Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim. marzec 2009 r. 1

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim. marzec 2009 r. 1"

Transkrypt

1 0

2 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim 1

3 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim 2

4 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim Przedmiot opracowania przygotowany na podstawie umowy z WOJEWÓDZTWEM WIELKOPOLSKIM z siedzibą URZĘDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO W POZNANIU, przy współudziale środków finansowych WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W POZNANIU Opracowanie: Zespół autorów pod kierownictwem dr Wojciecha Rogali mgr inż. Aneta Lochno (redaktor wiodący) mgr inż. Agnieszka Bartocha mgr Wojciech Francik mgr Marek Kuczer dr inż. Iwona Rackiewicz mgr Wojciech Wahlig mgr inż. Magdalena Załupka weryfikacja: mgr inż. Agnieszka Rosicka ATMOTERM S.A. Inteligentne rozwiązania aby chronić środowisko 3

5 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim Spis treści CZĘŚĆ I - OPISOWA Cel, metoda i zakres stosowalności dokumentu Obszar objęty Programem ochrony powietrza Przyczyna stworzenia Programu Wpływ pyłu na środowisko i zdrowie ludzi Substancje objęte Programem i źródła ich pochodzenia Ogólna charakterystyka zanieczyszczeń powietrza w Lesznie Podstawowe kierunki działań niezbędnych do przywrócenia standardów powietrza dla pyłu PM Warianty działań naprawczych Zakres i harmonogram rzeczowo finansowy dla działań naprawczych Ocena możliwości realizacji działań naprawczych Źródła finansowania działań naprawczych Informacje i dokumenty wykorzystane do dokumentowania i kontroli realizacji Programu 46 7 Podstawy prawne CZĘŚĆ II OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Organy administracji, które przekazują Marszałkowi Województwa informacje o wydanych decyzjach, aby zrealizować cele Programu ochrony powietrza oraz organy administracji, które kontrolują realizację Programu ochrony powietrza Monitorowanie realizacji Programu CZEŚĆ III - UZASADNIENIE Charakterystyka obszaru objętego Programem ochrony powietrza Położenie i ogólna charakterystyka miasta Leszno Topografia i sposób użytkowania terenu Warunki klimatyczne i parametry meteorologiczne wpływające na jakość powietrza i wyniki modelowania Dane demograficzne i ich wpływ na jakość powietrza Wpływ planów zagospodarowania przestrzennego obszaru na aspekty związane z jakością powietrza Obiekty i obszary chronione Inne powiązane z jakością powietrza problemy społeczno-gospodarcze w obszarze Charakterystyka techniczna i ekologiczna instalacji, urządzeń i rodzajów powszechnego korzystania ze środowiska, które mają największy wpływ na poziomy substancji w powietrzu, sposoby zmniejszenia ich szkodliwego działania Charakterystyka techniczno-ekologiczna punktowych źródeł emisji Charakterystyka techniczno-ekologiczna powierzchniowych źródeł emisji Charakterystyka techniczno-ekologiczna źródeł liniowych Bilanse zanieczyszczeń pochodzących od podmiotów korzystających ze środowiska, z powszechnego korzystania ze środowiska i napływów, które mają wpływ na poziomy substancji w powietrzu Inwentaryzacja emisji ze źródeł punktowych Inwentaryzacja emisji ze źródeł powierzchniowych

6 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim 12.3 Inwentaryzacja emisji ze źródeł liniowych Bilanse zanieczyszczeń pochodzących z poszczególnych źródeł Emisja napływowa Emisja pyłu w bezpośrednim sąsiedztwie strefy Emisja pyłu w Województwie Wielkopolskim Emisja pyłu w województwach ościennych Analizy stanu zanieczyszczenia powietrza Czynniki powodujące przekroczenia, z uwzględnieniem przemian fizyko-chemicznych substancji w powietrzu Wyniki pomiarów jakości powietrza Opis modelu obliczeniowego Weryfikacja modelu Obliczenia i analiza stanu zanieczyszczenia powietrza na terenie miasta Leszna w roku bazowym Analiza udziału grup źródeł emisji - procentowy udział w zanieczyszczeniu powietrza poszczególnych grup źródeł emisji i poszczególnych źródeł emisji Prognozy emisji zanieczyszczeń do powietrza dla 2015 roku Założenia dla prognozy roku Obliczenia i analiza stanu zanieczyszczeń powietrza dla roku Zadania wynikające z przeprowadzonych analiz stanu zanieczyszczenia powietrza Analiza możliwych działań naprawczych Obliczenie powierzchni użytkowej lokali objętych działaniami naprawczymi Podsumowanie analiz stanu zanieczyszczenia powietrza w Lesznie Czas potrzebny na realizację celów Programu Analiza materiałów, dokumentów i publikacji wykorzystanych do opracowania Programu Załączniki graficzne Położenie stacji pomiarowych mierzących poziomy substancji w powietrzu na terenie Leszna Mapy Spis tabel Spis rysunków Spis wykresów Załącznik - Informacja o Programie ochrony powietrza dla miasta Leszna

7 Słowniczek pojęć: Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim CAFE Clean Air for Europe program wprowadzony dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy w skrócie określanej mianem dyrektywy CAFE, od nazwy programu CAFE CORINAIR - CORe INventory of AIR emissions - jeden z programów realizowanych od 1995 r. przez Europejską Agencje Ochrony Środowiska, obejmujący inwentaryzację emisji zanieczyszczeń do atmosfery. Baza CORINAIR ma za zadanie zbierać, aktualizować, zarządzać i publikować informacje o emisji zanieczyszczeń do powietrza. Dane dotyczą głównie emisji zanieczyszczeń ze źródeł mających związek z problemami zmian klimatu, dziurą ozonową oraz jakością powietrza oraz rozprzestrzenianiem substancji niebezpiecznych. EMEP - European Monitoring Environmental Program - opracowany przez Europejską Komisję Gospodarczą ONZ przy współpracy Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) program monitoringu, mający na celu uzyskanie informacji o udziale poszczególnych państw w zanieczyszczaniu środowiska innych państw, m.in. w celu kontroli wypełniania międzynarodowych ustaleń i porozumień w sprawie strategii zmniejszania zanieczyszczeń na obszarze Europy. EMEP posiada 70 pomiarowych stacji lądowych na terenie 21 krajów Europy, prowadzi pomiary stężeń związków siarki, azotu oraz poziomu opadów pyłów. emisja - rozumie się przez to wprowadzane bezpośrednio lub pośrednio, w wyniku działalności człowieka, do powietrza, wody, gleby lub ziemi: a) substancje, b) energie, takie jak ciepło, hałas, wibracje lub pola elektromagnetyczne; emisja dopuszczalna do powietrza - Dopuszczalne do wprowadzania do powietrza rodzaje i ilości substancji zanieczyszczających. Dopuszczalną emisję ustala się dla każdego urządzenia, w którym zachodzą procesy technologiczne lub są prowadzone operacje techniczne powodujące powstawanie substancji zanieczyszczających (źródła substancji zanieczyszczających), emitora oraz jednostki organizacyjnej emisja wtórna - zanieczyszczenia pyłowe powstają w wyniku reakcji i procesów zachodzących podczas transportu na duże odległości gazów (SO 2, NO x, NH 3, oraz lotnych związków organicznych) oraz reemisja tj. unoszenie pyłu z podłoża (szczególnie na terenie miast). emitor - nieruchome źródło emisji, w którym wydalenie zanieczyszczenia odbywa się z objętości o wymiarach poprzecznych znacznie mniejszych od rozpatrywanych odległości ruchu zanieczyszczeń imisja zanieczyszczeń - ilość zanieczyszczeń pyłowych lub gazowych odbierana przez środowisko; jest miarą stopnia jego zanieczyszczenia definiowaną jako stężenie zanieczyszczeń w powietrzu (wyrażane w jednostkach masy danego zanieczyszczenia, np. dwutlenku siarki, na jednostkę objętości powietrza lub w ppm, ppb) oraz jako depozycja zanieczyszczeń ilość danego zanieczyszczenia osiadającego na powierzchni ziemi. Kataster Emisji baza danych zawierająca informacje o emisji punktowej, powierzchniowej i liniowej na obszarze danej strefy. Umożliwia ona elektroniczne gromadzenie i analizę informacji o źródłach emisji punktowej, liniowej i powierzchniowej dla strefy, dla której został opracowany Program ochrony powietrza (z możliwością rozbudowy w przyszłości o kolejne strefy). Baza emisji pozwala na wizualizację wielkości emisji dla każdej ze stref. kotły retortowe nowoczesne kotły wyposażone w palnik retortowy z podajnikiem. Paliwo spala się w małym palniku z automatycznie sterowanym załadunkiem paliwa oraz regulowaną ilością powietrza wprowadzanego do komory spalania. Zasilanie niewielkimi porcjami paliwa, 6

8 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim podawanymi z częstotliwością od kilku do kilkudziesięciu sekund, sprzyja maksymalnemu wykorzystaniu zalet nowoczesnej techniki spalania. Konwencjonalne palniki retortowe wymagają węgla o uziarnieniu 8-25 mm asortyment groszek. niska emisja - jest to emisja pyłów i szkodliwych gazów pochodząca z domowych pieców grzewczych i lokalnych kotłowni węglowych, w których spalanie węgla odbywa się w nieefektywny sposób. Cechą charakterystyczną niskiej emisji jest to, że powodowana jest przez liczne źródła wprowadzające do powietrza niewielkie ilości zanieczyszczeń. Duża ilość emitorów wprowadzających zanieczyszczenia z kominów o niewielkiej wysokości powoduje, że zjawisko to jest bardzo uciążliwe, gdyż zanieczyszczenia gromadzą się wokół miejsca powstawania, a są to najczęściej obszary o zwartej zabudowie mieszkaniowej. pelety - mają kształt cylindryczny o średnicy 5-8 mm i długości mm. Wytwarzane są z odpadów drzewnych tj. trociny, wióry o niskiej wilgotności, sprasowanych pod wysokim ciśnieniem w specjalnych prasach bez użycia dodatkowego lepiszcza. Jednostką handlową pelety jest kilogram. Jeden metr sześcienny waży od 650kg. Produkcję pelet regulują odpowiednie normy europejskie Spalanie pelety odbywa się automatycznie w specjalnych palnikach. Peleta podawana jest ze zbiornika również w sposób automatyczny, przy pomocy podajnika, w który wyposażony jest palnik. Popiół powstały po spaleniu pelety (zawartość popiołu w pelecie ok. 1%) należy usunąć ręcznie. Czynność tę wykonujemy dwa razy w miesiącu. Popiół można kompostować i używać jako nawóz. PM10 - Pył (PM- ang. particulate matter) jest zanieczyszczeniem powietrza składającym się z mieszaniny cząstek stałych, ciekłych lub obu naraz, zawieszonych w powietrzu i będących mieszaniną substancji organicznych i nieorganicznych. Cząstki te różnią się wielkością, składem i pochodzeniem. PM10 to pyły o średnicy aerodynamicznej mniejszej niż 10 m które mogą docierać do górnych dróg oddechowych i płuc. poziom dopuszczalny poziom maksymalny deponowania substancji w środowisku Program Ochrony Powietrza POP program naprawczy opracowany dla danej strefy mający na celu wskazanie diagnozy stanu jakości powietrza, oraz działań naprawczych zmierzających do poprawy jakości powietrza w danej strefie. Podstawą sporządzenia POP jest coroczna ocena jakości powietrza i klasyfikacja stref. Programy ochrony powietrza składa się z następujących niezbędnych części: 1) opisowej, 2) wyszczególniającej obowiązki i ograniczenia wynikające z realizacji programu, 3) uzasadnienia zakresu określonych i ocenionych zagadnień standardy jakości powietrza - rozumie się przez to dopuszczalne wielkości emisji; które muszą być osiągnięte w określonym czasie przez środowisko jako całość lub jego poszczególne elementy przyrodnicze termomodernizacja - przedsięwzięcie mające na celu zmniejszenie zapotrzebowania i zużycia energii cieplnej w danym obiekcie budowlanym.. Termomodernizacja obejmuje zmiany zarówno w systemach ogrzewania i wentylacji, jak i strukturze budynku oraz instalacjach doprowadzających ciepłą wodę. Zakres termomodernizacji, podobnie jak jej parametry techniczne i ekonomiczne, określane są poprzez przeprowadzenie audytu energetycznego. Najczęściej przeprowadzane działania to: docieplanie ścian zewnętrznych i stropów wymiana okien wymiana lub modernizacja systemów grzewczych 7

9 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim Zakres możliwych zmian jest ograniczony istniejącą bryłą, rozplanowaniem i konstrukcją budynków. Za możliwe i realne uznaje się średnie obniżenie zużycia energii o 35% - 40% w stosunku do stanu aktualnego. unos stosunek masy substancji powstającej w źródle i unoszonej z tego źródła przed jakimkolwiek urządzeniem oczyszczającym w określonym przedziale czasu, strumień substancji doprowadzony do urządzenia oczyszczającego źródło liniowe - (zaliczone do powszechnego korzystania ze środowiska) to przede wszystkim główne trasy komunikacyjne przebiegające przez teren wyznaczonej strefy. źródło powierzchniowe - (zaliczone do powszechnego korzystania ze środowiska) to źródła powodujące tzw. niską emisję. Zostały tu zaliczone obszary zwartej zabudowy mieszkaniowej jedno- i wielorodzinnej z indywidualnymi źródłami ciepła, małe zakłady rzemieślnicze bądź usługowe oraz obiekty użyteczności publicznej. źródło punktowe - (zaliczone do korzystania ze środowiska) to emitory jednostek organizacyjnych o znaczącej emisji zanieczyszczeń, oddziałujące na obszar objęty analizą. Wśród nich występują zarówno emitory zlokalizowane na tym obszarze, jak i emitory zlokalizowane poza wskazanym obszarem, a mające istotny wpływ na wielkość i zasięg stężeń zanieczyszczeń w powietrzu 8

10 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA 9

11 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA CZĘŚĆ I - OPISOWA 1 Cel, metoda i zakres stosowalności dokumentu Celem Programu ochrony powietrza jest wskazanie przyczyn powstawania przekroczeń substancji w powietrzu w danej strefie na podstawie przedstawionych dowodów oraz wskazanie rozwiązań eliminujących przyczyny zanieczyszczeń, a tym samym zmierzających do poprawy jakości powietrza poprzez zastosowanie odpowiednio dobranych do danej strefy działań naprawczych. Przygotowanie i zrealizowanie Programu ochrony powietrza wymagane jest dla stref, w których stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych wartości choćby jednej substancji, spośród określonych w rozporządzeniu z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji (Dz. U. z 2002 r. nr 87 poz. 796). Obowiązek sporządzenia Programu ochrony powietrza od 1 stycznia 2008 roku spoczywa na Marszałku Województwa, który ma również zapewnić jego realizację. Projekt programu ochrony powietrza dla miasta Leszna składa się z trzech części: 1. Część opisowa, zawierająca główne założenia Programu, przyczynę jego stworzenia oraz wykaz działań naprawczych, zmierzających do poprawy jakości powietrza na terenie miasta Leszna. 2. Część określająca zadania i ograniczenia w zakresie realizacji Programu ochrony powietrza dla miasta Leszna. Część ta zawiera wykaz organów i jednostek organizacyjnych odpowiedzialnych za realizację Programu wraz ze wskazaniem zakresu ich kompetencji i obowiązków. Ponadto w tej części zamieszczony jest opis wskaźników monitorowania postępów realizacji prac i związanych z nimi ograniczeń. 3. Część uzasadniająca wybrany sposób realizacji Programu ochrony powietrza. W skład tej części dokumentu wchodzą: dowody występowania zaistniałego problemu poparte wynikami modelowania rozkładu stężeń na terenie miasta, wyniki pomiarów, niezbędne warianty postępowania w celu poprawy jakości powietrza. Załącznikami tej części są mapy ilustrujące przekroczenia poziomu zanieczyszczeń z dokładnym wskazaniem obszarów wymagających zastosowania działań naprawczych. Program ochrony powietrza wykonano zgodnie z wymaganiami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku, Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25 poz. 150 z późn. zm.). Ponadto opracowanie niniejszego dokumentu zostało oparte na szeregu aktach prawnych oraz materiałach pozwalających na kompletne i zgodne z przyjętymi zasadami wykonanie opracowania. Są to następujące dokumenty: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji (Dz. U. z 2002 r. nr 87 poz. 796). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 lipca 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy ochrony powietrza (Dz. U. z 2002 r. nr 115, poz. 1003). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 87, poz. 798). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie standardów emisyjnych z instalacji (Dz. U. Nr 260, poz z późn. zm.). 10

12 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Wskazówki dla wojewódzkich inwentaryzacji emisji na potrzeby ocen bieżących i programów ochrony powietrza, Krajowe Centrum Inwentaryzacji Emisji w Instytucie Ochrony Środowiska; ATMOTERM S.A. - Warszawa Zasady sporządzania naprawczych programów ochrony powietrza w strefach, Ministerstwo Środowiska - Warszawa Wytyczne Ministerstwa Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, dotyczące sposobów obliczania emisji pochodzących z procesu energetycznego spalania paliw w różnych typach urządzeń (materiały informacyjno-instruktażowe p.t. Wskaźniki emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza z procesów energetycznego spalania paliw, 1996). Raport o stanie środowiska Województwa Wielkopolskiego w 2006 r., Biblioteka Monitoringu Środowiska, Poznań 2007 r. Dane o emisji za rok 2006, z uwzględnieniem danych z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego. Zgodnie z przyjętą metodyką i założeniami, realizacja opracowania Programu ochrony powietrza podzielona została na etapy, dzięki którym możliwe było prawidłowe zdiagnozowanie problemu oraz zaproponowanie działań naprawczych: I etap Inwentaryzacja Etap obejmował zebranie danych niezbędnych do opracowania Programu. Sporządzono bazę już istniejących materiałów i opracowań. W oparciu o zgromadzoną bazę zdiagnozowano występujący w strefie problem, którym są przekroczenia stężeń dopuszczalnych pyłu PM10. II etap Zbudowanie modelu emisyjnego strefy W oparciu o zebrane podczas inwentaryzacji dane i materiały opracowano przestrzenny model emisyjny miasta, uwzględniający emisję punktową, liniową i powierzchniową. Zbilansowano także emisję z terenu miasta i określono udziały poszczególnych źródeł emisji w wielkości całościowej ładunku pyłu PM10 dla miasta Leszna. III etap Zbudowanie modelu imisyjnego strefy. Sporządzono model imisyjny przy wykorzystaniu modeli matematycznych. Wykonano kalibrację modelu w oparciu o sporządzone w II etapie bilanse emisji oraz wyniki pomiarów na stacji pomiarowej zlokalizowanej w Lesznie przy ul. Paderewskiego. Następnie przeprowadzono modelowanie dla siatki obliczeniowej dla miasta Leszna oraz określono znaczenie poszczególnych rodzajów źródeł w imisji pyłu PM10. Wynikiem modelowania jest mapa występowania przekroczeń stężeń pyłu PM10 tym samym wskazane zostały obszary, które powinny zostać objęte działaniami naprawczymi. IV etap Propozycje działań naprawczych dla miasta Leszna Określono konieczny do uzyskania efekt ekologiczny oraz zaproponowano dwa warianty działań naprawczych w celu ograniczenia wielkości stężeń na wyznaczonym obszarze. Sporządzono zgodny z obowiązującymi przepisami harmonogram realizacji zadań, oszacowano środki finansowe niezbędne do realizacji Programu oraz wskazano potencjalne źródła finansowania. Przygotowany dokument nie stanowi dokumentacji projektu realizacyjnego działań naprawczych, lecz wskazuje jedynie kierunki tych działań. Przed przystąpieniem do realizacji poszczególnych działań konieczne jest przygotowanie dokumentacji przedsięwzięcia, określającej strukturę podziału prac, szczegółowe zadania i odpowiedzialności, terminy realizacji działań naprawczych, analizy możliwości realizacyjnych. Konieczne jest też zapewnienie źródeł finansowania. 11

13 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Program ochrony powietrza wymaga aktualizacji co 3 lata. Aktualizacja ta, w oparciu o wyniki pomiarów zanieczyszczeń powietrza, dane o zmianach emisji pyłu PM10 oraz informacje o zrealizowanych działaniach naprawczych może wprowadzać korekty rodzajów i wielkości działań naprawczych. 2 Obszar objęty Programem ochrony powietrza Miasto Leszno, dla którego został opracowany niniejszy program, położone jest w południowej części województwa wielkopolskiego w zachodniej części Polski. Stanowi siódme co do wielkości miasto Wielkopolski zlokalizowane jest między Poznaniem, a Wrocławiem, co jest dużym atutem miasta ponieważ miasta te są dużymi centrami gospodarczymi. Na powierzchni 31,9 km 2 zamieszkuje ponad 64 tys. mieszkańców. Miasto charakteryzuje się dobrą dostępnością komunikacyjną. Położone jest na skrzyżowaniu międzynarodowych szlaków drogowych i kolejowych łączących Skandynawię z południem Europy i Warszawę z Berlinem. Należące do województwa wielkopolskiego Leszno od 1 stycznia 1999 jest jednym z 4 miast na prawach powiatu. Miasto jest też siedzibą starostwa powiatu leszczyńskiego, który tworzy siedem okolicznych gmin. Dogodny dojazd zapewnia międzynarodowa trasa E-261 (5) łącząca Wybrzeże z Czechami, która jako droga ekspresowa połączy autostradę A2 Berlin - Poznań-Warszawa z A4 Drezno Wrocław - Kraków. Przez miasto przebiega także droga krajowa nr 12 Głogów-Jarocin. W promieniu 100 km od Leszna mieszka około 3,6 mln ludzi co daje duże możliwości rozwoju miasta zarówno w sferze przemysłu jak i usług, rolnictwa i ruchu turystycznego. W mieście znajduje się wiele zakładów przemysłu nieuciążliwego, poza tym zarejestrowanych jest około podmiotów prywatnych świadczących o ciągłym dynamicznym rozwoju miasta. Rysunek 1. Lokalizacja miasta Leszna na tle podziału administracyjnego województwa wielkopolskiego (źródło: 12

14 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA 3 Przyczyna stworzenia Programu Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25 poz. 150 z późn. zm.) nakazuje Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska dokonanie corocznej oceny poziomu substancji w powietrzu w danej strefie w oparciu o prowadzony monitoring stanu powietrza. Na tej podstawie dokonywana jest klasyfikacja stref na: strefy, w których poziom choćby jednej substancji przekracza poziom dopuszczalny powiększony o margines tolerancji (strefa C), strefy, w których poziom choćby jednej substancji mieści się pomiędzy poziomem dopuszczalnym, a poziomem dopuszczalnym powiększonym o margines tolerancji (strefa B), strefy, w których poziom substancji nie przekracza poziomu dopuszczalnego (strefa A). Ocena istniejącego status quo ma na celu wyodrębnienie stref, które wymagają podjęcia działań zmierzających do poprawy jakości powietrza. Dodatkowym celem oceny jest uzyskanie informacji o przestrzennym rozkładzie stężeń zanieczyszczeń, na podstawie którego można wskazać obszary występowania przekroczeń wartości progowych. W wyniku rocznej oceny jakości powietrza w województwie wielkopolskim dokonanej w 2006 roku, miasto Leszno zostało zakwalifikowane jako strefa C, a tym samym zostało zobligowane do opracowania Programu ochrony powietrza (POP). Przyczyną obligującą do stworzenia Programu było wystąpienie w strefie ponadnormatywnych stężeń 24-godzinnych pyłu zawieszonego PM10. W tabeli 1 przedstawiono charakterystykę strefy, a w tabeli 2 przedstawiono klasyfikację strefy dla kryterium ochrony zdrowia, uwzględniającą zanieczyszczenia, dla których został przekroczony poziom dopuszczalny. Tabela 1. Charakterystyka strefy (źródło: Ocena jakości powietrza za rok 2006, WIOŚ) Nazwa strefy Miasto Leszno Kod strefy Na terenie lub części strefy obowiązują dopuszczalne poziomy substancji określone Aglomeracja [tak/nie] ze względu na ochronę zdrowia [tak/nie] ze względu na ochronę roślin [tak/nie] dla obszarów ochrony uzdrowiskowej [tak/nie] dla obszarów parków narodowych [tak/nie] Tak Nie Nie Nie Nie Powierzchnia strefy [km 2 ] (2006 r.) 31,9 Ludność [tys.] (2006 r.) 63,95 13

15 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Tabela 2. Wynikowe klasy strefy miasto Leszno - dla poszczególnych zanieczyszczeń oraz klasa ogólna dla strefy z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony zdrowia (źródło: Ocena jakości powietrza za rok 2006, WIOŚ) Nazwa strefy Miasto Leszno Kod strefy Symbol klasy wynikowej dla poszczególnych zanieczyszczeń dla obszaru całej strefy SO 2 NO 2 PM10 Pb C 6 H 6 CO O 3 A A C A A A A 2006 r. C Klasa ogólna strefy 2005 r. A 2004 r. A 2003 r. A Działania wynikające z klasyfikacji Dz. 3: określenie obszarów przekroczeń wartości dopuszczalnych stężeń oraz wartości dopuszczalnych powiększonych o margines tolerancji oraz podjęcie działań na rzecz poprawy jakości powietrza opracowanie POP Poniżej przedstawiono podsumowanie wyników pomiarów stężeń pyłu PM10 na stacji pomiarowej zlokalizowanej przy ul. Paderewskiego w Lesznie. Tabela 3. Podsumowanie wyników pomiarów stężeń pyłu PM10 w 2006 r. na stacji pomiarowej zlokalizowanej w Lesznie Miasto Lokalizacja stanowiska pomiarowego Instytucja wykonująca pomiary Stężenie 24-godz. pyłu PM10 1 max [μg/m 3 ] 36 max Częstość przekraczania dopuszczalnych stężeń 24-godz. w roku Średnie wartości stężeń ROK [μg/m 3 ] Sezon chłodny Sezon ciepły Leszno ul. Paderewskiego WIOŚ 195,0 94, ,5 51,1 27,5 Wzrost stężeń następuje w sezonie chłodnym, pokrywającym się z sezonem grzewczym szczególnie w miesiącu lutym i w tym okresie odnotowywane są przekroczenia dopuszczalnego poziomu substancji. Przekroczenia stężeń 24-godzinnych pyłu PM 10 występowały w 2006 roku głównie w miesiącach zimowych na początku roku, chociaż w lipcu również nastąpiło czterokrotnie przekroczenie wartości dopuszczalnej Największa liczba przekroczeń wystąpiła w lutym (22) i marcu (15). Przekroczenia nie pojawiają się w miesiącach letnich (czerwiec, sierpień). W latach poprzednich również występowały przekroczenia stężeń dopuszczalnych przedstawione w poniższej tabeli. 14

16 iloś d dni z prz ekroc z eniami [mg /m3] Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Tabela 4. Pomiary stężeń pyłu zawieszonego PM10 w Lesznie w latach rok pomiarów punkt pomiarowy ul. Paderewskiego średnia średnie roczne 30,66 35,27 38,53 22,92 stężenie minimalne 24-godz stężenie maksymalne 24-godz. [ g/m 3 ] ilość przekroczeń stężeń 24-godz norma 40 [mg/m 3 ] 35,3 38,5 30,7 22, Wykres 1. Wielkość stężeń średniorocznych pyłu PM10 w punkcie pomiarowym w Lesznie w latach I II III IV V VI VII VIII IX X X I X II Wykres 2. Ilość przekroczeń stężeń 24-godzinnych pyłu PM10 w punkcie pomiarowym w Lesznie w latach

17 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA 3.1 Wpływ pyłu na środowisko i zdrowie ludzi Cząsteczki pyłu są mieszaniną stałych i płynnych cząstek zawieszonych w powietrzu. Mogą być bardzo zróżnicowane zarówno pod względem składu chemicznego jak i wielkości. W pyle znajdują się związki siarki i azotu. Mogą także występować substancje toksyczne, jak metale ciężkie czy wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (np. benzo( )piren). Źródła pyłu zawieszonego w powietrzu można podzielić na antropogenne i naturalne. Wśród antropogennych wymienić należy: produkty spalania paliw, produkty przetwarzania substratów stosowanych w przemyśle, energetyce oraz rolnictwie, a także spaliny samochodowe. Źródła naturalne to przede wszystkim pylenie traw, erozja gleb, wietrzenie skał oraz aerozol morski. Czynnikiem sprzyjającym szkodliwemu oddziaływaniu pyłu na zdrowie jest przede wszystkim wielkość cząstek. Najdrobniejsze wnikają głęboko do dróg oddechowych i mogą przedostawać się do krwioobiegu. Badania nad wpływem pyłu na zdrowie (szkodliwością pyłu zawieszonego) koncentrują się obecnie na trzech frakcjach pyłu: cząstki grube (10 2,5 μm), cząstki drobne (< 2,5 μm) ultra drobne pyły (< 0,1 μm). Wielkość cząstek decyduje o miejscu depozycji w układzie oddechowym, o tym jak daleko wniknie pył. Natomiast od składu chemicznego pyłu zależy jaki będzie kierunek zmian biochemicznych, fizjologicznych, immunologicznych czy innych w organizmie człowieka. To właśnie bagaż jaki niosą ze sobą cząstki pyłu decyduje o odpowiedzi organizmu w postaci wystąpienia ostrych objawów chorobowych lub rozwoju chorób przewlekłych, a nawet zgonu. Przytoczyć tu można przykład szkodliwego, potwierdzonego badaniami, drażniącego działania kwaśnych siarczanów. Wnikając głęboko prowadzą do upośledzenia funkcji nabłonka oddechowego co w efekcie powoduje zmniejszenie odporności układu oddechowego na infekcje 1. Pyły oddziałują szkodliwie nie tylko na zdrowie ludzkie ale także na roślinność, gleby i wodę. Bezpośrednią konsekwencją wysokich stężeń pyłu jest ograniczenie widoczności. Pyły obecne w atmosferze stają się jądrami kondensacji pary wodnej, dzięki czemu sprzyjają powstawaniu mgieł i smogów. Te z kolei wpływają na absorpcję i rozproszenie słonecznego promieniowania świetlnego (widzialnego), powodując pogorszenie widoczności. Obecność pyłów w atmosferze powoduje jej zmętnienie, ograniczając dostęp promieniowania ultrafioletowego, hamującego rozwój pleśni i bakterii, a także niezbędnego do wytwarzania witaminy D 3 w skórze. Pył przedostaje się do organizmu człowieka przede wszystkim przez drogi oddechowe lub pośrednio przez układ pokarmowy, kiedy spożywana jest skażona żywność. Do pyłów szczególnie toksycznych należą te, które zawierają związki metali ciężkich i węglowodory aromatyczne. Niektóre z nich mają właściwości mutagenne lub kancerogenne. Toksyczność pyłów zależy od rozmiaru ziaren oraz od składu chemicznego i mineralogicznego. Pył w ponadnormatywnych stężeniach, ponieważ jest nośnikiem substancji drażniących (kwasy i metale ciężkie), działa drażniąco na błony śluzowe górnych dróg oddechowych i spojówek oczu, co skutkuje podwyższonym ryzykiem stanu zapalnego górnych dróg oddechowych i większą zachorowalnością. Długotrwała ekspozycja na pył powoduje zmiany w czynnościach i budowie błon śluzowych, co upośledza ich naturalne funkcje: oczyszczanie i nawilżanie. Drobne pyły zatrzymywane w płucach mogą blokować czynności oddechowe oraz sprzyjać rozwojowi procesów zapalnych, a także alergicznych schorzeń dróg oddechowych. Szczególnie na szkodliwe działanie pyłów narażone są małe dzieci, osoby starsze oraz chore. 1 Małgorzata Kowalska, Łukasz Krzych Wpływ zanieczyszczeń powietrza pyłem i dwutlenkiem siarki na wartość ciśnienia tętniczego stan aktualnej wiedzy,

18 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Wyższe, ponadnormatywne stężenia pyłu PM10 przekładają się na względy społeczne, w tym przede wszystkim wyższą zachorowalność i umieralność. Z badań epidemiologicznych prowadzonych w aglomeracji górnośląskiej 2 wynika, iż wzrost stężenia zanieczyszczeń pyłowych PM10 o 10 μg/m 3 powoduje kilkuprocentowy wzrost zachorowań na choroby górnych dróg układu oddechowego, w tym astmy. Wykazano ścisły związek między poziomem zanieczyszczeń w powietrzu, a zwiększoną zachorowalnością na choroby układu oddechowego oraz krążenia, częstszą zapadalnością na choroby nowotworowe i przedwczesną umieralność z powodu tych schorzeń 3. Większe stężenia pyłu PM10 oznaczają też wymierne, policzalne straty ekonomiczne, spowodowane większą absencją pracowników. Wywołuje to straty w przedsiębiorstwach, mniejsze wpływy z podatków, większe obciążenia budżetu państwa i samorządów oraz zakładów opieki zdrowotnej. Występujące przekroczenia dopuszczalnych stężeń pyłu PM10 wymagają zastosowania działań naprawczych w ramach Programu ochrony powietrza w celu redukcji emisji pyłów do wymaganego poziomu. Niezastosowanie działań naprawczych bądź ich zaniechanie może spowodować stopniowe pogarszanie się jakości powietrza na danym terenie, a także powiększanie się obszarów występowania przekroczeń dopuszczalnych stężeń pyłu PM10. 4 Substancje objęte Programem i źródła ich pochodzenia Zadania i kierunki działań, dotyczące ocen bieżących i Programów ochrony powietrza, odnoszą się do substancji wymienionych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji (Dz. U. z 2002 r. nr 87 poz. 796). Obecnie obowiązuje rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 marca 2008 roku w sprawie poziomu niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. 47, poz. 281), jednak wielkości dopuszczalne pyłu zawieszonego PM10 określone w tym rozporządzeniu są takie same jak w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 roku W niniejszym opracowaniu uwzględniono pył zawieszony PM10, dla którego poniżej zestawiono dopuszczalne poziomy w roku 2006 na podstawie ww. rozporządzenia w sprawie oceny poziomów substancji w powietrzu. Tabela 5. Wartości progowe do klasyfikacji stref dla terenu kraju ochrona zdrowia Substancja Pył zawieszony PM10 Okres uśredniania wyników pomiaru 24 godziny rok kalendarzowy Dopuszczalny poziom substancji w powietrzu [ g/m 3 ] Wartość marginesu tolerancji [ g/m 3 ] od 2005 r. 0 0 Dopuszczana częstość przekroczenia dopuszczalnego poziomu w roku kalendarzowym 35 razy - 2 Małgorzata Kosa, 2003, Zlikwidować brudne ciepło. Duży truje mniej, Energia Gigawat, nr 12/ Piotr Grzegorczyk, 2003, Energia elektryczna kontra niska emisja, Wokół Energetyki nr 3/

19 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Przy ocenie jakości powietrza brane są pod uwagę wszystkie źródła emisji zanieczyszczeń antropogenicznych. Typy źródeł poddanych analizie to źródła: punktowe, liniowe i powierzchniowe. Źródła punktowe (zaliczone do korzystania ze środowiska) to emitory jednostek organizacyjnych o znaczącej emisji zanieczyszczeń, oddziałujące na obszar objęty analizą. Wśród nich występują zarówno emitory zlokalizowane na tym obszarze, jak i emitory zlokalizowane poza wskazanym obszarem, a mające istotny wpływ na wielkość i zasięg stężeń zanieczyszczeń w powietrzu. Źródła powierzchniowe (zaliczone do powszechnego korzystania ze środowiska) to źródła powodujące tzw. niską emisję. Zostały tu zaliczone obszary zwartej zabudowy mieszkaniowej jedno- i wielorodzinnej z indywidualnymi źródłami ciepła, małe zakłady rzemieślnicze bądź usługowe oraz obiekty użyteczności publicznej. Źródła liniowe (zaliczone do powszechnego korzystania ze środowiska) to przede wszystkim główne trasy komunikacyjne przebiegające przez teren miasta Leszno. Relację pomiędzy źródłami emisji, a odpowiadającymi im emitorami przedstawiono w tabeli 6. Tabela 6. Źródła emisji i emitory ŹRÓDŁA OPIS ŹRÓDEŁ EMITORY OPIS EMITORÓW Źródła punktowe - technologiczne oraz spalania energetycznego Źródła powierzchniowe kotły i piece obszary będące źródłami tzw. niskiej emisji emitory punktowe emitory powierzchniowe Źródła liniowe drogi emitory liniowe głównie emitory punktowe, pionowe otwarte lub zadaszone (tzw. kominy) siatka prostokątna obejmująca dany obszar podział drogi na mniejsze proste odcinki Na poziom stężenia pyłu PM10 w powietrzu istotny wpływ mają również warunki meteorologiczne. Od warunków meteorologicznych zależy: emisja pyłu pierwotnego (temperatura powietrza, prędkość wiatru, natężenie promieniowania słonecznego, wilgotność), emisja zanieczyszczeń gazowych, z których w atmosferze uformuje się pył wtórny (temperatura powierza, prędkość wiatru, natężenie promieniowania słonecznego, wilgotność), intensywność rozpraszania zanieczyszczeń w atmosferze (prędkość i kierunek wiatru, stan równowagi atmosfery, wysokość warstwy mieszania), pochłanianie przez podłoże, przemiany i wymywanie zanieczyszczeń atmosfery (opady atmosferyczne, wilgotność, temperatura, natężenie promieniowania słonecznego), transport zanieczyszczonych mas powietrza (zanieczyszczenia wtórne i pierwotne) znad innych obszarów ze źródłami emisji (kierunek i prędkość wiatru w warstwie mieszania, opady, natężenie promieniowania słonecznego), unos pyłu z zapylonych bądź nieutwardzonych powierzchni, w tym wtórny unos pyłów osiadłych wcześniej (prędkość wiatru, wilgotność powietrza i podłoża, stan równowagi atmosfery). Szerzej, warunki meteorologiczne mające wpływ na jakość powietrza w mieście zostały opisane w części III Programu ochrony powietrza Uzasadnienie w rozdziale

20 [Mg/rok] Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA 4.1 Ogólna charakterystyka zanieczyszczeń powietrza w Lesznie Według danych GUS od 1999 do 2000 roku obserwowany był silny spadek sumarycznej emisji zanieczyszczeń pyłowych z zakładów szczególnie uciążliwych (brak danych o ilości i rodzaju zakładów poddanych badaniu statystycznemu), co związane było z przemianami gospodarczymi zachodzącymi w kraju. W latach 2001 i 2002 obserwowany był niewielki wzrost emisji zanieczyszczeń pyłowych, a następnie dalszy ich spadek do 2005 roku. Emisja zanieczyszczeń pyłowych w 2005 roku (brak danych za 2006) wynosiła wg GUS 175 Mg pył ogółem w tym rok ze spalania paliw Wykres 3. Emisja pyłu ogółem z zakładów szczególnie uciążliwych na terenie Leszna (źródło: GUS). Przeprowadzona inwentaryzacja źródeł emisji pozwoliła na określenie wielkości emisji pyłu PM10 ze źródeł zlokalizowanych na terenie miasta Leszna. Wg przeprowadzonej na potrzeby realizowanego Programu ochrony powietrza inwentaryzacji emisji, całkowita wielkość emisji pyłu we frakcji PM10 w 2006 roku wyniosła blisko 321,25 Mg. Największy udział w ładunku emitowanego pyłu PM10 ma emisja ze źródeł powierzchniowych i punktowych, co przedstawiono w poniższej tabeli. Tabela 7. Wielkość emisji pyłu PM10 w Lesznie. Rodzaj emisji Wielkość ładunku zanieczyszczeń [Mg/rok] pył PM10 emisja punktowa 86,15 emisja powierzchniowa 203,48 emisja liniowa 31,62 SUMA 321,25 Za wielkość ładunku pyłu PM10 ze źródeł punktowych odpowiedzialny jest głównie sektor energetyczny (m.in. MPEC Leszno). Na poniższych wykresach przedstawiono udziały poszczególnych grup źródeł emisji pyłu PM10 w emisji całkowitej z terenu miasta Leszna, obliczone na podstawie przeprowadzonej inwentaryzacji. Informacje 19

21 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA dotyczące sposobu obliczenia emisji pyłu PM10 z poszczególnych rodzajów źródeł przedstawiono w części III-ciej dokumentacji (Uzasadnienie). 10% 27% 63% emitory powierzchniowe emitory punktowe emitory liniowe Wykres 4. Udziały procentowe poszczególnych rodzajów emisji w sumarycznej emisji na terenie Leszna w 2006 roku. Emisję ze źródeł punktowych zaliczono do emisji pochodzącej z korzystania ze środowiska, a emisję ze źródeł powierzchniowych i liniowych do emisji pochodzącej z powszechnego korzystania ze środowiska. Poniżej przedstawiono na wykresie udział tych dwóch sposobów korzystania ze środowiska w całkowitej emisji z terenu Leszna w roku bazowym % 73% powszechne korzystanie ze środowiska korzystanie ze środowiska Wykres 5.Udziały emisji pochodzącej z korzystania ze środowiska i powszechnego korzystania ze środowiska w sumarycznej emisji na terenie miasta Leszna w 2006 roku. W poniższej tabeli przedstawiono udziały poszczególnych grup źródeł emisji pyłu PM10 w stężeniu średniorocznym pyłu zawieszonego PM10 występującym na terenie Leszna. Tabela 8. Udziały grup źródeł w imisji pyłu PM10 na terenie Leszna. Rodzaje źródeł Średni udział na terenie miasta Leszna Średni udział na obszarze przekroczeń Wartość maksymalna* [μg/m 3 ] Wartość minimalna* [μg/m 3 ] Źródła liniowe 31,0 48,8 28,97 0,89 Źródła punktowe 1,3 0,3 0,11 0,03 Źródła powierzchniowe 67,7 50,9 24,54 2,07 * wartości nie uwzględniają tła 20

22 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Tabela 9. Udział korzystania i powszechnego korzystania ze środowiska w imisji pyłu PM10 na terenie Leszna. Rodzaje źródeł Średni udział na terenie miasta Leszna Średni udział na obszarze przekroczeń Wartość maksymalna* [μg/m 3 ] Wartość minimalna* [μg/m 3 ] korzystanie ze środowiska 1,3 0,3 0,11 0,03 powszechne korzystanie ze środowiska * wartości nie uwzględniają tła 98,7 99,7 28,97 2,07 Udziały źródeł na terenie Leszna 31,0% 67,7% 1,3% Źródła liniowe Źródła punktowe Źródła powierzchniowe Wykres 6. Udziały poszczególnych grup źródeł w stężeniach imisyjnych pyłu PM10 na terenie Leszna w 2006 roku. Analizując przedstawione dane można stwierdzić, że największy udział w imisji pyłu PM10, biorąc pod uwagę teren całego miasta, mają źródła powierzchniowe. W obszarze przekroczeń ich udział spada, a znacząco rośnie udział źródeł liniowych. Udział źródeł punktowych w imisji jest niewielki. Wynika z tego, że powszechne korzystanie ze środowiska w przeważającym stopniu wpływa na wielkość stężeń imisyjnych pyłu PM10 na terenie Leszna. Udziały źródeł na obszarze przekroczeń w Lesznie 50,9% 0,3% 48,8% Źródła liniowe Źródła punktowe Źródła powierzchniowe Wykres 7. Udziały poszczególnych grup źródeł w stężeniach imisyjnych pyłu zawieszonego PM10 w obszarze przekroczeń na terenie Leszna 2006 rok. 21

23 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA 5 Podstawowe kierunki działań niezbędnych do przywrócenia standardów powietrza dla pyłu PM10 Zasadniczym problemem, który stanowi o konieczności realizacji Programu ochrony powietrza w Lesznie, jest przekroczenie stężeń 24-godzinnych pyłu PM10, spowodowane głównie tzw. niską emisją (spalanie paliw na cele ogrzewania) oraz emisją komunikacyjną. Z tego powodu najważniejsze działania naprawcze powinny skoncentrować się na ograniczeniu niskiej emisji pyłu PM10, pochodzącej z sektora bytowokomunalnego. Ze względów technologicznych skuteczne możliwości ograniczenia emisji w tym procesie związane są z wymianą czynnika grzewczego na powodujący mniejszą emisję, ponieważ nie ma opracowanych skutecznych i ekonomicznie zasadnych metod redukcji zanieczyszczeń poprzez urządzenia ochronne. Zamodelowana redukcja emisji ze źródeł powierzchniowych nie przyniosła wymaganej poprawy z uwagi na znaczący wpływ komunikacji (48,8 %) na wielkość stężeń imisyjnych w obszarach przekroczeń. Zaproponowano zatem działania naprawcze zmierzające do ograniczenia wpływu zanieczyszczeń pochodzących z komunikacji na stan jakości powietrza w Lesznie. Na podstawie diagnozy przyczyn przekroczenia norm emisyjnych proponuje się trzy warianty przeprowadzenia działań redukujących niską emisję oraz emisję komunikacyjną. Ich realizacja jest zbieżna z celami określonymi w Programie Ochrony Środowiska dla miasta Leszna, Studium transportowym dla miasta Leszna oraz Strategią rozwoju lokalnego miasta Leszna, a także studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz planami zagospodarowania przestrzennego miasta. Uwzględniając przyczyny złej jakości powietrza w Lesznie można wysnuć wniosek, że niepodejmowanie żadnych działań (za wyjątkiem przewidzianych przepisami prawa) na rzecz poprawy jakości powietrza spowodować może zmiany na gorsze w zakresie jakości powietrza. Konieczne jest zatem podjecie działań zmierzających do poprawy stanu obecnego. 5.1 Warianty działań naprawczych Ogólny opis wariantu WARIANT PODSTAWOWY Istotą tego wariantu są działania polegające na ograniczeniu emisji pyłu PM10 ze źródeł powierzchniowych i liniowych na terenie miasta. Ograniczenie emisji ze źródeł powierzchniowych może być osiągnięte dzięki zmniejszeniu zapotrzebowania na ciepło przez obiekty zlokalizowane na zagrożonych przekroczeniami obszarach miasta poprzez termomodernizację, podłączenie do sieci cieplnej oraz wymianę dotychczasowych kotłów węglowych na kotły gazowe lub olejowe oraz ogrzewanie elektryczne w obszarze przekroczeń. W tym celu konieczna jest: zmiana sposobu ogrzewania (tzn. zamiana lub wyeliminowanie paliwa stałego na paliwa ciekłe lub gazowe), wykonanie przyłączy sieci gazowej do poszczególnych budynków w zależności od możliwości technicznych i lokalizacyjnych, likwidacja pieców węglowych w mieszkaniach i domkach jednorodzinnych na rzecz innego rodzaju paliw wspieranych przez działania edukacyjne i zachęcające, ewentualna rozbudowa sieci gazowej, wykonanie przyłączy sieci cieplnej do poszczególnych budynków w miejscach dostępności sieci, ewentualna rozbudowa sieci cieplnej. 22

24 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Taka zmiana nośnika ciepła umożliwia redukcję stężenia pyłów poprzez redukcję emisji dzięki wykorzystywaniu paliw powodujących dużo mniejszą emisję pyłów, co zaprezentowano w poniższej tabeli. 23

25 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Tabela 10. Zestawienie parametrów kotłów i paliw dla indywidualnych gospodarstw domowych Rodzaj kotła Jednostka stare węglowe tradycyjne węglowe nowoczesne węglowe retortowe ekologiczne gazowe olejowe elektryczne sprawność [%] ponad 90 rodzaj paliwa - parametry paliwa: - wartość opałowa - zawartość popiołu - zawartość siarki - zawartość wilgoci Jednostkowy koszt paliwa koszt produkcji ciepła [MJ/kg (MJ/m 3 )] [%] [%] [%] węgiel (orzech, kostka) <0,6 do 12 węgiel (orzech) <0,6 do 12 węgiel (groszek, EKORET) > <0,6 do 12 zł/mg brykiety gaz GZ- 41,5 olej opałowy - 17,5 30 a 41, / ,7 b 3,00 c taryfa całodniowa 0,1411 zł/kwh 0,1944 zł/kwh taryfa nocna [zł/gj] 28,5-38, , koszt kotła [zł] wskaźnik emisji pyłu ogółem [g/gj] 404, ,5 3,7 0 redukcja emisji [%] - 83, ,5 99,75 98,75 100,00 a MJ/m 3 b zł/m 3 c zł/l - od

26 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Na podstawie powyższej tabeli można stwierdzić, że najniższy koszt wytworzenia ciepła występuje w przypadku nowoczesnej kotłowni opalanej węglem oraz w przypadku zastosowania kotłów retortowych (22 32 zł/gj) a także kotłownia gazowa (23,3 zł/gj). Ten sam jakościowo węgiel, spalany w starych kotłach, powoduje wzrost kosztów wytworzenia ciepła o ok. 50 %. Stosunkowo niski koszt występuje również w przypadku zastosowania jako paliwa brykietów (47 zł/gj). Najwyższe koszty wiążą się jednak ze spalaniem oleju (92 zł/gj) i stosowaniem energii elektrycznej. Koszty kotłów zależą od producenta i ich rozpiętość może być znaczna, ogólnie jednak najtańszymi kotłami są kotły węglowe (za wyjątkiem retortowych), następnie kotły gazowe. Najdroższe kotły to kotły olejowe (choć często mają one ceny porównywalne do kotłów gazowych) oraz kotły na brykiety. Kotły retortowe są stosunkowo drogie, ale ich zakup zwraca się w krótkim czasie. Pod względem wskaźnika emisji pyłu najkorzystniej prezentuje się energia elektryczna, kotły gazowe (0,5 g/gj) następnie kotły olejowe (3,7 g/gj). Należy jednak zwrócić uwagę, że redukcja emisji pyłu, jaką osiąga się w przypadku nowoczesnych kotłów węglowych w stosunku do kotłów starych, jest znaczna (ponad 80 %). Rozpatrując efekt ekologiczny najkorzystniejszym rozwiązaniem jest zamontowanie ogrzewania elektrycznego, jednak wysoki koszt produkcji ciepła stanowi w tym przypadku poważne ograniczenie dla przeciętnego gospodarstwa domowego. Brak podstaw prawnych do zarządzenia obligatoryjnej wymiany starych kotłów i pieców węglowych przez osoby fizyczne jest poważną barierą realizacji programu redukcji niskiej emisji. W opinii przedstawicieli stron zaangażowanych w przygotowanie i realizację Programów ochrony powietrza problem ten wymaga wdrożenia w przyszłości systemowych rozwiązań legislacyjnych. W aktualnym stanie formalno-prawnym kluczowym czynnikiem powodzenia Programu ochrony powietrza jest dofinansowanie wymiany oraz wykazanie, poza efektem ekologicznym, istotnych oszczędności po stronie kosztów eksploatacyjnych (przypadek wysokosprawnych kotłów opalanych węglem) oraz wzrostu poziomu komfortu użytkowania urządzeń. Dla wariantu podstawowego określono zadania podstawowe oraz zadania dodatkowe do realizacji w celu poprawy jakości powietrza. Wymaganą ilość obiektów budowlanych, dla jakiej należy zastosować proponowane działanie naprawcze podano w postaci powierzchni użytkowej lokali. Lokal oznacza tu mieszkanie w budynku wielorodzinnym, budynek jednorodzinny, budynek użyteczności publicznej oraz inne budynki wyposażone w indywidualne źródła ciepła zaliczane do tzw. niskiej emisji. Wielkość tą wprowadzono, gdyż działania naprawcze nie ograniczają się jedynie do redukcji niskiej emisji w domach jednorodzinnych. Efekt redukcji emisji można osiągnąć również poprzez likwidację lub modernizację starej kotłowni w budynku użyteczności publicznej lub innych obiektach komunalnych. Zadania podstawowe dla wariantu podstawowego (WP) zadanie 1 - zadanie 2 - przygotowanie projektu Programu Ograniczenia Niskiej Emisji dla obszaru miasta Leszna zagrożonego przekroczeniami wielkości dopuszczalnych emisji i stworzenie systemu organizacyjnego w celu jego realizacji, ograniczenie zużycia produkowanej energii (zmniejszenie zapotrzebowania na ciepło) i poprzez to ograniczenie emisji na obszarze przekroczeń, poprzez termoizolację budynków uzyskanie redukcji emisji proporcjonalnej do spadku zużycia ciepła: wymiana okien do 20 %, ocieplenie do 25 % (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), 25

27 zadanie 3 - Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 4 - zastąpienie ogrzewania węglowego ogrzewaniem gazowym, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 5 - zastąpienie ogrzewania węglowego olejowym, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 6 - zastąpienie ogrzewania węglowego elektrycznym, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 7 - zadanie 8 - wykorzystanie alternatywnych źródeł energii w postaci kolektorów słonecznych lub pomp ciepła, które stanowiłyby uzupełniające źródła pozyskiwania energii cieplnej, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), w zakresie transportu drogowego: budowa obwodnicy zachodniej miasta Leszna w zakresie planowanej trasy S5, w celu ograniczenia ruchu tranzytowego w centrum miasta, obwodnica miałaby przebiegać w sąsiedztwie lotniska (ma przebiegać od węzła łączącego się z obwodnicą Święciechowy przez odcinek ulicy Kosmonautów, w dalszej kolejności przez wschodni kraniec leszczyńskiego lotniska i następnie na zachód od Strzyżewic); poprawa stanu technicznego dróg istniejących utwardzenie poboczy w celu redukcji wtórnego unosu pyłu z drogi. utrzymanie działań ograniczających emisję wtórną pyłu poprzez regularne utrzymanie czystości nawierzchni (czyszczenie metodą mokrą), przy czym działania polegające na utrzymaniu czystości nawierzchni dróg należy realizować z częstotliwością zależną od panujących warunków pogodowych, minimum raz na miesiąc na głównych ulicach (częściej w okresach bezopadowych). Zadania dodatkowe dla wariantu podstawowego (WP) Każde z wymienionych niżej zadań wspiera poprawę jakości powietrza. 1. w zakresie transportu drogowego: 1.1. zmiana środków transportu Miejskiego Zakładu Komunikacji zasilanych olejem napędowym na autobusy zasilane alternatywnym paliwem gazowym CNG, 1.2. rozwój komunikacji zbiorowej przyjaznej dla użytkownika, 1.3. budowa ścieżek rowerowych rozbudowa systemu tras rowerowych i wspomaganie promocyjne akcji korzystania z rowerów przez mieszkańców, 1.4. prowadzenie odpowiedniej polityki parkingowej w centrum miasta wymuszającej ograniczenia w korzystaniu z samochodów (np. pobieranie opłat za parkowanie w centrum miasta) oraz zachowania proekologiczne (np. jeden samochód kilku pasażerów), 2. w zakresie zagospodarowania miasta, gospodarki komunalnej i ochrony środowiska (działanie długoterminowe) tworząc lub zmieniając plany zagospodarowania przestrzennego należy uwzględnić aspekty wpływające na jakość powietrza tj.: 2.1. wymogi dotyczące zaopatrywania mieszkań w ciepło na nowych osiedlach z nośników nie powodujących nadmiernej niskiej emisji PM10 (tj. podłączanie do PEC, stosowanie kotłów gazowych lub olejowych, wykorzystanie energii odnawialnej), 26

28 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA 2.2. projektowanie linii zabudowy uwzględniając zapewnienie przewietrzania miasta ze szczególnym uwzględnieniem terenów o gęstej zabudowie, 2.3. projektowanie wskaźników i parametrów zabudowy nowych terenów uwzględniając zachowanie i utrzymanie równowagi terenów zielonych w mieście, 3. w zakresie działań promocyjnych i edukacyjnych: 3.1. przeprowadzenie przynajmniej raz w roku akcji mającej na celu ograniczenie emisji ze spalania paliw w sektorze komunalno-bytowym, obejmującej opracowanie ulotek i plakatów, akcji szkolnych, informacji na stronie internetowej, w mediach lokalnych, 3.2. przeprowadzenie przynajmniej raz w roku akcji ograniczenia emisji z systemu transportowego miasta (np. Dzień bez samochodu), 3.3. przeprowadzenie przynajmniej raz w roku akcji uświadamiającej szkodliwość spalania odpadów w kotłach grzewczych w celu zmiany przyzwolenia społecznego na tego rodzaju praktykę, 3.4. przeprowadzenie akcji mającej na celu uświadomienie stanu jakości powietrza w mieście oraz czynników wpływających na jego jakość, obejmującej: instalację tablic informujących o aktualnym stanie zanieczyszczenia powietrza, akcję edukacyjną uświadamiającą mieszkańcom zagrożenia dla zdrowia jakie niosą ze sobą wysokie stężenia pyłu PM10, preferowane rodzaje zachowań w okresach wysokich stężeń PM10 (np. pozostanie w domu), 4. zmniejszenie emisji ze źródeł przemysłowych poprzez: 4.1. kontrolę dotrzymywania przez zakłady standardów emisyjnych, 4.2. modernizację układów technologicznych ciepłowni, w tym wprowadzanie nowoczesnych technik spalania paliw oraz stosowanie wysokosprawnych urządzeń odpylających, 4.3. ograniczenia dla nowych inwestycji (np. wymagania w zakresie stosowanych paliw), 4.4. poprawę jakości stosowanego węgla lub zmianę nośnika na bardziej ekologiczny, 4.5. modernizację i hermetyzację procesów technologicznych 4.6. automatyzację instalacji emitujących pył PM10, 4.7. wdrażanie nowoczesnych technologii, przyjaznych środowisku, 4.8. wdrażanie na szerszą skalę systemów zarządzania środowiskiem (np. ISO ) w zakładach. Ogólny opis wariantu WARIANT ALTERNATYWNY Istotą tego wariantu są działania polegające na ograniczeniu emisji pyłu PM10 ze źródeł powierzchniowych i liniowych występujących na terenie miasta. 27

29 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Ograniczenie emisji ze źródeł powierzchniowych może być osiągnięte dzięki zmniejszeniu zapotrzebowania na ciepło poprzez termomodernizację oraz wymianę dotychczasowych kotłów węglowych o niskiej sprawności na nowoczesne kotły węglowe (paliwo-węgiel orzech, groszek), ekologiczne (paliwo brykiety), w obszarze przekroczeń. W tym celu konieczna jest wymiana starych kotłów węglowych na nowoczesne, niskoemisyjne kotły węglowe opalane węglem: groszek, orzech, brykiety. Taka zmiana nośnika ciepła umożliwia redukcję stężenia pyłu poprzez redukcję emisji dzięki wykorzystywaniu paliw powodujących emisję pyłu mniejszą nawet do 92% przy kotłach retortowych. Dla wariantu alternatywnego określono zadania podstawowe oraz zadania dodatkowe do realizacji w celu poprawy jakości powietrza. Zadania podstawowe dla wariantu alternatywnego (WA) zadanie 1 - zadanie 2 - przygotowanie projektu Programu Ograniczenia Niskiej Emisji dla obszaru miasta Leszna zagrożonego przekroczeniami wielkości dopuszczalnych emisji i stworzenie systemu organizacyjnego w celu jego realizacji, ograniczenie zużycia produkowanej energii (zmniejszenie zapotrzebowania na ciepło) i poprzez to ograniczenie emisji na obszarze przekroczeń poprzez termoizolację budynków uzyskanie redukcji emisji proporcjonalnej do spadku zużycia ciepła: wymiana okien do 20 %, ocieplenie do 25 %, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 3 - wymiana starych kotłów węglowych na nowoczesne kotły węglowe, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 4 - wymiana starych kotłów węglowych na kotły węglowe, retortowe (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 5 - wymiana starych kotłów węglowych na ekologiczne (opalane brykietem), (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 6 - zadanie 7 - wykorzystanie alternatywnych źródeł energii w postaci kolektorów słonecznych lub pomp ciepła, które stanowiłyby uzupełniające źródła pozyskiwania energii cieplnej, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), w zakresie transportu drogowego: budowa obwodnicy zachodniej miasta Leszna w zakresie planowanej trasy S5, w celu ograniczenia ruchu tranzytowego w centrum miasta, obwodnica miałaby przebiegać w sąsiedztwie lotniska (ma przebiegać od węzła łączącego się z obwodnicą Święciechowy przez odcinek ulicy Kosmonautów, w dalszej kolejności przez wschodni kraniec leszczyńskiego lotniska i następnie na zachód od Strzyżewic); poprawa stanu technicznego dróg istniejących utwardzenie poboczy w celu redukcji wtórnego unosu pyłu z drogi. utrzymanie działań ograniczających emisję wtórną pyłu poprzez regularne utrzymanie czystości nawierzchni (czyszczenie metodą mokrą), przy czym działania polegające na utrzymaniu czystości nawierzchni dróg należy realizować z częstotliwością zależną od panujących warunków pogodowych, minimum raz na miesiąc na głównych ulicach (częściej w okresach bezopadowych). 28

30 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Zadania dodatkowe dla wariantu alternatywnego (WA) analogiczne jak dla wariantu podstawowego. Ogólny opis wariantu WARIANT OPTYMALNY Istotą tego wariantu jest połączenie działań polegających na ograniczeniu emisji pyłu PM10 ze źródeł powierzchniowych występujących na terenie miasta zaproponowanych w wariancie podstawowym i alternatywnym. Ograniczenie emisji ze źródeł powierzchniowych może być osiągnięte dzięki zmniejszeniu zapotrzebowania na ciepło poprzez termomodernizację, podłączenie do sieci cieplnej, wymianę dotychczasowych kotłów węglowych o niskiej sprawności na nowoczesne kotły węglowe (paliwo - węgiel orzech, groszek), ekologiczne (paliwo brykiety) lub wymianę dotychczasowych kotłów węglowych na kotły gazowe lub olejowe oraz ogrzewanie elektryczne w obszarze przekroczeń. W tym celu konieczna jest: zmiana sposobu ogrzewania (tzn. zamiana paliwa stałego na paliwa ciekłe lub gazowe), wykonanie przyłączy sieci gazowej do poszczególnych budynków, likwidacja pieców węglowych w mieszkaniach i domkach jednorodzinnych, ewentualnie rozbudowa sieci gazowej, wykonanie przyłączy sieci cieplnej do poszczególnych budynków, ewentualna rozbudowa sieci cieplnej wymiana starych kotłów węglowych na nowoczesne, niskoemisyjne. Zmiana nośnika ciepła umożliwia redukcję stężenia pyłu poprzez redukcję emisji dzięki wykorzystywaniu paliw powodujących dużo mniejszą emisję pyłu. Dla wariantu optymalnego określono zadania podstawowe oraz zadania dodatkowe do realizacji w celu poprawy jakości powietrza. Zadania podstawowe dla wariantu optymalnego (WO) zadanie 1 - zadanie 2 - zadanie 3 - przygotowanie projektu Programu Ograniczenia Niskiej Emisji dla obszaru miasta Leszna zagrożonego przekroczeniami wielkości dopuszczalnych emisji i stworzenie systemu organizacyjnego w celu jego realizacji ograniczenie zużycia produkowanej energii (zmniejszenie zapotrzebowania na ciepło) i poprzez to ograniczenie emisji na obszarze przekroczeń poprzez termoizolację budynków uzyskanie redukcji emisji proporcjonalnej do spadku zużycia ciepła: wymiana okien do 20 %, ocieplenie do 25 %, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 4 - zastąpienie ogrzewania węglowego ogrzewaniem gazowym, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 5 - wymiana starych kotłów węglowych na nowoczesne, niskoemisyjne kotły węglowe, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 6 - wymiana starych kotłów węglowych na kotły węglowe, retortowe (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), 29

31 zadanie 7 - Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA wymiana starych kotłów węglowych na ekologiczne (opalane brykietem), (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 8 - zastąpienie ogrzewania węglowego ogrzewaniem olejowym, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 9 - zastąpienie ogrzewania węglowego ogrzewaniem elektrycznym, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), zadanie 10 - zadanie 11 - wykorzystanie alternatywnych źródeł energii w postaci kolektorów słonecznych lub pomp ciepła, które stanowiłyby uzupełniające źródła pozyskiwania energii cieplnej, (ok m 2 powierzchni użytkowej lokali), w zakresie transportu drogowego: budowa obwodnicy zachodniej miasta Leszna w zakresie planowanej trasy S5, w celu ograniczenia ruchu tranzytowego w centrum miasta, obwodnica miałaby przebiegać w sąsiedztwie lotniska (ma przebiegać od węzła łączącego się z obwodnicą Święciechowy przez odcinek ulicy Kosmonautów, w dalszej kolejności przez wschodni kraniec leszczyńskiego lotniska i następnie na zachód od Strzyżewic); poprawa stanu technicznego dróg istniejących utwardzenie poboczy w celu redukcji wtórnego unosu pyłu z drogi. utrzymanie działań ograniczających emisję wtórną pyłu poprzez regularne utrzymanie czystości nawierzchni (czyszczenie metodą mokrą przy odpowiednich warunkach pogodowych), przy czym działania polegające na utrzymaniu czystości nawierzchni dróg należy realizować z częstotliwością zależną od panujących warunków pogodowych, minimum raz na miesiąc na głównych ulicach (częściej w okresach bezopadowych). Zadania dodatkowe dla wariantu optymalnego (WO) analogiczne jak dla wariantu podstawowego. Tabela 11. Powierzchnia lokali objęta działaniami naprawczymi w Lesznie wszystkie warianty lp. zadania WP WA WO powierzchnia [m 2 ] powierzchnia [m 2 ] powierzchnia [m 2 ] 1 wymiana kotłów węglowych na nowoczesne wymiana kotłów węglowych na retortowe termomodernizacja podłączenie do sieci cieplnej wymiana na kotły ekologiczne (np. opal. brykietami) wymiana węgla na gaz wymiana węgla na olejowe wymiana węgla na elektryczne alternatywne (np. kolektory) SUMA:

32 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA 5.2 Zakres i harmonogram rzeczowo finansowy dla działań naprawczych Zakres, harmonogram rzeczowo - finansowy działań naprawczych oraz źródła finansowania przedstawiono w tabeli 12. Średnie koszty wariantu podstawowego (WP), przy założonym podziale zadań do realizacji od 2008 do 2015 roku plasują się na poziomie ok. 18,56 mln zł. (bez kosztów budowy obwodnicy i mokrego czyszczenia dróg). Oszacowanie kosztów budowy obwodnicy zachodniej jest zgodne z kosztorysem budowy trasy S5. Istotą tego wariantu jest m.in. likwidacja emisji niskiej poprzez podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej oraz zastąpienie ogrzewania węglowego gazowym, olejowym lub elektrycznym i zastosowanie wspomagania ogrzewania za pomocą odnawialnych źródeł energii (np. kolektorów słonecznych). Przewiduje się również uzyskanie ograniczenia emisji przez termomodernizację budynków, a przez to zmniejszenie ich zapotrzebowania na ciepło. Efektem tego działania jest ograniczenie emisji pyłu PM10 oraz innych zanieczyszczeń. Realizacja zaproponowanego wariantu przyczyni się do redukcji emisji pyłu PM10 i innych zanieczyszczeń, ale nie likwiduje źródeł emisji zanieczyszczeń (poza zastosowaniem ogrzewania elektrycznego). Wariant ten jest mniej korzystny ekonomicznie od wariantu alternatywnego, jednak daje trwałe, znaczące zmniejszenie emisji nie tylko pyłu PM10, ale również innych zanieczyszczeń powstających w procesie spalania paliw. Uwzględniając fakt, iż realizacja zadań 2-10 wiązałaby się ze skierowaniem znacznej części kosztów na mieszkańców należy określić sposoby zachęcenia (finansowego) mieszkańców do trwałego przeprowadzenia zmian w sposobie ogrzewania mieszkań. Zadaniem samorządu jak również producentów i dostawców mediów grzewczych będą działania zachęcające osoby fizyczne do zmiany systemu ogrzewania oraz przynajmniej częściowe dofinansowanie realizacji tego typu zadań. Średnie koszty wariantu alternatywnego (WA), przy założonym podziale zadań do realizacji od 2008 do 2015 roku plasują się na poziomie 17,6 mln zł (bez kosztów budowy obwodnicy i mokrego czyszczenia dróg). Istotą tego wariantu jest m.in. wymiana starych kotłów węglowych na nowoczesne kotły węglowe, retortowe, ekologiczne (brykietowe) oraz zastosowanie wspomagania ogrzewania węglowego za pomocą odnawialnych źródeł energii (kolektorów słonecznych). Efektem tego działania jest ograniczenie emisji pyłu PM10. Realizacja zaproponowanego wariantu przyczyni się do redukcji emisji pyłu PM10 i innych zanieczyszczeń, ale nie likwiduje źródeł emisji zanieczyszczeń. Porównując oba warianty należy stwierdzić, że osiągnięty efekt ekologiczny w obu przypadkach jest identyczny, wariant alternatywny jest bardziej korzystny ekonomicznie. Jednak z uwagi na specyfikę miasta Leszna, oraz dostępność sieci gazowej (miedzy innymi w części miasta objętej obszarem przekroczeń) proponuje się realizację wariantu optymalnego, w którym działania naprawcze stanowią połączenie wariantów podstawowego i alternatywnego. Średnie koszty wariantu optymalnego (WO), przy założonym podziale zadań do realizacji od 2008 r. do 2015 r. plasują się na poziomie 18 mln zł (bez kosztów mokrego czyszczenia dróg oraz budowy obwodnicy). Istotą tego wariantu jest m.in.: likwidacja emisji niskiej poprzez podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej; 31

33 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA zastąpienie ogrzewania węglowego gazowym, olejowym lub elektrycznym i zastosowanie wspomagania ogrzewania za pomocą odnawialnych źródeł energii (np. kolektorów słonecznych); wymiana starych kotłów węglowych na nowoczesne kotły węglowe, retortowe, ekologiczne (brykietowe). Przewiduje się również uzyskanie ograniczenia emisji przez termomodernizację budynków, a przez to zmniejszenie ich zapotrzebowania na ciepło. Wielu mieszkańców na osiedlach gdzie odnotowano przekroczenia i zaproponowano redukcję niskiej emisji już jest podłączonych do sieci gazowej i posiada kotły gazowe. Jednak z uwagi na rosnące ceny gazu ogrzewa domy przy pomocy starych kotłów węglowych, pozostawionych jako dodatkowe źródło ogrzewania. Uwzględniając ten fakt proponuje się dofinansowanie wymiany kotłów węglowych na gazowe lub olejowe jedynie w przypadku trwałego usunięcia starego kotła węglowego. Dofinansowaniem należy objąć również kotłownie ekologiczne w nowych, powstających budynkach oraz stosowanie ekologicznego sposobu ogrzewania w budynkach jednorodzinnych. Zrealizowanie zaproponowanych działań naprawczych przyniesie znaczącą poprawę jakości powietrza. Wstępnie oszacowane średnie koszty zaproponowanych działań naprawczych osiągają kwotę 18,05 mln zł, a czas realizacji działań naprawczych 7 lat, co daje średnio roczne finansowanie na poziomie do 2,58 mln zł. Tabela 12. Harmonogram rzeczowo-finansowy dla wybranego wariantu działań naprawczych (WO). Lp. działanie naprawcze wartość docelowa [m 2 ] odpowiedzialny za realizację etapy realizacji termin realizacji szacunkowe średnie koszty działań naprawczych źródło finansowania działania systemowe 1 zadanie 1 - przygotowanie projektu Programu Ograniczenia Niskiej Emisji i stworzenie systemu organizacyjnego w celu jego realizacji Prezydent Miasta Leszna ,00 zł budżet miasta, NFOŚiGW, WFOŚiGW i PFOŚiGW ograniczenie emisji powierzchniowej 1 2 zadanie 2 - ograniczenie zużycia produkowanej energii i poprzez to ograniczenie emisji na obszarze przekroczeń poprzez termoizolację budynków (ocieplenia i wymiana okien) zadanie 3 - podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej Prezydent Miasta Leszna 1 etap ,00 zł etap ,00 zł Prezydent Miasta Leszna 1 etap ,00 zł etap ,00 zł środki własne zarządców i właścicieli, WFOŚiGW, EkoFundusz, budżet powiatu, miast i gmin, kredyty BOŚ środki własne zarządców i właścicieli, WFOŚiGW, EkoFundusz, budżet miast i gmin, kredyty BOŚ, OZC 32

34 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Lp. działanie naprawcze wartość docelowa [m 2 ] odpowiedzialny za realizację etapy realizacji termin realizacji szacunkowe średnie koszty działań naprawczych źródło finansowania zadanie 4 zastąpienie ogrzewania węglowego ogrzewaniem gazowym w dzielnicach z doprowadzoną siecią gazowniczą zadanie 5 wymiana starych kotłów węglowych na nowoczesne, niskoemisyjne kotły węglowe zadanie 6 wymiana starych kotłów węglowych na kotły węglowe retortowe zadanie 7 wymiana starych kotłów węglowych na kotły ekologiczne (opalane brykietami itp.) zadanie 8 zastąpienie ogrzewania węglowego olejowym zadanie 9 - zastąpienie ogrzewania węglowego elektrycznym Prezydent Miasta Leszna 1 etap ,00 zł etap ,00 zł etap ,00 zł Prezydent Miasta Leszna etap ,00 zł etap ,00 zł Prezydent Miasta Leszna etap ,00 zł etap ,00 zł Prezydent Miasta Leszna etap ,00 zł etap ,00 zł Prezydent Miasta Leszna etap ,00 zł Prezydent Miasta Leszna 1 etap ,00 zł etap ,00 zł środki własne zarządców i właścicieli, WFOŚiGW, PFOŚiGW, budżet miast i gmin, kredyty BOŚ środki własne zarządców i właścicieli, WFOŚiGW, PFOŚiGW, budżet miast i gmin, kredyty BOŚ środki własne zarządców i właścicieli, WFOŚiGW, PFOŚiGW, budżet miast i gmin, kredyty BOŚ środki własne zarządców i właścicieli, WFOŚiGW, PFOŚiGW, budżet miast i gmin, kredyty BOŚ środki własne zarządców i właścicieli, WFOŚiGW, PFOŚiGW, budżet miast i gmin, kredyty BOŚ środki własne zarządców i właścicieli, WFOŚiGW, PFOŚiGW, budżet miast i gmin, kredyty BOŚ 9 zadanie 10 - wykorzystanie alternatywnych źródeł energii w postaci kolektorów słonecznych lub pomp ciepła, które stanowiłyby uzupełniające źródła pozyskiwania energii cieplnej 700 Prezydent Miasta Leszna 1 etap ,00 zł etap ,00 zł środki własne zarządców i właścicieli, WFOŚiGW, PFOŚiGW, budżet miast i gmin, kredyty BOŚ suma kosztów zadań ,00 zł 33

35 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Lp. działanie naprawcze wartość docelowa [m 2 ] odpowiedzialny za realizację etapy realizacji termin realizacji szacunkowe średnie koszty działań naprawczych źródło finansowania ograniczenie emisji liniowej 1 2 budowa obwodnicy zachodniej miasta w przebiegu drogi S5 poprawa stanu technicznego dróg istniejących utwardzenie poboczy w celu redukcji wtórnego unosu pyłu z drogi Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Zarząd Dróg Wojewódzkich w Poznaniu, Zarząd Dróg Lesznie wg kosztorysu 2015 wg kosztorysu GDDKiA, budżet województwa budżet województwa, budżet powiatu, miast i gmin, Zarządy Dróg Wojewódzkich, Powiatowych i Miejskich 3 utrzymanie działań ograniczających emisji wtórną pyłu poprzez regularne utrzymanie czystości nawierzchni (czyszczenie metodą mokrą) działanie regularne Zarząd Dróg Miejskich w Lesznie zadanie ciągłe wg kosztorysu Zarząd Dróg Miejskich w Lesznie działania wspomagające 1 2 Działania promocyjne i edukacyjne (ulotki, imprezy, akcje szkolne, audycje) Stworzenie i utrzymanie systemu organizacyjnego dla działań naprawczych Prezydent Miasta Leszna zadanie ciągłe zadanie ciągłe ,00 zł ,00 zł budżet powiatu, miast i gmin, NFOŚiGW, WFOŚiGW i PFOŚiGW 3 Budowa ścieżek rowerowych na terenie miasta zadanie ciągłe ok. 400 tys./km 4 Zmiana środków transportu Miejskiego Zakładu Komunikacji MZK Leszno ok. 900 tys. za autobus środki własne MZK, budżet miasta, WFOŚiGW i PFOŚiGW suma kosztów ,00 zł *koszty szacunkowe **udział administracji w kosztach jest zależny od dostępności funduszy przeznaczonych na dofinansowanie Programu ochrony powietrza Program ochrony powietrza wymaga aktualizacji co 3 lata. Aktualizacja ta, w oparciu o wyniki pomiarów zanieczyszczeń powietrza, dane o zmianach emisji pyłu PM10 oraz informacje o zrealizowanych działaniach naprawczych może wprowadzać korekty rodzajów i wielkości działań naprawczych. Tym samym zmianie mogą ulec zadania oraz wymiar wartości docelowych wpisane do harmonogramu rzeczowo-finansowego. 34

36 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA 5.3 Ocena możliwości realizacji działań naprawczych Zaproponowane do realizacji działania naprawcze w ramach Programu ochrony powietrza dotyczą głównie ograniczenia niskiej emisji, czyli emisji z sektora bytowo-komunalnego. Zaproponowane działania w Studium transportowym dla miasta Leszna w zakresie zmian w układzie komunikacyjnym wraz z zastosowaniem dodatkowych działań naprawczych pozwolą na zmniejszenie negatywnego wpływu na jakość powietrza. Wnikliwa ocena możliwości realizacji działań naprawczych powinna zostać przeprowadzona na etapie projektu realizacji Programu ochrony powietrza dla Leszna oraz na etapie projektowania Programu Ograniczenia Niskiej Emisji. Niemniej jednak należy podkreślić, że konieczne jest zastosowanie całego systemu zachęt finansowych, aby możliwe było przeprowadzenie działań związanych np. z wymianą kotłów w Lesznie przez mieszkańców. Zadania przewidziane są na niewiele ponad 7 lat. Nie sposób przewidzieć obecnie koniunktury na rynku paliw przez ten okres. Można się jednak spodziewać, że nastąpi przybliżenie kosztów eksploatacyjnych związanych ze stosowaniem poszczególnych rodzajów paliw do ogrzewania domów. Podkreślić należy, że koszty finansowe konieczne do realizacji działań naprawczych należałoby porównać z szacunkowymi danymi dotyczącymi kosztów leczenia chorób ostrych i przewlekłych populacji na terenie strefy gdzie występuje wyraźne pogorszenie stanu jakości powietrza. Wpływ pyłów (szczególnie drobnej frakcji) na zdrowie został omówiony w rozdziale czerwca 2008 roku weszła w życie nowa dyrektywa Parlamentu Europejskiego CAFE (Clear Air for Europe). Państwa członkowskie mają 2 lata na transpozycję jej przepisów. W obliczu tych faktów podjęcie działań zmierzających od ograniczenia zanieczyszczenia powietrza pyłem zawieszonym wydaje się koniecznością. Należy jak najszybciej rozpocząć działania zmierzające do poprawy stanu obecnego. Nowa dyrektywa zobowiązuje kraje członkowskie do monitorowania zawartości frakcji PM 2,5 w powietrzu. W tym celu państwa UE będą musiały rozbudować sieć stacji pomiarowych a istniejące punkty wyposażyć w czujniki pozwalające mierzyć najmniejsze cząstki pyłu. Kraje członkowskie, na mocy przyjętej dyrektywy muszą wprowadzić limity zawartości frakcji PM 2,5 w atmosferze. Zaproponowane działania naprawcze mają być realizowane przez 7 lat. W tym czasie powinny zostać przeprowadzone działania związane m.in. z wymianą kotłów węglowych na gazowe. Zgodnie z przeprowadzonymi obliczeniami konieczna jest zmiana czynnika grzewczego, wymiana kotłów lub podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej w lokalach o łącznej powierzchni m 2 (stanowi to ok. 9 % zasobów mieszkaniowych w Lesznie). Jak pokazują doświadczenia innych miast jest to zadanie realne i możliwe do przeprowadzenia. Działanie związane z ograniczeniem niskiej emisji są z powodzeniem prowadzone np. w Toruniu (wymieniono 2000 kotłów), Kaliszu oraz miastach śląskich: Zabrzu, Tychach czy Dąbrowie Górniczej. Działania naprawcze w zakresie transportu drogowego są zbieżne z polityką i strategią miasta. Budowa obwodnicy, a przez to wyprowadzenie ruchu tranzytowego poza tereny zabudowy mieszkaniowej przyczyni się zarówno do poprawy stanu jakości powietrza w mieście jak i do zmniejszenia uciążliwości akustycznej ruchu samochodowego. 5.4 Źródła finansowania działań naprawczych W systemie finansowania inwestycji w zakresie ochrony środowiska w Polsce większą część wydatków ponoszą samorządy terytorialne, fundusze ekologiczne i podmioty gospodarcze, natomiast udział środków budżetu państwa jest mały. 35

37 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) został utworzony 1 lipca 1989 roku na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1980 roku o ochronie i kształtowaniu środowiska. Fundusz posiada osobowość prawną, ale nadzorowany jest przez Ministra Środowiska. Celem działalności Narodowego Funduszu jest finansowe wspieranie inwestycji ekologicznych o znaczeniu i zasięgu ogólnopolskim i ponadregionalnym oraz zadań lokalnych, istotnych z punktu widzenia potrzeb środowiska. Podstawowymi formami finansowania działań proekologicznych przez NFOŚiGW są: pożyczki preferencyjne (z możliwością częściowego umorzenia), pożyczki płatnicze, kredyty udzielane ze środków Narodowego Funduszu przez banki w ramach linii kredytowych, dopłaty do oprocentowania preferencyjnych kredytów i pożyczek, dotacje. Dotacje W ramach priorytetowego programu Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniem poprzez zapobieganie i ograniczenie emisji zanieczyszczeń oraz oszczędzanie surowców i energii finansowaniem dotacyjnym mogą być objęte m.in. następujące przedsięwzięcia: opracowanie programów ochrony powietrza; wykorzystanie alternatywnych źródeł energii; ograniczenie emisji z dużych źródeł spalania paliw; oszczędzanie surowców i energii; modernizacja źródeł i systemów ciepłowniczych; realizacja przedsięwzięć wskazanych przez Ministra Środowiska do dofinansowania z Funduszu Spójności. Dotacje mogą być także udzielane na przedsięwzięcia współfinansowane w ramach funduszy unijnych, za wyjątkiem przedsięwzięć dofinansowywanych z Funduszu Spójności. NFOŚiGW finansuje również we współpracy z bankami poprzez linie kredytowe działania mające na celu m.in. ograniczenie emisji spalin poprzez dostosowanie silników wysokoprężnych do paliwa gazowego lub wymiany silników na mniej emisyjne w komunikacji zbiorowej, inwestycje w zakresie odnawialnych źródeł energii, termomodernizację, budowę i modernizację systemów ciepłowniczych. Oprócz ww. form finansowania NFOŚiGW administruje również środkami zagranicznymi przeznaczonymi na ochronę środowiska w Polsce, pochodzącymi m.in. z Funduszu Spójności i z Funduszy Strukturalnych. Fundusz Spójności Środki z Funduszu Spójności będą wykorzystywane przez Polskę w latach w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, który będzie też finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Fundusz Spójności w zakresie ochrony środowiska jest obsługiwany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Pomoc z Funduszu Spójności uzależniona będzie od osi priorytetowej, w ramach której projekt zostanie dofinansowany. Maksymalnie może wynosić 85% kosztów kwalifikowanych. Projekty do dofinansowania z Funduszu Spójności należy składać każdego roku do 15 sierpnia, do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. 36

38 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Zakres działania Funduszu Spójności obejmuje pomoc o zasięgu krajowym. Finansowanie przedsięwzięć z Funduszu Spójności opiera się na zasadzie współfinansowania. Projekty inwestycyjne ubiegające się o dofinansowanie mogą być wsparte w ramach Funduszu Spójności. Przedsięwzięcia wspomagane przez Fundusz Spójności muszą należeć do jednego z dwóch sektorów: sektor środowiska projekty zapewniające osiągnięcie celów polityki Wspólnoty w zakresie ochrony środowiska, które określone są w Traktacie, a więc m.in.: zapobieganie zanieczyszczeniom, ochrona i poprawa jakości środowiska i zapewnienie racjonalnego wykorzystania zasobów naturalnych; sektor transportu projekty ustanawiające i rozwijające infrastrukturę transportową w ramach sieci transeuropejskiej (TEN) lub projektów zapewniających dostęp do TEN. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu udziela pożyczek i dotacji na podstawie umowy zawartej z podmiotem realizującym zadanie z zakresu ochrony środowiska i gospodarki wodnej po rozpatrzeniu wniosku przedstawionego przez ten podmiot. Dofinansowanie WFOŚiGW może zostać przeznaczone na realizację m.in. zadań z zakresu: ochrony powietrza, edukacji ekologicznej, monitoringu środowiska (np. zakup sprzętu do monitorowania środowiska), pozostałe zadania (dofinansowanie innych zadań służących ochronie środowiska i gospodarce wodnej). Na liście przedsięwzięć priorytetowych Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu na rok 2007 znalazły się: w zakresie ochrony powietrza: ograniczenie niskiej emisji w strefach i aglomeracjach, dla których opracowano programy ochrony powietrza oraz na terenach zwartej zabudowy ośrodków miejskich, w obiektach zabytkowych i na terenach chronionych, ograniczenie emisji zanieczyszczeń z instalacji mogących znacząco oddziaływać na środowisko, zlokalizowanych w zwartej zabudowie ośrodków miejskich, zgodnie z priorytetami wynikającymi z okresów przejściowych we wdrażaniu Traktatu Akcesyjnego: 1. ograniczanie emisji dwutlenku siarki 2. ograniczanie emisji pyłów 3. ograniczanie emisji tlenków azotu zwiększenie wykorzystania energii z odnawialnych źródeł, wdrażanie kompleksowych programów w zakresie oszczędności energii, w zakresie ochrony przyrody m.in.: tworzenie i uzupełnianie zadrzewień i zakrzewień w krajobrazie rolniczym, przyrodnicza rewaloryzacja parków zabytkowych o znaczeniu ponadlokalnym, w zakresie edukacji ekologicznej m.in.: upowszechnianie zachowań mieszkańców służących wejściu Wielkopolski na ścieżkę zrównoważonego rozwoju poprzez programy i przedsięwzięcia o zasięgu wojewódzkim, rozwój ośrodków regionalnych służących realizacji programów edukacyjnych, 37

39 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA stymulowanie zachowań przyjaznych środowisku poprzez publikacje wydawane drukiem i w wersji elektronicznej, podnoszenie kwalifikacji specjalistów na szczeblu województwa w zakresie ochrony środowiska, konkursy, olimpiady i inne imprezy upowszechniające wiedzę ekologiczną obejmujące znaczącą liczbę uczestników i mające zasięg wojewódzki, zakresie innych zadań m.in.: wdrażanie regionalnych systemów kontrolno pomiarowych rejestrujących stan środowiska i presję na środowisko, ekspertyzy wdrożeniowe oraz wymagane ustawowo plany i programy w zakresie ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Priorytet obejmuje opracowania o randze wojewódzkiej. Zasady udzielania i umarzania pożyczek i udzielania dotacji z WFOŚiGW w Poznaniu (zgodne z zał. do Uchwały Nr 30/352/2006RN WFOŚiGW w Poznaniu, dn r.) Środki finansowe Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu, przyznawane są na cele określone w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 129/2006 r., poz. 902, ze zm.) zgodnie z Listą przedsięwzięć priorytetowych Wojewódzkiego Funduszu, z zastosowaniem Kryteriów wyboru przedsięwzięć finansowanych ze środków Wojewódzkiego Funduszu, w zakresie ograniczonym przepisami dotyczącymi udzielania pomocy publicznej dla przedsiębiorców. Pomoc finansowa ze środków Wojewódzkiego Funduszu udzielana jest w formie: - pożyczek z możliwością ich częściowego umorzenia, - dotacji, - dopłat do oprocentowania preferencyjnych kredytów bankowych i pożyczek. Fundusz udziela dofinansowania po przedstawieniu przez podmiot możliwości pełnego pokrycia planowanych kosztów przedsięwzięcia. Fundusz nie udziela pożyczek i dotacji z własnych środków osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej, z wyjątkiem dofinansowania przedsięwzięć z zakresu ochrony przyrody realizowanych w parkach zabytkowych oraz dopłat do oprocentowania preferencyjnych kredytów w ramach umów zawartych z bankami na uruchomienie linii kredytowych w zakresie ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Pożyczki Fundusz udziela pożyczek stosując preferencyjne oprocentowanie, w odniesieniu do stopy redyskonta weksli. Pożyczki oprocentowane są od dnia uruchomienia środków. Wysokość pożyczki nie może przekraczać 70 % kosztów przedsięwzięcia, z zastrzeżeniem ust. 4 i 9 i 10 zał. do Uchwały Nr 30/352/2006 RN WFOŚiGW w Poznaniu, dn r. Udzielenie pożyczki ze środków własnych Funduszu następuje na podstawie umowy zawartej między Pożyczkobiorcą a Funduszem pod warunkiem, że: maksymalny okres trwania umowy wynosi 8 lat i liczony jest od daty udzielenia pożyczki, oprocentowanie wynosi 0,5 stopy redyskonta weksli w stosunku rocznym, liczone od niespłaconych kwot kapitału z zastrzeżeniem pkt 3 i 10 pkt 2 ust. 4 i 9 i 10. zał. do Uchwały Nr 30/352/2006 RN WFOŚiGW w Poznaniu, dn r. 38

40 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA oprocentowanie wynosi 0,1 stopy redyskonta weksli w stosunku rocznym, liczone od niespłaconych kwot kapitału w przypadku pożyczek nieumarzalnych, których spłata zabezpieczona jest dodatkowo gwarancją bankową lub poręczeniem udzielonym przez bank, instytucje finansowe działające w oparciu o ustawę z dnia r. Prawo bankowe (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 z późn. zm.) lub ubezpieczeniem spłaty pożyczki przez ubezpieczyciela zaakceptowanego przez Fundusz z zastrzeżeniem 9 i 10 pkt 2, karencja w spłacie rat kapitałowych pożyczki nie może być dłuższa niż dwa lata od daty udzielenia pożyczki oraz nie dłuższa niż jeden rok od daty zakończenia przedsięwzięcia określonej w umowie pożyczki. Aneks do umowy pożyczki zmieniający datę zakończenia przedsięwzięcia nie przedłuża okresu karencji spłaty zadłużenia, w przypadku gdy sytuacja ekonomiczna jednostki samorządu terytorialnego uniemożliwia zaciągnięcie pożyczki na powyższych zasadach dopuszcza się wydłużenie maksymalnego okresu spłaty pożyczki i karencji w spłacie rat kapitałowych z zastrzeżeniem 20 ww. załącznika, podmioty nie wymienione w 11 mogą ubiegać się wyłącznie o pożyczkę w całości zwrotną z zastrzeżeniem 6 i 16 ww. załącznika. Fundusz, w przypadku przedsięwzięć inwestycyjnych dofinansowywanych ze środków zagranicznych niepodlegających zwrotowi (z wyłączeniem środków Fundacji EKOFUNDUSZ) realizuje pomoc finansową w postaci pożyczek nieumarzalnych z oprocentowaniem 0,5 stopy redyskonta weksli w stosunku rocznym, liczonym od niespłaconych kwot kapitału na następujących warunkach: maksymalny okres trwania umowy pożyczki wynosi 15 lat i liczony jest od daty udzielenia pożyczki, karencja w spłacie rat kapitałowych pożyczki nie może być dłuższa niż jeden rok od daty zakończenia przedsięwzięcia określonej w umowie pożyczki. W przypadku przedsięwzięć dofinansowywanych wspólnie z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej warunki udzielania pomocy zostały określone odrębnie. Fundusz, w przypadku przedsięwzięć dofinansowanych ze środków zagranicznych niepodlegających zwrotowi może udzielić pożyczki pomostowej do czasu refundacji środków, na następujących warunkach: pożyczka podlega zwrotowi w całości, oprocentowanie pożyczki wynosi 0,8 stopy redyskonta weksli w stosunku rocznym liczone od niespłaconych kwot kapitału, maksymalny okres trwania umowy pożyczki do 4 lat liczony od daty udzielenia pożyczki, łączne dofinansowanie ze środków Funduszu nie może przekroczyć 90 % kosztów przedsięwzięcia (kwalifikowanych). Umorzenia pożyczek Pożyczka udzielona przez Fundusz może być umorzona do wysokości (z strzeżeniem określonym w zał. do Uchwały Nr 30/352/2006 RN WFOŚiGW w Poznaniu 8 ust. 3): 20 % udzielonej pożyczki na przedsięwzięcia realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki, spółki prawa handlowego, w których jednostki samorządu terytorialnego mają ponad 50 % udziałów lub akcji, Lasy Państwowe, podmioty prawne związków wyznaniowych, jednostki organizacyjne kultury fizycznej i turystyki, z zastrzeżeniem 16 ust. 2 pkt 9 i pkt 10 zał. do Uchwały Nr 30/352/2006, 5 % udzielonej pożyczki na przedsięwzięcia w zakresie m.in.: termomodernizacji obiektów budowlanych, sieci przesyłowych i węzłów cieplnych (bez zmiany nośnika energii na ekologiczny). Umorzenie pożyczki następuje na wniosek pożyczkobiorcy (wg obowiązującego wzoru) po spełnieniu następujących warunków: terminowego zakończenia przedsięwzięcia (względnie etapu, na który pożyczka została udzielona), 39

41 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA terminowej spłaty rat kapitałowych i odsetek z tytułu oprocentowania określonym w umowie, jak również jeżeli łączne opóźnienie w spłacie rat kapitałowych i odsetek w okresie kredytowania nie dłuższym niż 6 lat nie przekroczyło 60 dni lub 90 dni, gdy okres kredytowania był dłuższy, osiągnięcia efektu rzeczowego i ekologicznego / energetycznego, zatwierdzenia rozliczenia pożyczki, wywiązywania się z obowiązku uiszczania opłat i kar. Umorzeniu nie podlegają odsetki a pożyczkę umarza się w drodze uchwały Zarządu Funduszu. Sposoby zabezpieczenia spłaty pożyczki i okres spłaty ustala Zarząd Funduszu. Dotacje Fundusz w przypadkach uzasadnionych względami polityki ekologicznej województwa, może przyznawać dotacje, zgodnie z uchwalonym planem działalności i kryteriami wyboru przedsięwzięć finansowanych ze środków Funduszu. Dotacje mogą być udzielone m.in. na: edukację ekologiczną, monitoring środowiska, ochronę i kształtowanie przyrody, ochronę lasów, ekspertyzy, badania naukowe, programy wdrożeniowe i rozwojowe, profilaktykę zdrowotną dzieci na obszarach, na których występują przekroczenia norm zanieczyszczeń środowiska, przedsięwzięcia modernizacyjne i inwestycyjne realizowane przez państwowe jednostki budżetowe, przedsięwzięcia modernizacyjne i inwestycyjne w obiektach ochrony zdrowia, profilaktyki zdrowotnej, pomocy społecznej, oświaty, kultury, kultury fizycznej i turystyki, straży pożarnej, realizowane w szczególności przez: samorządowe osoby prawne, podmioty prawne związków wyznaniowych, podmioty mające status organizacji pożytku społecznego, państwowe lub samorządowe instytucje służby zdrowia, opieki społecznej, oświaty, kultury, kultury fizycznej i turystyki. Podmioty wykonujące przedsięwzięcia finansowane w formie dotacji ze środków Funduszu, mogą uzyskać na to samo przedsięwzięcie pożyczkę dla zbilansowania środków. W takim przypadku łączne dofinansowanie nie może przekraczać 70 % kosztów przedsięwzięcia. Odstępstwa od ustaleń określonych w niniejszych zasadach są dopuszczalne za zgodą Rady Nadzorczej Funduszu wyrażoną w formie uchwały. Przedsięwzięcia mogą być dofinansowane w formie dotacji do 50% wartości kosztów przedsięwzięcia oraz do 70 % wartości kosztów przedsięwzięcia związanego z edukacją ekologiczną i ochroną i kształtowaniem przyrody. Dopłaty Wojewódzki Fundusz udziela pomocy finansowej w postaci dopłat do oprocentowania preferencyjnych kredytów i pożyczek oraz pożyczek pomostowych udzielonych przez Banki. Wysokość preferencyjnego kredytu i pożyczki udzielanej przez banki ze środków własnych z dopłatami Funduszu nie może przekraczać 80 % kosztów przedsięwzięcia z zastrzeżeniem, iż Fundusz, w przypadku przedsięwzięć dofinansowanych ze środków zagranicznych niepodlegających zwrotowi może udzielić pożyczki pomostowej do czasu refundacji środków, na następujących warunkach: pożyczka podlega zwrotowi w całości, oprocentowanie pożyczki wynosi 0,8 stopy redyskonta weksli w stosunku rocznym liczone od niespłaconych kwot kapitału, maksymalny okres trwania umowy pożyczki do 4 lat liczony od daty udzielenia pożyczki, łączne dofinansowanie ze środków Funduszu nie może przekroczyć 90 % kosztów przedsięwzięcia (kwalifikowanych). 40

42 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Dopłaty, o których mowa w ust. 5 i ust. 6 mogą być udzielane osobom fizycznym oraz innym podmiotom w ramach umów zawartych z bankami na uruchomienie linii kredytowych w zakresie ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Powiatowe Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Środki Powiatowych Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (PFOŚiGW) przeznacza się na finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej, w celu realizacji zasady zrównoważonego rozwoju. Środki te mogą być przeznaczone m.in. na przedsięwzięcia związane z ochroną powietrza, wspieranie wykorzystania lokalnych źródeł energii odnawialnej, pomoc przy wprowadzaniu bardziej przyjaznych dla środowiska nośników energii, wspieranie ekologicznych form transportu oraz realizację przedsięwzięć proekologicznych skutkujących oszczędnością zużycia energii, surowców i materiałów. O dofinansowanie mogą wystąpić wydziały urzędów miast, miejskie jednostki organizacyjne oraz osoby fizyczne. Gminne Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Celem działania Gminnych Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (GFOŚiGW) jest dofinansowywanie przedsięwzięć zmierzających do poprawy stanu środowiska w gminie, a także zwiększanie świadomości ekologicznej mieszkańców gminy. Środki GFOŚiGW mogą być przeznaczone m.in. na przedsięwzięcia związane z ochroną powietrza, wspieranie wykorzystania lokalnych źródeł energii odnawialnej oraz pomoc przy wprowadzaniu bardziej przyjaznych dla środowiska źródeł energii oraz wspieranie ekologicznych źródeł transportu. Gminne fundusze nie mają osobowości prawnej, dlatego nie mają możliwości udzielania pożyczek. Dysponentem tych środków jest zarząd gminy. Zakres inwestycji finansowanych przez fundusze gminne określa art. 406 ustawy Prawo ochrony środowiska stwierdzający, że środki gminnych funduszy przeznacza się m.in. na: edukację ekologiczną oraz propagowanie działań proekologicznych i zasady zrównoważonego rozwoju, wspomaganie realizacji zadań państwowego monitoringu środowiska, wspomaganie innych systemów kontrolnych i pomiarowych oraz badań stanu środowiska, a także systemów pomiarowych zużycia wody i ciepła, wspieranie działań przeciwdziałających zanieczyszczeniom, profilaktykę zdrowotną dzieci na obszarach, na których występują przekroczenia standardów jakości środowiska, wspieranie wykorzystania lokalnych źródeł energii odnawialnej oraz pomoc dla wprowadzania bardziej przyjaznych dla środowiska nośników energii, wspieranie ekologicznych form transportu, działania z zakresu rolnictwa ekologicznego bezpośrednio oddziałujące na stan gleby, powietrza i wód, w szczególności na prowadzenie gospodarstw rolnych produkujących metodami ekologicznymi, położonych na obszarach szczególnie chronionych, na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody, inne zadania ustalone przez radę gminy, służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej, wynikające z zasady zrównoważonego rozwoju, w tym na programy ochrony środowiska. 41

43 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA EkoFundusz Fundacja EkoFundusz została powołana w 1992 roku przez Ministra Finansów. Podstawowym źródłem przychodów EkoFunduszu są wpływy z ekokonwersji polskiego długu, wynikające z umów Polski ze Stanami Zjednoczonymi, Francją, Szwajcarią, Włochami i Norwegią. Celem fundacji jest finansowanie przedsięwzięć w dziedzinie ochrony środowiska, które mają nie tylko istotne znaczenie w skali regionu czy kraju, ale także wpływają na osiągnięcie celów ekologicznych w skali europejskiej, a nawet światowej uznanych za priorytetowe przez społeczność międzynarodową. EkoFundusz jest niezależną fundacją działającą w oparciu o prawo polskie, a w szczególności ustawę z dnia 6 kwietnia 1984 roku o fundacjach (Dz. U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203, z późn. zm.) oraz Statut. Obecnie uprawnienia Fundatora EkoFunduszu wykonuje Minister Skarbu Państwa. Organami EkoFunduszu są: Rada Fundacji oraz Zarząd. Jednym z sektorów, uznanych przez EkoFundusz za priorytetowe, jest ograniczenie transgranicznego transportu dwutlenku siarki i tlenków azotu oraz eliminacja niskich źródeł ich emisji, w tym: likwidacja niskich źródeł emisji w miastach o udokumentowanym ponadnormatywnym stężeniu dwutlenku siarki; budowa kotłów z paleniskami fluidalnymi; budowa turbin gazowo-parowych (preferowane są układy wykorzystujące biogaz, gaz odpadowy lub lokalne złoża gazu ziemnego); zmniejszenie emisji zanieczyszczeń atmosfery z pojazdów samochodowych w miastach. Dofinansowanie ze środków EkoFunduszu uzyskać mogą jedynie projekty dotyczące inwestycji bezpośrednio związanych z ochroną środowiska (w ich fazie implementacyjnej), a w dziedzinie ochrony przyrody również projekty nieinwestycyjne. Środki EkoFunduszu mają charakter bezzwrotnej pomocy zagranicznej i stosują się do nich preferencje wynikające z obowiązujących przepisów. Banki Większość banków coraz częściej interesuje się inwestycjami w zakresie ochrony środowiska. Współpracując z funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej rozszerzają swoją ofertę kredytową o kredyty preferencyjne, przeznaczone na przedsięwzięcia proekologiczne. Banki nawiązują współpracę z podmiotami angażującymi swoje środki finansowe w ochronę środowiska (fundacje, międzynarodowe organizacje finansowe). Kredyty preferencyjne pochodzą ze środków finansowych gromadzonych przez banki, a fundusze udzielają dopłat do wysokości oprocentowania, obniżając w ten sposób koszt kredytu. Banki uruchamiają też linie kredytowe w całości ze środków funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej i innych instytucji. Bank udziela ze środków własnych, zgodnie z procedurami obowiązującymi w banku, kredytów preferencyjnych na inwestycje z zakresu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, w ramach m.in. następujących linii kredytowych: - modernizacja systemów grzewczych: Kredytobiorcą mogą być: osoby fizyczne, wspólnoty mieszkaniowe, spółdzielnie mieszkaniowe, przedsiębiorcy. Do przedmiotów kredytowania zaliczono: modernizację systemów grzewczych powodującą ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza, w tym zakup i montaż: 42

44 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA kotłowni olejowych, kotłowni gazowych, kotłowni gazowo-olejowych. Kredytowaniu podlegają wyłącznie inwestycje, dla których uzyskany zostanie wymierny efekt ekologiczny w postaci redukcji emisji gazów i pyłów do środowiska. modernizację systemów grzewczych z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii, w tym: zakup i instalacja systemów grzewczych z zastosowaniem pomp ciepła lub wykorzystaniem ciepła odpadowego, zakup i instalacja kolektorów słonecznych, zakup i instalacja kotłów opalanych biomasą. odnawialne źródła energii, Kredytobiorcą mogą być wszyscy ubiegający się z wyjątkiem jednostek samorządu terytorialnego. Przedmiot kredytowania to: zakup i instalacja systemów grzewczych z zastosowaniem pomp ciepła lub wykorzystaniem ciepła odpadowego, zakup i instalacja kolektorów słonecznych oraz ogniw fotowoltaicznych, zakup i instalacja kotłów opalanych biomasą, zakup i montaż urządzeń i linii technologicznych do przetwarzania biomasy w paliwo energetyczne, zakup i montaż urządzeń małych elektrowni wodnych o mocy do 2 MW, zakup i montaż elektrowni wiatrowych o mocy do 2 MW. - termomodernizacja, Kredytobiorcą mogą być wszyscy ubiegający się z wyjątkiem jednostek samorządu terytorialnego. Przedmiot kredytowania to: realizacje przedsięwzięć powodujących zmniejszenie: zapotrzebowania na energię zużywaną na potrzeby ogrzewania oraz podgrzewania wody użytkowej, dostarczaną do budynków, strat energii pierwotnej w lokalnym źródle ciepła/ lokalnej sieci ciepłowniczej tj. sieci ciepłowniczej dostarczającej ciepło do budynków z lokalnych źródeł ciepła, wykonanie przyłączy technicznych do scentralizowanego źródła ciepła w związku z likwidacją lokalnego źródła ciepła całkowita lub częściowa zamiana źródeł energii z konwencjonalnych na niekonwencjonalne (w tym odnawialne). W ramach realizowanych przedsięwzięć mogą być także sfinansowane: wymiana elementów budowlanych zawierających azbest na bezazbestowe (demontaż, transport i unieszkodliwianie), usuwanie materiałów azbestowych z budynków, np. płyty elewacyjne, materiały izolacyjne (demontaż, transport, unieszkodliwienie). 43

45 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA czysta produkcja Kredytobiorcami mogą być przedsiębiorcy. Przedmiot kredytowania to: zmiana technologii (zmiany procesu, zmiany urządzeń, maszyn, instalacji), modernizacja technologii (częściowa zmiana procesu), automatyzacja procesu (zmiany parametrów procesu, operacji), zmiana surowca (zastąpienie surowca, oczyszczanie surowca), zmiana produktu (zastąpienie produktu, zmiany w składzie produktu). Koszty niepodlegające finansowaniu ze środków kredytu, lecz mogące stanowić udział własny kredytobiorcy to: opracowania dokumentacji projektowej, obsługi geodezyjnej, nadzorów budowlanych. Warunkiem udzielenia kredytu jest uzyskanie zgody Funduszu, uzależnione od skali planowanego efektu ekologicznego. Bank Ochrony Środowiska Szczególną rolę na rynku kredytów na inwestycje proekologiczne odgrywa Bank Ochrony Środowiska, który oferuje najwięcej środków finansowych w formie preferencyjnych kredytów. Bank współpracuje z instytucjami zajmującymi się finansowaniem ochrony środowiska, m.in. z NFOŚiGW i WFOŚiGW. W banku istnieje możliwość ubiegania się m.in. o kredyt na inwestycje z zakresu ograniczenia emisji spalin, termomodernizacji, budowy i modernizacji urządzeń grzewczych zasilanych gazem lub olejem w wiejskich obiektach użyteczności publicznej oraz na zakup lub montaż urządzeń i wyrobów służących ochronie środowiska. Ważne miejsce na rynku kredytów ekologicznych zajmują także międzynarodowe instytucje finansowe, a w szczególności Bank Światowy i Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Oś priorytetowa IX: Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna Główny cel osi priorytetowej: Poprawa bezpieczeństwa energetycznego państwa w zakresie oddziaływania sektora energetyki na środowisko. Cele szczegółowe osi priorytetowej: Podwyższenie sprawności wytwarzania, przesyłania, dystrybucji i użytkowania energii, Wzrost wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych, w tym biopaliw. Rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii obejmuje zespół działań zmierzających do wzrostu produkcji energii elektrycznej i ciepła pochodzących z odnawialnych zasobów energii. Rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii prowadzony będzie poprzez realizację inwestycji w zakresie budowy lub modernizacji jednostek wytwarzania: energii elektrycznej wykorzystujących biomasę, biogaz, energię wiatru oraz wody, ciepła przy wykorzystaniu biomasy oraz energii geotermalnej i słonecznej, energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu z odnawialnych źródeł energii, biodiesla i innych biopaliw, wyłączając produkty rolnicze określone w załączniku I do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. 44

46 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Głównymi beneficjentami w ramach osi priorytetowej mogą być: przedsiębiorstwa, jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, jednostki administracji rządowej, państwowe szkoły wyższe, kościoły i związki wyznaniowe, organizacje pozarządowe, stowarzyszenia i inne instytucje publiczne. Oś priorytetowa X: Bezpieczeństwo energetyczne, w tym dywersyfikacja źródeł energii Główny cel osi priorytetowej: Poprawa bezpieczeństwa energetycznego państwa poprzez tworzenie nowych zdolności przesyłowych i transportowych energii elektrycznej, gazu ziemnego i ropy naftowej oraz rozbudowę podziemnych magazynów gazu ziemnego, a także poprzez zapewnienie dostępności sieci gazowej na terenach niezgazyfikowanych i modernizację istniejących sieci dystrybucji. Cele szczegółowe osi priorytetowej: rozwój systemów przesyłowych energii elektrycznej, gazu ziemnego i ropy naftowej oraz budowa i rozbudowa magazynów gazu ziemnego, budowa systemów dystrybucji gazu ziemnego na terenach niezgazyfikowanych i modernizacja istniejących sieci dystrybucji. Głównymi beneficjentami w ramach osi priorytetowej będą mogli być przede wszystkim: przedsiębiorcy, w tym przedsiębiorstwa obrotu oraz operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych energii elektrycznej, gazu ziemnego i ropy naftowej. Program LIFE+ Program LIFE+ jest instrumentem finansowym wspierającym politykę ochrony środowiska Wspólnoty Europejskiej, który będzie realizowany w latach Stanowi kontynuację programu LIFE, realizowanego w latach Celem programu LIFE+ jest finansowanie projektów związanych z wdrażaniem, aktualizacją oraz rozwojem wspólnotowej polityki i prawodawstwa w dziedzinie środowiska, a tym samym wspieranie zrównoważonego rozwoju państw Unii Europejskiej. W ramach LIFE+ mogą być finansowane m.in. następujące działania, jeśli spełniają kryteria kwalifikacyjne: a) działania operacyjne organizacji pozarządowych zaangażowanych w ochronę i poprawę jakości środowiska na poziomie europejskim oraz w tworzenie i wdrażanie ustawodawstwa i polityki ochrony środowiska Unii Europejskiej, b) tworzenie i utrzymywanie sieci, baz danych i systemów komputerowych związanych bezpośrednio z wdrażaniem ustawodawstwa i polityki ochrony środowiska UE, w szczególności gdy działania te poprawiają publiczny dostęp do informacji o środowisku, c) analizy, badania, modelowanie i tworzenie scenariuszy. 45

47 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA 6 Informacje i dokumenty wykorzystane do dokumentowania i kontroli realizacji Programu Realizacja Programu ochrony powietrza musi być monitorowana i dokumentowana poprzez wykorzystanie odpowiednich informacji i dokumentów przez wszystkie biorące udział w Programie organy. Narzędziami służącymi monitorowaniu realizacji Programu ochrony powietrza są: 1. Baza danych Katastru Emisji. 2. Tabele z wypełnionymi wartościami wskaźników oceny realizacji Programu ochrony powietrza. 3. Przeprowadzona okresowo (np. co 3-5 lat) aktualizacja Programu ochrony powietrza oraz dodatkowo: 4. Raporty monitorujące realizację Programu ochrony powietrza. 5. Raport WIOŚ: Ocena jakości powietrza województwa wielkopolskiego, 6. Plany, programy, przedsięwzięcia mające wpływ na ograniczenie emisji pyłu zawieszonego PM10 pochodzącego z sektora komunalno-bytowego oraz ze źródeł komunikacyjnych, 7. Uchwały dotyczące miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego wraz ze zmianami, 8. Decyzje uwzględniające planowane przedsięwzięcia wynikające z kierunków działań określonych w tabeli Harmonogram rzeczowo-finasowy dla wybranego wariantu działań naprawczych (WO), 9. Decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w tym decyzje o lokalizacji inwestycji celu publicznego i decyzje o warunkach zabudowy, 10. Pozwolenia na budowę, rozbiórkę obiektu budowlanego, 11. Pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, 12. Zgłoszenia instalacji, z których emisja nie wymaga pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, 13. Decyzje zobowiązujące do prowadzenia pomiarów emisji z instalacji, 14. Decyzje wydane w drodze postępowania kompensacyjnego, o którym mowa w art ustawy Prawo ochrony środowiska, 15. Stanowiska i opinie w sprawie przewidywanych efektów ekologicznych przedsięwzięć finansowych z funduszy pomocowych, w tym ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz finansowanych ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu realizujących cele i kierunki Programu. 7 Podstawy prawne Ustawa Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25 poz. 150 z późn. zm. 4 ), 4 Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2008 r. Nr 111, poz. 708, Nr 138, poz. 865, Nr 154, poz. 958, Nr 199 poz

48 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Konwencje, polityki i programy 1) Konwencja genewska z 1979 r. o transgranicznym zanieczyszczaniu powietrza na dalekie odległości. 2) Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu i Protokół z Kioto. 3) VI Program działań środowiskowych i inne programy Unii Europejskiej. 4) Polityka klimatyczna Polski (konwencja klimatyczna). 5) Krajowa strategia ograniczania emisji metali ciężkich. Dyrektywy i decyzje Unii Europejskiej 1) Dyrektywa Rady 96/62/WE z dnia 27 września 1996 roku w sprawie oceny i zarządzania jakością otaczającego powietrza. 2) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/1/WE z dnia 15 stycznia 2008 r. dotycząca zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli (IPPC). 3) Dyrektywa Rady 1999/30/WE z dnia 22 kwietnia 1999 r. odnosząca się do wartości dopuszczalnych dla dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i tlenków azotu, oraz pyłu i ołowiu w otaczającym powietrzu i Decyzja Komisji (2001/744/WE) z 17 października 2001 r. zmieniająca Załącznik V do tej dyrektywy. 4) Dyrektywa 2001/80/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2001 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania. 5) Dyrektywa 2001/81/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2001 r. w sprawie krajowych poziomów emisji dla niektórych rodzajów zanieczyszczeń powietrza. 6) Dyrektywa Rady 70/220/EWG dnia 20 marca 1970 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do działań, jakie mają być podjęte w celu ograniczenia zanieczyszczania powietrza przez spaliny z silników o zapłonie iskrowym pojazdów silnikowych 7) Dyrektywa 2000/76/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 4 grudnia 2000 r. w sprawie spalania odpadów. 8) Dyrektywa 98/70/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. odnosząca się do jakości benzyny i olejów napędowych oraz zmieniająca dyrektywę Rady 93/12/EWG. 9) Dyrektywa 98/69/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. odnosząca się do środków mających zapobiegać zanieczyszczeniu powietrza przez emisje z pojazdów silnikowych i zmieniająca dyrektywę Rady 70/220/EWG. 10) Dyrektywa 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu. 11) Dyrektywa 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy 47

49 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim - CZĘŚĆ OPISOWA Rozporządzenia 1) Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji - Dz. U. z 2002 r. nr 87 poz ) Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie oceny poziomów substancji w powietrzu - Dz. U. z 2002 r. Nr 87, poz ) Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 lipca 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy ochrony powietrza - Dz. U. z 2002 r. nr 115, poz ) Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie standardów emisyjnych z instalacji - Dz. U. Nr 260, poz. 2181, z późn. zm. 48

50 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI 49

51 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI CZĘŚĆ II OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI 8 Organy administracji, które przekazują Marszałkowi Województwa informacje o wydanych decyzjach, aby zrealizować cele Programu ochrony powietrza oraz organy administracji, które kontrolują realizację Programu ochrony powietrza Wykonanie Programu ochrony powietrza wymaga współpracy wielu stron oraz możliwości bieżącej oceny realizacji Programu. W tym celu należy ściśle określić zakres kompetencji dla poszczególnych organów administracji lub instytucji. Organy administracji związane z Programem ochrony powietrza i ich zadania przedstawiono w poniższej tabeli. W związku z nowelizacją ustawy - Prawo ochrony środowiska przez ustawę z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze zmianami w podziale zadań i kompetencji administracji terenowej (Dz. U. Nr 175, poz. 1462, z późn. zm.) Sejmik Województwa po zasięgnięciu opinii Prezydenta Miasta wydaje stosowną uchwałę określającą Program ochrony powietrza dla strefy. Uchwała ma charakter informacyjno zobowiązaniowy w stosunku do organów administracji samorządowej szczebla powiatowego, jednostek terytorialnych oraz podmiotów gospodarczych w zakresie działań proekologicznych wynikających z Programu ochrony powietrza. Istotnym elementem umożliwiającym realizację postanowień Programu ochrony powietrza jest przeniesienie podstawowych założeń i kierunków działania do wszystkich strategicznych dokumentów i polityk województwa. Odzwierciedlenie tych założeń i kierunków w innych istotnych dla województwa i strefy dokumentach, pozwoli na efektywne i sprawne współdziałania odpowiedzialnych za jego realizację jednostek organizacyjnych oraz planowe i zachowawcze realizowanie przyszłych inwestycji. 50

52 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Tabela 13. Organy administracji i ich obowiązki w ramach przygotowania, realizacji i monitorowania Programu ochrony powietrza. zadania Opinia nt. Programu ochrony powietrza Stworzenie i utrzymanie systemu organizacyjnego dla realizacji działań naprawczych Organ administracji/inne instytucje Prezydent Miasta Leszna Przepływ informacji do Marszałka Województwa Przekazanie opinii o uchwale Sejmiku Województwa Wielkopolskiego w sprawie określenia Programu ochrony powietrza Roczny raport zawierający sprawozdanie z realizacji harmonogramu działań naprawczych Programu ochrony powietrza Programy/akty prawa miejscowego/decyzje administracyjne art. 91 ust. 2 Prawa ochrony środowiska Uchwała Sejmiku Województwa Wielkopolskiego w sprawie określenia Programu ochrony powietrza Bezpośrednia kontrola Marszałek Województwa Wielkopolskiego Baza emisji - emisja punktowa Prezydent Miasta Leszna Roczny raport o: wydawanych pozwoleniach zintegrowanych, pozwoleniach dla instalacji na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, decyzjach zobowiązujących do pomiarów emisji, przyjmowanych zgłoszeniach instalacji, z których emisja nie wymaga pozwolenia, mogących negatywnie oddziaływać na środowisko Wytyczne w uchwale Sejmiku Województwa w sprawie określenia Programu ochrony powietrza Informacje o emisji liniowej Prezydent Miasta Leszna Roczny raport o zmianach w zakresie układu komunikacyjnego na terenie miasta. Wytyczne w uchwale Sejmiku Województwa w sprawie określenia Programu ochrony powietrza Monitoring realizacji Programu ochrony powietrza poprzez prowadzenie i aktualizację bazy emisji (Wojewódzkiego Katastru Emisji). Marszałek Województwa Wielkopolskiego Wytyczne w uchwale Sejmiku Województwa w sprawie określenia Programu ochrony powietrza Raporty z realizacji Programu ochrony powietrza Wykonanie okresowej analizy przebiegu realizacji Programu ochrony powietrza co 3 lata. Marszałek Województwa Wielkopolskiego art. 94 ust. 2a Prawa ochrony środowiska, Minister Środowiska Przekazanie Ministrowi Środowiska sprawozdania z realizacji Programu ochrony powietrza Ocena skutków podjętych działań WIOŚ Coroczny raport: Ocena jakości powietrza w województwie wielkopolskim art. 89 Prawa ochrony środowiska WIOŚ: monitoring jakości powietrza 51

53 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Proponuje się powołanie operatora Programu ochrony powietrza, co umożliwi nawiązanie efektywnej współpracy z zainteresowanymi stronami i koordynację prac w ramach realizacji Programu. W tym celu należy przewidzieć odpowiednie fundusze i stworzyć etaty pracy (szacuje się, że dla miasta wystarczy 1 dodatkowy etat). Operator miałby za zadanie: stworzyć szczegółowy harmonogram realizacji Programu ochrony powietrza dla miasta Leszna, zaplanować i znaleźć fundusze potrzebne na realizację Programu, nawiązać współpracę z instytucjami i podmiotami gospodarczymi w celu efektywnego realizowania założeń Programu opierając się na wzajemnej współpracy z tymi jednostkami, przydzielić odpowiednie zadania poszczególnym wydziałom w Urzędzie Miasta w celu uzyskiwania pełnego kompletu danych niezbędnych do realizacji wyznaczonych zadań, a także w celu przedstawiania raportów okresowych Marszałkowi Województwa, kontrolować przepływ dokumentów i raportów pomiędzy poszczególnymi jednostkami, współpracować z odpowiednimi jednostkami w zakresie inicjowania i organizowania akcji związanych z edukacją ekologiczną mającą na celu wykształcanie właściwych zachowań społeczeństwa, umożliwić rozpowszechnianie informacji o podstawowych wymaganiach i założeniach Programu ochrony powietrza, realizować inne założenia wprowadzone uchwałą Sejmiku Województwa. Na schemacie poniżej przedstawiono proponowany schemat organizacyjny realizacji Programu ochrony powietrza. 52

54 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Baza danych o emisji Marszałek Województwa Program ochrony powietrza Uchwała Sejmiku Województwa Działanie naprawcze: Program ochrony powietrza URZĄD MIASTA Urząd Miasta Leszna Operator programu dane aktualizujące bazę danych o emisji raporty z realizacji działań naprawczych, Schemat 1. Proponowany schemat organizacyjny realizacji Programu ochrony powietrza. 53

55 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI 9 Monitorowanie realizacji Programu Projekt metod monitorowania skuteczności realizacji działań naprawczych Baza danych Miejskiego Katastru Emisji Obserwacja i ocena stanu środowiska oraz kontrola przestrzegania prawa ochrony środowiska są podstawowymi i niezbędnymi sposobami monitorowania skuteczności podejmowanych działań naprawczych Programu ochrony powietrza. Do monitorowania skuteczności realizacji działań naprawczych zostanie wykorzystany Wojewódzki Kataster Emisji tj. elektroniczna baza informacji o emisji punktowej, liniowej i powierzchniowej prowadzona przez Marszałka Województwa Wielkopolskiego. Okresowo raz do roku będą przekazywane przez Urząd Miasta do Marszałka Województwa, jako organu odpowiedzialnego za monitorowanie realizacji Programu ochrony powietrza, informacje niezbędne do aktualizacji Wojewódzkiego Katastru Emisji, zgodnie z tabelami monitorowania realizacji Programu, zamieszczonymi w dalszej części opracowania. Wojewódzki Kataster Emisji to baza danych o emisji wykonana na potrzeby realizacji niniejszego Programu w ramach przeprowadzonej inwentaryzacji. Umożliwia ona elektroniczne gromadzenie i analizę informacji o emisji punktowej, liniowej i powierzchniowej dla strefy, dla której został opracowany Program ochrony powietrza (z możliwością rozbudowy w przyszłości o kolejne strefy). Baza emisji pozwala na wizualizację wielkości emisji dla każdej ze stref. Baza danych o emisji zawiera takie dane jak: rodzaj emitowanej substancji, informacje o położeniu emitorów zlokalizowanych w obrębie strefy wraz z informacją o wielkości emisji w Mg/rok dla każdego emitora, dane o parametrach emitorów, dane określające wielkość emisji liniowej ze źródeł komunikacyjnych, dane określające wielkość emisji powierzchniowej ze źródeł w danej strefie. Część danych zawartych w bazie wymaga okresowej aktualizacji, zgodnie ze zmieniającymi się danymi rzeczywistymi, takimi jak: wielkość emisji rocznej, dane o parametrach zmienionych emitorów oraz dodaniu nowych, dane o wielkości emisji liniowej i powierzchniowej dla danego roku. Monitorowanie skuteczności realizacji działań naprawczych powinno opierać się o dokumenty wymienione w punkcie dotyczącym informacji i dokumentów wykorzystanych do dokumentowania i kontroli realizacji Programu oraz uwzględniać wskaźniki oceny realizacji Programu ochrony powietrza. Tabele wskaźników oceny realizacji Programu ochrony powietrza Wskaźniki oceny realizacji Programu ochrony powietrza pozwalają na jednolitą, w odniesieniu do analizowanej strefy, ocenę postępu przy realizacji każdego z zadań Programu. Zaproponowane wskaźniki: są łatwe w interpretacji i proste w konstrukcji, stwarzają podstawę do porównań realizacji Programu pomiędzy strefami, 54

56 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI posiadają wartość docelową, stanowiącą dla użytkowników bazę do oceny postępu realizacji Programu, Monitorowane wartości zaproponowanych wskaźników muszą się opierać na danych rzeczywistych. Monitorowane wskaźniki skupiają się na aspektach emisyjnych, na które wpływ (pośredni lub bezpośredni) mają organy administracyjne, jednakże na jakość powietrza wyrażoną w wartości stężenia pyłu PM10 wpływ mają również warunki meteorologiczne oraz inne parametry takie jak: ukształtowanie terenu czy charakter zabudowy. Na schemacie 2 przedstawiono zależności pomiędzy parametrami wpływającymi na jakość powietrza na terenie miasta Leszna oraz zaproponowane wskaźniki oceny realizacji Programu ochrony powietrza. Zaproponowane w tabeli 2 wskaźniki oceny realizacji Programu ochrony powietrza wykorzystują dane gromadzone przez organy realizujące Program. 55

57 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Schemat 2. Zależności pomiędzy parametrami wpływającymi na jakość powietrza w mieście Leszno oraz propozycja wskaźników oceny realizacji Programu ochrony powietrza. 1. Stężenie średnioroczne pyłu zaw. PM10 2. Ilość przekroczeń stężenia dopuszczalnego 24-godz. pyłu zaw. PM10 Dane meteorologiczne: Wielkość emisji pyłu PM10: temperatura powietrza kierunek wiatru prędkość wiatru ilość opadów atmosferycznych inne Inne parametry: ukształtowanie terenu charakter zabudowy miasta stan techniczny budynków stan techniczny urządzeń/instalacji stan techniczny ulic/dróg ze źródeł powierzchniowych ze źródeł punktowych ze źródeł liniowych świadomość ekologiczna społeczeństwa inne wpływ zależność 56

58 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Tabela 14. Monitorowanie realizacji Programu ochrony powietrza (projekt) Cześć I w zakresie emisji powierzchniowej Wskaźnik monitorowania Jednostka Poszczególne lata raportowania realizacji Programu ochrony powietrza Wartość docelowa Wypełniany przez: Powierzchnia użytkowa lokali*, w których uzyskano zmniejszenie zapotrzebowania na ciepło poprzez termomodernizację, w tym na obszarach: [m 2 ] Prezydent Miasta Leszna Stare Miasto [m 2 ] Zatorze [m 2 ] Os. Grunwald [m 2 ] Os. Nowe Miasto [m 2 ] Wartość uzyskana w stosunku do wartości docelowej [%] 100 Powierzchnia użytkowa lokali*, które podłączono do miejskiej sieci ciepłowniczej, w tym na obszarach: [m 2 ] Prezydent Miasta Leszna Stare Miasto [m 2 ] Zatorze [m 2 ] Os. Grunwald [m 2 ] Os. Nowe Miasto [m 2 ] Wartość uzyskana w stosunku do wartości docelowej [%]

59 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Wskaźnik monitorowania Jednostka Poszczególne lata raportowania realizacji Programu ochrony powietrza Wartość docelowa Wypełniany przez: Powierzchnia użytkowa lokali*, w których zastąpiono ogrzewanie węglowe ogrzewaniem gazowym, w tym na obszarach: [m 2 ] Prezydent Miasta Leszna Stare Miasto [m 2 ] Zatorze [m 2 ] Os. Grunwald [m 2 ] Os. Nowe Miasto [m 2 ] Wartość uzyskana w stosunku do wartości docelowej [%] 100 Powierzchnia użytkowa lokali*, w których wymieniono stare kotły węglowe na nowoczesne, niskoemisyjne kotły węglowe, w tym na obszarach: [m 2 ] Prezydent Miasta Leszna Stare Miasto [m 2 ] Zatorze [m 2 ] Os. Grunwald [m 2 ] Os. Nowe Miasto [m 2 ] Wartość uzyskana w stosunku do wartości docelowej [%]

60 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Wskaźnik monitorowania Jednostka Poszczególne lata raportowania realizacji Programu ochrony powietrza Wartość docelowa Wypełniany przez: Powierzchnia użytkowa lokali*, w których wymieniono stare kotły węglowe na kotły węglowe retortowe, w tym na obszarach: [m 2 ] Prezydent Miasta Leszna Stare Miasto [m 2 ] Zatorze [m 2 ] Os. Grunwald [m 2 ] Os. Nowe Miasto [m 2 ] Wartość uzyskana w stosunku do wartości docelowej [%] 100 Powierzchnia użytkowa lokali*, w których wymieniono stare kotły węglowe na kotły ekologiczne (np. opalane brykietem), w tym na obszarach: [m 2 ] Prezydent Miasta Leszna Stare Miasto [m 2 ] Zatorze [m 2 ] Os. Grunwald [m 2 ] Os. Nowe Miasto [m 2 ] Wartość uzyskana w stosunku do wartości docelowej [%]

61 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Wskaźnik monitorowania Jednostka Poszczególne lata raportowania realizacji Programu ochrony powietrza Wartość docelowa Wypełniany przez: Powierzchnia użytkowa lokali*, w których zastąpiono ogrzewanie węglowe ogrzewaniem olejowym, w tym na obszarach: [m 2 ] Prezydent Miasta Leszna Stare Miasto [m 2 ] Zatorze [m 2 ] Os. Grunwald [m 2 ] Os. Nowe Miasto [m 2 ] Wartość uzyskana w stosunku do wartości docelowej [%] 100 Powierzchnia użytkowa lokali*, w których zastąpiono ogrzewanie węglowe ogrzewaniem elektrycznym, w tym na obszarach: [m 2 ] Prezydent Miasta Leszna Stare Miasto [m 2 ] Zatorze [m 2 ] Os. Grunwald [m 2 ] Os. Nowe Miasto [m 2 ] Wartość uzyskana w stosunku do wartości docelowej [%]

62 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Wskaźnik monitorowania Jednostka Poszczególne lata raportowania realizacji Programu ochrony powietrza Wartość docelowa Wypełniany przez: Powierzchnia użytkowa lokali*, w których wykorzystano alternatywne źródła energii w postaci kolektorów słonecznych lub pomp ciepła, jako źródła uzupełniające, w tym na obszarach: [m 2 ] Prezydent Miasta Leszna Stare Miasto [m 2 ] Zatorze [m 2 ] Os. Grunwald [m 2 ] Os. Nowe Miasto [m 2 ] Wartość uzyskana w stosunku do wartości docelowej [%] 100 * dotyczy tylko lokali, w których wykorzystuje się źródła ciepła na paliwa stałe 61

63 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Cześć II w zakresie emisji punktowej Wskaźnik monitorowania Jednostka Poszczególne lata raportowania realizacji Programu ochrony powietrza Wartość docelowa Wypełniany przez: Emisja pyłu PM10 na jednostkę uzyskanego ciepła - ilość ton PM10 na 1 GJ ze źródeł punktowych: Prezydent Miasta Leszna Miejski Zakład Energetyki Cieplnej w Lesznie kg/gj na poziomie roku 2006 Prezydent Miasta Leszna Sumaryczna wielkość dopuszczalnej emisji pyłu PM10 (wg wydanych pozwoleń) Mg Prezydent Miasta Leszna Sumaryczna wielkość planowanej emisji pyłu PM10 (wg uzyskanych zgłoszeń) Mg Prezydent Miasta Leszna * Efekt ekologiczny działania kompensacyjnego w zakresie pyłu PM10 62

64 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Cześć III w zakresie emisji liniowej Wskaźnik monitorowania Jednostk a Poszczególne lata raportowania realizacji Programu ochrony powietrza Wartość docelowa Wypełniany przez Budowa obwodnicy Zachodniej Leszna - stan zaawansowania prac Ilość zmodernizowanych ulic i odcinków dróg: Ilość przeprowadzonych prac mokrego czyszczenia ulic i odcinków dróg: % 100% 50 km km km km km km km km ilość/rok ilość 24 ilość 24 ilość 24 ilość 24 ilość 24 ilość 24 ilość 24 ilość 24 Prezydent Miasta Leszna Prezydent Miasta Leszna Prezydent Miasta Leszna 63

65 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Cześć IV w pozostałym zakresie Wskaźnik monitorowania Jednostka Poszczególne lata raportowania realizacji Programu ochrony powietrza Wartość docelowa Wypełniany przez: Przeprowadzenie akcji promocyjnych i edukacyjnych ilość ilość Minimum raz w roku Prezydent Miasta Leszna Aktualizacja katastru emisji w zakresie emisji punktowej 0/1* 1 Wdrożenie katastru emisji (elektronicznej bazy danych o emisji) Aktualizacja katastru emisji w zakresie emisji liniowej 0/1* 1 Marszałek Województwa Wielkopolskiego Aktualizacja katastru emisji w zakresie emisji powierzchniowej 0/1* 1 Przekazanie baz danych o emisji do Urzędu Marszałkowskiego 0/1* 1 Prezydent Miasta Leszna * w przypadku wykonania -1 64

66 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI Monitoring Programu ochrony powietrza Monitoring skuteczności realizacji działań naprawczych powinien być poparty modelowaniem matematycznym (np. co 3-5 lat) jako metodą wspomagającą i uzupełniającą techniki pomiarowe. Monitoring skuteczności realizacji działań naprawczych powinien umożliwiać podejmowanie ewentualnych działań korygujących. Zalecenia w zakresie monitorowania i przekazywania danych związanych z realizacją Programu ochrony powietrza Sejmik Województwa Wielkopolskiego zamieszcza w uchwale określającej program ochrony powietrza. Program ochrony powietrza wymaga aktualizacji co 3 lata. Aktualizacja ta, w oparciu o wyniki pomiarów zanieczyszczeń powietrza, dane o zmianach emisji pyłu PM10 oraz informacje o zrealizowanych działaniach naprawczych może wprowadzać korekty rodzajów i wielkości działań naprawczych. 65

67 66

68 CZEŚĆ III - UZASADNIENIE 10 Charakterystyka obszaru objętego Programem ochrony powietrza 10.1 Położenie i ogólna charakterystyka miasta Leszno Miasto Leszno jest miastem na prawach powiatu położonym w zachodniej Polsce, w południowozachodniej części województwa wielkopolskiego. Jest również siedzibą starostwa powiatu leszczyńskiego, który tworzy siedem okolicznych gmin (Święciechowa, Wijewo, Włoszakowice, Lipno, Krzemieniewo, Rydzyna, Osieczna). Leszno zamieszkuje blisko 64 tys. mieszkańców. Miasto zajmuje powierzchnię 31,9 km 2, a średnia gęstość zaludnienia wynosi ok osób/km 2. Lokalizację miasta Leszna przedstawiono na poniższym rysunku. Rysunek 2. Podział administracyjny województwa wielkopolskiego (źródło: Leszno jest miastem średniej wielkości, położonym pomiędzy dwoma dużymi centrami gospodarczymi Poznaniem i Wrocławiem. Jest jednym z niewielu miast w Polsce, które znajduje się w niemal równej odległości (ok. 300 km) od trzech europejskich stolic: Warszawy, Berlina i Pragi. 67

69 Leszno wraz z Kaliszem i Ostrowem Wielkopolskim oraz terenami zlokalizowanymi wokół tych ośrodków miejskich należy do subregionu południowego, jednego z czterech subregionów, jakie wyodrębnia się na obszarze województwa wielkopolskiego, zróżnicowanych pod względem dziejowych uwarunkowań rozwoju społeczno-ekonomicznego, rozmieszczenia zasobów naturalnych i walorów krajobrazowo-przyrodniczych. Wspomniany region posiada charakter rolniczoprzemysłowy, lecz istnieją tu również dobre warunki do rozwoju aktywnego wypoczynku. Sprzyjają temu liczne jeziora w okolicach Leszna, tereny leśne, rezerwaty przyrody. Leszno charakteryzuje się dobrą dostępnością komunikacyjną. Przez miasto przebiegają dwie drogi krajowe: nr 5 łącząca Wybrzeże z Czechami i nr 12 Głogów Jarocin. Leszno to także ważny węzeł kolejowy posiadający regularne połączenia z Poznaniem, Wrocławiem, a także Warszawą. Miasto posiada lotnisko o nawierzchni trawiastej, które umożliwia obsługę samolotów sportowych. Najbliższe porty lotnicze znajdują się w odległym o 70 km Poznaniu i w położonym w odległości 100 km Wrocławiu. Najbliższe przejścia graniczne z Niemcami znajdują się w Lubawce (145 km) i Gubinie (140 km). Leszno leży na Wysoczyźnie Leszczyńskiej, będącej mezoregionem Niziny Południowowielkopolskiej. Leszno leży na wysokości ok m n.p.m Topografia i sposób użytkowania terenu Leszno leży na północnym skraju Wysoczyzny Leszczyńskiej rozciągającej się na pograniczu trzech województw: dolnośląskiego, wielkopolskiego i lubuskiego. Struktura użytkowania funkcjonalno-przestrzennego w mieście przedstawia się następująco: Podział miasta Leszna ze względu na użytkowanie terenu przedstawiono w poniższej tabeli. Tabela 15. Podział miasta Leszna ze względu na użytkowanie terenu Lp. Funkcja terenów Powierzchnia (ha) Powierzchnia obszaru miasta (%) 1 Tereny mieszkaniowe 519,20 16,7 2 Tereny inne zabudowane 204,18 6,4 3 Tereny przemysłowe 127,75 4,0 4 Tereny różne 10,60 0,3 5 Tereny użytkowane rolniczo i odłogowane, łąki 1649,47 51,6 6 Tereny sportu i rekreacji 81,88 2,5 7 Tereny niezagospodarowane 112,86 3,4 8 Tereny kolei i lotnisk 97,31 3,0 9 Tereny wód otwartych 18,58 0,5 10 Infrastruktura Inne tereny komunikacyjne 24,86 0,8 11 Tereny komunikacji drogi 346,78 10,8 68

70 0,78% 0,28% 3,05% 0,14% 0,23% 0,07% tereny zabudowy mieszkaniowej tereny przemysłowe tereny inne zabudowy 16,26% tereny niezabudowane tereny rekreacyjne 4,00% drogi tereny kopalne 37,10% 6,39% lasy łaki 3,53% nieuzytki 2,56% pastwiska grunty orne 10,86% tereny kolejowe 0,60% 0,41% 6,32% 0,19% 7,22% tereny różne inne tereny komunikacyjne grunty pod stawami Wykres 8. Procentowy udział różnych sposobów użytkowania terenu w Lesznie. Zabudowa W Lesznie nie występuje prawny podział administracyjny na dzielnice miejskie i osiedla mieszkaniowe. Nazewnictwo dzielnic i osiedli jest nazewnictwem zwyczajowym, powszechnie używanym przez mieszkańców, wynikającym z pewnych uwarunkowań urbanistycznych i historycznych tych terenów. Układ przestrzenny zabudowy jest wyraźnie podzielony przez linię kolejową Poznań Wrocław, przebiegającą z północy na południe. Po części zachodniej od wspomnianej linii znajduje się niska zabudowa jednorodzinna, na Zatorzu, stanowiącym sypialnię miasta, natomiast po części wschodniej zlokalizowane jest centrum miasta oraz osiedla o intensywnej zabudowie wielorodzinnej. Inne granice, w przestrzennym rozmieszczeniu zabudowy, stanowią drogi, a w szczególności drogi krajowe nr 5 i 12, główne ulice: Dąbrowskiego, 17 Stycznia, Mickiewicza, Fabryczna, Śniadeckich, Krasińskiego, 1Maja, jak również odgałęziające się od połączenia głównego (Poznań Wrocław) linie kolejowe w kierunku Głogowa i Ostrowa Wielkopolskiego. Linia kolejowa w kierunku Ostrowa Wielkopolskiego oddziela wyraźnie dzielnicę Gronowo, znajdującą się w północno-wschodniej części miasta od jego wschodniego obszaru. Teren południowy, zlokalizowany między torami relacji Leszno-Głogów i Leszno-Wrocław jest praktycznie niezagospodarowany pod względem mieszkaniowym. Zabudowę mieszkalną Leszna można podzielić ogólnie na: bloki, domy jednorodzinne oraz kamienice. Zabudowa typu kamienic 2, 3, 4 kondygnacyjnych, dominuje na Starym Mieście i są one objęte ochroną konserwatorską. Wiele z nich pochodzi jeszcze sprzed I wojny światowej. Budynki jednorodzinne zlokalizowane są na Zatorzu, Gronowie, Zaborowie, natomiast bloki na osiedlach: Przyjaźni, Sułkowskiego, Grunwald, Zamenhofa, Rejtana. Ogólnie, najstarsze pod względem struktury wiekowej budynki w Lesznie znajdują się na obszarze wspomnianego centrum miasta oraz Śródmieścia Południowego. Najnowszą część miasta stanowią osiedla: Ostroroga, ul. Francuska, Wieniawa, Na Skarpie. 69

71 Wykres 9. Struktura zasobów mieszkaniowych w Lesznie w 2006 roku. Wśród zasobów mieszkaniowych dominują mieszkania będące własnością osób fizycznych - 43% wszystkich mieszkań oraz spółdzielni mieszkaniowych 40%. Mieszkania osób fizycznych posiadają największą (przeciętną) powierzchnię oraz największą liczbę pomieszczeń. 5 W 2006 r. oddano do użytku 199 mieszkań (o 32 mieszkania więcej niż w roku poprzednim). Najwięcej wybudowano mieszkań w ramach budownictwa indywidualnego 124 mieszkania. W ostatnim roku liczba oddanych do użytku mieszkań wzrosła o 32 mieszkania. Zbudowano jednak mniejsze mieszkania przeciętna powierzchnia wynosiła 129 m 2 (o 38 m 2 mniej niż w 2005 r.) 5 Raport o sytuacji społeczno gospodarczej Leszno 2006 r. 70

72 Wykres 10. Ilość mieszkań oddanych do użytku w latach Obszary zielone i tereny rolne Tereny zieleni pełnią w mieście wiele funkcji m.in.: rekreacyjną, ekologiczną, zdrowotną. Wpływają na złagodzenie uciążliwości życia w obszarach silnie zurbanizowanych, kształtowanie układów urbanistycznych, wprowadzają ład przestrzenny oraz nadają specyficzny i indywidualny charakter miastu. Tereny zielone (łąki, lasy, pastwiska, tereny rolne i inne tereny zielone) na terenie miasta Leszna zajmują około 51% całego obszaru miasta. W Lesznie znajduje się 7 parków : - Park Tysiąclecia - Park przy ul. Estkowskiego - Park przy ul. Grota Roweckiego - Park przy ul. Narutowicza - Park przy placu Kościuszki - Park przy ul Kiepury - Park przy ul. Dworcowej Aleje w mieście zajmują obszar około 11,4 ha i stanowią planty powstałe wzdłuż dawnych ziemnych wałów obronnych. Zieleńce zajmują łącznie powierzchnię 25,2 ha i stanowią pasy zieleni drzew i krzewów wzdłuż ulic, skwerów i trawniki o zróżnicowanej powierzchni od kilku do kilkunastu arów. Na terenie miasta znajduje się około 230 ha lasów. Co stanowi 7,22% powierzchni miasta. Obecnie na terenie Miasta Leszna ochroną prawną, jako pomniki przyrody objęte są trzy obiekty: dąb szypułkowy na Placu Metziga, w wieku 200 lat o obwodzie pnia 480 cm i wys. 24 m, trzy lipy drobnolistne rosnące przy kościele p.w. Świętego Jana. W roku 1999 ich obwody wynosiły 260, 310 i 360 cm, drzewa osiągają wysokość do 21 m, grupowy pomnik przyrody - są to drzewa wchodzące w skład parku przy Placu Kościuszki. 71

73 W mieście występuje szereg obiektów, które mogą być objęte ochroną prawną jako pomniki przyrody (dęby szypułkowe, topola biała, cisy). Rozwiązania komunikacyjne Leszno posiada doskonałe położenie ze względu na usytuowanie w stosunku do szlaków komunikacyjnych, leżąc na skrzyżowaniu międzynarodowych szlaków drogowych i kolejowych łączących Skandynawię z Europą Południową, Warszawą i Berlinem. Przez miasto przebiegają trasy takie jak: - trasa E-261 (5) - droga krajowa nr 12 Głogów - Jarocin Na obrzeżach miasta znajduje się lotnisko sportowe (Strzyżewice) stwarzając dogodne warunki dla rozwoju sportów szybowcowych. Obecna funkcja lotniska sprowadza się praktycznie do działalności sportowo usługowej, oraz po odpowiedniej modernizacji pełnienia funkcji uzupełniającej dla sieci lotnisk regionalnych,. Obecny zarządca, Centralna Szkoła Szybowcowa, czyni starania o włączenie lotniska w Lesznie do ruchu międzynarodowego. Sieć drogowych powiązań krajowych i wojewódzkich tworzą drogi: - DK 5; Świecie Lubawka (granica państwa) - DW 432; Leszno - Września - DK 12; Łęknica (granica państwa) Chełm- Dorohusk (granica państwa) - DW 323; Leszno - Studzionki - DP (kier. Święciechowa) - DP (kier. Wilkowice) Ogólna długość dróg w Lesznie wynosi 159,2 km, z tego: na drogi krajowe przypada 13,3 km na drogi wojewódzkie 6,3 km na drogi powiatowe 45,1 km na drogi gminne 94,5 km Leszno posiada korzystne powiązania z układem dróg zewnętrznych. Główny ruch tranzytowy jest prowadzony drogą nr 5 na kierunku południowy wschód północ, a na kierunku wschód zachód przejmuje go droga nr 12. Sieć wewnątrzmiejska jest częściowo, do czasu realizacji układu docelowego, dociążona ruchem tranzytowym, oraz ruchem docelowo źródłowym do/z miasta, związanym z podróżami, których cele są realizowane w mieście, w większości z gmin sąsiednich. Geometryczny model sieci drogowej Leszna został przedstawiony na poniższym rysunku. 72

74 Rysunek 3 Układ drogowy miasta Leszna (źródło: Studium transportowe dla Leszna) Podstawową rolę w transporcie kolejowym pełni dworzec Leszno Dworzec Główny. Przez miasto przebiega linia kolejowa E 59, zaliczana do układu AGC, czyli głównych międzynarodowych linii kolejowych objętych umowami międzynarodowymi (Genewa, 31maj,1985 rok). Z Leszna, od połączenia głównego, odgałęziają się linie kolejowe w kierunku Głogowa oraz Ostrowa Wielkopolskiego, które obsługują potrzeby lokalne. Średnio dziennie Leszno Dworzec Główny obsługuje ok osób. 73

75 10.3 Warunki klimatyczne i parametry meteorologiczne wpływające na jakość powietrza i wyniki modelowania Istotny wpływ na poziom stężenia pyłu mają warunki meteorologiczne. Od warunków meteorologicznych zależy: emisja pyłu pierwotnego (temperatura powierza, prędkość wiatru, natężenie promieniowania słonecznego, wilgotność), emisja zanieczyszczeń gazowych, z których w atmosferze formuje się pył wtórny (temperatura powietrza, prędkość wiatru, natężenie promieniowania słonecznego, wilgotność), intensywność rozpraszania zanieczyszczeń w atmosferze (prędkość i kierunek wiatru, stan równowagi atmosfery, wysokość warstwy mieszania), pochłanianie przez podłoże, przemiany i wymywanie zanieczyszczeń atmosfery (opady atmosferyczne, wilgotność, temperatura, natężenie promieniowania słonecznego), transport zanieczyszczonych mas powietrza (zanieczyszczenia wtórne i pierwotne) znad innych obszarów ze źródłami emisji (kierunek i prędkość wiatru w warstwie mieszania, opady, natężenie promieniowania słonecznego), unos pyłu z zapylonych bądź nieutwardzonych powierzchni, w tym wtórny unos pyłów osiadłych wcześniej (prędkość wiatru, wilgotność powietrza i podłoża, stan równowagi atmosfery). Miasto Leszno położone jest w strefie ścierania się wpływu łagodnego klimatu oceanicznego (od zachodu) i klimatu kontynentalnego (od wschodu). Ta przejściowość sprawia, że obserwujemy duże wahania stanów pogody. W ciągu całego roku zdecydowanie dominują kierunki wiatrów zachodnich (52%) oraz mały procent wiatrów północnych i południowych. Opady są bardzo małe - średnia roczna suma opadów wynosi mm, przy czym najwięcej opadów występuje w miesiącach letnich. Szczególnymi cechami klimatu są małe opady w okresie zimowym, posuchy i susze w początkowym okresie wegetacji oraz czasami ulewne okresy wyrównujące roczną sumę opadów. Pewne zmiany klimatyczne można zaobserwować na samym terenie miasta, którego część północna i północno-wschodnia ma korzystniejsze warunki termiczne i wilgotnościowe, co wiąże się ze zróżnicowaniem gleb występujących w tym rejonie. Obszary występowania gleb piaszczystych charakteryzują się nieco wyższymi temperaturami maksymalnymi niż pozostałe tereny. Część południowa natomiast charakteryzuje się gorszymi warunkami mikroklimatu - wysoką wilgotnością, zastoiskami chłodnego powietrza, gęstymi mgłami. Temperatura Średnia roczna temperatura powietrza w Lesznie jest niższa od średniej dla całego kraju i wynosi 9,5 C. (Średnia krajowa wynosi 10,5 C). Średnia temperatura okresu letniego to 18,5 o C, a zimowego - 5,0 o C. Najcieplejszym miesiącem roku 2006 r. był lipiec ze średnią temperaturą 24,3 C, a najchłodniejszym styczeń (średnia temperatura 6,2 C). 74

76 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim UZASADNIENIE 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0-5,0-10,0 Rozkład temperatur w Lesznie w 2006 r. Serie1 Rysunek 4 Rozkład temperatur miesięcznych w Lesznie w 2006 r. Obok wiatru, temperatura jest najważniejszym czynnikiem pogodowym wpływającym na zanieczyszczenie powietrza. Spadek temperatury powoduje zwiększenie emisji zanieczyszczeń przez większe zapotrzebowanie na ciepło, a co za tym idzie większe zużycie paliwa. Dlatego też przekroczenia występują w okresie jesienno-zimowym, kiedy temperatura powietrza spada. Jakość powietrza wyraźnie poprawia się w miesiącach letnich wraz ze wzrostem temperatury. W Lesznie zimy są chłodne, ale niezbyt długie. Ilość dni z przymrozkami w 2006 r. wynosiła 69, a najniższa temperatura wystąpiła w styczniu (-20,7 o C). Długość okresu wegetacyjnego w Lesznie (ze średnią temperaturą dobową powyżej 5 o C) waha się od 200 do 210 dni. Wiatry Kierunek wiatru i jego prędkość ma decydujący wpływ na sposób dyspersji zanieczyszczeń. Prędkość wiatru wpływa na czas pozostawania zanieczyszczeń w pobliżu źródeł emisji, czas transportu zanieczyszczeń z innych obszarów emisyjnych, wielkość emisji wtórnej niezorganizowanej. Na terenie Leszna przeważają wiatry z sektora zachodniego (południowo-zachodnie, zachodnie) oraz południowego, a w zimie obserwowane są również wiatry z sektora wschodniego. Średnia prędkość wiatru w mieście to 3,5 m/s. Praktycznie nie ma dni bezwietrznych, co ma duże znaczenie dla przewietrzania miasta. Wymagane do obliczeń rozprzestrzeniania zanieczyszczeń na potrzeby programu ochrony powietrza modele wymagają zastosowania sekwencyjnego (tj. godzina po godzinie ) zestawu danych meteorologicznych obejmujących: temperaturę, prędkość i kierunek wiatru oraz zachmurzenie lub nasłonecznienie. 75

77 Rysunek 5. Róża wiatrów dla Leszna Opady Małe ilości opadów źle wpływają na stan jakości powietrza, ograniczając w znacznym stopniu proces wymywania zanieczyszczeń. Duże znaczenie dla rozprzestrzeniania zanieczyszczeń ma również występowanie mgieł. Opady są bardzo małe - średnia roczna suma opadów wynosi mm, przy czym najwięcej opadów występuje w miesiącach letnich (lipiec 77 i sierpień 66 mm) najmniej w zimowych i wczesnowiosennych. Pokrywa śnieżna na tym obszarze występuje stosunkowo krótko, tylko 53 dni w roku. Szczególnymi cechami klimatu są małe opady w okresie zimowym, posuchy i susze w początkowym okresie wegetacji oraz czasami ulewne okresy wyrównujące roczną sumę opadów. Na okres wegetacyjny przypada 60-70% rocznych opadów. Okres wegetacji trwa średnio około 220 dni. Należy do jednych z najdłuższych w Polsce. Usłonecznienie i zachmurzenie Najmniejsze miesięczne średnie dobowe usłonecznienie obserwowane jest w miesiącach zimowych, największe w miesiącach letnich, co związane jest z długością dnia. Przekłada się to na stan jakości powietrza. Okres letni z dużą ilością dni słonecznych sprzyja konwekcji, której występowanie 76

78 zapewnia lepszą jakość powietrza. Leszno jest miastem, które charakteryzuje małe zachmurzenie. Wartości średnie roczne wahają się od 2,6 3 (w 11- stopniowej skali pokrycia nieba). Usłonecznienie względne najwyższe wartości osiąga w sierpniu i we wrześniu (od 48 do 50 %), zaś najniższe w styczniu i w listopadzie (22 %). Warunki pogodowe, w których jakość powietrza ulega pogorszeniu: niskie temperatury, a zwłaszcza spadek temperatury poniżej 0 C, z czym związana jest większa emisja na skutek wzmożonego zapotrzebowania na ciepło, tworzenie się układów wyżowych o słabym gradiencie ciśnienia, z którymi związane są okresy bezwietrzne lub o małych prędkościach wiatrów (brak przewietrzania miasta), dni z mgłą, wskazujące często na przyziemną inwersję temperatury, hamującą dyspersję zanieczyszczeń (występujące najczęściej w okresie jesienno-zimowym), okresy następujących po sobie kilku, a nawet kilkunastu dni bez opadów (brak wymywania zanieczyszczeń). Warunki pogodowe, w których jakość powierza ulega polepszeniu: duże prędkości wiatrów (lepsze przewietrzanie), dni z opadem, co zapewnia oczyszczanie powietrza (wymywanie zanieczyszczeń), dni ciepłe, słoneczne, sprzyjające powstawaniu pionowych prądów powietrza (konwekcja), zapewniając wynoszenie zanieczyszczeń Dane demograficzne i ich wpływ na jakość powietrza Wg GUS, Leszno (stan na 31 XII 2006 r.) zamieszkiwało mieszkańców. Struktura wiekowa mieszkańców przedstawia się następująco: wiek przedprodukcyjny (do 18 roku życia) tys. (16 %) osób, wiek produkcyjny (18 59 kobiety, mężczyźni) (70 %) osób, wiek poprodukcyjny (60/65 lat i więcej) (14 %) osób. Powiat grodzki Leszno należy do grupy średnio zaludnionych miast. Gęstość zaludnienia w mieście to ok osób/km 2. Największy odsetek ludności znajduje się w wieku produkcyjnym. Udział ludności w wieku przedprodukcyjnym i poprodukcyjnym kształtuje się na zbliżonym poziomie ok. 15%. W populacji nieznacznie przeważają kobiety stanowiąc ok. 52 % ludności miasta. Największą gęstością zaludnienia charakteryzują się osiedla o zabudowie wielorodzinnej, np. Nowe Miasto, Os. Sułkowskiego, Os. Grunwald, najmniejszą zaś osiedla domków jednorodzinnych, np. Grzybowo, Gronowo. W poniższej tabeli zestawiono dane o ilości mieszkańców Leszna. Tabela 16. Ludność i gęstość zaludnienia w Lesznie (rok 2006). Powiat Grodzki Leszno: ludność powierzchnia gęstość zaludnienia [km 2 ] [osób/km 2 ] ogółem , mężczyźni kobiety

79 Przyrost naturalny wykazywał pewną stabilizację i kształtował się na poziomie ok. 100 osób. Od 2004 roku jednak spada, przez trzy ostatnie lata o 47 osób. W Wielkopolsce przyrost naturalny, podobnie jak w Lesznie był dodatni (1 277 osób). W 2006 r. liczba urodzeń przewyższyła o liczbę zgonów. W przeliczeniu na 1000 mieszkańców przyrost naturalny w Lesznie wynosił na koniec 2006 r. 1,04. Dla Wielkopolski wskaźnik był wyższy i kształtował się na poziomie 1,65 (Polska 0,10 ). Według prognoz liczba ludności Leszna miała zacząć spadać dopiero od 2015 r. Główną przyczyną ubytku ludności była emigracja Leszczynian za granicę ( otwarcie rynków pracy dla Polaków po wejściu do UE) Prognozę wg GUS zamieszczono na poniższym rysunku. Wykres 11. Prognoza ludności Leszna (dane GUS) Wpływ planów zagospodarowania przestrzennego obszaru na aspekty związane z jakością powietrza Na sposób zagospodarowania przestrzennego miasta Leszna mają wpływ ograniczenia wynikające z planów zagospodarowania przestrzennego. Miasto Leszno od roku 2000 jest objęte Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego, zatwierdzonym uchwałą nr XIX/210/2000 Rady Miejskiej Leszna z dnia 9 marca 2000 r. W roku 2006 została wprowadzona, na mocy uchwały nr XXXVIII/476/2006 Rady Miejskiej Leszna z dnia 29 marca 2006 roku, zmiana studium, w rejonie ulicy Okrężnej, Alei Konstytucji 3 Maja i torów PKP. W 2006 roku obowiązywały 42 miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego. Na dzień dzisiejszy (stan na r.) istnieją 44 obowiązujące i aktualne miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, które obowiązują na ok. 19% terenów Leszna. Dziesięć planów są w trakcie opracowania. Uchwalono również 2 zmiany studium uwarunkować zagospodarowania przestrzennego terenu, a kolejnych 5 jest w opracowaniu. Po ich ewentualnym uchwaleniu ww. planów odsetek obszarów miasta objętych miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego wyniesie około 52 %. Kierunki zagospodarowania przestrzennego określone w Studium podporządkowane są rozwiązywaniu problemów bieżących i tworzeniu warunków sprzyjających rozwojowi miasta Leszna. 78

80 Do problemów bieżących należą: a) porządkowanie systemu transportowego miasta, w tym ograniczenie ruchu tranzytowego, b) porządkowanie zabudowy obszaru śródmiejskiego, c) integracja części wschodniej i części zachodniej miasta, rozdzielonych barierą terenów kolejowych i przemysłowych, d) zaczynająca się pojawiać nadmierna dekoncentracja zabudowy, przede wszystkim mieszkaniowej, e) wzbogacenie terenów mieszkaniowych odseparowanych od śródmieścia o własne zespoły usługowe oraz podstawowe elementy infrastruktury technicznej i komunikacyjnej, f) wykorzystanie na cele nierolnicze terenów użytkowanych rolniczo (lub tylko formalnie rolniczych). Określono w studium strefy funkcjonalne o określonym dominującym przeznaczeniu z wykluczeniami określającymi charakter strefy: STREFA I - Centrum, intensywnej, zwartej zabudowy usługowej z uzupełniającą zabudową mieszkaniową w pierzejach ulicznych (ulic i placów). Obszar koncentracji obiektów ponadmiejskich i ogólnomiejskich administracji publicznej, banków, instytucji ubezpieczeniowych, hoteli, obiektów kultury, handlu, rozrywki. STREFA II - mieszkaniowo - usługowa, intensywnej zabudowy z dominacją zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, uzupełniona terenami ogólnie dostępnej zieleni urządzonej. STREFA III - mieszkaniowo - usługowa o zabudowie średnio intensywnej i ekstensywnej, z dominacją zabudowy mieszkaniowej niskiej (do trzech kondygnacji) w zespołach. STREFA IV - nauki, przede wszystkim obiekty edukacji na poziomie wyższym, obiekty nauki samodzielne i powiązane z produkcją wysokich technologii (techno-parki), zabudowa mieszkaniowa związana z nauką i edukacją oraz zabudowa mieszkaniowa powszechnie dostępna (obszar zorganizowanej działalności inwestycyjnej ) STREFA V - turystyki i rekreacji o zasięgu ponadmiejskim, z dopuszczeniem zabudowy mieszkaniowej ekstensywnej jednorodzinnej na dużych działkach (pow m 2 ) STREFA VI - produkcyjno usługowo techniczna przeznaczona na lokowanie obiektów produkcyjnych, baz, składów, magazynów, handlu hurtowego i innych obiektów handlowych (przede wszystkim terenochłonnych), terminali, obiektów technicznej obsługi miasta, uciążliwego rzemiosła. STREFA VII - czasowego użytkowania rolniczego, do sukcesywnego przekształcania na cele nierolnicze, nie określane w Studium. STREFA VIII - trwałego użytkowania rolniczego (przez okres gwarantujący opłacalność produkcji rolnej z przeznaczeniem na rynek, to jest co najmniej 10 lat) Studium zakłada wykluczenia związane z ochroną środowiska: Obszarami chronionymi wyłączonymi z zabudowy są: - ekosystemy leśne (lasy ochronne), - ekosystemy wodne, łąkowe i bagienne, - pomniki przyrody: dąb szypułkowy na Placu dr Metziga oraz trzy lipy drobnolistne przy kościele Świętego Jana. Innymi zaleceniami w zakresie ochrony środowiska są: 79

81 wprowadzenie zieleni izolacyjnej przy głównych szlakach komunikacyjnych i wokół terenów przemysłowych, rekultywacja i wprowadzenie zieleni (co najmniej niskiej) na terenach nieczynnych poletek irygacyjnych; ich wykorzystanie gospodarcze wymaga każdorazowo uzgodnienia z właściwym Inspektorem Sanitarnym, sukcesywne zmniejszanie liczby obiektów zaopatrywanych w ciepło ze źródeł opalanych paliwem stałym na rzecz zaopatrywanych z ciepłowni miejskiej lub opalanych gazem, ograniczenie w części wschodniej miasta zabudowy wysokiej i zabudowy o dużej intensywności (zalecane parametry: maksymalna intensywność - 0,6, maksymalna powierzchnia zabudowy działki - 35%, minimalna powierzchnia działki pokryta zielenią 50%), objęcie ochroną prawną przez ustanowienie zespołu przyrodniczo krajobrazowego terenów pomiędzy ulicami: Narutowicza, Mickiewicza, Aleja Słowackiego oraz uporządkowanie i ochrona zieleni na Placu Kościuszki i w Alei Słowackiego (podstawa prawna utworzenia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego: art. 44 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, Dz. U. Nr 92/2004 r., poz. 880, z późniejszymi zmianami). Pociąga to za sobą konieczność sporządzenia dla tego terenu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W zakresie systemu transportowego w mieście Leszno Studium zakłada poprawę funkcjonowania i przygotowanie do przyszłych zadań układu podstawowego sieci drogowo ulicznej która dokonana zostanie poprzez: a) Budowę obwodnicy klasy ekspresowej (S) na kierunku Poznań Wrocław, z uwzględnieniem: ochrony obiektów specjalnie chronionych (szpital i zabudowa mieszkaniowa), oraz stref ujęcia wody, ochrony terenów leśnych (co wymaga pozostawienia stosunkowo szerokiego pasa tych terenów po zachodniej stronie projektowanej obwodnicy), oraz swobodnego dojścia z terenów miasta do terenów leśnych położonych poza obwodnicą, stanowiących miejskie tereny rekreacyjno sportowe częstego użytkowania, b) Modernizacje trasy W-Z w centrum miasta (budowa ulicy dwuprzestrzennej w ciągu ulicy Jana Pawła II) [zadanie zostało zrealizowane]. c) Budowę dwóch przejazdów bezkolizyjnych przez tory kolejowe (północny i południowy), d) Budowę bezkolizyjnego (podziemnego) przejścia pomiędzy dworcem PKS a Dworcem PKP (tzw. przejście bezpośrednie), e) Uporządkowanie układu ulic lokalnych na terenach peryferyjnych, przede wszystkim mieszkaniowych (np. Zatorze) poszerzanie, dobudowa chodników, ulepszanie nawierzchni, W ramach zmian w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Leszna wprowadzonych uchwałą nr XXXVIII/476/2006 z 29 czerwca 2006 r. w rejonie ulic Okrężnej, Alei Konstytucji 3 Maja i torów PKP wprowadzono zmiany w zakresie zasad ochrony środowiska i jego zasobów. Zmiany zakładają, że tereny obiektów przemysłowych, składów i magazynów oraz zabudowy usługowej powinny być zagospodarowane zielenią, tak aby minimalizować uciążliwości pochodzące z tych obszarów, ale również poprawić walory krajobrazowe. Zieleń powinna być wkomponowana w kompleksy budynków tak by zasłaniała mało estetyczne hale i obiekty usługowe, nasadzenia drzew i ciągów zarośli z krzewami stworzą nowe korytarze, podniosą odporność systemu na degradacje, a także poprawią wygląd estetyczny tej części miasta. Dla nowych inwestycji należy zapewnić wykonanie sieci komunikacyjnej i pełnego uzbrojenia w podstawową sieć infrastruktury technicznej, jak: a) wodociąg, b) kanalizacja sanitarna, c) kanalizacja deszczowa, d) sieć energetyczna skablowana, podziemna, e) sieć telefoniczna skablowana, podziemna, 80

82 f) sieć gazowa, g) urządzenia melioracyjne, powiązaną z istniejącym systemem miejskim. Zmiana w studium wprowadzona uchwałą XIX/215/2008 Rady Miejskiej Leszna z dnia 21 lutego 2008 r. zakłada zmiany w zagospodarowaniu przestrzennym dla obszaru w rejonie ul. Wilkowieckiej, Poznańskiej, Fabrycznej, Zacisze i torów PKP w Lesznie. Zmiana zakłada preferencje we wspomnianym obszarze w zakresie zaopatrzenia w ciepło istniejących i projektowanych obiektów z miejskiej sieci cieplnej, z dopuszczeniem wykorzystania źródeł grzewczych na paliwo gazowe i płynne pod warunkiem nie przekraczania dopuszczalnych norm emisyjnych. Tereny przeznaczone pod produkcję, składy i magazyny oraz zabudowę usługową powinny zostać zagospodarowane zielenią, tak by zminimalizować uciążliwości pochodzące z tych obszarów oraz poprawić walory krajobrazowe, Projektowane zakłady produkcyjne, bazy i składy należy otaczać szpalerami zieleni izolacyjnej, podkreślającymi strukturę przestrzenną oraz podziały funkcjonalne i własnościowe; należy zastosować rozwiązania wykluczające negatywny wpływ nowo projektowanych obiektów na zabudowę mieszkalną, w szczególności dotyczące ograniczenia emisji zanieczyszczeń i hałasu, należy w maksymalnym stopniu zachować istniejące wartościowe zadrzewienia. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego w rejonie ul. Okrężnej, Alei Konstytucji 3 Maja i torów PKP w Lesznie zakłada w ustaleniach odnośnie ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu kulturowego: - zagospodarować zielenią tereny obiektów produkcyjnych, składów i magazynów tak aby zminimalizować uciążliwości pochodzące z tych obszarów oraz poprawić walory krajobrazowe, - zakazuje się przechowywania na wolnym powietrzu materiałów powodujących wtórne pylenie, - zaleca się aby energia cieplna pochodziła z ekologicznych paliw w celu zminimalizowania emisji zanieczyszczeń, - na terenie objętym planem obowiązuje zakaz lokalizacji zakładów stwarzających możliwość wystąpienia poważnych awarii przemysłowych, Ustalenia w zakresie zasad modernizacji, rozbudowy i budowy systemów infrastruktury technicznej zakazują stosowania do celów grzewczych paliw wysokoemisyjnych, zalecając opalanie gazem i innymi paliwami niskoemisyjnymi na obszarze objętym planem. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego w rejonie ulic Święciechowskiej i Krzyckiego zakłada w przypadku nowo projektowanych indywidualnych kotłowni użycie jako czynnika grzewczego systemów ekologicznych spełniających rygory norm ochrony środowiska Obiekty i obszary chronione Na terenie miasta Leszno nie występują obszary ochrony uzdrowiskowej oraz obszary parków narodowych, dla których określone są zaostrzone standardy jakości powietrza. Jedyne, istniejące w granicach miasta, formy ochrony przyrody to 3 pomniki przyrody: 200-letni dąb szypułkowy na Placu Metziga, trzy lipy drobnolistne przy kościele Świętego Jana, grupowy pomnik przyrody - drzewa wchodzące w skład parku na Placu Kościuszki. Poza granicami Leszna, najbliżej położone formy ochrony przyrody to obszary chronionego krajobrazu: a) od strony wschodniej obszar Krzywińsko-Osiecki, obejmujący Pojezierze Krzywińskie, 81

83 Pojezierze Dolskie, dolinę Rowu Polskiego, Rowu Śląskiego i kanału Obry. W skład tego rozległego obszaru wchodzą liczne jeziora, urozmaicona rzeźba terenu oraz doliny wypełnione łąkami i zadrzewieniami; Wysoka lesistość obszaru (40 %), bogactwo form rzeźby polodowcowej, zadrzewienia stanowią o dużej atrakcyjności turystyczno-krajoznawczej tego terenu od strony północnej, na terenie powiatu leszczyńskiego i kościańskiego Kompleks Leśny Śmigiel Święciechowa wraz z rezerwatami: Ostoja Żółwia Błotnego Dolinka Czerwona Wieś, Jest to jeden z najcenniejszych pod względem przyrodniczym i krajobrazowym obszar rejonu leszczyńskiego zwłaszcza w części położonej w okolicy Błotkowa i Smyczyny, gdzie rzeka Samica, posiadająca w tym rejonie wody I klasy czystości, płynie licznymi meandrami pośród łąk i lasów b) W odległości ok. 30 km na północny zachód od Leszna, na obszarze gmin Przemęt, Włoszakowice, Wijewo i Wschowa, znajduje się Przemęcki Park Krajobrazowy, którego celem powstania jest ochrona jednego z najciekawszych obszarów polodowcowych Wielkopolski oraz związanych z tym krajobrazem zespołów leśno łąkowo jeziornych. Występujące tu piaszczyste gleby są powodem ekstensywnego rolnictwa oraz dość wysokiego 38 procentowego wskaźnika lesistości. W parku wydzielono następujące rezerwaty: Torfowisko nad Jeziorem Świętym, Jezioro Trzebidzkie, Wyspa Konwaliowa. c) Park Krajobrazowy im. D. Chłapowskiego o powierzchni ha położony jest na obszarze gmin: Kościan, Krzywiń, Czempiń i Śrem. Celem powołania parku jest ochrona dziewiętnastowiecznego zabytku kultury materialnej, jakim są śródpolne zadrzewienia pasowe, będące wzorcowym przykładem kształtowania krajobrazu rolniczego pozbawionego drzewostanów leśnych (lasy zajmują około 13 % parku). W zadrzewieniach dominuje robinia biała z domieszką dębu, modrzewia, topoli, świerka i sosny. Ponadto na obszarze powiatu leszczyńskiego, okalającego miasto Leszno, zostały wyznaczone następujące obszary ochrony NATURA 2000: PLH Zachodnie Pojezierze Krzywińskie, PLH Jezioro Brenno, PLB Zbiornik Wonieść, PLB Pojezierze Sławskie. Rezerwaty przyrody są jedną z najwyższych form ochrony przyrody. W rejonie Leszna występuje 11 rezerwatów przyrody. Z tej liczby tylko jeden z rezerwatów jest objęty ochroną ścisłą, pozostałe to rezerwaty o ochronie częściowej. Ze względu na główny przedmiot i cel ochrony są to następujące kategorie rezerwatów: 1 rezerwat krajobrazowy (Wyspa Konwaliowa), 5 rezerwatów leśnych (Czerwona Wieś, Dębno, Pępowo, Bodzewko, Czerwona Róża), rezerwaty torfowiskowe (Torfowisko nad Jeziorem Świętym, Torfowisko Źródliskowe w Gostyniu Starym), 1 rezerwat florystyczny (Dolinka - gmina Lipno), rezerwaty faunistyczne (Ostoja żółwia błotnego gmina Osieczna, Jezioro Trzebidzkie). 82

84 Perspektywicznie planowane jest utworzenie dalszych 7 rezerwatów w subregionie Miasta Leszna. Największym z rezerwatów jest rezerwat faunistyczny Jezioro Trzebidzkie w gminie Przemęt o pow. 92,50 ha. Rezerwat obejmuje jezioro Trzebidzkie wraz z rozległymi trzcinowiskami oraz drzewostanami o charakterze zbliżonym do naturalnego (sosnowo-bukowymi i grabowobukowymi). Celem utworzenia rezerwatu jest ochrona miejsc lęgowych rzadkich gatunków ptaków głównie wodnych. Rezerwat znajduje się w miejscowości Trzebidza koło Bucza w gminie Przemęt. Następnym pod względem wielkości powierzchni jest rezerwat Wyspa Konwaliowa o pow. 22,00 ha. Jest to wyspa na Jeziorze Radomierskim koło wsi Olejnica w pobliżu leśniczówki Przemęt, gmina Przemęt. Wyspa porośnięta jest świetlistą dąbrową z domieszką sosny w wieku około 200 lat z łanami konwalii majowej. Rezerwaty położone najbliżej Miasta Leszna to: Dolinka i Ostoja żółwia błotnego. Rezerwat przyrody Dolinka o pow. 1,77 ha obejmuje ochroną stanowisko pełnika europejskiego wraz z podmokłą łąką i przepływającym przez nią rowem. Rezerwat znajduje się we wsi Goniembice gmina Lipno. Rezerwat faunistyczny Ostoja żółwia błotnego o pow. 4,42 ha obejmuje ochroną stanowisko żółwia błotnego, którym jest niewielki bagnisty staw i fragment lasu mieszanego. Znajduje się w leśnictwie Drzeczkowo w pobliżu wsi Witosław, gmina Osieczna. Rezerwaty leśne Czerwona Wieś o pow. 2,80 ha utworzony dla ochrony naturalnego stanowiska jałowca pospolitego. Położony jest w pobliżu leśniczówki Jurkowo pomiędzy wsią Zgliniec a Czerwona Wieś, gmina Krzywiń, Dębno o pow. 7,69 ha obejmuje ochroną starodrzew o charakterze naturalnym w wieku lat. Występuje koło wsi Zgliniec, gmina Rawicz, Pępowo o pow. 11,53 ha chroni fragment lasu mieszanego. Występuje w leśnictwie Dobrapomoc w pobliżu wsi Siedlec, gmina Pępowo, Czerwona Róża o pow. 4,93 ha. Chroni las świeży z modrzewiem europejskim naturalnego pochodzenia w wieku 130 lat. Znajduje się w leśnictwie Dobrapomoc w pobliżu wsi Siedlec, gmina Pępowo, Bodzewko o pow. 1,10 ha chroni drzewostan lipowy naturalnego pochodzenia. Znajduje się w leśnictwie Siedlec koło wsi Bodzewko i Szelejewo gmina Piaski. Rezerwaty torfowiskowe Torfowisko nad Jeziorem Świętym o pow. 7,59 ha jest rezerwatem objętym ścisłą ochroną. Obejmuje ochroną niewielkie jeziorko z okalającym go torfowiskiem przejściowym i drzewostanem sosnowym. Występuje w leśnictwie Olejnica w pobliżu wsi Olejnica, gmina Przemęt, Torfowisko Źródliskowe w Gostyniu Starym o pow. 3,58 ha obejmuje ochroną fragment łąki z reliktowymi gatunkami roślin glacjalnych i wapiennolubnych. Znajduje się przy drodze Gostyń Stary - Stankowo, gmina Gostyń. Rezerwaty projektowane Jaworowy Jar o pow. 6,00 ha obejmie ochroną las klonowo-lipowy z urozmaiconą rzeźbą terenu. Znajduje się na Przysiółku Stanisławówka koło Osiecznej. Kwaśna Dąbrowa o pow. 190,00 ha obejmuje ochroną stanowisko kwaśnej dąbrowy. Znajduje się koło 83

85 osady Mścigniew w pobliżu Włoszakowic, powiat leszczyński, Las lipowy o pow. 30,00 ha i Lipy leszczyńskie o pow. 20,50 ha obejmują ochroną naturalne stanowiska lipy drobnolistnej. Znajdują się w leśnictwie Przybyszewo w pobliżu wsi Lasocice i Długie Stare, gmina Święciechowa, Zbiornik Wonieść o pow. 919,00 ha obejmuje ochroną zbiornik retencyjny z bogatą awifauną. Występują tu 232 gatunki ptaków. Znajduje się na pograniczu gmin: Osieczna, Krzywiń, Śmigiel, Rów Wyskoć o pow. 185,00 ha obejmuje ochroną dolinkę Rowu Wyskoć. Znajduje się pomiędzy wsiami Zbęchy i Rąbiń w gminie Krzywiń Inne powiązane z jakością powietrza problemy społeczno-gospodarcze w obszarze Problemy ochrony środowiska w Lesznie koncentrują wokół kilku spraw: Hałas Za najbardziej dokuczliwy uznaje się hałas komunikacyjny. Jest on również głównym źródłem zakłóceń klimatu akustycznego. Poziom hałasu komunikacyjnego zależy od wielu czynników. Bezpośrednio zależy od: natężenia ruchu, prędkości przejeżdżających pojazdów, stanu technicznego pojazdów poruszających się po drodze, rodzaju i stanu nawierzchni drogi. Dodatkowym czynnikiem wpływającym na poziom hałasu jest rodzaj otaczającej drogę zabudowy. Przez Leszno przebiegają drogi krajowe (nr 5 oraz 12) oraz wojewódzkie (nr 432 i 323). Kontrole w zakresie emisji hałasu w żadnym z zakładów na terenie miasta nie stwierdziły przekroczenia dopuszczalnego poziomu. Pomiary akustyczne prowadzone w 2006 r. na ul. 17 Stycznia nie wykazały znaczącego przekroczenia wartości progowej Gospodarka odpadami W granicach miasta Leszna nie znajduje się użytkowane składowisko odpadów komunalnych. W Lesznie w 2006 roku wytworzono 36,2 tys. t odpadów z czego tylko 7,4 tys. t zostało zdeponowanych na składowisku (dane GUS za 2006 r.). Najbliższe eksploatowane składowisko odpadów znajduje się w Gminie Osieczna w miejscowości Trzebania. 84

86 11 Charakterystyka techniczna i ekologiczna instalacji, urządzeń i rodzajów powszechnego korzystania ze środowiska, które mają największy wpływ na poziomy substancji w powietrzu, sposoby zmniejszenia ich szkodliwego działania Powiat grodzki Leszno nie jest silnie uprzemysłowiony. Głównymi jednostkami na terenie Leszna, które w ramach swojej działalności powodują emisję zanieczyszczeń do powietrza są ciepłownie. Istotnymi elementami mającymi wpływ na jakość powietrza jest również: emisja z sektora gospodarki komunalnej, emisja komunikacyjna. Na obszarze Leszna, gdzie na wielkość emisji wpływają zarówno zakłady przemysłowe (głównie energetyka), jak i komunikacja czy indywidualne źródła ciepła, każdy z elementów należy rozpatrywać i analizować osobno. W niniejszym opracowaniu emisje pyłu z zakładów przemysłowych (instalacji) traktowane są jako źródła punktowe. Stosowane procesy technologiczne, różnorodność jakościowa stosowanych paliw oraz stosowane urządzenia mające na celu ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko poprzez redukcję emisji zanieczyszczeń stanowią kluczowe elementy wymagające analizy przy dokonywaniu charakterystyki instalacji. Inwentaryzacją emisji objęto zarówno źródła emisji jak i emitory. Źródła emisji są to miejsca powstawania zanieczyszczeń, emitory to miejsca wprowadzania zanieczyszczeń do powietrza. Emisja powstała w źródłach emisji do powietrza odprowadzana jest przez emitory. Poniżej przedstawiono opis głównych rodzajów źródeł emisji i odpowiadające im typy emitorów. Tabela 17. Rodzaje źródeł emisji i typy emitorów. źródła opis źródeł emitory opis emitorów źródła technologiczne oraz spalania energetycznego punktowe kotły i piece emitory punktowe głównie emitory punktowe, pionowe otwarte lub zadaszone (tzw. kominy) źródła powierzchniowe obszary o rozproszonej jednorodnej emisji- niska emisji + małe drogi emitory powierzchniowe siatka prostokątna obejmująca dany obszar źródła liniowe drogi emitory liniowe podział drogi na mniejsze proste odcinki 11.1 Charakterystyka techniczno-ekologiczna punktowych źródeł emisji Emisja zanieczyszczeń pyłowych ze źródeł przemysłowych zależy w największym stopniu od stosowanego procesu technologicznego oraz rodzaju i jakości urządzeń ograniczających tę emisję do środowiska. Decydującymi czynnikami, jeśli chodzi o stopień uciążliwości dla otoczenia, jest 85

87 oczywiście wielkość, poziom nowoczesności, stan techniczny oraz lokalizacja źródeł emisji. Energetyka zawodowa jest dziedziną przemysłu najbardziej wpływającą na wielkość emisji pyłu w mieście. W Lesznie źródła energetyczne dominują zdecydowanie nad źródłami technologicznymi, jeśli chodzi o źródła emisji punktowej. Charakterystyka instalacji powodujących emisję zanieczyszczeń pyłowych do powietrza wymaga przeprowadzenia analizy prowadzonych procesów w zakresie rodzajów stosowanych technologii, parametrów pracy oraz innych urządzeń mających wpływ na wielkość emisji. Źródła punktowe rozumiane są jako duże instalacje spalania paliw oraz źródła technologiczne mające znaczny udział w emitowaniu pyłów. W inwentaryzacji punktowych źródeł emisji pyłu PM10 uwzględniono emitory mające istotny wpływ na wielkość emisji, ujęte w bazie opłatowej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego. Na terenie Leszna uwzględniono 4 największe jednostki organizacyjne, posiadające źródła spalania energetycznego (kotły i piece): 1. Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. 2. Leszczyńska Fabryka Pomp Sp. z o.o. 3. SPINKO Sp. z o.o. 4. Akwawit-Brasco S.A. (przemysł spirytusowy) Największy wpływ na wielkość emisji pyłu PM10 na obszarze Leszna w 2006 roku miało Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. (65% emisji ze źródeł punktowych) Charakterystyka techniczno-ekologiczna powierzchniowych źródeł emisji Emisja ze źródeł sektora bytowo-komunalnego, tzw. niska emisja, obejmuje swoim zasięgiem głównie małe kotłownie oraz paleniska domowe. W celu scharakteryzowania źródeł powierzchniowych emisji na terenie Leszna, konieczne jest przeanalizowanie przede wszystkim systemu ciepłowniczego miasta oraz systemu zasilania i wykorzystania gazu do celów grzewczych. System ciepłowniczy miasta Dystrybucją energii cieplnej na terenie miasta zajmuje się Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. Przedsiębiorstwo prowadzi sprzedaż energii wytworzonej we własnych źródłach 16 kotłowniach, z których 15 opalanych jest gazem. Główną kotłownią jest kotłownia ZATORZE na ul. Spółdzielczej 12 o mocy cieplnej 69,9 MW. Sieć cieplna miasta Leszna jest siecią wodną wysokoparametrową dwuprzewodową pracującą ze zmienną temperaturą zasilania zależną od temperatury zewnętrznej. Dla temperatury zewnętrznej - 18 C temperatura wody sieciowej osiąga parametry 135/83 C. Sieć cieplna zasila w ciepło budownictwo mieszkaniowe i użyteczności publicznej oraz w niewielkim stopniu przemysłowe. Z miejskiej sieci ciepłowniczej zasilanych jest (w co i cwu) 798 tys. m 2. Ciepło rozprowadzane jest miejską siecią cieplną, częściowo liniami napowietrznymi, a częściowo pod ziemią. Zapotrzebowanie na ciepło na terenie miasta wynosi 67,92 MW. Sieć cieplna ma ponad 29,5 km długości posiadając około 199 węzłów cieplnych. Pokrycie zapotrzebowania na ciepło z systemu ciepłowniczego dotyczy głównie bloków mieszkalnych (ponad 90%). Znikomy procent domów jednorodzinnych i kamienic odbiera ciepło z systemu ciepłowniczego. Ogrzewanie pozostałych budynków odbywa się wg rozwiązań indywidualnych 86

88 tj. węgiel lub gaz, rzadziej energia elektryczna. Według danych z MPEC Leszno odbiorcami ciepła są: - 10 spółdzielni mieszkaniowych - 2 Budownictwa Komunalne i Mieszkaniowe - 20 urzędów i instytucji - 14 szkół i przedszkoli - 5 zakładów przemysłowych - 31 wspólnot mieszkaniowych - 14 zakładów usługowych - 2 TBSy - 7 domków jednorodzinnych System gazowniczy miasta Potrzeby cieplne miasta Leszno zaspokajane są także za pomocą ogrzewania gazowego. Dotyczy to głównie zabudowy jednorodzinnej oraz pojedynczych obiektów (np. szkoły). Dystrybucją gazu ziemnego na terenie powiatu grodzkiego Leszno zajmuje się Wielkopolsko-Pomorski Okręgowy Zakład Gazowniczy w Lesznie Długość sieci gazowej w Lesznie wzrasta. Na koniec 2006 r. były 182,6 km sieci (o 4,4 km więcej w porównaniu z rokiem poprzednim). Zwiększyła się też liczba połączeń do budynków mieszkalnych o 162 połączenia, co spowodowało zwiększenie liczby odbiorców gazu do gospodarstw domowych. Wzrosła też liczba gospodarstw domowych, które ogrzewają mieszkania gazem. Na koniec 2006 r. było ich (o 604 więcej niż w 2005 r.) 6 W 2006 r. zostało zużyte około ,2 tys. m 3 gazu w tym na cele grzewcze zostało zużytych około ,3 m Charakterystyka techniczno-ekologiczna źródeł liniowych Na wielkość stężenia pyłu w powietrzu wpływ ma również komunikacja. Poziom zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego jest zależny w największym stopniu od natężenia ruchu na poszczególnych trasach komunikacyjnych. Duże znaczenie w miastach ma również zwarta zabudowa, gdyż w znacznym stopniu ogranicza wymianę mas powietrza. Efektem tego jest gromadzenie się pyłu w przyziemnej warstwie atmosfery. Wielkość emisji z komunikacji zależna jest od ilości i rodzaju samochodów oraz od rodzaju stosowanego paliwa. Należy również uwzględnić wpływ zanieczyszczeń pochodzących z procesów zużycia opon, hamulców a także ścierania nawierzchni dróg, które zalicza się do emisji pozaspalinowej. Emisja wtórna (z unoszenia) pyłu PM10 z nawierzchni dróg stanowi do 51 % (w zależności od stanu technicznego drogi, stopnia utwardzenia pobocza itp.) emisji całkowitej z komunikacji. Emisja ze ścierania hamulców stanowi niewielki procent emisji pozaspalinowej. Obszary uciążliwości spowodowanej przez ciągi komunikacyjne System komunikacyjny ma istotny wpływ na stan jakości powietrza głównie z tytułu transportu drogowego, w tym przede wszystkim ruchu tranzytowego pojazdów ciężkich oraz autokarowego ruchu turystycznego. W Lesznie największe potencjalne zagrożenie występuje wzdłuż dróg krajowych nr 5 i nr 12, ze względu na duże natężenie ruchu. Największym natężenie ruchu charakteryzują się ulice wzdłuż drogi krajowej nr 12 tj: Aleja Jana Pawła II, Szybowników, ul. Grota Roweckiego i Kąkolewska. 6 Raport o sytuacji społeczno gospodarczej Leszno 2006 r. 87

89 Swoje znaczenie mają też przebiegające przez miasto drogi wojewódzkie: droga nr 323, droga nr 432, oraz pozostałe drogi powiatowe i gminne. Sąsiedztwo wymienionych arterii komunikacji drogowej z obszarami wymagającymi zapewnienia właściwych standardów jakości powietrza powoduje, że obszary te należy sklasyfikować jako miejsca potencjalnego zagrożenia. Długość ulic i dróg w Lesznie na koniec 2006 r. wynosiła 159,2 km w tym krajowych 13,3 km, wojewódzkich 6,3 km, powiatowych 45,1 i gminnych 94,5. Ścieżki rowerowe zajmują długość 19,6 km. Natężenie ruchu na terenie miasta Leszna jest zdecydowanie największe na ulicach dojazdowych i wyjazdowych z miasta oraz w ramach drogi krajowej nr 5 ul. Poznańska, Konstytucji 3 Maja, Al. Jana Pawła II. W poniższej tabeli przedstawiono natężenie ruchu pojazdów (wg GPR 2005 roku) na terenie Leszna Tabela 18. Natężenie ruchu na drogach w województwie wielkopolskim i w Lesznie (źródło: GPR 2005). numer obszar lub odcinek drogi drogi międzynarodowe pozostałe krajowe krajowe ogółem drogi SDR2005 SDR2005 SDR2005 poj./dobę poj./dobę poj./dobę Polska Województwo Wielkopolskie Świecie Lubawka kierunek Poznań Świecie Lubawka kierunek Wrocław Łęknica Chełm kierunek Kalisz Łęknica Chełm Kierunek Głogów 8510 Główny ruch tranzytowy jest prowadzony drogą nr 5 na kierunku południowy wschód północ, a na kierunku wschód zachód przejmuje go droga nr 12. Sieć wewnątrzmiejska jest częściowo, do czasu realizacji układu docelowego, dociążona ruchem tranzytowym oraz, co jest oczywiste, ruchem docelowo źródłowym do/z miasta, związanym z podróżami, których cele są realizowane w mieście, w większości z gmin sąsiednich. Jednak ciągły wzrost ruchu samochodowego pociąga za sobą degradację stanu technicznego dróg, zmniejszenie przepustowości ruchu (zatłoczenie ulic w godzinach szczytu 07:00 08:00, 15:00 17:00), a co za tym idzie zwiększenie hałasu komunikacyjnego i wzrost zanieczyszczeń w powietrzu. Ścieżki rowerowe nie stanowią alternatywy dla ruchu samochodowego, ponieważ ich sieć jest niedostateczna, a dodatkowo nie sprzyjają temu warunki klimatyczne. W celu redukcji emisji pyłu PM10 ze źródeł liniowych warto kontynuować działania polegające na poprawie stanu technicznego dróg już istniejących oraz realizowaniu planów związanych z wyprowadzeniem ruchu tranzytowego poza miasto. Bardzo ważną rolę odgrywają także działania koncentrujące się na zwiększeniu płynności ruchu w mieście. Dodatkowym elementem działań naprawczych, zmniejszającym emisję wtórną z dróg, będzie mokre czyszczenie ulic zwłaszcza w okresie pozimowym, w którym następuje zwiększenie zanieczyszczenia ulic poprzez stosowanie 88

90 piasku i soli w okresie zimowym oraz braku czyszczenia ulic w tym okresie. Dodatkowo następuje wówczas większy opad pyłu w związku z okresem grzewczym. Mokre czyszczenie ulic korzystnie wpływa na zmniejszeniu unosu pyłu z dróg również w okresie bezopadowym. 12 Bilanse zanieczyszczeń pochodzących od podmiotów korzystających ze środowiska, z powszechnego korzystania ze środowiska i napływów, które mają wpływ na poziomy substancji w powietrzu W pierwszej części niniejszego rozdziału przedstawiono wyniki inwentaryzacji emisji, ze źródeł punktowych, liniowych oraz powierzchniowych, przeprowadzonej na terenie Leszna, natomiast w drugiej części dokonano bilansu ilościowego i przeprowadzono analizy udziałów poszczególnych źródeł w emisji pyłu PM10. Mapę, na której pokazana jest lokalizacja wszystkich rodzajów emitorów ujętych w inwentaryzacji zamieszczono w załączniku graficznym Inwentaryzacja emisji ze źródeł punktowych Inwentaryzacja źródeł emisji punktowej polegała na zgromadzeniu informacji o jednostkach organizacyjnych znajdujących się na terenie miasta, z uwzględnieniem wielkości jednostki, struktury organizacyjnej oraz procesów wpływających na wielkość emisji pyłu PM10. Inwentaryzacją zostały objęte 4 jednostki organizacyjne - zakłady (13 emitorów punktowych) zlokalizowanych na terenie miasta Leszno. Dane o zinwentaryzowanych emitorach w postaci przyporządkowania do zakładu, parametrów oraz wielkości emisji pyłu PM10 w skali rocznej zostały ujęte w poniższej tabeli. Tabela 19. Wielkość emisji i parametry emitorów punktowych w Lesznie. Nazwa emitora Wielkość emisji zanieczyszczeń pyłu PM10 [Mg/rok] Wysokość komina h [m] Średnica komina d [m] AKWAWIT BRASCO S.A. E - 1 6, ,1 E - 2 0, ,7 Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. E , ,3 SPINKO Sp. z o.o. E - 1 1, ,31 Leszczyńska Fabryka Pomp Sp. z o.o. E - 1 5,192 E - 2 0,04 E - 3 1,044 E - 4 0,009 E - 5 0,572 89

91 Nazwa emitora Wielkość emisji zanieczyszczeń pyłu PM10 [Mg/rok] Wysokość komina h [m] Średnica komina d [m] E - 6 5,78 E - 7 0,066 E - 8 9,278 E - 9 0,031 razem 86,15 emisja z emitorów punktowych W celu określenia wielkości emisji wykorzystano: bazę danych Urzędu Marszałkowskiego w zakresie opłat za korzystanie ze środowiska (rok 2006), dane z pozwoleń na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, dane uzyskane telefonicznie od poszczególnych zakładów. Dla każdej z jednostek organizacyjnych (podmiotów) została zbudowana struktura organizacyjna w podziale na emitory i parametry prowadzonych procesów, która pozwoliła na określenie wielkości emisji pyłu PM10 dla każdego z emitorów. Przy określaniu emisji kierowano się zasadą pierwszeństwa dla danych z ewidencji półrocznych ze względu na ich wiarygodność, natomiast dopiero po wykorzystaniu tych danych emisja była określana na podstawie pozwoleń. W przypadku braku danych, dotyczących parametrów emitorów lub parametrów ich pracy, przyjmowano założenia podane w poniższych tabelach. Tabela 20. Przyjmowane do obliczeń wartości temperatur wylotu gazów odlotowych Temperatura wylotu ºC K Paliwa stałe Olej Gaz Dodatkowo określono również roczny profil zmienności emisji punktowej, co jest szczególnie istotne w przypadku, gdy większość emisji punktowej pochodzi ze spalania paliw do celów grzewczych. Na wykresie poniżej zobrazowano przebieg zmienności profilu rocznego dla źródeł punktowych. 90

92 współczynnik zmienności emisji Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim UZASADNIENIE 2,50 Profile zmienności emisji pyłu PM10 dla źródeł punktowych 2006 r. 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII miesiące Wykres 12. Profile zmienności emisji pyłu PM10 dla źródeł punktowych w 2006 roku Inwentaryzacja emisji ze źródeł powierzchniowych Emisja powierzchniowa, czyli tzw. emisja niska, zajmuje wśród źródeł zanieczyszczeń powietrza pyłem PM10 pierwsze miejsce i wyniosła 203,48 Mg w 2006 roku, co stanowi ok. 63% całkowitej wielkości emisji dla miasta Leszna. Na podstawie dokumentacji Projekt założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe dla miasta Leszna oraz analizy zagospodarowania przestrzennego miasta dokonano podziału jego terenu na obszary, dla których obliczono wielkość emisji pyłu PM10. Tabela 21. Ładunek pyłu PM10 z poszczególnych obszarów miasta Leszna w roku bazowym Obszary miasta Leszna Ładunek pyłu PM10 [Mg/rok] WILKOWICKA 0,247 GRONOWO 22,063 ZATORZE 39,221 ZATORZE PD 18,145 STRZYŻEWICE LOTNISKO 1,697 PODWALE PN 3,864 PODWALE PD 6,301 OS. OSTROROGA 1,189 OS. PROCHOWNIA 4,590 STARE MIASTO 47,766 OS. OGRODY* 0,000 91

93 Obszary miasta Leszna Ładunek pyłu PM10 [Mg/rok] OS. GRUNWALD 6,079 OS. WIERZBOWA 2,740 MIĘDZYTORZE 1,348 OS. WIENIAWA* 0,000 OS. ARMII KRAJOWEJ 1,022 OS. PRZYJAŹNI* 0,000 OS. UL. FRANCUSKA 0,008 OS. SOLSKIEGO 5,627 OS. NA SKARPIE 0,002 OS. ZAMENHOFA* 0,000 OS. REJTANA* 0,000 ŚRÓDMIEŚCIE PD 7,375 PRZY TORACH 2,727 GRZYBOWO 1,803 LESZCZYNKO 3,498 NOWE MIASTO 0,982 OS. SUŁKOWSKIEGO* 0,000 OS. UL. SOBIESKIEGO 5,879 PRZYLESIE* 0,000 ZABOROWO 19,304 Suma: 203,48 * obszary w całości zasilane przez sieć cieplną należącą do MPEC Leszno W 2006 roku największy ładunek pyłu PM10 emitowany był do powietrza z terenu osiedli: Zatorze, Gronowo i Stare Miasto. Zerowe wartości ładunku pyłu PM10 określono dla osiedli Przylesie, os. Rejtana, Zamenhoffa, os. Na Skarpie, os. Przyjaźni oraz os. Wieniawa i Ogrody. Spowodowane jest to całkowitym przypięciem budynków na tych osiedlach do sieci cieplnej MPEC Leszno. Emisja pyłu PM10 jest najniższa na osiedlach gdzie część zabudowy (głównie wielorodzinnej) zaopatrywana jest w ciepło przez m.s.c. Na obszarach, gdzie występuje przewaga ogrzewania indywidualnego, obliczona wielkość emisji pyłu PM10 zdecydowanie wzrasta. Inwentaryzacja powierzchniowych źródeł emisji została przeprowadzona przy wykorzystaniu materiałów pomocniczych Ministerstwa Środowiska i Głównego Inspektora Ochrony Środowiska zawartych w opracowaniu pt. Wskazówki dla Wojewódzkich inwentaryzacji emisji na potrzeby ocen bieżących i programów ochrony powietrza, Warszawa Analizie poddano ogrzewanie indywidualne w katastrze w polach 250 m x 250 m, ze względu na istotny wpływ na jakość powietrza źródeł z sektora bytowo-komunalnego. Teren miasta został podzielony na 31 obszarów (osiedli). W obszarach wyznaczono emitory powierzchniowe odpowiadające kwadratom o boku 250 x 250 m. W każdym z 31 obszarów bilansowych wyznaczono zapotrzebowanie ciepła w oparciu o ilość mieszkańców i współczynnik zapotrzebowania ciepła na jednego mieszkańca. Emisja pyłu PM10 została obliczona z uwzględnieniem udziałów różnych rodzajów paliw w obszarach bilansowych oraz terenów objętych siecią cieplną i gazową. Udziały poszczególnych paliw zostały ustalone w oparciu 92

94 współczynnik zmienności emisji Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim UZASADNIENIE o informacje zebrane w MPEC Sp. z o.o. w Lesznie. Dla każdego z wykorzystywanych paliw wyliczono wartość energii użytkowej. W obliczeniach uwzględniono wykorzystanie paliw na potrzeby ogrzewania pomieszczeń oraz podgrzewania wody użytkowej. Do obliczeń emisji pyłu PM10 przyjęto następujące wskaźniki: Tabela 22. Zestawienie wskaźników emisji pyłu PM10 dla kotłów domowych, wg EMEP-CORINAIR Emission Inventory Guidebook (2006 r.): Small combustion installations, tabela 8.1a Rodzaj paliwa Jednostka Wskaźnik emisji pyłu PM10 wg EMEP-CORINAIR Emission Inventory Guidebook gaz [g/gj] 0,5 węgiel [g/gj] 404,1 olej opałowy [g/gj] 3,7 drewno [g/gj] 695,3 Największy ładunek pyłu PM10 wprowadzany jest do środowiska w wyniku spalania drewna. Emisja ze źródeł powierzchniowych nie jest stała. Podlega znacznym wahaniom zarówno w ciągu doby jak i w ciągu roku. W ciągu roku różnice w emisji ze źródeł powierzchniowych związane są z sezonem grzewczym i sezonem letnim. Wahania dobowe związane są z trybem życia uspokojenie w nocy, ożywienie w godzinach porannych i kolejne w godzinach popołudniowych i wieczornych. W celu uwzględnienia tych różnic określono dla źródeł powierzchniowych roczny i dobowy profil zmienności emisji. Oba profile (roczny i dobowy) przedstawiono na wykresach poniżej. Profile zmienności emisji pyłu PM10 dla źródeł powierzchniowych 2006 r. 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII miesiące Wykres 13. Profile zmienności emisji pyłu PM10 ze źródeł powierzchniowych w 2006 roku. 93

95 1,6 Profil zmienności dobowej dla źródeł powierzchniowych 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0, godziny [h] Wykres 14. Profil zmienności dobowej emisji pyłu PM10 ze źródeł powierzchniowych Inwentaryzacja emisji ze źródeł liniowych Emisja liniowa zajmuje wśród źródeł zanieczyszczeń powietrza pyłem PM10 na terenie Leszna ostatnie, trzecie miejsce. Jej udział w całkowitej wielkości emisji pyłu PM10 dla miasta nie przekracza 11 % i wyniósł łącznie blisko 31,62 Mg w 2006 roku. Główne źródło emisji zanieczyszczeń pyłem frakcji PM10 do powietrza stanowi w tym względzie ruch komunikacyjny, odpowiedzialny za powstawanie emisji pyłu w wyniku: spalania paliw w silnikach, ścierania jezdni, opon i hamulców, unoszenia drobin pyłu w wyniku wzniecania go z powierzchni na skutek ruchu pojazdów (emisja wtórna). Największe ładunki emisji zanieczyszczeń powietrza pyłem PM10 pochodzenia komunikacyjnego występują wzdłuż drogi krajowej nr 5 (ul. Konstytucji 3 maja, Poznańska) oraz wzdłuż ulic w przebiegu drogi nr 12 : Jana Pawła II, oraz ul. Szybowników. Przeprowadzając obliczenia emisji ze źródeł liniowych, uwzględniono drogi krajowe i wojewódzkie, dla których były wykonane pomiary natężenia ruchu pojazdów. Ulice te potraktowano, jako źródła emisji liniowej. Do obliczeń przyjęto emisję z 32 odcinków dróg (podzielonych na 118 emitorów liniowych). Przeprowadzając inwentaryzację wykorzystano dane z Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z pomiaru ruchu na drogach wojewódzkich w 2005 roku średni dobowy ruch w punktach pomiarowych oraz z opracowania Sprawozdanie nr 51002H z okresowych pomiarów hałasu drogowego przy drogach krajowych i wojewódzkich przebiegających przez miasto Leszno (Eko-Invest Pracownia Badań Środowiskowych, Leszno) w listopadzie 2005 a także z dokumentu Studium transportowe dla miasta Leszna (Instytut Rozwoju Miast) W poniższej tabeli przedstawiono ładunek emisji pyłu PM10 emitowanego przez poszczególne odcinki ulic na terenie Leszna. 94

96 Tabela 23. Emisja pyłu PM10 z poszczególnych odcinków dróg w Lesznie w roku Lp. Miasto/nr drogi Ulice Długość odcinka [km] Emisja pyłu PM10 [kg/rok] 1 5 ul. Poznańska 1, , Al. Konstytucji 3 Maja 0,56 855, Al. Konstytucji 3 Maja/Zygmunta Starego 1, , Al. Konstytucji 3 Maja/Rejtana 0, , ul. Szybowników 2, , ul. Aleja Jana Pawła II 1, , ul. Estkowskiego 0,81 922,17 8 ul. Unii Europejskiej 0,55 412, ul. Osiecka 2, , ul. Wiadukt im. S. Grota-Roweckiego 0, ,57 11 ul. Dąbrowskiego 0, ,47 12 ul. Mickiewicza 0, ,72 13 ul. Krasińskiego 0,83 967,01 14 ul. Śniadeckich 0,38 607,09 15 ul. Fabryczna 0, ,66 16 ul. 17 Stycznia 1, , ul. 1 Maja 2,22 934, ul. Niepodległości 0,78 482,81 19 ul. Prochownia 0,56 346,63 20 ul. Kąkolewska 1, , Al. Cypriana Kamila Norwida 0,48 202,00 22 ul. Obrońców Lwowa 0,28 117,83 23 ul. Racławicka 0,43 304, ul. Okrężna 0,21 208,63 25 ul. T. Korcza 0,19 188,76 26 ul. Lipowa 0,55 231, Al. Konstytucji 3 Maja/Orlen 2, ,17 28 ul. Krupińskiego 0,22 55,89 29 ul. Paderewskiego 0,22 9,25 30 ul. Święciechowska 2,13 353,06 31 ul. Wolińska 1,46 242,01 sumaryczna emisja pyłu PM10 z emitorów liniowych 31,62 Przy inwentaryzacji źródeł liniowych uwzględniono: podział emisji liniowej na najważniejsze trakty komunikacyjne Leszna, które wprowadzono w formie źródeł emisji - źródłem emisji zawsze była ulica o konkretnej nazwie, 95

97 wszystkie ulice wprowadzono w odcinkach z uwzględnieniem granic miasta. Inwentaryzacją objęto 4 grup pojazdów: samochody osobowe, samochody dostawcze, samochody ciężarowe, autobusy. Każda ulica (źródło) podzielona została na niezbędną ilość odcinków (stanowiących emitory), przy czym głównym kryterium podziału ulicy na odcinki był kształt przebiegu ulicy oraz natężenie ruchu pojazdów na poszczególnych odcinkach ulicy. Przy kwalifikowaniu ulic, jako źródeł emisji liniowej, kierowano się dostępnością danych o natężeniu ruchu na danej drodze. Struktura pojazdów poruszających się po drogach Leszna jest różna dla poszczególnych odcinków dróg i zależna od ich charakteru. Poniżej przedstawiono wyliczoną średnią strukturę poszczególnych pojazdów dla miasta. 13% Struktura ruchu pojazdów w Lesznie 11% 1% 75% samochody osobowe samochody ciężarowe samochody dostawcze autobusy Wykres 15. Średnia struktura ruchu pojazdów w Lesznie. Metodyka obliczania emisji spalinowej oraz przyjęte wskaźniki emisji są zgodne ze Wskazówkami dla wojewódzkich inwentaryzacji emisji na potrzeby ocen bieżących i programów ochrony powietrza. W obliczeniach emisji ze źródeł liniowych uwzględniono oprócz emisji spalinowej, emisję pozaspalinową z procesów zużycia opon, hamulców, a także ścierania nawierzchni dróg oraz emisję wtórną związaną z unoszeniem pyłu z dróg. Przy obliczaniu emisji wtórnej, zastosowano metodykę EPA AP-42 (część Paved Roads ). Przyjęte wskaźniki emisji wtórnej zawierają w sobie emisję z procesów zużycia opon, hamulców, a także ścierania nawierzchni dróg. Przedstawiono je w poniższej tabeli. 96

98 współczynnik zmienności emisji Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim UZASADNIENIE Tabela 24. Wskaźnik emisji wtórnej i pozaspalinowej Wskaźnik emisji pozaspalinowej i wtórnej E [g/km poj] Rodzaj emisji liniowej rodzaj pojazdu 0,021 Emisja pozaspalinowa ze ścierania pojazdy osobowe 0,029 Emisja pozaspalinowa ze ścierania pojazdy dostawcze 0,097 Emisja pozaspalinowa ze ścierania pojazdy ciężarowe 0,097 Emisja pozaspalinowa ze ścierania autobusy 0,144 Emisja wtórna z unoszenia 0,072 Emisja wtórna z unoszenia (dla ulic dwujezdniowych i dla ulic poddanych zabiegom czyszczenia) Z uwagi na duże wahania wielkości natężenia ruchu w czasie doby oraz mniejsze wahania roczne określono dla źródeł liniowych profile zmienności emisji: dobowe i roczne. Szczególnie duże są dobowe wahania emisji ze źródeł liniowych związane ze wzmożonym ruchem samochodowym w godzinach porannych (dojazdy do pracy) i popołudniowych (powroty do domu). Profile zmienności przedstawiono na wykresach poniżej. Profile zmienności emisji pyłu PM10 dla źródeł liniowych 2006 r. 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0 I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII miesiące Wykres 16. Profile zmienności emisji pyłu PM10 ze źródeł liniowych w Lesznie w 2006 roku. 97

99 Profil zmienności dobowej dla źródeł liniowych 2,4 2,2 2 1,8 1,6 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0, godziny [h] Wykres 17. Profil zmienności dobowej emisji pyłu PM10 ze źródeł liniowych w Lesznie Bilanse zanieczyszczeń pochodzących z poszczególnych źródeł Z przeprowadzonej na potrzeby realizacji Programu ochrony powietrza inwentaryzacji źródeł emisji do powietrza z terenu miasta Leszna wynika, że wielkość ładunku pyłu PM10 w 2006 roku wyniosła łącznie ok. 321,25 Mg. Zanieczyszczenia pochodzą ze źródeł: powierzchniowych, punktowych oraz linowych w mniejszym stopniu. Główne źródło emisji zanieczyszczeń stanowi w Lesznie emisja powierzchniowa i punktowa (odpowiednio ok. 63 % i 27 % całkowitej wielkości emisji). Całkowita wielkość emisji pyłu PM10 jest sumą emisji: punktowej, liniowej oraz powierzchniowej. Zestawienie emisji z poszczególnych rodzajów źródeł ilustruje poniższa tabela. Tabela 25. Zestawienie emisji pyłu PM10 z poszczególnych źródeł emisji na terenie miasta Leszna Rodzaj emisji Wielkość ładunku zanieczyszczeń [Mg/rok] pył PM10 emisja powierzchniowa 203,48 emisja punktowa 86,15 emisja liniowa 31,62 SUMA 321,25 Poniżej przedstawiono udziały procentowe poszczególnych źródeł emisji w Lesznie w rocznej emisji pyłu PM10. 98

100 10% 27% 63% emitory powierzchniowe emitory punktowe emitory liniowe Wykres 18. Struktura emisji pyłu PM10 w Lesznie w roku bazowym Jak wynika z powyższego, największy udział w wielkości emisji pyłu PM10 ma emisja powierzchniowa i punktowa. Jednak z racji sposobu wprowadzania zanieczyszczeń do powietrza (wysokie emitory, wysoka prędkość wylotowa) udział emisji punktowej w stężeniach imisyjnych na terenie miasta nie jest znaczący. Główne źródło zanieczyszczenia powietrza na terenie Leszna stanowi emisja powierzchniowa. Rozważając emisję liniową należy przeanalizować, jakie rodzaje pojazdów najbardziej wpływają na wielkość emisji pyłu PM10. Samochody ciężarowe, pomimo że nie stanowią większości na terenie miasta (ok. 27 % ogólnej liczby pojazdów), stanowią największe źródło emisji ze spalania paliw, spośród analizowanych kategorii pojazdów. Tabela 26. Wielkość emisji zanieczyszczeń ze źródeł liniowych według rodzajów pojazdów (emisja spalinowa) oraz emisja pozaspalinowa i emisja wtórna Kategoria pojazdów/emisja pozaspalinowa i wtórna Emisja pyłu PM10 [Mg/rok] samochody osobowe 1,429 samochody dostawcze 2,219 samochody ciężarowe 8,461 Autobusy 0,791 emisja pozaspalinowa (ze ścierania) 4,126 emisja wtórna (z unoszenia) 14,599 SUMA 31,62 Przy określaniu emisji z komunikacji uwzględniono również emisję pozaspalinową, którą jest pylenie z hamulców, zużywanie się bieżników opon, tarcie nawierzchni oraz wtórne pylenie (unoszenie pyłu z nawierzchni dróg). Emisja pozaspalinowa i wtórna (z unoszenia) stanowi ok. 58 % całej emisji z komunikacji. 99

101 12.5 Emisja napływowa W celu przeprowadzenia oceny napływu zanieczyszczeń na teren miasta Leszna przeanalizowano wielkość emisji pyłu PM10: ze źródeł zlokalizowanych w bezpośrednim sąsiedztwie strefy, ze źródeł zlokalizowanych w Województwie Wielkopolskim ze źródeł zlokalizowanych na terenie województw ościennych. Cała emisja napływowa z dalszych źródeł, zarówno w kraju jak i za granicą została uwzględniona w przyjętym tle zanieczyszczeń. Przy analizie wielkości tła zanieczyszczeń dla miasta Leszna zostały wzięte pod uwagę najniższe wielkości stężeń pomiarowych pyłu PM10 zanotowanych na stacji pomiarowej w 2006 roku. Przyjęta wielkość tła dla miasta Leszna wynosi 12 µg/m Emisja pyłu w bezpośrednim sąsiedztwie strefy W celu przeprowadzenia oceny napływu zanieczyszczeń na teren Leszna przeanalizowano wielkość emisji pyłu na terenie sąsiadujących powiatów. Według danych GUS wielkość emisji pyłu ogółem z zakładów uciążliwych dla środowiska z sąsiadujących powiatów wynosi: - wolsztyński 76 t/rok - gostyński 168 t/rok - kościański 21 t/rok - rawicki 86 t/rok Łącznie wielkość emisji z sąsiadujących powiatów wynosi 351 Mg/rok. Zakłady uwzględnione w napływach z sąsiedztwa strefy zostały ujęte w tabeli poniżej. Tabela 27 Emisja pyłu PM10 z jednostek zlokalizowanych w sąsiedztwie strefy oraz spoza województwa wielkopolskiego. Nazwa Spółdzielnia DOBROSŁAWA \ G. S. S.Ch.. "Dobrosława" Adres Ładunek[Mg] PM10 Przemysłowa Sława 11,6772 Spółdzielnia Mieszkaniowa Górczyna Górczyna Szlichtyngowa 4,7485 Spółka Komunalna Wschowa Spółka z o.o. Daszyńskiego WSCHOWA 18, Emisja pyłu w Województwie Wielkopolskim Analizując napływ emisji pyłu PM10 z terenu województwa przeprowadzono modelowanie wpływu większych źródeł punktowych emitujących pył zawieszony PM10 zlokalizowanych na terenie Województwa Wielkopolskiego na teren strefy objętej programem. W tym celu wykorzystano bazę opłatową prowadzoną przez Urząd Marszałkowski. Przyjęto kryterium wielkości emisji pyłu PM10 powyżej 30 Mg/rok oraz wysokości emitora powyżej 30 m. Wybrane na tej podstawie zakłady przedstawiono w tabeli poniżej wraz z jednostkami z terenu powiatów sąsiadujących z Lesznem. Łączna emisja z zakładów zlokalizowanych na terenie Województwa Wielkopolskiego uwzględnionych w obliczeniach napływu pyłu zawieszonego PM10 na teren miasta Leszna wyniosła w 2006 roku ok Mg. 100

102 Tabela 28. Emisja pyłu PM10 z jednostek zlokalizowanych w sąsiedztwie strefy oraz na terenie województwa wielkopolskiego. Nazwa Adres Ładunek[Mg] PM10 Zespół Elektrowni PĄTNÓW ADAMÓW KONIN S.A. ul. Kazimierska Konin 2839,07 DALKIA Poznań ZEC S.A ul. Gdyńska 54 Poznań ,69 Elektrociepłownia Kalisz-Piwonice S.A. ul. Torowa 115 Kalisz ,66 Zakład Rolniczo-Przemysłowy Farmutil HS S.A. ul. Przemysłowa 4 Śmiłowo Kaczory 109,21 Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Gnieźnie Sp. z o. o. ul. Staszica 13 Gniezno ,57 ARDAGH GLASS GOSTYŃ S.A. ul. Starogostynska Gostyń 70,25 Miejska Energetyka Cieplna Sp. z o.o. w Pile ul Kaczorska 20 Piła ,12 Ciepłownia Rejonowa, Kalisz al. Wojska Polskiego 33 Kalisz ,97 Zakład Przetwórstwa Mleka "MLECZ" SP z o.o. ul. Żeromskiego Wolsztyn 52,93 Ostrowski Zakład Ciepłowniczy S. A. ul. Wysocka Ostrów Wlkp. 48,15 Zakłady Produkcji Betonów "PREFBET" SP. Z O.O. Powodowo Wolsztyn 46,95 ZEC WAM w Witkowie ul. Żwirki i Wigury 11 Witkowko ,68 PAROC TRZEMESZNO sp. z o.o. ul. Gnieźnieńska 4 Trzemeszno ,64 Zakłady Przemysłu Ziemniaczanego w Pile "ZETPEZET" Spółka z o. o. ul. Walki Młodych 30 Piła ,78 Philips Lighting Poland S.A. ul. Kossaka 150 Piła ,61 Fabryka Wyrobów Runowych "Runotex" S.A. ul. Długosza 11 Kalisz ,89 Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej We Wrześni Spółka Akcyjna ul. Witkowska Września 22,12 Wojewódzki Szpital Zespolony ul. Poznańska 79 Kalisz ,99 Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko Własnościowa Pleszew ul. Mikołaja Reja 8\ Pleszew 14,4 Rawicka Spółdzielnia Mieszkaniowa ul. Sucharskiego RAWICZ 14,28 Zakład Energetyki Cieplnej SP. z o.o. ul. Sportowa 2\ Ostrzeszów 12,41 Zakład Usług Komunalnych WINIARY 4B RAWICZ 11,66 Krotoszyńskie Przedsiębiorstwo Ceramiki Budowlanej "CERABUD" S.A. ul. Przemysłowa Krotoszyn 9,72 NUTRICIA Zakłady Produkcyjne SP. z o.o. oddz. w Krotoszynie ul. Marka z Jemienicy Opole 7,33 Przedsiębiorstwo Drogowe "DROGBUD- OSTRÓW" SP. z o.o. ul. Przymiejska Ostrów WLKP. 6,87 Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska ul. Budowlanych 2 Kalisz ,85 Odlewnia-Rawicz Sp. z o.o. ul. Sarnowska Rawicz 6,53 PLANT - Kuźnia Ostrów Wielkopolski ul. Wrocławska Ostrów Wlkp. 6,47 Zakład Energetyki Cieplnej sp.z o.o. ul. Kołłątaja Krotoszyn 5,62 SKLEJKA EKO S.A. ul. Reymonta Ostrów wlkp. 5,56 Spółdzielnia Mleczarska GOSTYŃ ul. Wielkopolska Gostyń 5,46 Fabryka Ceramiki Budowlanej SP. z o.o. Ostrzeszów ul. Powstańców Wlkp Ostrzeszów 5,04 MEBLE DOKTÓR - TADEUSZ DOKTÓR Świeca 52 Odolanów 4,56 Ostrzeszowskie Zakłady Chemii Gospodarczej "POLLENA" ul. Powstańców Wlkp Ostrzeszów 4,42 Przedsiębiorstwo Produkcyjno Usługowo Handlowe "MAT TAR" Sp. J Koźminiec 4,21 Europejskie Konsorcjum Kolejowe WAGON Sp. z o.o. ul. Wrocławska Ostrów Wlkp. 4,19 Produkcja Materiałów Budowlanych CEGIELNIA KLAPKI - Włodzimierz Rachwał Grabów pust Grabów N\Prosną 4,12 KAN - BUD Sp. z o. o. ul. Gostyńska 9 Kąkolewo Osieczna 3,88 FHUP "PAMAREX" s.c. PAWEŁ Derdziak Marek John ul. Handlowa Wijewo 3,83 101

103 Nazwa Adres Ładunek[Mg] PM10 Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska Kowalew Dobrzyca Z\S w kowalewie ul. Chrobrego Kowalew 3,57 WIRBET S.A. Przedsiębiorstwo Produktów Strunobetonowych Żerdzi Wirowanych ul. Chłapowskiego Ostrów wlkp. 3,39 Meblex Fabryka Mebli Zakład nr 2 ul. Zachodnia 6-10 Kalisz ,29 Hodowla Roślin SMOLICE Sp.z o.o. - grupa ihar Smolice Kobylin 2,51 SPOMASZ Odlewnia Żeliwa spółka z o.o. ul. Kaliska Ostrów Wlkp. 2,34 HALFEN PRODUKCJA Sp. z o.o. ul. Kolejowa 18 A Nowe SklamierzycE Nowe Skalmierzyce 1,94 Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko Własnościowa Kobyla Góra OS.Zalesie Kobyla Góra 1,71 Gospodarstwo Ogrodnicze Zdzisław Dziubek ul. Kaliska Koźminek 1,65 PPHU "WOSEBA" ul. Krotoszyńska Odolanów 1,56 Przedsiębiorstwo Chemi Gospodarczej "POLLENA" S.A. ul. Powstańców Wlkp Ostrzeszów 1,54 Przedsiębiorstwo "DOMBUD" sp. z o. o. ul. Leśna Odolanów 1,32 Cegielnia Cienia 1 piotr I Marek Sieradzcy sp. j. CIENIA PIERWSZA OPATÓWEK 1,11 Fabryka Fortepianów i Pianin Calisia ul. Chopina 9 Kalisz ,07 Wytwórnia pasz i Koncentratów "FARMER" S.J. Parcele 6 BiskupicE Ołoboczne Nowe 1,02 Janina I Czesław Błaszczyk Skalmierzyce TRASKO STAL Sp. z o.o. ul. Staroprzygodzka Ostrów wlkp. 1,01 VEGEX LEGG KINGA Tłokinia Wielka Opatówek 0,98 Centrum Kształcenia i Wychowania OHP w Pleszewie ul. Wojska polskiego Pleszew 0,92 Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "ARPO" Z. Spalona K.Spalony M.Spalony S.J. Długa Wieś II 50 Długa Wieś Stawiszyn 0,71 Zakłady Przetwórstwa Mięsnego Sp. z o.o. ul. Kobylińska Krotoszyn 0,68 Nasycalnia Podkładów S.A. ul. Towarowa Koźmin Wlkp. 0,61 Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna orla, Koźmin Wlkp. Orla 1 Orla Koźmin Wlkp. 0,44 TEKNIA Kalisz Sp. z o. o. ul. Złota 20 A Kalisz , Emisja pyłu w województwach ościennych Dodatkowo przeanalizowano wpływ tzw. dalekich emitorów na stan jakości powietrza w strefie. W tym celu zamodelowano wpływ największych źródeł pyłu zawieszonego PM10 zlokalizowanych na terenie województw ościennych na teren strefy objętej programem. Przeprowadzono inwentaryzacje emisji pyłu z większości jednostek zlokalizowanych w tych województwach, przyjmując kryterium wysokości emitora powyżej 100 m. Wybrane na tej podstawie jednostki przedstawiono w tabeli poniżej. Są to głównie elektrownie i elektrociepłownie, a łączna emisja pyłu PM10 z uwzględnionych w obliczeniach napływu dalekich emitorów na teren miasta Leszna wyniosła w 2006 roku Mg Tabela 29. Emisja pyłu PM10 z dalekich emitorów z województw ościennych względem wielkopolskiego. Lp. nazwa zakładu położenie wysokość emitora przybliżona odległość od Leszna [km] emisja [Mg/rok] 1 KGHM Polska Miedź S.A. Głogów 180 m ,0 2 KGHM Polska Miedź S.A. Głogów 150 m 42 40,0 3 KGHM Polska Miedź S.A. Głogów 120 m 42 39,0 102

104 Lp. nazwa zakładu położenie wysokość emitora przybliżona odległość od Leszna [km] emisja [Mg/rok] 4 KGHM Polska Miedź S.A. Polkowice 220 m ,0 5 WPEC Legnica Legnica 120 m ,0 6 MPEC "TERMAL" Lubin 230 m ,0 7 Zespół Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A. Wrocław 184 m ,0 8 Zespół Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A. Wrocław 120 m ,0 9 Zespół Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A. 10 Zespół Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A. Siechnice (pod Wrocławiem) Siechnice (pod Wrocławiem) 135 m ,0 110 m ,0 11 PGE ELEKTROCIEPŁOWNIA GORZÓW S.A. 12 PGE ELEKTROCIEPŁOWNIA GORZÓW S.A. Gorzów Wielkopolski Gorzów Wielkopolski 150 m ,0 120 m ,0 13 PGE Elektrownia Opole S.A. Brzezie k. Opole 250 m ,0 14 ZEC Bydgoszcz Bydgoszcz 100 m ,0 15 KPEC -Bydgoszcz Bydgoszcz ,0 16 CERGIA S.A. TORUŃSKA ENERGETYKA Toruń 220 m ,0 17 ELANA ENERGETYKA Sp. z o.o. Toruń 148 m ELANA ENERGETYKA Sp. z o.o. Toruń 106 m ,0 19 Elektrociepłownie Kujawskie Inowrocław 120 m ,0 20 Elektrownia Bełchatów Bełchatów 300 m ,0 21 DALKIA ŁÓDŹ S.A. - Elektrociepłownia Łódź 274 m DALKIA ŁÓDŹ S.A. - Elektrociepłownia Łódź 180 m DALKIA ŁÓDŹ S.A. - Elektrociepłownia Łódź 160 m ,0 24 DALKIA ŁÓDŹ S.A. - Elektrociepłownia Łódź 133 m DALKIA ŁÓDŹ S.A. - Elektrociepłownia Łódź 120 m MONDI Świecie S.A. Świecie 100 m ,0 SUMA emisji z województw ościennych 8 457,0 103

105 13 Analizy stanu zanieczyszczenia powietrza 13.1 Czynniki powodujące przekroczenia, z uwzględnieniem przemian fizykochemicznych substancji w powietrzu Na jakość powietrza wpływa szereg czynników, do najważniejszych wśród nich należą: wielkość i rozkład emisji substancji, parametry wprowadzania substancji do powietrza, parametry i typ emitorów, warunki klimatyczne, uwarunkowania demograficzne, ukształtowanie i sposób zagospodarowania przestrzennego terenu, rodzaj użytkowania powierzchni, przemiany fizyko-chemiczne substancji. Zanieczyszczenia powietrza na terenie Leszna są to głównie zanieczyszczenia pochodzenia antropogenicznego, związane z działalnością człowieka. Największy wpływ na stan zanieczyszczenia powietrza wywiera działalność człowieka związana z ogrzewaniem budynków (niska emisja), produkcją energii cieplnej (emisja punktowa) i ruchem komunikacyjnym (emisja liniowa). Wśród czynników antropogenicznych należy także wskazać sposób zagospodarowania przestrzennego obszaru miejskiego oraz uwarunkowania demograficzne. Najbardziej narażone na negatywne wpływy zanieczyszczeń powietrza są obszary charakteryzujące się intensywną zabudową z niewielkim udziałem terenów zielonych, dużą gęstością zaludnienia, wysokim natężeniem ruchu komunikacyjnego. W Lesznie obszary podlegające tego typu zagrożeniu to tereny Starego Miasta i Śródmieścia gdzie przez tereny o dużym zagęszczeniu zabudowy przebiegają drogi wojewódzkie, którymi prowadzony jest tranzyt z zachodu na wschód i na północ. Dodatkową przyczyną nagromadzenia negatywnych substancji jest przewaga budynków korzystających z indywidualnego ogrzewania węglowego głównie starego typu kamienic. W dalszych rozdziałach przedstawiono szczegółową analizę stanu zanieczyszczenia powietrza w Lesznie Wyniki pomiarów jakości powietrza Na terenie miasta Leszna pomiary pyłu PM10 prowadzone są na jednej stacji pomiarowej należącej do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Poznaniu i znajdującej się na ul Paderewskiego: Poniżej przedstawiono na mapie lokalizację punktu pomiarowego w Lesznie. 104

106 Rysunek 6. Lokalizacja stacji pomiarowej w Lesznie. Przyczyną realizacji Programu ochrony powietrza dla miasta Leszna są przekroczenia dopuszczalnego stężenia 24-godzinnego pyłu PM10 na stacji pomiarowej zlokalizowanej przy ul. Paderewskiego należącej do WIOŚ w Poznaniu. Pomiary prowadzone są na stacji metodą manualną. Obecnie obowiązuje rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 marca 2008 roku w sprawie poziomu niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. 47, poz. 281). Zgodnie z załącznikiem nr 1 do ww. rozporządzenia dopuszczalny poziom pyłu PM10, okres uśredniania wyników pomiarów, dopuszczalną częstość przekraczania oraz margines tolerancji przedstawia poniższa tabela. Tabela 30. Dopuszczalne poziomy stężeń pyłu PM10 w powietrzu. Okres uśredniania wyników pomiarów Dopuszczalny poziom PM10 w powietrzu [μg/m 3 ] Wartość marginesu tolerancji Dopuszczalny poziom PM10 w powietrzu powiększony o margines tolerancji [μg/m 3 ] Dopuszczalna częstość przekroczenia dopuszczalnego poziomu w roku kalendarzowym 24 h razy rok kalendarzowy nie dotyczy Przekroczenia oraz wielkości stężeń pyłu PM10 odnotowane na stacji pomiarowej w Lesznie przedstawia poniższa tabela. 105

107 Tabela 31. Wyniki pomiarów stężeń pyłu PM10 na stacji pomiarowej w Lesznie. Lokalizacja stanowiska Min (data) Stężenie pyłu PM10 [μg/m 3 ] Max (data) Częstość przekraczania w roku Stężenie średnie roczne [μg/m 3 ] ul. Paderewskiego LESZNO r ,5 Stacja pomiarowa należąca do WIOŚ zlokalizowana jest w centrum miasta w dzielnicy Podwale w bliskim sąsiedztwie Starego Miasta. Na zachód od stacji znajdują się obiekty przemysłowe i tory kolejowe. Na wschód od stacji znajduje się Park Kościuszki, a w dalszej odległości ulica Mickiewicza łącząca się z drogą krajową nr 5. Pobliska zabudowa jest typową zabudową miejską starego typu: kamienice. Południowy teren od stacji to teren Starego Miasta ze zwartą zabudową, wąskimi ulicami i mniejszą ilością terenów zielonych. Analizując rozkład stężeń 24-godz. w ciągu roku wyraźnie widać wzrost stężeń w sezonie chłodnym (pokrywającym się z sezonem grzewczym) i głównie w tym okresie odnotowywane są przekroczenia dopuszczalnego poziomu substancji. Najwyższe stężenia pyłu PM10 odnotowane zostały w styczniu i lutym 2006 roku, kiedy to w całym kraju utrzymywały się przez dłuższy czas silne mrozy związane z ośrodkiem wyżowym jaki rozbudował się nad Europą. W 2006 roku wyraźnie wyższe stężenia niż w pozostałych dniach wystąpiły: a) 1 stycznia 195 μg/m 3 b) 2 stycznia 140 μg/m 3 c) 7 stycznia 112 μg/m 3 d) 8 stycznia 108 μg/m 3 e) 5 lutego 163 μg/m 3 f) 14 lutego 102 μg/m 3 g) 17 lutego μg/m 3 h) 10 marca 139 μg/m 3 i) 25 marca 156 μg/m 3 j) 8 kwietnia 113 μg/m 3 Na Wykres 19 przedstawiono wyniki pomiarów stężeń 24-godzinnych w 2006 roku odnotowanych na stacji pomiarowej w Lesznie. 106

108 s tęż enie pyłu P M10 [ mg/m 3 ] Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim UZASADNIENIE 250 P rz ebieg s tęż eo 24-g odz innyc h pyłu P M10 w 2006 roku na s tac ji pomiarowej w L es z nie 200 pomiary norma Wykres 19. Rozkład stężeń pyłu PM10 w roku 2006 na stacji pomiarowej w Lesznie. 107

109 [mg /m3] Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim UZASADNIENIE Na wykresie poniżej pokazano rozkład liczby dni z przekroczeniami poziomu dopuszczalnego stężeń 24-godzinnych dla pyłu PM ilość dni z przekroczeniami I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Wykres 20. Ilość dni z przekroczeniami dopuszczalnego poziomu stężeń 24-godzinnych pyłu PM10 w poszczególnych miesiącach roku w Lesznie. Najwięcej dni z przekroczeniami dopuszczalnego poziomu stężeń 24-godzinnych pyłu PM10 odnotowano w miesiącu lutym i marcu. Przekroczenia pojawiały się również pięciokrotnie w maju i czterokrotnie w lipcu. Nie odnotowano przekroczeń w miesiącach letnich (czerwiec i sierpień). Wielkość stężenia średniorocznego na stacji pomiarowej nie została przekroczona. Wielkości z poszczególnych lat zostały przedstawione na poniższym wykresie norma 40 [mg/m 3 ] 35,3 38,5 30,7 22, Wykres 21.Wielkość stężeń średnich rocznych w Lesznie w latach

110 13.3 Opis modelu obliczeniowego Wykorzystany do obliczeń model (ADMS-Urban) spełnia wszystkie wymagane kryteria wymienione w punkcie 5 Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia - pozwala na wykonanie obliczeń rozprzestrzeniania się substancji w powietrzu w skali miasta, a ponadto: jest modelem polecanym przez Ministerstwo Środowiska i Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w materiałach szkoleniowych pt. "Wskazówki dotyczące Modelowania matematycznego w systemie zarządzania jakością powietrza", Warszawa 2003, jako przykładowy model służący do oceny jakości powietrza w miastach i na obszarach pozamiejskich, umożliwia uwzględnienie procesów fizyczno-chemicznych zachodzących w atmosferze, a także umożliwia wykonanie obliczeń rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w przypadku sekwencyjnych danych meteorologicznych (z godzinową zmiennością), jak i w oparciu o dane statystyczne; model posiada udokumentowane zastosowanie, jako narzędzie używane i zalecane do określenia stanu zanieczyszczenia powietrza w krajach Unii Europejskiej, uwzględnia, w formie tła, emisję napływową ze źródeł zlokalizowanych poza granicami kraju oraz ze źródeł emisji zlokalizowanych na obszarach sąsiednich województw. Uzyskana dokładność modelowania jest większa niż wymagana rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 87, poz. 798). ADMS-Urban jest systemem modelowania jakości powietrza atmosferycznego rozwijanym od początku lat 90-tych przez firmę CERC Ltd. z Cambridge. System oparty jest na gaussowskim modelu dyspersji zanieczyszczeń w powietrzu (II generacji) wykorzystującym procedury numeryczne w zakresie obliczeń wyniesienia smugi. System jest stosowany do przygotowywania programów ochrony powietrza i oceny jakości powietrza w Wielkiej Brytanii i innych krajach UE (Włochy, Węgry). W wytycznych EEA ADMS-Urban jest wymieniany jako jeden z przykładowych systemów modelowania przeznaczonych do określania jakości powietrza w strefach. System wykorzystuje zaawansowaną parametryzację w zakresie zjawisk turbulencji i dyfuzji w dolnej partii atmosfery. Dostępne są opcje uwzględniające m.in. czasową zmienność emisji oraz wpływ ukształtowania terenu na dyspersję zanieczyszczeń (opcja Hills ). Dodatkowo uwzględnione są parametry procesów fizykochemicznych zachodzących w atmosferze mające wpływ na rozkład stężeń zanieczyszczeń na danym obszarze. ADMS-Urban dane do obliczeń System daje możliwość pracy z sekwencyjnymi danymi meteorologicznymi, w układzie godzina po godzinie. Istnieje również możliwość powiązania profili zmienności czasowej emisji zanieczyszczeń z sekwencyjnym układem danych meteorologicznych. Dane wejściowe do modelowania posiadają przejrzysty format tekstowy, co jest istotne z punktu widzenia automatycznego przygotowania danych w ilościach hurtowych. Główne moduły podstawowego modelu ADMS przedstawiają się następująco: Dane meteorologiczne: Podstawowe dane meteorologiczne to wysokość warstwy granicznej (mieszania), długość Monina- Obuchowa, prędkość i kierunek wiatru, prędkość tarciowa, wielkość opadów, zachmurzenie, strumień 109

111 ciepła przy powierzchni ziemi, częstość prądów konwekcyjnych ponad warstwą mieszania. Niektóre z tych wielkości są dostępne jako dane pomiarowe, inne są obliczane przy użyciu odpowiednich algorytmów. Moduł struktury warstwy granicznej: Moduł oblicza pionowe profile średniej prędkości wiatru oraz parametrów turbulencji w warstwie granicznej. Dane te określane są na podstawie korelacji wyprowadzonych z doświadczeń laboratoryjnych, polowych jak i teoretycznych rozważań dla dowolnych warunków stabilności atmosfery. Rozprzestrzenianie smugi: Moduł oblicza standardowe parametry dyspersji (w pionie jak i w poziomie) oraz stężenie zanieczyszczenia. W warunkach równowagi stałej i obojętnej zastosowano profil gaussowski. W warunkach równowagi chwiejnej, pionowy profil stężenia zanieczyszczeń znacząco odbiega od profilu gaussowskiego. W tym przypadku rozkład prawdopodobieństwa dla prędkości ruchu pionowego smugi przybliża się za pomocą złożenia dwóch funkcji gaussowskich. Wpływ podłoża zamodelowany jest jako odbicie smugi tak jak w innych modelach gaussowskich. Wyniesienie smugi: Moduł oblicza trajektorię smugi emitowanej przez źródło punktowe rozwiązując układ liniowych równań różniczkowych pierwszego rzędu wyprowadzonych z równań zachowania masy, pędu i ciepła smugi oraz masy wyemitowanego zanieczyszczenia oraz równania kinematycznego osi smugi. Dodatkowo bierze się pod uwagę porywanie powietrza przez smugę u wylotu z emitora. Układ równań jest rozwiązywany przy użyciu algorytmu Runge-Kutta. Procesy wymywania: Moduł bierze pod uwagę następujące mechanizmy usuwania zanieczyszczeń z atmosfery: opad pod wpływem sił grawitacji, sucha depozycja, mokra depozycja. Dwa pierwsze z wymienionych mechanizmów mają bezpośredni wpływ na inne aspekty zjawiska dyfuzji, tzn. na wyniesienie smugi, dyspersję smugi, stężenie i wpływ przeszkód budowlanych. Sucha depozycja jest modelowana za pomocą prędkości depozycji w oparciu o analogię do oporu wnikania. Profil średniego stężenia w smudze jest modyfikowany o ubytek materiału z dolnej części smugi w drodze suchej depozycji. Mokra depozycja jest modelowana przy użyciu prostego mechanizmu współczynników wymywania zależnych od wielkości opadów atmosferycznych. Rzeźba terenu: Moduł oparty jest na procedurze obliczeniowej FLOWSTAR. Służy do określania średniego przepływu i parametrów dyspersji w terenie o urozmaiconej rzeźbie (wzniesienia i znaczna szorstkość) oraz pozwala uwzględnić wpływ stratyfikacji atmosfery na średni przepływ i turbulencję. Przeszkody budowlane Wpływ dużych budynków lub ich grup na rozprzestrzeniającą się smugę modelowany jest poprzez zastąpienie rzeczywistych budynków mniej skomplikowaną bryłą, ale posiadającą takie same właściwości aerodynamiczne. Rozmiary bryły są określane przy pomocy algorytmów 110

112 wyprowadzonych na podstawie eksperymentów w tunelu aerodynamicznym. ADMS-Urban układ wyników W systemie ADMS-Urban istnieje możliwość zadawania dowolnego czasu uśredniania obliczanych stężeń, czyli np. 1 godzina lub 24 godziny. System pozwala na dowolne definiowanie poziomów percentylowych dla obliczanych charakterystyk rocznych, czyli np. percentyl 90.4 dla stężeń 24-godzinnych pyłu PM10. Możliwe jest również obliczanie ilości przekroczeń zadanego stężenia dopuszczalnego w ciągu roku. System ADMS-Urban posiada możliwość bieżącej współpracy z programem graficznym ArcView firmy ESRI. Współpraca obejmuje transfer danych w obie strony: - dane wejściowe do modelowania wprowadzone w systemie ADMS-Urban (np. lokalizacja emitorów) mogą być odczytywane i weryfikowane w programie ArcView - dane wejściowe do modelowania mogą być wprowadzane w programie ArcView, a następnie odczytywane w systemie ADMS-Urban Weryfikacja modelu Kalibracji modelu dokonano w oparciu o wyniki pomiarów pyłu zawieszonego PM10 ze stacji pomiarowej w Lesznie na ul. Paderewskiego należącej do WIOŚ. Weryfikacja modelu wykazuje poprawną zgodność wyników pomiarowych ze stacji z wynikami obliczeń przy użyciu modelu ADMS-Urban. Obliczenia zostały wykonane w oparciu o zinwentaryzowaną bazę danych o wielkości i źródłach emisji pyłu PM10 na terenie Leszna dla roku Wyniki pomiarów stężeń pyłu zawieszonego PM10 prowadzonych w roku 2006 na stacji w Lesznie przedstawiono w rozdziale 4.2. Stężenie średnioroczne PM10 obliczone na podstawie pomiarów wynosi 38,5 μg/m 3. Wartość stężenia średniorocznego dla roku 2006 obliczona przy użyciu modelu ADMS-Urban w punkcie stacji pomiarowej wynosi 32,3 μg/m 3. Jeżeli chodzi o ilość przekroczeń wartości dopuszczalnej stężenia 24-godzinnego według pomiarów wynosi ona 67, natomiast ilość obliczona przez model wynosi 42. Można zatem stwierdzić, że wyniki przeprowadzonego modelowania stężeń pyłu PM10 charakteryzują się dobrą zgodnością z pomiarami zgodność wyników 24-godz. na poziomie 55%. Wielkość ta określa odchylenie standardowe wyników modelowych od pomiarowych. W rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 87 poz. 798), załącznik 6, tabela 4 zalecane jest do 50% odchylenia standardowego. Poniżej, w tabeli, przedstawiono porównanie wyników pomiarów i wyników obliczeń dla pyłu PM

113 Tabela 32. Porównanie wyników pomiarów na stacji pomiarowej w Lesznie i wyników obliczeń stężeń pyłu zawieszonego PM10. Ul. Paderewskiego parametr wynik pomiaru wynik obliczeniowy Stężenie średnioroczne [μg/m 3 ] 38,5 32,3 Najwyższe stężenie [μg/m 3 ] Najniższe stężenie [μg/m 3 ] ,4 percentyl [μg/m 3 ] 75,7 56,9 Ilość dni z przekroczeniami Do obliczeń przyjęto dane meteorologiczne ze stacji w Lesznie. Przeprowadzono również porównanie przebiegu czasowego wartości stężeń 24-godzinnych pyłu PM10 obliczonych z wartościami zmierzonymi na stacji pomiarowej w roku Wyniki przedstawiono na wykresach poniżej. Zasadnicze trendy zmienności są zachowane, występuje stosunkowo dobra korelacja czasowa obu przebiegów. 112

114 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim UZASADNIENIE g/m pomiary obliczenia Wykres 22. Porównanie wyników pomiarów na stacji pomiarowej przy ul. Paderewskiego i obliczeń stężeń pyłu PM10 w Lesznie w 2006 roku. 113

115 13.5 Obliczenia i analiza stanu zanieczyszczenia powietrza na terenie miasta Leszna w roku bazowym Analizę przeprowadzono przy użyciu modelu obliczeniowego ADMS-Urban (wersja 2.3). Poniższa tabela przedstawia parametry przyjęte do analizy. Tabela 33. Parametry przyjęte do analizy dla roku bazowego Parametr modelu Wartość Uwagi Dane wejściowe - emisja Szorstkość terenu Minimalna długość Monina-Obuchowa Emitory punktowe 13 Emitory liniowe Gridy powierzchniowe 98 0,8 m 15 m Dane dotyczące bilansów wielkości emisji zostały opisane w powyższych rozdziałach Tło stężenia pyłu PM μg/m 3 Krok siatki obliczeniowej Grupowanie źródeł Czas uśredniania Format wyników Plik danych meteorologicznych Profile zmienności czasowej emisji 250 m Włączone 24 h Pył zawieszony PM stężenie średnie roczne - ilości przekroczeń 24 godz. - percentyl 90,4 stężeń 24 godz linii Włączone Siatka na planie prostokąta obejmująca obszar całego miasta Utworzono 3 grupy źródeł emisji Obliczana jest ilość przypadków przekroczeń stężenia 24-godz. w ciągu roku Dla poszczególny rodzajów źródeł, profile roczne i dobowe. Stężenia średnioroczne pyłu PM10 Wyniki obliczeń stężeń średniorocznych pyłu PM10 dla roku bazowego 2006 przedstawiono na mapie w załączniku nr 7.2. Analizując uzyskane wyniki można sformułować następujące wnioski: najwyższe stężenia średnioroczne pyłu PM10 występują na obszarach: Starego Miasta, os. Grunwald, oraz głównie na ulicach Dąbrowskiego, Jana Pawła II. stężenia średnioroczne osiągają wielkość maksymalną 52,36 g/m 3, 7 W przyjętym tle zanieczyszczeń została uwzględniona emisja ze źródeł naturalnych oraz antropogenicznych pochodzących spoza strefy, w tym spoza granic kraju. Przy analizie wielkości tła zanieczyszczeń dla miasta Leszna wzięto pod uwagę wielkości stężeń pomiarowych pyłu PM10 zanotowanych na stacji pomiarowej zlokalizowanej w Lesznie. 114

116 najniższe stężenia średnioroczne PM10 występują na obrzeżach miasta. Rysunek 7. Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM10 w Lesznie - rok bazowy Wyniki obliczeń stężeń 24-godz. pyłu PM10 Wyniki obliczeń stężeń 24-godz. pyłu PM10 dla roku bazowego 2006 przedstawiono na mapie w załączniku nr 7.2. Przekroczenia dopuszczalnego stężenia 24-godzinnego pyłu PM10 przeanalizowano w układzie percentyli 90,4 ze stężeń 24-godz. Analizując uzyskane wyniki można sformułować następujące wnioski: przekroczenia w ilości powyżej 35 w ciągu roku występują na obszarach: os. Podwale, Stare Miasto, os. Grunwald, Śródmieście, os, Prochownia i Nowe Miasto (obszar przekroczeń przedstawiono na rysunku poniżej). Obszar przekroczeń wyznaczony głównie ulicami Dąbrowskiego, Mickiewicza, Jana Pawła II, i Krasińskiego. maksymalna wartość percentyla w Lesznie wynosi 85,141 μg/m 3, ww. obszary przekroczeń podlegają prognozie dotrzymywania dopuszczalnego poziomu dla roku

117 Rysunek 8. Percentyl 90,4 ze stężeń 24-godz. pyłu zawieszonego PM10 w Lesznie - rok bazowy Analiza udziału grup źródeł emisji - procentowy udział w zanieczyszczeniu powietrza poszczególnych grup źródeł emisji i poszczególnych źródeł emisji Analizę udziału poszczególnych grup źródeł emisji przeprowadzono w oparciu o następujący podział źródeł zlokalizowanych na terenie miasta: źródła punktowe, dotyczą korzystania ze środowiska, źródła liniowe, dotyczą powszechnego korzystania ze środowiska, źródła powierzchniowe, dotyczą powszechnego korzystania ze środowiska. Dla wszystkich punktów siatki obliczeniowej wyznaczono stężenia średnioroczne odpowiadające oddziaływaniu poszczególnych grup źródeł. Wyniki przedstawione są na mapach w załączniku nr 7.2. W tabeli poniżej przedstawiono zestawienie parametrów statystycznych przestrzennego rozkładu udziałów grup źródeł emisji w stężeniach średniorocznych pyłu PM

118 Tabela 34. Zestawienie parametrów statystycznych przestrzennego rozkładu udziałów grup źródeł emisji w stężeniach średniorocznych pyłu PM10 Rodzaje źródeł Średni udział na terenie miasta Leszna [%] Średni udział na obszarze przekroczeń [%] Wartość maksymalna* [μg/m 3 ] Wartość minimalna* [μg/m 3 ] Źródła liniowe 31,0 48,8 28,97 0,89 Źródła punktowe 1,3 0,3 0,11 0,03 Źródła powierzchniowe 67,7 50,9 24,54 2,07 * wartości nie uwzględniają tła Poniżej przedstawiono graficznie udziały poszczególnych grup źródeł emisji w imisji na terenie miasta Leszna oraz w obszarze przekroczeń stężeń średniorocznych. Udziały źródeł na terenie Leszna 31,0% 67,7% 1,3% Źródła liniowe Źródła punktowe Źródła powierzchniowe Wykres 23. Udział poszczególnych rodzajów źródeł emisji w stężeniach imisyjnych pyłu PM10 w Lesznie. Udziały źródeł na obszarze przekroczeń w Lesznie 50,9% 0,3% 48,8% Źródła liniowe Źródła punktowe Źródła powierzchniowe Wykres 24. Udział poszczególnych rodzajów źródeł emisji w stężeniach imisyjnych pyłu PM10 w obszarze przekroczeń w Lesznie. 117

119 Analizując wyniki uzyskane dla całego obszaru obliczeniowego Leszna można sformułować następujące wnioski: największe oddziaływanie na stan jakości powietrza w mieście mają źródła powierzchniowe (ok. 67,7 %) i liniowe (31 %); dotyczy to zarówno osiąganych wartości stężeń jak i zasięgu ich występowania, źródła punktowe mają bardzo małe znaczenie w stężeniach średniorocznych (zaledwie 1,3%), na obszarze występowania przekroczeń rośnie udział źródeł liniowych (do 48,8 %) maleje natomiast udziału źródeł powierzchniowych (do 51 %), w obszarze przekroczeń udział źródeł punktowych jest znikomy, nie przekracza 1 %, oddziaływanie poszczególnych rodzajów źródeł emisji na stan jakości powietrza może lokalnie być zwiększone lub zmniejszone w stosunku do udziałów średnich dla miasta, o czym świadczy znaczny rozrzut wartości stężeń średniorocznych pyłu PM10, rozkład udziałów procentowych zależy od lokalizacji punktów obliczeniowych gdyż w sąsiedztwie ciągów komunikacyjnych udział źródeł liniowych silnie rośnie i może być przeważający, natomiast na pozostałych obszarach dominuje wpływ emisji powierzchniowej, wpływ emisji liniowej jest największy wzdłuż dróg, emisja powierzchniowa jest odpowiedzialna w największym stopniu odpowiedzialna za poziom stężeń średniorocznych pyłu PM10 na terenie miasta, emitory punktowe mają bardzo mały wpływ na wielkość stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM10 na terenie miasta Leszna. Przedstawione powyżej rozważania oraz wyniki modelowania rozprzestrzeniania zanieczyszczeń wskazują jednoznacznie, że za wielkość stężeń pyłu PM10 na terenie Leszna w przeważającej mierze odpowiadają źródła emisji pochodzące z powszechnego korzystania ze środowiska. Natomiast korzystanie ze środowiska ma znikomy wpływ na wielkość stężeń zarówno na terenie miasta, jak i na obszarze przekroczeń Prognozy emisji zanieczyszczeń do powietrza dla 2015 roku W pierwszej części niniejszego podrozdziału przedstawiono podstawowe założenia do prognozy na rok 2015, w drugiej części zaprezentowano natomiast wyniki i przeprowadzono analizę obliczeń modelowych. Biorąc pod uwagę wyniki modelowania jakości powietrza, jako obszar występowania przekroczeń normatywnych stężeń pyłu zawieszonego PM10 w powietrzu zidentyfikowano następujące osiedla: Stare Miasto, Zatorze, Nowe Miasto i os. Grunwald. Dodatkowo obszar miasta został poddany działaniom w zakresie emisji liniowej tzn. wprowadzono zmiany w układzie komunikacyjnym miasta. Obszary te przyjęto do oceny dotrzymywania dopuszczalnych stężeń w roku prognozy (2015). Ocena dotyczy zarówno stężeń średniorocznych pyłu PM10 jak i stężeń 24-godzinnych pyłu PM10. W zakresie analizy stężeń 24-godzinnych, zgodnie z dokumentem Zasady sporządzania naprawczych programów ochrony powietrza w strefach przeprowadzono analizę percentyli 90, Założenia dla prognozy roku Prognozę przeprowadzono dla obszaru miasta Leszna, gdzie wyniki modelowania jakości powietrza dla roku bazowego wykazały występowanie przekroczeń normatywnych stężeń pyłu zawieszonego PM10 w powietrzu. 118

120 Ponieważ, jak wykazała przedstawiona w rozdziale 4.6 analiza udziałów grup źródeł, wpływ na jakość powietrza ma przede wszystkim emisja powierzchniowa (udział 51 % w obszarze przekroczeń) oraz w niewiele mniejszym stopniu emisja liniowa (udział 48 % w obszarze przekroczeń), dlatego też zaplanowano redukcję emisji dla źródeł powierzchniowych i liniowych. Redukcja emisji ograniczająca się do źródeł powierzchniowych nie przyniosła wystarczających efektów. Konieczną redukcję wielkości emisji powierzchniowej oszacowano metodą kolejnych przybliżeń wykonując modelowanie imisji dla roku prognozy Modelowanie dla roku prognozy dla miasta Leszna wykonano w tym celu trzy razy. Emisja powierzchniowa - niska emisja Redukcję emisji powierzchniowej założono dla obszarów, gdzie występują przekroczenia w roku bazowym. Przyjętą redukcję emisji przedstawiono poniżej w tabeli: Tabela 35. Redukcja emisji powierzchniowej na obszarze Leszna. Lp. osiedla Leszna poddane redukcji emisja pyłu PM10 [Mg/rok] rok bazowy 2006 stopień redukcji [%] emisja pyłu PM10 [Mg/rok] rok prognozy 2015 różnica ( ) [Mg/rok] 1 Stare Miasto 47, ,27 21,5 2 Os. Nowe Miasto 0, ,49 0,49 3 Os. Grunwald 6, ,65 2,43 4 Os. Zatorze 39, ,42 9,8 SUMA 94,05 59,83 34,22 Emisja liniowa Rozważając zmianę emisji pochodzącej ze źródeł liniowych należy wziąć pod uwagę spodziewany ogólny wzrost natężenia ruchu pojazdów na drogach. Wg szacunków Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad średni wskaźnik wzrostu ruchu pojazdów samochodowych w województwie wielkopolskim dla okresu pięcioletniego wynosi 1,29 na drogach krajowych i 1,09 na drogach wojewódzkich. Wskaźnik wzrostu ruchu obliczony na tej podstawie dla rozpatrywanego okresu wynosi 1,42. Jednocześnie spodziewana redukcja emisji liniowej pyłu PM10 nastąpi poprzez zmianę parametrów emisyjnych pojazdów poruszających się po drogach Leszna. Przyjmuje się następujące założenie: wzrost emisji spowodowany wzrostem natężenia ruchu pojazdów będzie kompensowany przez poprawę parametrów emisyjnych pojazdów (w roku 2015 duża grupa pojazdów będzie spełniać normy emisji Euro 3). Obliczenia stężeń pyłu PM10 na terenie Leszna w roku bazowym 2006 wykazały wpływ źródeł komunikacyjnych na przekroczenia dopuszczalnych stężeń pyłu PM10 w powietrzu na poziomie 48 % w obszarze przekroczeń. Układ komunikacyjny Leszna powoduje ze ruch tranzytowy przebiega główną drogą przez miasto. Zamodelowana redukcja emisji ze źródeł powierzchniowych nie przyniosła wymaganej poprawy z uwagi na znaczący wpływ komunikacji na wielkość stężeń imisyjnych w obszarach przekroczeń. 119

121 Zaproponowano zatem działania naprawcze zmierzające do ograniczenia wpływu zanieczyszczeń pochodzących z komunikacji na stan jakości powietrza w Lesznie. Oparto się na planach inwestycyjnych opisanych w Studium transportowym Leszna 2006 r. Podstawowe działania naprawcze przyjęte do obliczeń dla roku prognozy przyjęto następująco: 1) budowa obwodnicy zachodniej miasta w ramach drogi S5 przyjęto, że spowoduje to ograniczenie ruchu pojazdów ciężarowych o 60 %, dostawczych o 30% i osobowych o 35% na terenie miasta; 2) poprawa stanu technicznego dróg istniejących utwardzenie poboczy w celu redukcji wtórnego unosu pyłu z drogi. Przyjęto, że kontynuowane będą działania (prowadzone już w mieście) polegające na ograniczeniu emisji wtórnej pyłu poprzez odpowiednie utrzymanie czystości nawierzchni (czyli poprzez czyszczenie metodą mokrą). Działania polegające na utrzymaniu czystości nawierzchni dróg należy realizować z częstotliwością zależną od panujących warunków pogodowych, minimum raz na miesiąc na ulicach uwzględnionych w niniejszym Programie. W ramach działań dodatkowych zaproponowano również wymianę taboru komunikacji miejskiej z autobusów zasilanych olejem opałowym na autobusy zasilane alternatywnym paliwem gazowym CNG. Zakładaną wielkość emisji ze źródeł liniowych (w roku prognozy 2015) po wprowadzeniu działań naprawczych przedstawiono w poniższej tabeli. Tabela 36. Emisja pyłu PM10 z poszczególnych odcinków dróg w Lesznie w roku bazowym i w roku prognozy. Lp. miasto/nr drogi ulice emisja pyłu PM10 w 2006 roku [Mg/rok] emisja pyłu PM10 w roku prognozy 2015 [Mg/rok] 1 5 ul. Poznańska, 1,57 km 2,9056 1, Al. Konstytucji 3 Maja, 0,56 km 0,8553 0, Al. Konstytucji 3 Maja\Zygmunta Starego, 1,19 km 1,9176 1, Al. Konstytucji 3 Maja\Rejtana, 0,9 km 1,1658 0, ul. Szybowników, 2,32 km 3,884 2, ul. Aleja Jana Pawła II, 1,56 km 2,568 1, ul. Estkowskiego, 0,81 km 0,922 0,557 8 ul. Unii Europejskiej, 0,55 km 0,413 0, ul. Osiecka, 2,58 km 1,326 0, ul. Wiadukt im. S. Grota-Roweckiego, 0,78 km 1,164 0, ul. Dąbrowskiego, 0,64 km 1,022 0, ul. Mickiewicza, 0,97 km 1,632 0, ul. Krasińskiego, 0,83 km 0,967 0, ul. Śniadeckich, 0,38 km 0,607 0, ul. Fabryczna, 0,98 km 1,566 0, ul. 17 Stycznia, 1,33 km 1,321 0, ul. 1 Maja, 2,22 km 0,934 0,

122 Lp. miasto/nr drogi ulice emisja pyłu PM10 w 2006 roku [Mg/rok] emisja pyłu PM10 w roku prognozy 2015 [Mg/rok] ul. Niepodległości, 0,78 km 0,483 0, ul. Prochownia, 0,56 km 0,347 0, ul. Kąkolewska, 1,64 km 1,039 0, Al. Cypriana Kamila Norwida, 0,48 km 0,202 0, ul. Obrońców Lwowa, 0,28 km 0,118 0, ul. Racławicka, 0,43 km 0,304 0, ul. ul. Okrężna, 0,21 km 0,208 0, ul. T. Korcza, 0,19 km 0,189 0, ul. Lipowa, 0,55 km 0,231 0, Al. Konstytucji 3 Maja\Orlen, 2,18 km 2,674 1, ul. Krupińskiego, 0,22 km 0,056 0, ul. Paderewskiego, 0,22 km 0,009 0, ul. Święciechowska, 2,13 km 0,353 0, ul. Wolińska, 1,46 km 0,242 0,146 SUMA 31,627 18,190 Emisja punktowa Przyjęto dane jak dla wariantu bazowego roku W przyszłości będzie następować zmniejszanie się wielkości emisji ze źródeł przemysłowych energetycznych i technologicznych w związku z wprowadzaniem energooszczędnej i materiałooszczędnej technologii, urządzeń energetycznych niskoemisyjnych, korelujące ze wzmocnieniem działania organów administracji publicznej coraz skuteczniej wdrażających i egzekwujących prawo ochrony środowiska. Na skutek przeprowadzonych procesów termomodernizacyjnych przewiduje się również spadek zapotrzebowania na moc oraz ograniczenie zużycia energii cieplnej. Biorąc pod uwagę powyższe jak również możliwości rozwoju oraz powstanie nowych zakładów (źródeł punktowych) przyjęto założenia takie jak dla roku bazowego. Poniżej, w tabeli, przedstawiono porównanie emisji pyłu PM10 w roku bazowym 2006 i w roku prognozy Tabela 37. Porównanie emisji pyłu PM10 w roku bazowym i w roku prognozy. rodzaj źródeł emisja pyłu PM10 w roku bazowym 2006 [Mg/rok] emisja pyłu PM10 w roku prognozy 2015 [Mg/rok] zmiana emisji pyłu PM10 [Mg/rok] emitory punktowe 86,15 86,15 0 emitory powierzchniowe 203,48 169,26 34,22 emitory liniowe 31,62 18,19 13,44 SUMA 321,25 273,6 47,66 121

123 Obliczenia i analiza stanu zanieczyszczeń powietrza dla roku 2015 Analizę przeprowadzono przy użyciu modelu obliczeniowego ADMS-Urban (wersja 2.3). Siatka obliczeniowa obejmowała miasto Leszno. W zakresie stężeń 24-godzinnych zastosowano metodę percentylową. Tabela 38. Parametry przyjęte do analizy w roku prognozy Parametr modelu Wartość Uwagi Dane wejściowe - emisja Szorstkość terenu Minimalna długość Monina-Obuchowa Emitory punktowe 13 Emitory liniowe Gridy powierzchniowe 98 0,8 m 15 m Dane dotyczące bilansów wielkości emisji zostały opisane w powyższych rozdziałach Tło stężenia pyłu PM10 12 μg/m 3 Krok siatki obliczeniowej Grupowanie źródeł Czas uśredniania Format wyników Plik danych meteorologicznych Profile zmienności czasowej emisji 250 m Włączone 24 h Pył zawieszony PM stężenie średnie roczne - ilości przekroczeń 24 godz. - percentyl 90,4 stężeń 24 godz linii Włączone Siatka na planie prostokąta obejmująca obszar całego miasta Utworzono grupy dla źródeł emisji Obliczana jest ilość przypadków przekroczeń stężenia 24-godz. w ciągu roku Dla poszczególny rodzajów źródeł, profile dobowe i roczne. Wyniki obliczeń stężeń średniorocznych pyłu PM10 Dopuszczalna wartość stężenia średniorocznego pyłu zawieszonego PM10 dla roku 2015 wynosi 40 μg/m 3. Analizując uzyskane wyniki można sformułować następujące wnioski: wartości stężenia średniorocznego powyżej 40 μg/m 3 nie występują w żadnym punkcie obliczeniowym zlokalizowanym na analizowanym obszarze przekroczeń miasta Leszna, najwyższe obliczone stężenie średnioroczne wynosi 37,42 μg/m 3. Rozkład stężeń średniorocznych dla roku prognozy 2015 na obszarze Leszna przedstawiony został w załączniku nr

124 Wyniki obliczeń stężeń 24-godz. pyłu PM10 Dopuszczalna wartość percentyla 90,4 ze stężeń 24-godz. pyłu zawieszonego PM10 dla roku 2015 wynosi 50 μg/m 3. Analizując uzyskane wyniki można sformułować następujące wnioski: po wprowadzeniu działań naprawczych nie występują przekroczenia dopuszczalnego stężenia 24-godz. pyłu PM10 dla miasta Leszna; najwyższa obliczona wartość percentyla 90,4 wynosi 49,98 μg/m 3. Rozkład percentyla 90,4 ze stężeń 24-godzinnych dla roku prognozy 2015 na obszarze Leszna przedstawiony został w załączniku nr 7.2. Wnioski: Dla prognozowanej na 2015 rok sytuacji nie występują przekroczenia dopuszczalnych poziomów pyłu zawieszonego PM10 w powietrzu. Prognozowane działania naprawcze zaproponowane w Programie wystarczają do uzyskania stanu jakości powietrza zgodnego z wymaganiami przepisów ochrony środowiska. Podsumowanie: Na mapkach poniżej przedstawiono zmianę jakości powietrza po wprowadzeniu działań naprawczych: 123

125 Rysunek 9. Porównanie rozkładów stężeń pyłu zawieszonego PM10 - percentyl 90,4 ze stężeń 24-godz. Lesznie rok bazowy 2006 i rok prognozy

126 13.8 Zadania wynikające z przeprowadzonych analiz stanu zanieczyszczenia powietrza Analiza możliwych działań naprawczych Zdiagnozowana sytuacja w zakresie zanieczyszczenia powietrza na obszarze Leszna pyłem zawieszonym PM10, wymusza konieczność zastosowania odpowiednich działań naprawczych, celem redukcji niskiej emisji. Do działań tych można zaliczyć: 1) termomodernizację budynków, 2) centralizację systemów grzewczych np. poprzez podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej, 3) wymianę przestarzałych źródeł ciepła na nowoczesne, 4) zamianę paliwa na ekologiczne lub zastosowanie alternatywnych źródeł energii, 5) modernizację sieci cieplnych, 6) działania w zakresie ograniczania emisji komunikacyjnej poprzez: a) budowę obwodnicy zachodniej miasta w ramach realizacji trasy S5 w celu wyprowadzenia lokalnego ruchu tranzytowego poza tereny o gęstej zabudowie, b) zmniejszenie wielkości emisji wtórnej z dróg poprzez poprawę stanu technicznego dróg (np. utwardzone pobocze) oraz utrzymanie częstszego mokrego czyszczenia dróg, oraz jako działania wspomagające poprawę jakości powietrza: 7) uwzględnienie aspektów ochrony powietrza w planach zagospodarowania przestrzennego (zachowanie istniejących obszarów zieleni w mieście, projektowanie nowych osiedli mieszkaniowych z uwzględnieniem konieczności przewietrzania centrum miasta, rozwoju terenów zielonych ), 8) edukację ekologiczną, 9) działania w zakresie transportu drogowego takie jak: a) prowadzenie odpowiedniej polityki parkingowej w mieście, b) wprowadzenie strefy ograniczonego ruchu w centrum miasta, c) rozbudowa systemu tras rowerowych, 10) działania w zakresie komunikacji miejskiej takie jak: a) zmiana środków transportu Miejskiego Zakładu Komunikacji zasilanych olejem napędowym na autobusy zasilane alternatywnym paliwem gazowym CNG, b) rozwój komunikacji zbiorowej przyjaznej dla użytkownika. Termomodernizacja może być realizowana poprzez docieplenie ścian budynków i/lub wymianę stolarki okiennej. Centralizacja systemów grzewczych może polegać np. na podłączeniu do miejskiej sieci ciepłowniczej. Rozwiązanie to wymaga jednak istnienia rezerw energetycznych tego źródła ciepła oraz wykonania prac ziemnych w celu rozbudowy sieci. W ramach trzeciego z wymienionych kierunków można dokonać wymiany samego urządzenia grzewczego i/lub instalacji grzewczej. Zamiana paliwa na ekologiczne dotyczy przede wszystkim konwersji z tradycyjnego węgla na kwalifikowany sortyment węglowy, gaz, ewentualnie olej opałowy, energię elektryczną, biomasę czy zastosowania alternatywnych źródeł energii w postaci np. kolektorów słonecznych czy pomp ciepła. Pompy ciepła to zwykle inwestycje bardzo kosztowne, natomiast kolektory słoneczne mogą być traktowane jako rozwiązanie uzupełniające lub mieć charakter czasowy, np. pobieranie energii z kolektorów słonecznych może odbywać się w okresie od marca do października. Zamiana paliwa 125

127 wiąże się najczęściej z koniecznością wymiany kotła oraz instalacji grzewczej. Należy pamiętać, że spalanie paliwa, nawet dobrej jakości, w nieprzystosowanym do tego celu urządzeniu grzewczym będzie powodowało, poza obniżeniem jego sprawności cieplnej, wzrost emisji substancji zanieczyszczających. W celu redukcji emisji wskazana jest zatem wymiana starych kotłów węglowych na nowoczesne, niskoemisyjne kotły, gdzie proces spalania węgla prowadzony jest optymalnie przez co rośnie sprawność urządzenia. W poniższej tabeli zebrano najważniejsze informacje dotyczące zasygnalizowanych wyżej działań zmierzających do ograniczenia niskiej emisji. Uwzględniono w niej m.in. efekt ekologiczny, koszty inwestycyjne i eksploatacyjne, bariery prawne i społeczne oraz inne czynniki wpływające na atrakcyjność danego działania. 126

128 Tabela 39. Działania zmierzające do ograniczenia emisji pyłu PM10 i poprawy jakości powietrza Rodzaj źródła / działanie Typ działania Efekt ekologiczny Inne zalety Bariery / Wady Koszt inwestycyjny* Koszt eksploatacyjny POWIERZCHNIOWE Termomodernizacja budynków Wymiana starych kotłów węglowych ogólnie gazowe węglowe retortowe węglowe nowoczesne olejowe Redukcja emisji proporcjonalna do spadku zużycia ciepła: - wymiana okien do 20 % - ocieplenie do 25 % Uzyskuje się na terenach gęsto zaludnionych, charakteryzujących się zwartą zabudową >99 % redukcji PM10, wysoka redukcja innych zanieczyszczeń, redukcja odpadów Ok. 92 % redukcji PM10, redukcja innych zanieczyszczeń Ok. 83 % redukcji PM10 (przy paliwie ORZECH) Ok. 98 % redukcji PM10, wysoka redukcja innych zanieczyszczeń, redukcja odpadów Równoczesna modernizacja budynku, zmniejszenie kosztów ogrzewania. Działanie może być łączone z wymianą systemu ogrzewania Wysoka sprawność, automatyka, wysoki komfort użytkowania Wysoka sprawność, automatyka, komfort użytkowania wyższy niż w tradycyjnych, niskie koszty eksploatacji (w porównaniu z gazem) Podwyższona sprawność, prosta automatyka (jako opcja); cena zakupu, niskie koszty eksploatacji (w porównaniu z gazem) Wysoka sprawność, automatyka, wysoki komfort użytkowania Koszt wysoki dla osiągniętego efektu ekologicznego Bariera prawna: brak podstaw prawnych do wymuszenia zmian, możliwa jest tylko dobrowolna współpraca właścicieli nieruchomości przy wsparciu finansowym (np. dopłaty lub zwolnienie z podatku od nieruchomości) ze strony administracji Wysoka cena zakupu, wysokie koszty eksploatacji Wysoka cena zakupu, specyficzny rodzaj paliwa Niski komfort użytkowania, efekt ekologiczny silnie zależy od jakości paliwa Wysoka cena zakupu, wysokie koszty eksploatacji (wyższe niż dla gazu) od 110 zł/m 2 Cena jednostkowa: od zł do zł Cena jednostkowa: od zł do zł Cena jednostkowa: od zł do zł Cena jednostkowa: od zł do zł 23,3,0 zł/gj 25,0 32,0 zł/gj 22,0 29,0 zł/gj 92,0 zł/gj 127

129 Rodzaj źródła / działanie Typ działania Efekt ekologiczny Inne zalety Bariery / Wady Koszt inwestycyjny* Koszt eksploatacyjny Źródła odnawialne Modernizacja sieci cieplnych Kontrola jakości paliw Ograniczenie emisji komunikacyjnej podłączenie do sieci OZC ekologiczne np. na biomasę lub brykiety piece elektryczne Wspomaganie ogrzewania kolektorami słonecznymi Wprowadzenie jako warunku korzystania z dofinansowania stosowania paliwa o określonej jakości (dotyczy nowych kotłów węglowych) Budowa obwodnicy zachodniej Leszna w tamach trasy S5 Zmiana środków transportu Miejskiego Zakładu Komunikacji zasilanych olejem napędowym na autobusy zasilane alternatywnym paliwem gazowym CNG 100 % redukcji emisji niskiej wszystkich substancji Ok. 87 % redukcji PM10, redukcja innych zanieczyszczeń 100 % redukcji emisji niskiej wszystkich zanieczyszczeń 100 % redukcji dla produkcji zastępowanej energii, pozwalają na 60 % redukcji na c.w.u. i 20 % na c.o. uzyskanie redukcji emisji ze źródeł punktowych (OZC) Wspomaganie działań wymiany kotłów Redukcja emisji ze źródeł liniowych na terenie miasta Wspomaganie innych działań B. wysoki komfort użytkowania Wysoka sprawność, automatyka, niskie koszty eksploatacji (w porównaniu z gazem) Wysoka sprawność, automatyka, wysokie koszty eksploatacji Niskie koszty eksploatacji Zmniejszenia strat cieplnych, oszczędność paliwa Można wprowadzić w formie uchwały do regulaminu dofinansowania Zmniejszenie uciążliwości komunikacji samochodowej w mieście Zmniejszenie uciążliwości taboru komunikacyjnego Koszt podłączenia wysoki dla indywidualnego użytkownika. Koszt użytkowania na poziomie ogrz. gazowego; zasięg sieci ograniczony B. wysoka cena zakupu, konieczny specyficzny rodzaj paliwa Wysokie koszty eksploatacji B. wysoka cena zakupu, konieczność współpracy z kotłem gazowym Wysoki koszt Trudności związane z kontrolą; warunek może zniechęcać do wymiany kotłów Wysoki koszt, możliwe trudności z lokalizacją obwodnicy Wysoki koszt Cena jednostkowa od zł do zł Cena jednostkowa od zł do zł ; pompy ciepła powietrzne; ok pompy ciepła gruntowe Cena jednostkowa od zł do zł Wg kosztorysu Wg kosztorysu Wg kosztorysu 25,1 48,2 zł/gj 37,0 47,0 zł/gj zł/gj (p. elektryczne) zł/gj (pompy ciepła) 0 zł/gj 128

130 Rodzaj źródła / działanie Typ działania Efekt ekologiczny Inne zalety Bariery / Wady Ograniczenie emisji wtórnej pyłu poprzez odpowiednie utrzymanie czystości nawierzchni (poprzez czyszczenie metodą mokrą) działanie regularne Redukcja emisji wtórnej z unoszenia Niewielkie koszty, poprawa estetyki miasta * koszty inwestycyjne w przypadku kotłów ograniczono do kosztów ich zakupów wraz z niezbędnym wyposażeniem Możliwe małe ograniczenia w ruchu Koszt inwestycyjny* Wg kosztorysu Koszt eksploatacyjny 129

131 Jednym z najważniejszych działań naprawczych, mającym na celu ograniczenie niskiej emisji pyłu PM10 pochodzącej z sektora bytowo-komunalnego, jest wymiana dotychczasowych kotłów węglowych o niskiej sprawności na nowoczesne kotły węglowe, retortowe, kotły gazowe, olejowe, bądź kotły na paliwa ekologiczne. W dalszej części dokonano porównania starych kotłów węglowych z kotłami nowoczesnymi (na paliwa stałe, gazowe, płynne), uwzględniając takie aspekty jak: jednostkowy koszt produkcji ciepła (zł/gj), koszt kotła, wskaźnik emisji pyłu ze spalania, redukcja zanieczyszczeń. Porównania dokonano przy następujących założeniach: średnia wielkość kotła dla gospodarstwa domowego ok. 20 kw, ceny paliw wg aktualnie obowiązujących taryf (stawek); dla gazu wzięto pod uwagę grupę taryfową W-3 (1200 < a <= 8000 m 3 /rok; sieć gazowa o ciśnieniu do 0,5 MPa) tj. użytkujących gaz do sporządzania posiłków, podgrzewania ciepłej wody użytkowej oraz do ogrzewania pomieszczeń; ceny kotłów zawierają koszty niezbędnej automatyki; w przypadku kotła gazowego uwzględniono koszt przyłącza, a w przypadku kotła olejowego koszt zbiornika na olej; nie uwzględniono kosztów instalacji wewnętrznych, kominów; nie uwzględniono kosztów obsługi i remontów. 130

132 Tabela 40. Zestawienie parametrów kotłów i paliw dla indywidualnych gospodarstw domowych. Rodzaj kotła Jednostka stare węglowe węglowe nowoczesne węglowe retortowe ekologiczne gazowe olejowe elektryczne sprawność [%] ponad 90 rodzaj paliwa - parametry paliwa: - wartość opałowa - zawartość popiołu - zawartość siarki - zawartość wilgoci Jednostkowy koszt paliwa koszt produkcji ciepła [MJ/kg (MJ/m 3 )] [%] [%] [%] węgiel (orzech, kostka) <0,6 do 12 węgiel (orzech) <0,6 do 12 węgiel (groszek, EKORET) > <0,6 do 12 zł/mg brykiety gaz GZ-41,5 olej opałowy - 17,5 30 a 41, / ,7 b 3,00 c taryfa całodniowa 0,1411 zł/kwh 0,1944 zł/kwh - taryfa nocna [zł/gj] 28,5-38, ,3, koszt kotła [zł] wskaźnik emisji pyłu ogółem [g/gj] 404, ,5 3,7 0 redukcja emisji [%] - 83, ,5 99,75 98,75 100,00 a MJ/m 3 b zł/m 3 c zł/l - od

133 Na podstawie powyższej tabeli można stwierdzić, że najniższy koszt wytworzenia ciepła występuje w przypadku nowoczesnej kotłowni opalanej węglem i w kotłach retortowych (22 32 zł/gj) oraz w kotłowni gazowej. Stosunkowo niski koszt występuje również w przypadku zastosowania jako paliwa brykietów. Ceny paliw odnoszą się do aktualnych cen na rynku na terenie Wielkopolski i Leszna. Najwyższe koszty wiążą się jednak ze spalaniem oleju (92 zł/gj). Koszty kotłów zależą od producenta i ich rozpiętość może być znaczna, ogólnie jednak najtańszymi kotłami są kotły węglowe (za wyjątkiem retortowych), następnie kotły gazowe. Najdroższe kotły to kotły olejowe (choć często mają one ceny porównywalne do kotłów gazowych) oraz kotły na pelety. Kotły retortowe są stosunkowo drogie, ale ich zakup zwraca się w krótkim czasie. Pod względem wskaźnika emisji pyłu najkorzystniej prezentują się kotły gazowe (0,5 g/gj) lub olejowe (3,7 g/gj). Należy jednak zwrócić uwagę, że redukcja emisji pyłu, jaką osiąga się w przypadku nowoczesnych kotłów węglowych w stosunku do kotłów starych, jest znaczna (ponad 80 %). Rozpatrując efekt ekologiczny najkorzystniejszym rozwiązaniem jest zamontowanie kotła gazowego, jednak bardzo zmienny koszt produkcji ciepła a czasem nawet wysoki w stosunku do konwencjonalnego stanowi w tym przypadku poważne ograniczenie dla przeciętnego gospodarstwa domowego. Na terenie Leszna, zgodnie z obliczeniami przeprowadzonymi dla roku prognozy 2015, występuje potrzeba redukcji niskiej emisji (z sektora bytowo-komunalnego). W rozdziale poniżej określono powierzchnię użytkową lokali, w których należałoby zlikwidować kotły węglowe, aby osiągnąć wymagany poziom redukcji. W rozdziale tym przeanalizowano możliwe do zastosowania działania naprawcze, których efektem powinna być poprawa stanu jakości powietrza na obszarze gdzie zostaną one zrealizowane. Jednak ostatecznie dla Leszna, którego obszar był analizowany, wybrano tylko niektóre z możliwych działań. Przyczyną dokonania takiej selekcji były zarówno przedstawione powyżej względy ekonomiczne i społeczne, jak również względy wynikające z polityki rozwoju miasta W wyborze brano pod uwagę również specyfikę strefy. Zadecydowało to np. o wymianie starych kotłów węglowych na nowoczesne niskoemisyjne zamiast generalnej zmiany paliwa na gazowe lub olejowe. Podkreślono konieczność budowy obwodnicy zachodniej Leszna w ramach budowy trasy S5 bo wynika to jednoznacznie z polityki i strategii miasta. Konieczność wyprowadzenia ruchu tranzytowego (obciążającego drogi krajowe 5 i 12) poza tereny zabudowy mieszkaniowej została potwierdzona również przez obliczenia modelowe rozprzestrzeniania zanieczyszczeń. Nie wprowadzono natomiast strefy ograniczonego ruchu w centrum, gdyż mogłoby to spowodować ograniczenie możliwości rozwoju miasta. Za celowe natomiast uznano prowadzenie odpowiedniej polityki parkingowej w mieście (np. opłaty za postój), która powinna doprowadzić do zmiany nawyków mieszkańców na rzecz wspólnego korzystania z samochodów w celu ograniczenia zanieczyszczeń komunikacyjnych w centrum miasta i unikania sytuacji jeden kierowca jeden samochód. 132

134 Obliczenie powierzchni użytkowej lokali 8 objętych działaniami naprawczymi Dla prognozy na rok 2015, na podstawie informacji o redukcji emisji przedstawionych w rozdziale można obliczyć powierzchnię użytkową lokali, które powinny być objęte programem redukcji. Jednostkową emisję na 1 m 2 powierzchni użytkowej oszacowano na podstawie zapotrzebowania na energię cieplną realizowanego przez spalanie węgla w statystycznym mieszkaniu o powierzchni 70,2 m 2 (wg danych GUS dla Leszna), które przeliczono następnie za pomocą wskaźnika emisji na emisję jednostkową. Tabela 41. Parametry przyjęte do obliczeń dla kotłów węglowych Obszar zapotrzebowanie na energię cieplną jednostkowa emisja ze spalania węgla [GJ/m 2 *] [kg/m 2 ] Miasto Leszno 0,59 0,43 * przyjęto do obliczeń przykładowe mieszkanie o średniej powierzchni użytkowej wg danych GUS z 2006 wynoszącej 70,2 m 2. Szacunkowa powierzchnia lokali przewidzianych do przeprowadzenia działań naprawczych przedstawia się następująco: powierzchnia użytkowa lokali, dla których przewiduje się termomodernizację, szacuje się na ok m 2, powierzchnia użytkowa lokali, dla której przewiduje się wymianę czynnika grzewczego lub wymianę starych kotłów węglowych na nowoczesne, niskoemisyjne kotły węglowe lub podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej szacuje się na ok m 2, ww. powierzchnia użytkowa została rozłożona proporcjonalnie do założonego procentu redukcji na poszczególne obszary miasta objęte działaniami naprawczymi (Tabela 42. Wielkość powierzchni lokali objętych wymianą czynnika grzewczego na obszarach działań naprawczych.). Tabela 42. Wielkość powierzchni lokali objętych wymianą czynnika grzewczego na obszarach działań naprawczych. Obszar Ogólna wielkość powierzchni użytkowej lokali na obszarze [m 2 ], dla której przewiduje się likwidację kotłów Zatorze Stare Miasto Os. Grunwald Nowe Miasto SUMA koszt przeprowadzenia całej operacji jak również powierzchnia użytkowa lokali, w których przeprowadzona zostanie operacja zależy od wybranego wariantu działań naprawczych (wariant podstawowy wymiana kotłów i zmiana paliwa, podłączenie do miejskiej sieci 8 Lokal mieszkanie w budynku wielorodzinnym, budynek jednorodzinny, budynek użyteczności publicznej, inne wyposażone w indywidualne źródła ciepła zaliczane do tzw. niskiej emisji. 133

135 ciepłowniczej oraz termomodernizacja budynków, wariant alternatywny wymiana kotłów na nowoczesne węglowe oraz termomodernizacja, wariant optymalny wymiana kotłów i zmiana paliwa, wymiana kotłów na nowoczesne węglowe, podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej oraz termomodernizacja budynków) i wynosi: - w przypadku wariantu podstawowego - ok. 18,56 mln zł*., - w przypadku wariantu alternatywnego ok. 17,63 mln zł*, - w przypadku wariantu optymalnego ok. 18,0 mln zł*. * kwoty nie uwzględniają szacowanych kosztów przeznaczonych na działania wspomagające - działania promocyjne i edukacyjne (ulotki, imprezy, akcje szkolne, audycje) oraz koszty stworzenia i utrzymania systemu organizacyjnego dla działań naprawczych. Kwoty ww. nie uwzględniają kosztów mokrego czyszczenia dróg, opcja ekologicznych kotłów na biomasę, ze względu na zbyt wysokie koszty inwestycyjne będzie stosowana bardzo rzadko; z kolei wysokie koszty eksploatacyjne kotłów olejowych (średni koszt produkcji ciepła na poziomie 80 zł/gj) powodują, że opcja kotłów olejowych jest również mało atrakcyjna do powszechnego stosowania. Koszty działań naprawczych w zakresie emisji liniowej będą realizowane zgodnie z innymi dokumentami określającymi zakres zadań w zakresie rozbudowy układu komunikacyjnego Leszna takich jak: Strategia Rozwoju Miasta. Studium transportowe dla miasta Leszcza, czy Wieloletnim Planem inwestycyjnym. Każde z tych działań ma określony osobny kosztorys Podsumowanie analiz stanu zanieczyszczenia powietrza w Lesznie Przeprowadzone obliczenia i analizy wykazały, że zasadniczy udział w stężeniu pyłu zawieszonego PM10 w powietrzu na obszarach przekroczeń mają źródła związane z ogrzewaniem indywidualnym, czyli niska emisja oraz w mniejszym stopniu źródła liniowe. W związku z tym najważniejsze działania naprawcze mające na celu uzyskanie dotrzymania poziomów dopuszczalnych związane są przede wszystkim z redukcją niskiej emisji. Wszystkie proponowane działania naprawcze, ich efekt ekologiczny, koszty realizacji i termin realizacji przedstawiono w rozdziale 5 i 6 w części opisowej niniejszego dokumentu. Uwagi końcowe: Brak podstaw prawnych do zarządzenia obligatoryjnej wymiany starych kotłów i pieców węglowych przez osoby fizyczne jest poważną barierą realizacji programu redukcji niskiej emisji. W opinii przedstawicieli stron zaangażowanych w przygotowanie i realizację Programów ochrony powietrza problem ten wymaga wdrożenia w przyszłości systemowych rozwiązań legislacyjnych. W aktualnym stanie formalno-prawnym kluczowym czynnikiem powodzenia programu redukcji niskiej emisji jest przygotowanie dla mieszkańców atrakcyjnej oferty dofinansowania wymiany oraz wykazanie poza efektem ekologicznym istotnych oszczędności po stronie kosztów eksploatacyjnych (przypadek wysokosprawnych kotłów opalanych węglem) oraz wzrostu poziomu komfortu użytkowania urządzeń. 134

136 14 Czas potrzebny na realizację celów Programu Proponuje się następujący czas realizacji poszczególnych działań naprawczych: program redukcji niskiej emisji realizacja w latach ; stworzenie i utrzymanie systemu organizacyjnego dla działań naprawczych - zadanie ciągłe od 2009 do Analiza materiałów, dokumentów i publikacji wykorzystanych do opracowania Programu Do sporządzenia POP wykorzystano materiały, dokumenty, publikacje, które: pozwoliły określić istniejące, a także oszacować prognozowane poziomy zanieczyszczenia powietrza, stanowią narzędzia polityki ekologicznej w mieście, określają strategie, plany, programy mające wpływ na środowisko, opisują techniki i technologie ograniczające wprowadzanie substancji do powietrza. Do opracowania niniejszej dokumentacji wykorzystano dane bazy opłatowej Urzędu Marszałkowskiego w Poznaniu oraz dane z pozwoleń na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza przekazane przez do analizy. Dane te zostały wykorzystane do stworzenia bazy danych dotyczących emisji punktowej. W oparciu o ww. materiały sformułowano działania naprawcze przedstawione w niniejszym Programie. W opracowaniu wykorzystano również m.in. następujące dokumenty: Program ochrony środowiska dla miasta Leszna Założenia polityki energetycznej państwa przewidują, że w związku z urealnieniem cen energii, postępem w modernizacji i restrukturyzacji działalności gospodarczej oraz wzrostem świadomości ekologicznej społeczeństwa, zużycie energii w przeliczeniu na jednostkę krajowego produktu będzie się nadal zmniejszać. W 2010 roku poziom zmniejszenia zużycia energii powinien obniżyć się o ok. 25 % w stosunku do 2000 roku. Ustalono następujące kierunki działań: Rozpoczęcie procesu wdrażania wspólnotowych aktów prawnych dot. poprawy jakości powietrza; Ograniczanie emisji z procesów spalania paliw Ograniczenie i stymulowanie wielkości emisji zanieczyszczeń komunikacyjnych do powietrza. Zmniejszenie emisji ze źródeł przemysłowych, Przewiduje się, że duży udział w produkcji czystej energii będzie pochodził ze spalania biomasy (słomy, drewna, ścinek itp.). Wynika to głównie z tkwiącego w Polsce potencjału tej energii, 135

137 dopracowanej techniki produkcji odpowiednich urządzeń przetwarzających oraz stosunkowo niskich kosztów produkcji energii przetworzonej. Natomiast pozostałe rodzaje energii odnawialnej mają jedną wadę, mianowicie koszt jednostkowy produkcji energii przetworzonej jest kilkakrotnie wyższy od kosztu produkcji metodami konwencjonalnymi (spalania paliw kopalnych czy produkcja energii elektrycznej w elektrowniach szczytowo-pompowych). Inne materiały, dokumenty, publikacje 1. Zakrzewski, Sigmund F., Podstawy toksykologii środowiska., 1995, PWN, ss. 261 (s. 116) 2. Markiewicz, A., Podstawy modelowania rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w powietrzu atmosferycznym, Ocena jakości powietrza w województwie wielkopolskim za rok 2006, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu, Raport o stanie środowiska w województwie wielkopolskim w roku 2006, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu, Piotr Grzegorczyk, Energia elektryczna kontra niska emisja, Wokół Energetyki, 3/ Monitoring tła zanieczyszczenia atmosfery w Polsce dla potrzeb EMEP i GAW/WMO - raport syntetyczny 2005, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Jacek Iwanek, Grażyna Mitosek, Dominik Kobus, Katarzyna Bąk, Wybrane problemy zanieczyszczenia powietrza w Polsce w 2005 roku w świetle wyników pomiarów prowadzonych w ramach PMŚ, Inspekcja Ochrony Środowiska, Dane o natężeniu ruchu w województwie wielkopolskim w 2005 r. 9. Wyniki pomiarów średniego dobowego ruchu drogowego w województwie wielkopolskim w 2005 r., Zarząd Dróg Wojewódzkich w Poznaniu. 10. Dane statystyczne dotyczące Leszna (GUS). 11. Studium transportowe dla miasta Leszna, 2006 r. 12. Strategia rozwoju mieszkalnictwa miasta Leszna, Raport o sytuacji społeczno gospodarczej Leszno 2006 r. 14. Strategia Rozwoju Miasta Leszna, 15. Informacje nt. emisji pyłu, natężenia ruchu, ogrzewania, zaopatrzenia w ciepło i inne uzyskane z Urzędu Miasta Leszna, 16. Dane własne ATMOTERM S.A. raporty emisji pyłu z Wojewódzkiego Banku Zanieczyszczeń Środowiska. 17. Z uwagi na brak zweryfikowanych danych nie skorzystano z Krajowego Rejestru Transferu i Uwalniania Zanieczyszczeń. Pierwsze sprawozdanie objęte obowiązkiem raportowania będą dostępne dopiero za 2007 rok. 136

138 16 Załączniki graficzne 16.1 Położenie stacji pomiarowych mierzących poziomy substancji w powietrzu na terenie Leszna 1. Położenie stacji pomiarowych w Lesznie. 137

139 16.2 Mapy Tabela 43. Spis map Nr mapy Treść Lokalizacja emitorów punktowych, powierzchniowych i liniowych na terenie Leszna Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] rok bazowy 2006 miasto Leszno Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] z emisji powierzchniowej rok bazowy 2006 miasto Leszno Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] z emisji punktowej rok bazowy 2006 miasto Leszno Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] z emisji liniowej rok bazowy 2006 miasto Leszno Percentyl 90,4 ze stężeń 24-godz. pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] rok bazowy 2006 miasto Leszno Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] rok prognozy 2015 miasto Leszno Percentyl 90,4 ze stężeń 24-godz. pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] rok prognozy 2015 miasto Leszno Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] z emisji punktowej na terenie Województwa Wielkopolskiego Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] z wysokich emitorów na terenie województw ościennych Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] z emisji napływowej spoza strefy miasto Leszno 138

140 Mapa Lokalizacja emitorów punktowych, powierzchniowych i liniowych na terenie Leszna 139

141 Mapa Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM10 [μg/m 3 ] rok bazowy 2006 miasto Leszno 140

142 Mapa Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM10 [μg/m3] z emisji powierzchniowej rok bazowy 2006 miasto Leszno 141

143 Mapa Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM10 [μg/m 3 ] z emisji punktowej rok bazowy 2006 miasto Leszno 142

144 Mapa Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM10 [μg/m 3 ] z emisji liniowej rok bazowy 2006 miasto Leszno 143

145 Mapa Percentyl 90,4 ze stężeń 24-godz. pyłu zawieszonego PM10 [μg/m 3 ] rok bazowy 2006 miasto Leszno 144

146 Mapa Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM10 [μg/m 3 ] rok prognozy 2015 miasto Leszno 145

147 Mapa Percentyl 90,4 ze stężeń 24-godz. pyłu zawieszonego PM10 [μg/m 3 ] rok prognozy 2015 miasto Leszno 146

148 Mapa Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] z emisji punktowej na terenie województwa wielkopolskiego 147

149 Mapa Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] z wysokich emitorów na terenie województw ościennych 148

150 Mapa Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zaw. PM10 [μg/m 3 ] z emisji napływowej spoza strefy miasto Leszno 149

Streszczenie Aktualizacji Programu ochrony powietrza

Streszczenie Aktualizacji Programu ochrony powietrza Streszczenie Aktualizacji Programu ochrony powietrza dla strefy miasta Gorzów Wielkopolski ze względu na przekroczenie wartości dopuszczalnej pyłu zawieszonego PM10 Zielona Góra, październik 2015r. Streszczenie

Bardziej szczegółowo

Zielona Góra, październik 2015r.

Zielona Góra, październik 2015r. Streszczenie Aktualizacji Programu ochrony powietrza dla strefy miasta Gorzów Wielkopolski ze względu na przekroczenie wartości docelowej benzo(a)pirenu w pyle PM10 Zielona Góra, październik 2015r. Streszczenie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do uchwały nr 94/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r.

Załącznik nr 2 do uchwały nr 94/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r. Załącznik nr 2 do uchwały nr 94/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r. Opis stanu jakości powietrza w strefie miasto Radom dotyczy roku 2015 1. Lista substancji w powietrzu, ze

Bardziej szczegółowo

Niska emisja sprawa wysokiej wagi

Niska emisja sprawa wysokiej wagi M I S EMISJA A Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej w Suwałkach Sp. z o.o. Niska emisja sprawa wysokiej wagi Niska emisja emisja zanieczyszczeń do powietrza kominami o wysokości do 40 m, co prowadzi do

Bardziej szczegółowo

Zielona Góra, październik 2015r. Streszczenie Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Zielona - arsen w pyle PM10 1

Zielona Góra, październik 2015r. Streszczenie Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Zielona - arsen w pyle PM10 1 Streszczenie Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Zielona Góra wraz z Planem działań krótkoterminowych ze względu na przekroczenie wartości docelowej arsenu w pyle PM10 Zielona Góra, październik

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Łomża (powiat grodzki łomżyński)

Sprawozdanie z realizacji Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Łomża (powiat grodzki łomżyński) Załącznik do pisma 22 maja 2012 r., znak: DIS-V.721.3.2012 Sprawozdanie z realizacji Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Łomża (powiat grodzki łomżyński) przyjętego przez Sejmik Województwa Podlaskiego

Bardziej szczegółowo

ATMOTERM S.A. EKSPERTYZA

ATMOTERM S.A. EKSPERTYZA ATMOTERM S.A. Inteligentne rozwiązania aby chronić środowisko EKSPERTYZA w zakresie efektu działań prowadzonych na terenie Województwa Wielkopolskiego, w strefach z przekroczeniami dopuszczalnych norm

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ POWIETRZA W WARSZAWIE

JAKOŚĆ POWIETRZA W WARSZAWIE JAKOŚĆ POWIETRZA W WARSZAWIE Badania przeprowadzone w Warszawie wykazały, że w latach 1990-2007 w mieście stołecznym nastąpił wzrost emisji całkowitej gazów cieplarnianych o około 18%, co przekłada się

Bardziej szczegółowo

Problemy zanieczyszczenia powietrza w Polsce i innych krajach europejskich

Problemy zanieczyszczenia powietrza w Polsce i innych krajach europejskich Problemy zanieczyszczenia powietrza w Polsce i innych krajach europejskich Barbara Toczko Departament Monitoringu i Informacji o Środowisku Główny Inspektorat Ochrony Środowiska 15 listopada 2012 r. Wyniki

Bardziej szczegółowo

Roczne oceny jakości powietrza w woj. mazowieckim Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie

Roczne oceny jakości powietrza w woj. mazowieckim Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie Roczne oceny jakości powietrza w woj. mazowieckim Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie Warszawa 2013 r. Roczna Ocena Jakości Powietrza Cele przeprowadzania rocznej oceny: klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 lutego 2010 r.

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 lutego 2010 r. Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Zielona Góra, 23 lutego 2010 r. Podstawa opracowania Programu Programy ochrony powietrza sporządza się dla stref,

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu ochrony powietrza dla strefy: powiat ostrowski w województwie wielkopolskim PROJEKT. marzec 2009 r. 1

Projekt Programu ochrony powietrza dla strefy: powiat ostrowski w województwie wielkopolskim PROJEKT. marzec 2009 r. 1 PROJEKT marzec 2009 r. 1 Przedmiot opracowania przygotowany na podstawie umowy z WOJEWÓDZTWEM WIELKOPOLSKIM z siedzibą URZĘDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO W POZNANIU, przy współudziale

Bardziej szczegółowo

242 Program ochrony powietrza dla strefy wielkopolskiej

242 Program ochrony powietrza dla strefy wielkopolskiej 242 Program ochrony powietrza dla strefy wielkopolskiej Rysunek 61. Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM10 na terenie strefy wielkopolskiej w roku bazowym 2011 146 146 źródło: opracowanie

Bardziej szczegółowo

Niska emisja SPOTKANIE INFORMACYJNE GMINA RABA WYŻNA

Niska emisja SPOTKANIE INFORMACYJNE GMINA RABA WYŻNA Niska emisja SPOTKANIE INFORMACYJNE GMINA RABA WYŻNA Obniżenie emisji dwutlenku węgla w Gminie Raba Wyżna poprzez wymianę kotłów opalanych biomasą, paliwem gazowym oraz węglem Prowadzący: Tomasz Lis Małopolska

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla strefy: powiat ostrowski w województwie wielkopolskim. marzec 2009 r. 1

Program ochrony powietrza dla strefy: powiat ostrowski w województwie wielkopolskim. marzec 2009 r. 1 Program ochrony powietrza dla strefy: powiat ostrowski w województwie wielkopolskim marzec 2009 r. 1 Program ochrony powietrza dla strefy: powiat ostrowski w województwie wielkopolskim marzec 2009 r. 2

Bardziej szczegółowo

Pył jest zanieczyszczeniem powietrza składającym się z mieszaniny cząstek stałych i ciekłych, zawieszonych w powietrzu, będących mieszaniną

Pył jest zanieczyszczeniem powietrza składającym się z mieszaniny cząstek stałych i ciekłych, zawieszonych w powietrzu, będących mieszaniną Adrianna Król 1 Pył jest zanieczyszczeniem powietrza składającym się z mieszaniny cząstek stałych i ciekłych, zawieszonych w powietrzu, będących mieszaniną substancji organicznych i nieorganicznych. 2

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Tabela z informacjami ogólnymi odnośnie jednostki przekazującej sprawozdanie z Programu ochrony powietrza

Tabela 1. Tabela z informacjami ogólnymi odnośnie jednostki przekazującej sprawozdanie z Programu ochrony powietrza Wytyczne do sprawozdania z realizacji Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Opole, ze względu na przekroczenie poziomów dopuszczalnych pyłu PM10 oraz poziomu docelowego benzo(a)pirenu wraz z planem

Bardziej szczegółowo

Czym oddychamy? Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska

Czym oddychamy? Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Czym oddychamy? Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Warszawa, maj 2015 r. Jak oceniamy jakość powietrza? Strefy Substancje ochrona zdrowia: dwutlenek siarki - SO 2, dwutlenek

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do uchwały nr 95/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r.

Załącznik nr 2 do uchwały nr 95/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r. Załącznik nr 2 do uchwały nr 95/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r. Opis stanu jakości powietrza w strefie miasto Płock dotyczy roku 2015 1. Lista substancji w powietrzu, ze

Bardziej szczegółowo

TOM I Aglomeracja warszawska

TOM I Aglomeracja warszawska Biuro Studiów i Pomiarów Proekologicznych EKOMETRIA Sp. z o.o. 80-299 Gdańsk, ul. Orfeusza 2 tel. (058) 30-42-53, fax (058) 30-42-52 Informacje uzupełniające do PROGRAMÓW OCHRONY POWIETRZA dla stref województwa

Bardziej szczegółowo

Aktualny stan jakości powietrza w Warszawie

Aktualny stan jakości powietrza w Warszawie Aktualny stan jakości powietrza w Warszawie XII Forum Operatorów Systemów i Odbiorców Energii i Paliw CZYSTE POWIETRZE W WARSZAWIE jako efekt polityki energetycznej miasta Warszawa, 23 października 2015

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 4085/2013 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO z dnia 28 listopada 2013 roku

UCHWAŁA Nr 4085/2013 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO z dnia 28 listopada 2013 roku UCHWAŁA Nr 4085/2013 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO z dnia 28 listopada 2013 roku w sprawie przyjęcia sprawozdań z realizacji programów ochrony powietrza za lata 2009-2011 Na podstawie art. 41 ust.

Bardziej szczegółowo

Programy ochrony powietrza w województwie mazowieckim. Warszawa, styczeń 2018

Programy ochrony powietrza w województwie mazowieckim. Warszawa, styczeń 2018 Programy ochrony powietrza w województwie mazowieckim 1 Warszawa, styczeń 2018 Czym są programy ochrony powietrza? Programy ochrony powietrza są aktami prawa miejscowego, które określa w drodze uchwał

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla miasta Zamościa - CZĘŚĆ OPISOWA

Program ochrony powietrza dla miasta Zamościa - CZĘŚĆ OPISOWA ATMOTERM S.A. Opole, czerwiec 2008 r. 1 Przedmiot opracowania finansowany jest ze środków: WOJEWODY LUBELSKIEGO oraz NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA i GOSPODARKI WODNEJ i WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do uchwały nr 97/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r.

Załącznik nr 2 do uchwały nr 97/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r. Załącznik nr 2 do uchwały nr 97/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r. Opis stanu jakości powietrza w strefie aglomeracja warszawska dotyczy roku 2015 1. Lista substancji w powietrzu,

Bardziej szczegółowo

Streszczenie Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Zielona Góra ze względu na przekroczenie wartości docelowej benzo(a)pirenu w pyle PM10

Streszczenie Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Zielona Góra ze względu na przekroczenie wartości docelowej benzo(a)pirenu w pyle PM10 Streszczenie Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Zielona Góra ze względu na przekroczenie wartości docelowej benzo(a)pirenu w pyle PM10 Zielona Góra, październik 2015r. Streszczenie Programu ochrony

Bardziej szczegółowo

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 luty 2010 r.

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 luty 2010 r. Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Zielona Góra, 23 luty 2010 r. Podstawa opracowania Programu Programy ochrony powietrza sporządza się dla stref,

Bardziej szczegółowo

OZON. Określenie sposobu sporządzania sprawozdań z realizacji działań naprawczych w danym roku dla ozonu

OZON. Określenie sposobu sporządzania sprawozdań z realizacji działań naprawczych w danym roku dla ozonu Załącznik nr do uchwały Nr XXX/537/13 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 28 stycznia 2013 r. Określenie sposobu sporządzania sprawozdań z realizacji działań naprawczych w danym roku dla ozonu

Bardziej szczegółowo

Czym oddychamy? Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska

Czym oddychamy? Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Czym oddychamy? Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Warszawa, maj 2015 r. Jak oceniamy jakość powietrza? Strefy Substancje ochrona zdrowia: dwutlenek siarki - SO 2, dwutlenek

Bardziej szczegółowo

AKTUALNY STAN ŚRODOWISKA NA TERENIE GMINY SOSNOWICA W ZAKRESIE JAKOŚCI POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO

AKTUALNY STAN ŚRODOWISKA NA TERENIE GMINY SOSNOWICA W ZAKRESIE JAKOŚCI POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO AKTUALNY STAN ŚRODOWISKA NA TERENIE GMINY SOSNOWICA W ZAKRESIE JAKOŚCI POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO mgr inŝ. Andrzej Karaś Lubelska Fundacja Ochrony Środowiska Naturalnego Jakość powietrza atmosferycznego

Bardziej szczegółowo

CZYM ODDYCHAMY? Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Adam Ludwikowski. Warszawa kwiecień 2012 r.

CZYM ODDYCHAMY? Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Adam Ludwikowski. Warszawa kwiecień 2012 r. CZYM ODDYCHAMY? Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Adam Ludwikowski Warszawa kwiecień 2012 r. DZIAŁANIA WIOŚ Zarząd Województwa (opracowuje programy ochrony powietrza) EU Społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Stan zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego

Stan zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego AKTUALIZACJA ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA OBSZARU MIASTA POZNANIA Część 05 Stan zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego W 755.05 2/12 SPIS TREŚCI 5.1

Bardziej szczegółowo

ZADANIA INSPEKCJI OCHRONY ŚRODOWISKA W ZAKRESIE MONITOROWANIA JAKOŚCI POWITRZA

ZADANIA INSPEKCJI OCHRONY ŚRODOWISKA W ZAKRESIE MONITOROWANIA JAKOŚCI POWITRZA ZADANIA INSPEKCJI OCHRONY ŚRODOWISKA W ZAKRESIE MONITOROWANIA JAKOŚCI POWITRZA Beata Michalak Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie Model systemu zarządzania jakością powietrza Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Tabela z informacjami ogólnymi odnośnie jednostki przekazującej sprawozdanie z Programu ochrony powietrza 1

Tabela 1. Tabela z informacjami ogólnymi odnośnie jednostki przekazującej sprawozdanie z Programu ochrony powietrza 1 Załącznik nr 4 do uchwały XXXVII/621/17 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 23 października 2017 r. Określenie sposobu sporządzania sprawozdań z realizacji działań naprawczych przewidzianych

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO W ZAKRESIE POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA

STRATEGIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO W ZAKRESIE POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA STRATEGIA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO W ZAKRESIE POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Ś l ą s k i e. P o z y t y w n a e n e r g i a STRATEGIA OCHRONY POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Tabela z informacjami ogólnymi odnośnie jednostki przekazującej sprawozdanie z Programu ochrony powietrza

Tabela 1. Tabela z informacjami ogólnymi odnośnie jednostki przekazującej sprawozdanie z Programu ochrony powietrza Wytyczne do sprawozdania z realizacji Program ochrony powietrza dla strefy opolskiej, ze względu na przekroczenie poziomów dopuszczalnych pyłu PM, pyłu PM2,5 oraz poziomu docelowego benzo(a)pirenu wraz

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla miasta Biała Podlaska ZADANIA I OGRANICZENIA

Program ochrony powietrza dla miasta Biała Podlaska ZADANIA I OGRANICZENIA ATMOTERM S.A. Opole, wrzesień 2008 r. 1 Przedmiot opracowania przygotowany dla: MARSZAŁKA WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO Opracowanie: Zespół autorów pod kierownictwem dr Wojciecha Rogali mgr inż. Magdalena Załupka

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wykonane na zlecenie członków Stowarzyszenia Mieszkańców Odolan w lutym 2018 polegało na:

Opracowanie wykonane na zlecenie członków Stowarzyszenia Mieszkańców Odolan w lutym 2018 polegało na: Ocena wpływu drogi technicznej na jakość powietrza w obrębie osiedla Odolany w Warszawie wykonawca: Biuro Studiów Proekologicznych EKOMETRIA Sp. z o.o., Gdańsk luty 2018 (Podsumowanie w zakresie wskaźnika

Bardziej szczegółowo

WYKAZ POJĘĆ I SKRÓTÓW UŻYTYCH W OPRACOWANIU

WYKAZ POJĘĆ I SKRÓTÓW UŻYTYCH W OPRACOWANIU WYKAZ POJĘĆ I SKRÓTÓW UŻYTYCH W OPRACOWANIU benzo(a)piren - B(a)P - jest przedstawicielem wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Benzo(a)piren wykazuje małą toksyczność ostrą, zaś dużą

Bardziej szczegółowo

WYKAZ POJĘĆ I SKRÓTÓW UŻYTYCH W OPRACOWANIU

WYKAZ POJĘĆ I SKRÓTÓW UŻYTYCH W OPRACOWANIU WYKAZ POJĘĆ I SKRÓTÓW UŻYTYCH W OPRACOWANIU benzo(a)piren - B(a)P - jest przedstawicielem wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Benzo(a)piren wykazuje małą toksyczność ostrą, zaś dużą

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O Programie Ochrony Powietrza dla strefy miasto Rzeszów

INFORMACJE O Programie Ochrony Powietrza dla strefy miasto Rzeszów MASZAŁEK WOJEWÓDZTWA PODKAPACKIEGO INFOMACJE O Programie Ochrony Powietrza dla strefy miasto zeszów WYKONAWCA: Biuro Studiów i Pomiarów Proekologicznych EKOMETIA Sp. z o.o. 80-299 Gdańsk, ul. Orfeusza

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla strefy: powiat ostrowski w województwie wielkopolskim - UZASADNIENIE

Program ochrony powietrza dla strefy: powiat ostrowski w województwie wielkopolskim - UZASADNIENIE Mapa 7.2.7. Percentyl 90,4 ze stęŝeń 24-godz. pyłu zaw. PM10 [µg/m 3 ] rok bazowy 2006 powiat ostrowski. marzec 2009 r. 153 Mapa 7.2.8. Percentyl 90,4 ze stęŝeń 24-godz. pyłu zaw. PM10 [µg/m 3 ] rok bazowy

Bardziej szczegółowo

OCENA JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM ZA ROK 2014

OCENA JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM ZA ROK 2014 Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie OCENA JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM ZA ROK 2014 Rzeszów, czerwiec 2015 r. MONITORING JAKOŚCI POWIETRZA W 2014 ROKU Pomiary wykonywane

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla miasta Zamościa - OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI

Program ochrony powietrza dla miasta Zamościa - OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI ATMOTERM S.A. Opole, czerwiec 2008 r. 1 Przedmiot opracowania finansowany jest ze środków: WOJEWODY LUBELSKIEGO oraz NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA i GOSPODARKI WODNEJ i WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia. I. Program Ochrony Powietrza dla Województwa Świętokrzyskiego

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia. I. Program Ochrony Powietrza dla Województwa Świętokrzyskiego Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia I. Program Ochrony Powietrza dla Województwa Świętokrzyskiego Załącznik Nr 1 do SIWZ Znak: DOA.III.272.1.42.2011 1) Zakres merytoryczny do projektu Programu Ochrony

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska

Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 22. 11.2010 1 Wartości kryterialne do klasyfikacji stref dla terenu kraju ochrona zdrowia, rok 2007 pył zawieszony PM10 Okres

Bardziej szczegółowo

Pompa ciepła zamiast kotła węglowego? Jak ograniczyć niską emisję PORT PC

Pompa ciepła zamiast kotła węglowego? Jak ograniczyć niską emisję PORT PC Pompa ciepła zamiast kotła węglowego? Jak ograniczyć niską emisję PORT PC 19.03.2015 Wprowadzane w polskich miastach działania naprawcze w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeń tylko nieznacznie

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI. marzec 2009 r. 48

Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI. marzec 2009 r. 48 48 49 CZĘŚĆ II OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI 8 Organy administracji, które przekazują Marszałkowi Województwa informacje o wydanych decyzjach, aby zrealizować cele Programu ochrony powietrza oraz organy administracji,

Bardziej szczegółowo

Jak zwiększyć skuteczność programów ochrony powietrza?

Jak zwiększyć skuteczność programów ochrony powietrza? Jak zwiększyć skuteczność programów ochrony powietrza? STAN ŚRODOWISKA Przekroczenia standardów jakości powietrza w 2011 roku: przekroczenia rocznej wartości dopuszczalnej pyłu zawieszonego PM10 (40 g/m3)

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie Źródło: http://wios.warszawa.pl/pl/aktualnosci-i-komunika/aktualnosci/1176,aktualnosci-z-31032016-r-informacja-dot-zakupu-przez-s amorzady-nowych-stacji-pom.html

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. Gospodarka niskoemisyjna co to takiego? Gospodarka niskoemisyjna (ang. low emission economy)

Bardziej szczegółowo

Stanowisko WIOŚ w Krakowie- skala zanieczyszczeń powietrza w Małopolsce i Krakowie

Stanowisko WIOŚ w Krakowie- skala zanieczyszczeń powietrza w Małopolsce i Krakowie Stanowisko WIOŚ w Krakowie- skala zanieczyszczeń powietrza w Małopolsce i Krakowie 1. Skala zanieczyszczenia powietrza w Polsce na przykładzie pyłów PM 10, substancji rakotwórczej benzoαpirenu i dwutlenku

Bardziej szczegółowo

Powiat starachowicki

Powiat starachowicki Biuro Studiów i Pomiarów Proekologicznych EKOMETRIA Sp. z o.o. 80-299 Gdańsk, ul. Orfeusza 2 tel. (058) 301-42-53, fax (058) 301-42-52 Informacje uzupełniające do PROGRAMÓW OCHRO Y POWIETRZA dla stref

Bardziej szczegółowo

ANALIZA STANU JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM NA TLE KRAJU WG OCENY JAKOŚCI POWIETRZA ZA 2015 ROK

ANALIZA STANU JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM NA TLE KRAJU WG OCENY JAKOŚCI POWIETRZA ZA 2015 ROK ANALIZA STANU JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM NA TLE KRAJU WG OCENY JAKOŚCI POWIETRZA ZA 2015 ROK Renata Pałyska Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie 1. 2. 3. 4. 5.

Bardziej szczegółowo

Powietrze w powiecie kutnowskim

Powietrze w powiecie kutnowskim Powietrze w powiecie kutnowskim Powietrze jest rodzajem kapitału przyrodniczego, stanowiącego zasób odnawialny, możliwy do wyczerpania. Zanieczyszczenia powietrza są jednym z głównych przyczyn zagrożeń

Bardziej szczegółowo

STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ

STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ Dr Inż. Leon Kurczabiński KATOWICKI HOLDING WĘGLOWY SA SEKTOR DROBNYCH ODBIORCÓW

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla miasta Chełma OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI. ATMOTERM S.A. Opole, czerwiec 2008 r. 1

Program ochrony powietrza dla miasta Chełma OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI. ATMOTERM S.A. Opole, czerwiec 2008 r. 1 Program ochrony powietrza dla miasta a ATMOTERM S.A. Opole, czerwiec 2008 r. 1 Program ochrony powietrza dla miasta a Przedmiot opracowania finansowany jest ze środków: WOJEWODY LUBELSKIEGO Wojewódzkiego

Bardziej szczegółowo

Założenia do aktualizacji Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego w 2019 roku

Założenia do aktualizacji Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego w 2019 roku Założenia do aktualizacji Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego w 2019 roku I. DANE BAZOWE DO OPRACOWANIA PROGRAMU OCHRONY POWIETRZA 1. Aktualizacja Programu ochrony powietrza bazować

Bardziej szczegółowo

Viessmann. Efekt ekologiczny. Dom jednorodzinny Kosmonałty 3a 52-300 Wołów. Janina Nowicka Kosmonałty 3a 52-300 Wołów

Viessmann. Efekt ekologiczny. Dom jednorodzinny Kosmonałty 3a 52-300 Wołów. Janina Nowicka Kosmonałty 3a 52-300 Wołów Viessmann Biuro: Karkonowska 1, 50-100 Wrocław, tel./fa.:13o41o4[p1o3, e-mail:a,'a,wd[l,qw[dq][wd, www.cieplej.pl Efekt ekologiczny Obiekt: Inwestor: Wykonawca: Dom jednorodzinny Kosmonałty 3a 5-300 Wołów

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim

Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim 0 Program ochrony powietrza dla strefy: miasto Leszno w województwie wielkopolskim Przedmiot opracowania przygotowany na podstawie umowy z WOJEWÓDZTWEM WIELKOPOLSKIM z siedzibą URZĘDU MARSZAŁKOWSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 94/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r.

Uchwała nr 94/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r. Uchwała nr 94/17 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2017 r. zmieniająca uchwałę w sprawie programu ochrony powietrza dla strefy miasto Radom, w której zostały przekroczone poziomy dopuszczalne

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla miasta Chełm CZĘŚĆ OPISOWA

Program ochrony powietrza dla miasta Chełm CZĘŚĆ OPISOWA Program ochrony powietrza dla miasta Chełm ATMOTERM S.A. Opole, grudzień 2007 r. 1 Przedmiot opracowania finansowany jest ze środków: WOJEWODY LUBELSKIEGO Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

dla Gminy Miejskiej Wrocław Zespół ds. jakości powietrza w woj. dolnośląskim kwiecień 2017 r.

dla Gminy Miejskiej Wrocław Zespół ds. jakości powietrza w woj. dolnośląskim kwiecień 2017 r. dla Gminy Miejskiej Wrocław Zespół ds. jakości powietrza w woj. dolnośląskim kwiecień 2017 r. Uchwała Nr XLVI/1544/14 Sejmiku Województwa Dolnośląskiego z dnia 12 lutego 2014 r. - Program ochrony powietrza

Bardziej szczegółowo

Aby jakość powietrza w województwie łódzkim służyła dobremu zdrowiu. Skąd się bierze zanieczyszczenie powietrza i czym ono jest?

Aby jakość powietrza w województwie łódzkim służyła dobremu zdrowiu. Skąd się bierze zanieczyszczenie powietrza i czym ono jest? Aby jakość powietrza w województwie łódzkim służyła dobremu zdrowiu Skąd się bierze zanieczyszczenie powietrza i czym ono jest? Zanieczyszczenie powietrza to termin ogólny, warto więc sprecyzować z jakimi

Bardziej szczegółowo

Bilans potrzeb grzewczych

Bilans potrzeb grzewczych AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA GMINY OPALENICA Część 04 Bilans potrzeb grzewczych W 854.04 2/9 SPIS TREŚCI 4.1 Bilans potrzeb grzewczych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr.../16 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia r.

UCHWAŁA Nr.../16 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia r. PROJEKT ZWM UCHWAŁA Nr.../16 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia... 2016 r. w sprawie zmiany uchwały Nr XXXIX/612/09 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 21 grudnia 2009 r. w sprawie Programu

Bardziej szczegółowo

Druga pięcioletnia ocena jakości powietrza z określeniem wymagań w zakresie systemu ocen rocznych dla SO 2, NO 2, NO x, PM10, Pb, CO, C 6 H 6 i O 3

Druga pięcioletnia ocena jakości powietrza z określeniem wymagań w zakresie systemu ocen rocznych dla SO 2, NO 2, NO x, PM10, Pb, CO, C 6 H 6 i O 3 Druga pięcioletnia ocena jakości powietrza z określeniem wymagań w zakresie systemu ocen rocznych dla SO 2, NO 2, NO x, PM10, Pb, CO, C 6 H 6 i O 3 Poznań 2007 1. Wstęp Na mocy art. 88 ustawy Prawo ochrony

Bardziej szczegółowo

Określenie sposobu sporządzania sprawozdań z realizacji działań naprawczych w danym roku

Określenie sposobu sporządzania sprawozdań z realizacji działań naprawczych w danym roku Załącznik nr 4 do uchwały Nr XXX/536/13 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 28 stycznia 2013 r. Określenie sposobu sporządzania sprawozdań z realizacji działań naprawczych w danym roku PoniŜej

Bardziej szczegółowo

Ograniczenie zanieczyszczenia powietrza pyłem PM10

Ograniczenie zanieczyszczenia powietrza pyłem PM10 Lista działań dla poprawy jakości powietrza w Szczecinie - Ograniczenie zanieczyszczenia powietrza pyłem PM10 Małgorzata Landsberg Uczciwek, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie Międzyzdroje,

Bardziej szczegółowo

Monitoring powietrza w Szczecinie

Monitoring powietrza w Szczecinie Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie Monitoring powietrza w Szczecinie Marta Bursztynowicz Szczecin, 15 luty 2018 r. Roczna ocena jakości powietrza Substancje podlegające ocenie Ocena

Bardziej szczegółowo

Katowicki Węgiel Sp. z o.o. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O.

Katowicki Węgiel Sp. z o.o. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O. W 2000r. Katowicki Holding Węglowy i Katowicki Węgiel Sp. z o.o. rozpoczęli akcję informacyjną na temat nowoczesnych

Bardziej szczegółowo

OCENA JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM ZA ROK 2014

OCENA JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM ZA ROK 2014 Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Rzeszowie OCENA JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM ZA ROK 2014 Rzeszów, wrzesień 2015 r. MONITORING JAKOŚCI POWIETRZA W 2014 ROKU Pomiary wykonywane

Bardziej szczegółowo

z Programu ochrony powietrza

z Programu ochrony powietrza Obowiązki gmin wynikające z Programu ochrony powietrza Karolina Laszczak Dyrektor Departamentu Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego Program ochrony powietrza dla województwa małopolskiego

Bardziej szczegółowo

łączenie budynków w do miejskiej sieci ciepłowniczej

łączenie budynków w do miejskiej sieci ciepłowniczej Błękitne Niebo nad Starówk wką ograniczenie niskiej emisji w Żorach przez podłą łączenie budynków w do miejskiej sieci ciepłowniczej Piotr Kukla Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii e-mail:

Bardziej szczegółowo

POWIETRZE. 1. Presja POWIETRZE

POWIETRZE. 1. Presja POWIETRZE 9 1. Presja Głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza jest emisja antropogeniczna, na którą składa się emisja z działalności przemysłowej, z sektora bytowego oraz emisja komunikacyjna. W strukturze całkowitej

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Powietrza dla województwa śląskiego zadania gmin i powiatów, sprawozdawczość

Program Ochrony Powietrza dla województwa śląskiego zadania gmin i powiatów, sprawozdawczość Program Ochrony Powietrza dla województwa śląskiego zadania gmin i powiatów, sprawozdawczość Podsumowanie stanowisk gmin w sprawie poprawy jakości powietrza w województwie śląskim w odpowiedzi na pismo

Bardziej szczegółowo

WOJEWODY WIELKOPOLSKIEGO

WOJEWODY WIELKOPOLSKIEGO Przedmiot opracowania finansowany jest ze środków: WOJEWODY WIELKOPOLSKIEGO Opracowanie: Zespół autorów pod kierownictwem dr Wojciecha Rogali mgr inż. Aneta Lochno (redaktor wiodący) mgr Wojciech Francik

Bardziej szczegółowo

KAMPANIA EDUKACYJNA. w zakresie ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem. Rzeszów, 9 września 2012r. Marszałek Województwa Podkarpackiego

KAMPANIA EDUKACYJNA. w zakresie ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem. Rzeszów, 9 września 2012r. Marszałek Województwa Podkarpackiego KAMPANIA EDUKACYJNA w zakresie ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem Andrzej Kulig Dyrektor Departamentu Ochrony Środowiska w Urzędzie Marszałkowskim w Rzeszowie Rzeszów, 9 września 2012r. Wstęp Kampania

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008

WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008 WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W ŁODZI 90-006 Łódź, ul. Piotrkowska 120 WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008 Opracowali: Włodzimierz Andrzejczak Barbara Witaszczyk Monika Krajewska

Bardziej szczegółowo

PLANOWANY KOCIOŁ. Emisja maksymalna [kg/h] Emisja roczna [Mg/rok] NO ,198 0, ,576 0,4032 0,0072 0, ,00108

PLANOWANY KOCIOŁ. Emisja maksymalna [kg/h] Emisja roczna [Mg/rok] NO ,198 0, ,576 0,4032 0,0072 0, ,00108 Załącznik 3. W niniejszej analizie uwzględniono realizację kotła na ekogroszek o nom. mocy cieplnej na poziomie do 540 kw. Dostępne materiały katalogowe różnych producentów wskazują na maksymalne zużycie

Bardziej szczegółowo

Efekt ekologiczny modernizacji

Efekt ekologiczny modernizacji Efekt ekologiczny modernizacji Gradowa 11 80-802 Gdańsk Miasto na prawach powiatu: Gdańsk województwo: pomorskie inwestor: wykonawca opracowania: uprawnienia wykonawcy: data wykonania opracowania: numer

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla miasta Łomży - CZĘŚĆ OPISOWA

Program ochrony powietrza dla miasta Łomży - CZĘŚĆ OPISOWA Program ochrony powietrza dla miasta Łomży - CZĘŚĆ OPISOWA ATMOTERM S.A. Opole, listopad 2008 r. 1 Program ochrony powietrza dla miasta Łomży - CZĘŚĆ OPISOWA Przedmiot opracowania przygotowany dla: MARSZAŁKA

Bardziej szczegółowo

Efekt ekologiczny modernizacji

Efekt ekologiczny modernizacji Efekt ekologiczny modernizacji Jesienna 25 30-00 Wadowice Powiat Wadowicki województwo: małopolskie inwestor: wykonawca opracowania: uprawnienia wykonawcy: data wykonania opracowania: numer opracowania:

Bardziej szczegółowo

Jakość powietrza w Aglomeracji Krakowskiej na przykładzie Gminy Zabierzów

Jakość powietrza w Aglomeracji Krakowskiej na przykładzie Gminy Zabierzów Jakość powietrza w Aglomeracji Krakowskiej na przykładzie Gminy Zabierzów Anetta Kucharska Kierownik Wydziału Ochrony Środowiska i Gospodarki Odpadami Urząd Gminy Zabierzów Gmina Zabierzów Liczba mieszkańców

Bardziej szczegółowo

5.3. Sporządzenie modelu rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń.

5.3. Sporządzenie modelu rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń. 5.3. Sporządzenie modelu rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń. 5.3.1. Opis stosowanego modelu Obliczenia stanu jakości powietrza, przeprowadzono z uwzględnieniem referencyjnych metodyk modelowania, zgodnie

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla miasta Łomży - CZĘŚĆ OPISOWA

Program ochrony powietrza dla miasta Łomży - CZĘŚĆ OPISOWA 1 Przedmiot opracowania przygotowany dla: MARSZAŁKA WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO Opracowanie: Zespół autorów pod kierownictwem mgr inż. Agnieszki Bartochy mgr inż. Agnieszka Bartocha mgr Urszula Chmura mgr

Bardziej szczegółowo

Termomodernizacja wybranych budynków oświatowych na terenie Miasta Stołecznego Warszawy

Termomodernizacja wybranych budynków oświatowych na terenie Miasta Stołecznego Warszawy Termomodernizacja wybranych budynków oświatowych na terenie Miasta Stołecznego Warszawy Efekt ekologiczny inwestycji [Październik 2010] 2 Podstawa prawna Niniejsze opracowanie zostało przygotowane w październiku

Bardziej szczegółowo

Efekt ekologiczny modernizacji

Efekt ekologiczny modernizacji Efekt ekologiczny modernizacji Przykładowa 16 40-086 Katowice Miasto na prawach powiatu: Katowice województwo: śląskie inwestor: wykonawca opracowania: uprawnienia wykonawcy: data wykonania opracowania:

Bardziej szczegółowo

Świadomi dla czystego powietrza

Świadomi dla czystego powietrza Świadomi dla czystego powietrza Szkolenia z zakresu przeciwdziałania niskiej emisji Zanieczyszczenia powietrza w Polsce Zanieczyszczeniem powietrza atmosferycznego jest wprowadzenie do powietrza substancji

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

Program ochrony powietrza dla miasta Łomży ZADANIA I OGRANICZENIA

Program ochrony powietrza dla miasta Łomży ZADANIA I OGRANICZENIA ATMOTERM S.A. Opole, listopad 2008 r. 1 Spis treści: 1. Organy administracji, które przekazują Marszałkowi Województwa informacje o decyzjach wydanych, aby zrealizować cele Programu ochrony powietrza oraz

Bardziej szczegółowo

5.3. Wyniki klasyfikacji stref na potrzeby ustalenia sposobu oceny jakości powietrza dla kryterium ochrony roślin R1 R1 R1 R1 R1 R1 R1 R1 R1 R1

5.3. Wyniki klasyfikacji stref na potrzeby ustalenia sposobu oceny jakości powietrza dla kryterium ochrony roślin R1 R1 R1 R1 R1 R1 R1 R1 R1 R1 5.3. Wyniki klasyfikacji stref na potrzeby ustalenia sposobu oceny jakości powietrza dla kryterium ochrony roślin Wyniki klasyfikacji - listę stref objętych oceną z uwzględnieniem kryteriów dla celu ochrona

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z badań jakości powietrza wykonanych ambulansem pomiarowym w Tarnowskich Górach w dzielnicy Osada Jana w dniach

Sprawozdanie z badań jakości powietrza wykonanych ambulansem pomiarowym w Tarnowskich Górach w dzielnicy Osada Jana w dniach WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W KATOWICACH DELEGATURA W CZĘSTOCHOWIE ul. Rząsawska 24/28 tel. (34) 369 41 20, (34) 364-35-12 42-200 Częstochowa tel./fax (34) 360-42-80 e-mail: czestochowa@katowice.wios.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Modelowe rozwiązania niskoemisyjne. dla gminy Polkowice

Modelowe rozwiązania niskoemisyjne. dla gminy Polkowice Modelowe rozwiązania niskoemisyjne dla gminy Polkowice 1. Gmina partnerska podstawowe dane, profil i rys statystyczny; Typ gminy: miejsko-wiejska Liczba mieszkańców: 27325 2014, 27387-2015 Dochody ogółem

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXVII/329/09 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 kwietnia 2009 r.

UCHWAŁA NR XXVII/329/09 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 kwietnia 2009 r. UCHWAŁA NR XXVII/329/09 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 kwietnia 2009 r. w sprawie określenia Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Łomża. Na podstawie art. 18 pkt 1 i art. 18 pkt 20 ustawy

Bardziej szczegółowo

Streszczenie Programu ograniczenia niskiej emisji dla miasta Opola

Streszczenie Programu ograniczenia niskiej emisji dla miasta Opola Streszczenie Programu ograniczenia niskiej emisji dla miasta Opola Sporządzono na zlecenie Urzędu Miasta Opola Grudzień 2010 r. 1 Podstawę do opracowania Programu ograniczenia niskiej emisji dla miasta

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stężeń w sieci receptorów

Obliczenia stężeń w sieci receptorów System obliczeń rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń "OPERAT FB" v.6.14.5/2016 r. Ryszard Samoć zatwierdzony przez Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie pismem znak BA/147/96. Użytkownik programu: Ekologis

Bardziej szczegółowo

Programy naprawcze jako instrument działań Marszałka Województwa Podkarpackiego w zakresie poprawy jakości powietrza w regionie

Programy naprawcze jako instrument działań Marszałka Województwa Podkarpackiego w zakresie poprawy jakości powietrza w regionie Programy naprawcze jako instrument działań Marszałka w zakresie poprawy jakości powietrza w regionie Andrzej Kulig Dyrektor Departamentu Ochrony Środowiska w Urzędzie Marszałkowskim w Rzeszowie, Grażyna

Bardziej szczegółowo

EFEKT EKOLOGICZNY. Dolnośląska Agencja Energii i Środowiska

EFEKT EKOLOGICZNY. Dolnośląska Agencja Energii i Środowiska Dolnośląska Agencja Energii i Środowiska Biuro: 51-18 Wrocław, Pełczyńska 11, tel./fax.:71-326-13-43, e-mail:cieplej@cieplej.pl, www.cieplej.pl EFEKT EKOLOGICZNY Obiekt: Przychodnia Zdrowia 52-3 Wołów,

Bardziej szczegółowo