użyciu głowicy magnetycznej (cewki). Dane zapisywane

Bardziej szczegółowo

Wydajność systemów a organizacja pamięci. Krzysztof Banaś, Obliczenia wysokiej wydajności. 1

Wydajność systemów a organizacja pamięci. Krzysztof Banaś, Obliczenia wysokiej wydajności. 1 Wydajność systemów a organizacja pamięci Krzysztof Banaś, Obliczenia wysokiej wydajności. 1 Wydajność obliczeń Dla wielu programów wydajność obliczeń można traktować jako wydajność pobierania z pamięci

Bardziej szczegółowo

RODZAJE PAMIĘCI RAM. Cz. 1

RODZAJE PAMIĘCI RAM. Cz. 1 RODZAJE PAMIĘCI RAM Cz. 1 1 1) PAMIĘĆ DIP DIP (ang. Dual In-line Package), czasami nazywany DIL - w elektronice rodzaj obudowy elementów elektronicznych, głównie układów scalonych o małej i średniej skali

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie pamięcią operacyjną

Zarządzanie pamięcią operacyjną SOE Systemy Operacyjne Wykład 7 Zarządzanie pamięcią operacyjną dr inż. Andrzej Wielgus Instytut Mikroelektroniki i Optoelektroniki WEiTI PW Hierarchia pamięci czas dostępu Rejestry Pamięć podręczna koszt

Bardziej szczegółowo

Chipset i magistrala Chipset Mostek północny (ang. Northbridge) Mostek południowy (ang. Southbridge) -

Chipset i magistrala Chipset Mostek północny (ang. Northbridge) Mostek południowy (ang. Southbridge) - Chipset i magistrala Chipset - Układ ten organizuje przepływ informacji pomiędzy poszczególnymi podzespołami jednostki centralnej. Idea chipsetu narodziła się jako potrzeba zintegrowania w jednym układzie

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Zamawiający. Przedmiot zapytania ofertowego. Wrocław, dnia 23.03.2015 r.

ZAPYTANIE OFERTOWE. Zamawiający. Przedmiot zapytania ofertowego. Wrocław, dnia 23.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Wrocław, dnia 23.03.2015 r. W związku z realizacją przez Nova Telecom spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, projektu pn.: Wdrożenie zintegrowanego systemu klasy B2B, umożliwiającego

Bardziej szczegółowo