Jacek Okolewski. praca dyplomowa magisterska. Promotor: dr inż. Michał Morawski. Dyplomant: Jacek Okolewski nr albumu

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jacek Okolewski. praca dyplomowa magisterska. Promotor: dr inż. Michał Morawski. Dyplomant: Jacek Okolewski nr albumu 116748"

Transkrypt

1 Jacek Okolewski praca dyplomowa magisterska Promotor: dr inż. Michał Morawski Dyplomant: Jacek Okolewski nr albumu Łódź, wrwesień 2007 r.

2 Wykaz skrótów Wykaz tabel Wykaz rysunków Wstęp Cel i zakres pracy DDstęp dd łącza radidwegd w sieci GSM DDstęp dd łącza radidwegd w sieci UMTS MDbilnDść stacji ruchdmej w sieciach GSM i UMTS TechnDlDgia GPRS TechnDlDgia EDGE Transmisja pakietdwa w pddstawdwej wersji systemu UMTS TechnDlDgia HSDPA TechnDlDgia HSUPA PrzyszłDść pakietdwej transmisji danych w sieciach kdmórkdwych Wyniki symulacji PDdsumDwanie BibliDgrafia ZawartDść załączdnej płyty CD

3 16QAM 3GPP 8PSK AMC APN ARQ ATM BPSK BSSGP CDMA CS-1 DNS DS-SS EDGE EGPRS FDD FDMA FEC GGSN GMSK GPRS GSM RF GSM GTP HARQ HCR HSDPA HSPA HSUPA IEEE 16 State Quadrature Amplitude Modulation 3rd Generation Partnership Project Octagonal Phase Shift Keying Adaptive Modulation and Coding Access Point Name Automatic Repeat request Asynchronous Transfer Mode Binary Phase Shift Keying Base Station Subsystem GPRS Protocol Code Division Multiple Access Coding Scheme 1 (analogicznie CS-2, CS-3 oraz CS-4) Domain Name System Direct Sequence Spread Spectrum Enhanced Data rates for GSM Evolution Enhanced General Packet Radio Service Frequency Division Duplexing Frequency Division Multiple Access Forward Error Correction Gateway GPRS Support Node Gaussian Minimum Shift Keying General Packet Radio Service GSM Radio Frequency Global System for Mobile Communications GPRS Tunnelling Protocol Hybrid Automatic Repeat request High Chip Rate High-Speed Downlink Packet Access High-Speed Packet Access High-Speed Uplink Packet Access Institute of Electrical and Electronics Engineers 3

4 IP Internet Protocol IR Incremental Redundancy LCR Low Chip Rate LLC Logical Link Control LTE Long-Term Evolution MAC Medium Access Control MBWA Mobile Broadband Wireless Access MCS-1 Modulation and Coding Scheme 1 (analogicznie MCS-2,, MCS-9) MIMO Multiple Input Multiple Output NS-2 Network Simulator version 2 NSAPI Network layer Service Access Point Identifier OFDM Orthogonal Frequency Division Multiplexing OFDMA Orthogonal Frequency Division Multiple Access PCU Packet Control Unit PDP Packet Data Protocol PPP Point-to-Point Protocol QoS Quality of Service QPSK Quadrature Phase Shift Keying RLC Radio Link Control SC-FDMA Single Carrier Frequency Division Multiple Access SGSN Serving GPRS Support Node SIR Signal to Interference Ratio SNDCP Sub Network Dependent Convergence Protocol TCP Transmission Control Protocol TD-CDMA Time-Domain Code-Domain Multiple Access TDD Time Division Duplex TDMA Time Division Multiple Access TFI Temporary Flow Identifier UDP User Datagram Protocol UMTS Universal Mobile Telecommunications System USF Uplink State Flag WCDMA Wideband Code Division Multiple Access WRAN Wireless Regional Area Networks XOR exclusive OR 4

5 Tabela 1. Tabela 2. Tabela 3. Tabela 4. Tabela 5. Tabela 6. Tabela 7. Schematy kodowania używane w sieci GPRS wraz z oferowanymi przez nie szybkościami transmisji Klasy opóźnień zdefiniowane w GPRS Wybrane atrybuty poszczególnych klas QoS zdefiniowanych w systemie UMTS Kategorie stacji ruchomych zdefiniowane w GPRS Schematy modulacji i kodowania używane w sieci EDGE wraz z oferowanymi przez nie szybkościami transmisji Kategorie stacji ruchomych zdefiniowane w HSDPA Kategorie stacji ruchomych zdefiniowane w HSUPA 5

6 Rysunek 1. Schemat ideowy FDMA, TDMA oraz CDMA Rysunek 2. Struktura ramki TDMA oraz tworzenie kanału fizycznego w systemie GSM Rysunek 3. Hierarchia ramek wyższego rzędu w systemie GSM Rysunek 4. Rodzaje pakietów w systemie GSM Rysunek 5. Przykładowa realizacja procedury twardego przeniesienia połączenia w systemie UMTS Rysunek 6. Przykładowa realizacja procedury dodania łącza podczas miękkiego przeniesienia połączenia w systemie UMTS Rysunek 7. Mechanizm alokacji zasobów radiowych w sieciach GSM/GPRS Rysunek 8. Stos protokołów GPRS Rysunek 9. Struktura wieloramki GPRS Rysunek 10. Schemat ideowy bloku radiowego GPRS Rysunek 11. Schemat ideowy 2-milisekundowej podramki HSDPA Rysunek 12. Schemat ideowy transmisji MIMO Rysunek 13. Opóźnienie wprowadzane przez łącze radiowe w sieci GPRS pakiety ping wysyłane w odstępie 0,5 s Rysunek 14. Opóźnienie wprowadzane przez łącze radiowe w sieci GPRS pakiety ping wysyłane w odstępie 5 s Rysunek 15. Transport TCP w sieci GPRS dobre warunki transmisyjne w łączu radiowym Rysunek 16. Transport TCP w sieci GPRS przeciętne warunki transmisyjne w łączu radiowym Rysunek 17. Transport TCP w sieci GPRS złe warunki transmisyjne w łączu radiowym Rysunek 18. Transport TCP w sieci GPRS wpływ mobilności stacji ruchomej Rysunek 19. Transport TCP w sieci UMTS oscylacje przepustowości 6

7 Ogólna idea systemu komórkowego była znana już w latach 40-tych XX wieku [1], jednak dopiero w latach 80-tych ubiegłego stulecia system ten doczekał się praktycznej realizacji na większą skalę [2]. W systemie komórkowym cały obszar łączności radiowej podzielony jest na podobszary zwane komórkami (ang. cells), w których stacje ruchome (ang. mobile stations) obsługiwane są przez pojedyncze stacje nadawczo-odbiorcze zwane stacjami bazowymi (ang. base stations) [3]. Zastosowanie struktury komórkowej na znacznym obszarze wymaga co prawda złożonej infrastruktury sieci z wieloma stacjami bazowymi, lecz rozwiązanie to posiada również wiele zalet [3]. Mniejszy obszar łączności może być obsługiwany przez stację bazową posiadającą nadajnik o zmniejszonej mocy [3]. Dzięki temu, zmniejszeniu ulega obszar zakłóceń nadajnika pojedynczej stacji bazowej [3]. Również stacje ruchome mogą posiadać nadajniki o mniejszej mocy, co przy zasilaniu bateryjnym tych urządzeń wiąże się z wydłużeniem czasu ich działania. Stacje bazowe, które znajdują się poza swoimi obszarami zakłóceń, mogą wykorzystywać te same zakresy częstotliwości, a to skutkuje znacznym wzrostem pojemności systemu mierzonej liczbą jednocześnie obsługiwanych połączeń [3]. Pojemność systemu można również zwiększyć dzieląc komórki dookólne na komórki sektorowe [1]. Pozwala to na zmniejszenie liczby masztów antenowych, a co za tym idzie także kosztów infrastruktury [1]. Możliwość zmian cech poszczególnych obszarów łączności, takich jak wielkość czy kształt, jak również liczby i rozmieszczenia tych obszarów w systemie, pozwala na dopasowanie struktury sieci do warunków propagacji fal radiowych oraz potrzeb użytkowników [3]. Transmisja radiowa zapewnia użytkownikom systemu komórkowego mobilność [3]. Stacje ruchome mogą przemieszczać się w obrębie obszaru składającego się z wielu komórek. Ważnym zagadnieniem technicznej realizacji systemu komórkowego stały się więc procedury przenoszenia połączeń pomiędzy sąsiednimi stacjami bazowymi [3]. Duża wrażliwość łącza radiowego na różnego rodzaju zakłócenia oraz zjawiska propagacyjne jest poważnym mankamentem tego rodzaju transmisji i w znacznej mierze ogranicza jej szybkość [3]. Poszczególne etapy rozwoju systemów komórkowych są nazywane generacjami [3]. Rosnąca popularność jaką zyskały w latach 80-tych XX wieku systemy komórkowe pierwszej 7

8 generacji (1G) działające w technologii analogowej oraz mała pojemność tych systemów przyczyniły się do intensywnych prac nad opracowaniem nowych rozwiązań [2]. Na początku lat 90-tych ubiegłego stulecia miał miejsce prawdziwy przełom w dziedzinie systemów komórkowych [3]. Wprowadzono systemy komórkowe drugiej generacji (2G) działające w technologii cyfrowej [3]. Zastosowanie technologii cyfrowej wiązało się ze zwiększeniem bezpieczeństwa transmisji, opracowaniem nowych technik wielodostępu zwiększających zarówno pojemność systemów jak i efektywność transmisji oraz przybliżyło odległe dotychczas perspektywy rozwoju nowych usług opartych o transmisję danych [3]. Największą popularność wśród systemów komórkowych drugiej generacji zyskał system GSM [3]. W 1990 roku ogłoszono fazę 1 specyfikacji systemu GSM, a dwa lata później uruchomiono pierwszy komercyjny system GSM [1]. Ogłoszona w 1995 roku faza 2 standardu GSM poszerzyła zakres usług poprzedniej wersji systemu [1]. Dalsze prace nad rozwojem standardu GSM zaowocowały ogłoszeniem w 1997 roku fazy 2+ [1]. Rok później opublikowano specyfikację technologii GPRS służącej do pakietowej transmisji danych, która została zdefiniowana jako część fazy 2+ standardu GSM [1]. Transmisja pakietowa GPRS oferowała wystarczającą przepustowość, by możliwe było zwiększenie zakresu usług dostępnych dla użytkowników systemu GSM o takie usługi, jak na przykład połączenia konferencyjne wykorzystujące transmisję obrazów czy dostęp do Internetu [1]. Transmisja pakietowa dała możliwość naliczania opłat na podstawie ilości przesłanych danych w przeciwieństwie do transmisji z komutacją łączy, gdzie opłaty naliczane były na podstawie czasu trwania połączenia [1]. Ostatnim etapem rozwoju pakietowej transmisji danych w ramach standardu GSM było wprowadzenie w 2000 roku technologii EDGE, której maksymalna szybkość transmisji była blisko trzykrotnie większa w stosunku do możliwości jakie oferowała technologia GPRS [10]. Dalszy etap rozwoju systemów komórkowych to wprowadzenie systemów trzeciej generacji (3G), które pozwoliły na transmisję danych o znacznie większej szybkości w stosunku do możliwości systemów poprzedniej generacji [3]. Dzięki temu użytkownicy systemów trzeciej generacji zyskali możliwość korzystania z usług o nowej, multimedialnej jakości [3]. Wśród systemów trzeciej generacji najbardziej istotnym dla Europy jest system UMTS [3]. Pierwsza wersja specyfikacji nowego systemu UMTS Release 99 została opublikowana w 2000 roku, a rok później uruchomiona została pierwsza sieć komercyjna [3]. Dalsze prace 8

9 nad rozwojem systemu zaowocowały opracowaniem kolejnych wersji UMTS. W 2001 roku zakończono prace nad wersją oznaczoną jako UMTS Release 4, a rok później opublikowano wersję UMTS Release 5, zawierającą specyfikację technologii transmisji pakietowej HSDPA [3]. W 2005 ukończono kolejną wersję systemu UMTS Release 6 [19], w której zawarto specyfikację technologii transmisji pakietowej HSUPA [13]. Pierwsze komercyjne sieci wykorzystujące technologię HSDPA pojawiły się pod koniec 2005 roku, a wykorzystujące HSUPA mają być dostępne jeszcze przed upływem 2007 roku [13]. Obecnie trwają prace nad kolejną wersją systemu UMTS Release 7 [19]. 9

10 Celem pracy jest zapoznanie się ze współczesnymi technologiami pakietowej transmisji danych stosowanych w rozległych, bezprzewodowych sieciach telekomunikacyjnych GSM i UMTS. Zakres pracy obejmuje wybrane zagadnienia związane z dostępem do łącza radiowego w sieciach GSM i UMTS, opis procedur przenoszenia połączeń pomiędzy sąsiednimi stacjami bazowymi (stosowanych ze względu na przemieszczanie się stacji ruchomych w tych sieciach) oraz zasady działania technologii pakietowej transmisji danych GPRS, EDGE, UMTS, HSDPA i HSUPA. W pracy zamieszczono także wyniki opracowanych symulacji, których celem było zbadanie z jakimi parametrami (pasmo, opóźnienie jitter) można mieć do czynienia w rzeczywistych implementacjach tych technologii. Symulacje te przeprowadzono z wykorzystaniem symulatora NS-2 [20]. 10

11 Techniki wielodostępu pozwalają na wspólne użytkowanie zasobów radiowych [3]. Dzięki nim wielu użytkowników może wspólnie korzystać z dostępnego zakresu częstotliwości [3]. Na Rysunku 1 przedstawiono schemat ideowy trzech podstawowych technik wielodostępu, które są wykorzystywane we współczesnych sieciach komórkowych. W sieciach GSM dostęp do łącza radiowego jest realizowany w oparciu o dwie techniki wielodostępu wielodostęp częstotliwościowy FDMA oraz czasowy TDMA [1]. Rysunek 1. Schemat ideowy FDMA, TDMA oraz CDMA Technika wielodostępu częstotliwościowego FDMA jest najstarszą techniką współużytkowania zasobów radiowych [3]. Polega na podziale dostępnego zakresu częstotliwości na pasma, zwane kanałami częstotliwościowymi, które są zajmowane na czas trwania wymiany danych [3]. W sieciach GSM łącze radiowe zapewnia połączenie typu pełen dupleks (ang. full duplex) [1]. Wykorzystywaną techniką dupleksową w tych sieciach jest dupleks częstotliwościowy FDD, w którym do transmisji wykorzystuje się pary kanałów częstotliwościowych [1], a każdemu kierunkowi transmisji odpowiada odrębny kanał [2]. W sieciach GSM dostępny zakres częstotliwości został podzielony na dwa przedziały [1]. Jeden z nich składa się z kanałów do transmisji w górę od stacji ruchomej do stacji bazowej, a drugi z kanałów do transmisji w dół od stacji bazowej do stacji ruchomej [1]. Przedziały te są rozmieszczone w ten sposób, że kanały do transmisji w górę są położone na 11

12 niższych częstotliwościach niż kanały służące do transmisji w dół [1]. Na krańcach każdego przedziału znajdują się pasma ochronne o szerokości 100 khz [1]. Dzięki standardowi GSM można tworzyć sieci działające w różnych pasmach, jednak szerokość kanałów częstotliwościowych jest taka sama dla wszystkich tych sieci i wynosi 200 khz [1]. W przypadku sieci GSM działających w paśmie 900 MHz kanały w górę leżą w przedziale częstotliwościowym MHz, a kanały w dół są umieszczone w przedziale MHz [1]. Dla sieci GSM 900 określono 124 pary kanałów dwukierunkowych, które są przesunięte względem siebie o tzw. odstęp dupleksowy o szerokości 45 MHz [1]. W sieciach GSM działających w paśmie 1800 MHz kanały w górę leżą w przedziale częstotliwościowym MHz, natomiast kanały w dół są umieszczone w przedziale MHz [1]. W przypadku sieci GSM 1800 kanały dwukierunkowe stanowią 374 pary o odstępie dupleksowym 95 MHz [1]. Technika wielodostępu czasowego TDMA polega na podziale czasu transmisji na przedziały zwane szczelinami, które są cyklicznie przydzielane użytkownikom korzystającym z tego samego kanału częstotliwościowego [3]. W sieciach GSM każdy z kanałów częstotliwościowych o szerokości 200 khz dzielony jest w dziedzinie czasu na tak zwane ramki TDMA [1], których struktura została zilustrowana na Rysunku 2. Każda ramka składa się z ośmiu szczelin czasowych, ponumerowanych od 0 do 7 [1]. Pojedyncza szczelina ma długość około 577 µs, a czas trwania jednej ramki TDMA wynosi w przybliżeniu 4,615 ms [1]. Cyklicznie powtarzające się szczeliny czasowe w ramach jednego kanału częstotliwościowego tworzą osiem kanałów fizycznych [1]. Jeden kanał fizyczny pozwala na przesłanie co 4,615 ms bloku bitów zwanego pakietem (ang. burst) [1]. Ponieważ w sieciach GSM czas transmisji jednego bitu wynosi około 3,69 µs, więc pojedyncza szczelina czasowa pozwala na transmisję pakietu o długości 156,25 bitów [1]. Sieci GSM zapewniają transmisję w pełnym dupleksie, jednak dzięki technice TDMA nie jest konieczne, aby odbiór i nadawanie były realizowane w tym samym czasie [1]. Transmisja pakietów w obu kierunkach, pomiędzy stacją ruchomą a stacją bazową, odbywa się w szczelinach czasowych o tym samym numerze, które są przesunięte względem siebie zarówno w dziedzinie częstotliwości o odstęp dupleksowy, jak i w dziedzinie czasu o odstęp równy czasowi trwania trzech szczelin [1]. Oznacza to, iż stacja ruchoma nadaje z opóźnieniem równym 1,731 ms w stosunku do czasu, w którym odbiera informacje od stacji bazowej [1]. Dzięki takiemu rozwiązaniu urządzenie nadawczo-odbiorcze stacji ruchomej nie 12

13 musi być wyposażone w układ dupleksera, a to skutkuje zmniejszeniem jego wagi, kosztów produkcji oraz wydłużeniem czasu pracy przy zasilaniu bateryjnym [1]. Rysunek 2. Struktura ramki TDMA oraz tworzenie kanału fizycznego w systemie GSM W systemie GSM, oprócz organizacji kanału fizycznego opartej na podstawowej ramce TDMA, zdefiniowano również ramki wyższego rzędu [1]. Ich struktura została przedstawiona na Rysunku 3. Kolejny poziom w porównaniu do podstawowej ramki TDMA, tworzy wieloramka (ang. multiframe) [1]. W systemie GSM można wyróżnić dwa rodzaje wieloramek wieloramki 26-ramkowe oraz wieloramki 51-ramkowe [1]. Następny poziom w hierarchii ramek wyższego rzędu tworzy superramka (ang. superframe) [1]. Ma ona długość 1326 ramek TDMA [1]. Może więc zawierać albo 51 wieloramek 26-ramkowych, albo 26 wieloramek 51-ramkowych [1]. Najwyższy poziom w organizacji ramkowej systemu GSM zajmują hiperramki (ang. hyperframe), które są złożone z 2048 superramek [1]. Rysunek 3. Hierarchia ramek wyższego rzędu w systemie GSM 13

14 W sieciach UMTS dostęp do łącza radiowego może być realizowany w oparciu o jedną z dwóch technik wielodostępu technikę szerokopasmowego wielodostępu kodowego WCDMA z rozpraszaniem bezpośrednim oraz technikę szerokopasmowego wielodostępu czasowo-kodowego TD-CDMA [3]. Przewiduje się, że w najbliższych latach TD-CDMA będzie techniką rzadziej realizowaną w praktycznych zastosowaniach [3], dlatego też zostanie ona przedstawiona w tym rozdziale bardzo pobieżnie, a w dalszej części pracy wszystkie zagadnienia związane z sieciami UMTS będą dotyczyć wyłącznie sieci wykorzystujących WCDMA. Technika WCDMA wykorzystywana w sieciach UMTS jest techniką wielodostępu kodowego CDMA z rozpraszaniem bezpośrednim, stosowaną w szerokim paśmie transmisji wynoszącym 5 MHz [3]. Schemat ideowy techniki wielodostępu CDMA został przedstawiony na Rysunku 1. Wielodostęp kodowy CDMA pozwala wielu użytkownikom sieci na transmisję w tym samym paśmie oraz w tym samym czasie [3]. Rozróżnienie transmitowanych informacji jest możliwe dzięki technice rozpraszania bezpośredniego DS-SS, która polega na wymnażaniu ciągu bitów informacyjnych przez szybkozmienny ciąg pseudolosowy zwany ciągiem rozpraszającym [3]. W efekcie otrzymuje się szybkozmienny ciąg wynikowy zwany sekwencją rozproszoną, w której jednemu bitowi informacji odpowiada wiele bitów ciągu rozpraszającego zwanych czipami [3]. Aby odtworzyć ciąg bitów informacyjnych w odbiorniku, otrzymana sekwencja rozproszona wymnażana jest przez zsynchronizowany ciąg rozpraszający [3]. W sieciach UMTS wykorzystujących WCDMA długość ciągu rozpraszającego jest zmienna i może wynosić od 4 do 512 czipów [3]. Zastosowanie techniki DS-SS powoduje poszerzenie pasma sygnału, jednak z drugiej strony w takim paśmie można w tym samym czasie przesyłać wiele sygnałów oraz istnieje możliwość wykorzystania tych samych kanałów częstotliwościowych w sąsiednich komórkach przy zastosowaniu różnych zestawów ciągów rozpraszających [3]. W sieciach UMTS wykorzystujących wielodostęp WCDMA stosowaną techniką dupleksową jest dupleks częstotliwościowy FDD [3]. Kanały w górę leżą w przedziale częstotliwościowym MHz, kanały w dół są umieszczone w przedziale MHz, a odstęp dupleksowy wynosi 190 MHz [3]. Transmisja w sieciach UMTS 14

15 opartych na WCDMA odbywa się w sposób ciągły [3]. W dziedzinie czasu jest ona podzielona na cyklicznie powtarzające się ramki trwające po 10 ms [3]. Pojedyncza ramka czasowa składa się z piętnastu szczelin o długości 666,7 µs, z których każda umożliwia przesłanie 2560 czipów [3]. Wykorzystanie struktury ramkowo-szczelinowej ma jedynie na celu określenie czasowej organizacji transmisji powtarzających się bloków informacji i nie jest związane z zastosowaną techniką wielodostępu [3]. Technika TD-CDMA jest połączeniem wielodostępu czasowego TDMA i kodowego CDMA, sygnały pochodzące od różnych użytkowników są oddzielone zarówno w dziedzinie czasu jak i kodu [4]. W sieciach UMTS realizowanych w oparciu o TD-CDMA wykorzystywaną techniką dupleksową jest dupleks czasowy TDD, w którym para kanałów dwukierunkowych leży w tym samym kanale częstotliwościowym, lecz każdy z nich znajduje się w innej szczelinie czasowej [3]. Transmisja w tych sieciach jest podzielona w dziedzinie czasu na cyklicznie powtarzające się ramki o długości 10 ms i może odbywać się w jednym z dwóch trybów HCR lub LCR [3]. Transmisja HCR wykorzystuje kanały częstotliwościowe o szerokości 5 MHz [3]. Każda ramka w trybie HCR składa się z piętnastu szczelin czasowych po 666,7 µs, a w każdej szczelinie możliwe jest przesłanie 2560 czipów [3]. W trybie LCR szerokość kanału częstotliwościowego wynosi 1,6 MHz, a ramka czasowa podzielona jest na dwie podramki [3]. Każda podramka składa się z siedmiu szczelin czasowych o długości 675 µs, a w pojedynczej szczelinie możliwe jest przesłanie 684 czipów [3]. Sieci UMTS, w których dostęp do łącza radiowego oparty jest na technice TD-CDMA, działają w pasmach MHz oraz MHz [3]. Długość ciągu rozpraszającego nie jest stała w tych sieciach i może wynosić od 1 do 16 czipów [3]. Niezwykle ważnym zagadnieniem dla systemów realizowanych w oparciu o wielodostęp kodowy CDMA jest regulacja mocy. Celem tej procedury jest optymalizacja poziomu emitowanego sygnału w zależności od zmieniających się warunków ruchowych i propagacyjnych występujących w łączu radiowym [3]. Ponieważ optymalizacja ta dotyczy zarówno sygnałów emitowanych przez nadajniki stacji ruchomych jak i bazowych, więc umożliwia ona uzyskanie założonej jakości transmisji przy przesyłaniu danych w obu kierunkach w górę oraz w dół [3]. Idealna regulacja mocy w pojedynczej komórce ma miejsce, gdy sygnały docierające od stacji ruchomych do stacji bazowej mają równe poziomy [3]. W rzeczywistych sieciach radiowych występują jednak błędy regulacji mocy, które mają 15

16 wpływ na jakość odbioru [3]. Gdy poziom sygnału odbieranego jest wyższy od założonego, jakość odbioru ulega polepszeniu, w przeciwnym przypadku ulega pogorszeniu [3]. Ponieważ w sieciach z rozpraszaniem widma CDMA współdzielonym przez wielu użytkowników zasobem jest moc sygnału [4], więc sieci te są niezwykle wrażliwe na błędy regulacji mocy. W sieciach tych sygnały emitowane od lub do innych użytkowników, zarówno w tej samej komórce jak i komórkach sąsiednich, są traktowane przez pojedynczą stację ruchomą jako zakłócenia [3]. Stacje ruchome znajdujące się w bliskich odległościach od stacji bazowej, poprzez emisję sygnałów o zbyt dużych poziomach mocy, są w stanie zagłuszyć sygnały pochodzące od stacji położonych dalej [3]. Powoduje to zmniejszenie pojemności systemu [3]. Wielkość pojedynczej komórki w takim systemie jest zależna od liczby obsługiwanych w danej chwili użytkowników [3]. Im więcej obsługiwanych użytkowników, tym mniejszy rozmiar komórki [3]. W sieciach UMTS można wyróżnić trzy procedury regulacji mocy [3]. Pierwszą z nich jest regulacja mocy w pętli zewnętrznej. Ma ona na celu określenie wartości kryterium regulacji dla pozostałych procedur w taki sposób, aby uzyskać założoną jakość transmisji [3]. Druga procedura regulacji mocy w pętli otwartej jest stosowana wtedy, gdy stacja ruchoma lub bazowa rozpoczyna transmisję danych [3]. Trzecia procedura szybkiej regulacji mocy w pętli zamkniętej ma bezpośredni wpływ na poziom nadawanego sygnału, gdy połączenie radiowe jest już ustanowione [3]. Kryterium regulacji stanowi w tym przypadku stosunek mocy sygnału użytecznego do zakłóceń SIR [3]. 16

17 Transmisja radiowa zapewnia użytkownikom systemu komórkowego mobilność [3]. Stacje ruchome mogą być obsługiwane w dowolnym miejscu komórki wchodzącej w skład systemu [3]. Ze względu na dużą wrażliwość łącza radiowego na różnego rodzaju zakłócenia oraz zjawiska propagacyjne, transmisja tego rodzaju wymaga stosowania mechanizmów poprawiających efektywność wykorzystania zasobów radiowych [3]. Faktyczna postać tych mechanizmów dla sieci GSM i UMTS jest w dużej mierze zależna od rodzaju stosowanej w danej sieci techniki dostępu do łącza radiowego. Wynikający z zastosowania wielodostępu czasowego TDMA impulsowy charakter transmisji w sieciach GSM powoduje, iż bardzo ważnym zagadnieniem staje się właściwa synchronizacja czasowa pomiędzy pakietami [1]. Informacje przesyłane pomiędzy stacją ruchomą a stacją bazową docierają do celu z pewnym opóźnieniem, którego wartość jest wprost proporcjonalna do odległości, w jakiej znajdują się obie te stacje [1]. Aby nie dopuścić do interferencji międzyszczelinowych (sytuacji, w których szczeliny czasowe, przyznane znajdującym się w różnych odległościach stacjom ruchomym, nakładają się na siebie po dotarciu do stacji bazowej), w sieciach GSM stosuje się mechanizm nadawania z wyprzedzeniem [3]. Sygnał, który ma dotrzeć do stacji bardziej oddalonej, jest nadawany wcześniej niż sygnał przeznaczony dla stacji położonej w bliższej odległości [3]. W celu określenia wartości wymaganego wyprzedzenia czasowego, stacja bazowa oblicza przesunięcie czasowe pomiędzy odebraniem pakietu od stacji ruchomej a jej własnymi pakietami [1]. Następnie obliczona wartość przesyłana jest do stacji ruchomej [1]. W sieciach GSM ochronę przed zakłóceniami oraz zjawiskami propagacyjnymi pogarszającymi jakość transmisji zapewnia odpowiednia struktura przesyłanych informacji, wśród których można wyróżnić pięć typów pakietów [1]. Ich budowę zilustrowano na Rysunku 4. 17

18 Oznaczenia: D pole informacyjne, TS sekwencja treningowa, T bity krańcowe, GP odstęp ochronny, SF znaczniki, liczba pod danym polem oznacza jego rozmiar w bitach. Rysunek 4. Rodzaje pakietów w systemie GSM Dzięki sekwencji treningowej, znanej zarówno w stacji ruchomej jak i w stacji bazowej, możliwe jest korygowanie zniekształceń odbieranego sygnału będących wynikiem zjawiska propagacji wielodrogowej [1]. Zastosowany pomiędzy pakietami odstęp ochronny zapewnia pewien przedział dopuszczalnego błędu dla ustalonej wartości wyprzedzenia czasowego [1]. Jedynym typem pakietu służącym do przesyłania danych wykorzystywanych przez użytkowników sieci GSM jest pakiet podstawowy [1]. Pozostałe typy pakietów są wykorzystywane do celów sygnalizacyjnych [1]. Pierwszy z nich to pakiet korekcji częstotliwości umożliwiający synchronizację częstotliwości w stacji ruchomej z częstotliwością stacji bazowej [1]. Drugi typ pakietu to pakiet synchronizacyjny, który służy do synchronizacji ramkowej stacji ruchomej ze stacją bazową [1]. Kolejnym typem pakietu jest pakiet dostępu wysyłany przez stację ruchomą w celu zgłoszenia żądania dostępu do sieci GSM [1]. Ostatnim typem pakietu jest pakiet pusty, którego budowa jest zgodna ze strukturą pakietu podstawowego [1], jednak zamiast informacji użytecznej pakiet ten zawiera pseudolosową sekwencję bitów [3]. 18

19 W sieciach UMTS, dzięki zastosowaniu techniki wielodostępu kodowego WCDMA, możliwe stało się wykorzystanie zjawiska propagacji wielodrogowej do poprawy jakości odbioru [3]. W sieciach tych używa się odbiorników wielokanałowych typu RAKE, w których poszczególne kanały odbierają repliki sygnału użytecznego [3]. Następnie, po wprowadzeniu odpowiednich opóźnień i korekcji, sygnały te są sumowane [3]. Uzyskana w ten sposób jakość odbioru jest lepsza niż w przypadku odbioru jednokanałowego [3]. Zastosowanie w sieciach UMTS struktury ramkowo-szczelinowej powoduje, iż odbiór transmitowanych danych jest możliwy tylko wtedy, gdy odbiornik jest synchronizowany czasowo z nadajnikiem [3]. Synchronizacja ta przebiega w dwóch etapach [3]. W pierwszym etapie stacja ruchoma odbiera znaną, identyczną dla wszystkich komórek sieci sekwencję bitów, która jest cyklicznie nadawana przez stację bazową w każdej szczelinie czasowej [3]. Dzięki temu możliwe jest ustalenie początków szczelin [3]. W ostatnim etapie synchronizacji czasowej stacja ruchoma podejmuje próbę zdekodowania ciągów bitów nadawanych przez stację bazową [3]. W tym celu porównuje odbierane ciągi ze znanymi sekwencjami dla różnych przesunięć czasowych [3]. Po znalezieniu właściwej sekwencji jest w stanie określić grupę kodową oraz początek ramki [3]. Oprócz opisanej w poprzednim rozdziale procedury regulacji mocy, ważnym zagadnieniem będącym konsekwencją wykorzystania w sieciach UMTS techniki wielodostępu WCDMA, jest synchronizacja ciągów kodowych [3]. Synchronizacja ta jest możliwa dzięki przeprowadzanej przez stację ruchomą analizie danych, które są nadawane przez stację bazową [3]. Dane te zawierają znaną w odbiorniku stacji ruchomej sekwencję bitów [3]. Przed wysłaniem sekwencja ta jest kodowana przy pomocy ciągu kodowego, który należy do ustalonej w ostatnim etapie synchronizacji czasowej grupy kodowej [3]. Stacja ruchoma dekoduje otrzymywane dane przy pomocy kolejnych ciągów kodowych [3]. Porównując otrzymane wyniki ze znaną sekwencją bitów ustala, który z tych ciągów jest używany przez stację bazową [3]. W sieciach komórkowych mobilność stacji ruchomych to nie tylko dowolność położenia w obszarze pojedynczej komórki, lecz również możliwość przemieszczania się w obrębie obszaru składającego się z wielu komórek. Niezwykle ważnym zagadnieniem dotyczącym technicznej realizacji systemu komórkowego są więc procedury przenoszenia połączeń (ang. handover) pomiędzy sąsiednimi stacjami bazowymi [3]. W sieciach GSM jedyną wykorzystywaną procedurą tego typu jest twarde przenoszenie połączeń (ang. hard handover) [3]. Cechą charakterystyczną tej procedury jest to, że przed ustanowieniem nowego 19

20 połączenia konieczne jest zerwanie łączności w zwalnianym kanale [3]. W sieciach UMTS oprócz twardego przenoszenia stosuje się również procedurę miękkiego przenoszenia połączeń (ang. soft handover), w której istnieje okres czasu jednoczesnego wykorzystania przez stację ruchomą zarówno zwalnianego jak i nowego kanału częstotliwościowego [3]. Typowe przeniesienie miękkie ma miejsce wtedy, gdy kanały wykorzystywane podczas przeniesienia należą do innych stacji bazowych [3]. Możliwe są też sytuacje, w których kanały te należą do sektorów tej samej stacji bazowej (ang. softer handover) lub należą one do różnych komórek i sektorów jednej ze stacji bazowych (ang. soft-softer handover) [3]. Rysunek 5. Przykładowa realizacja procedury twardego przeniesienia połączenia w systemie UMTS Przykład realizacji procedury twardego przeniesienia połączenia w systemie UMTS zamieszczono na Rysunku 5. W przedstawionej sytuacji połączenie jest przenoszone ze stacji bazowej SB1 do stacji bazowej SB2 pracującej w innym kanale częstotliwościowym [3]. Procedura rozpoczyna się od alokacji zasobów radiowych w docelowej stacji bazowej [3]. Po otrzymaniu komunikatu RADIO LINK SETUP REQUEST (1) stacja bazowa SB2 aktywuje nadajnik oraz odbiornik na zadanych kanałach i przesyła do sterownika sieci radiowej (ang. radio network controller) potwierdzenie (2) [3]. Następnie sterownik sieci radiowej przesyła do stacji ruchomej komunikat PHYSICAL CHANNEL RECONFIGURATION (3), w którym znajdują się dane opisujące nowy kanał fizyczny [3]. Po otrzymaniu komunikatu stacja 20

21 ruchoma zwalnia dotychczas wykorzystywane zasoby i rozpoczyna proces synchronizacji ze stacją bazową SB2 na nowoprzydzielonych kanałach [3]. Po zakończeniu tego procesu stacja ruchoma przesyła do sterownika sieci radiowej komunikat PHYSICAL CHANNEL RECONFIGURATION COMPLETE (4), po odebraniu którego sterownik sieci radiowej inicjuje zwolnienie zasobów w dotychczas wykorzystywanej stacji bazowej SB1 (5)(6) [3]. Rysunek 6. Przykładowa realizacja procedury dodania łącza podczas miękkiego przeniesienia połączenia w systemie UMTS Algorytm miękkiego przeniesienia połączenia wykorzystuje dwie procedury [3]. Pierwszą wykonywaną procedurą jest procedura dodania łącza (ang. link addition) [3]. Po niej wykonywana jest druga procedura zwolnienie łącza (ang. link removal) [3]. Na Rysunku 6 przedstawiono uproszczony przykład realizacji miękkiego przeniesienia połączeń w sieci UMTS, w którym dla zachowania przejrzystości zamieszczona została wyłącznie procedura dodania łącza. W omawianym przypadku podjęto decyzję o dodaniu do zestawu aktywnego (ang. active set), czyli zbioru komórek w których stacja ruchoma realizuje połączenie, obszaru łączności obsługiwanego przez stację bazową SB2, przy czym zbiór aktywny składał się dotychczas wyłącznie z jednej komórki obsługiwanej przez stację bazową SB1 [3]. Proces rozpoczyna sterownik sieci radiowej od wysłania do dodawanej stacji bazowej komunikatu RADIO LINK SETUP REQUEST (1) [3]. W odpowiedzi stacja bazowa SB2 uruchamia kanał o zadanych w komunikacie parametrach, rozpoczyna odbiór na tym kanale i wysyła 21

22 potwierdzenie do sterownika sieci radiowej (2) [3]. Następnie sterownik sieci radiowej przystępuje do uruchomienia zasobów w sieci stałej dla przenoszonego połączenia, po którym stacja bazowa SB2 rozpoczyna nadawanie [3]. W kolejnym kroku sterownik sieci radiowej poprzez stację bazową SB1 przesyła do stacji ruchomej komunikat ACTIVE SET UPDATE (3) zawierający dane stacji bazowej SB2 [3]. Stacja ruchoma zestawia połączenie do nowej stacji bazowej [3]. Proces ten kończy wysłanie przez stację ruchomą do sterownika sieci radiowej komunikatu ACTIVE SET UPDATE COMPLETE (4) [3]. 22

23 Technologia GPRS reprezentuje ewolucję standardu GSM. Rozszerza zakres jego usług o możliwość transmisji danych w trybie pakietowym. Pozwala na bardziej efektywne wykorzystanie zasobów systemowych w porównaniu do transmisji z komutacją łączy [1]. Łącza radiowe przydzielane są na żądanie i pozostają zajęte wyłącznie na czas transmisji danych [1]. Dzięki temu pojedynczy kanał fizyczny może być wykorzystywany przez wielu użytkowników, którzy przesyłają lub odbierają dane w różnym czasie [1]. Ponadto kanały fizyczne do transmisji w górę i w dół są wykorzystywane jako niezależne zasoby [1]. W czasie gdy jedna szczelina czasowa wchodząca w skład pary dupleksowej służy pewnej stacji ruchomej do odbierania pakietów w łączu w dół, odpowiadająca jej szczelina w łączu w górę może być wykorzystana przez inną stację ruchomą do nadawania danych [1]. Zastosowanie w GPRS transmisji wieloszczelinowej, polegającej na przydzieleniu użytkownikowi więcej niż jednej szczeliny czasowej w ramce TDMA, pozwoliło natomiast na znaczne zwiększenie szybkości transmisji w porównaniu do możliwości jakie oferowały klasyczne sieci GSM [3]. Ewolucja standardu GSM w kierunku GPRS niesie za sobą konieczność przeznaczenia pewnej części dostępnych zasobów radiowych dla ruchu pakietowego, przy czym należy pamiętać, iż im więcej kanałów fizycznych będzie przeznaczonych dla transmisji pakietowej, tym mniej dostępnych będzie kanałów rozmownych [5]. Dlatego też niezwykle ważnym zagadnieniem w sieciach GSM/GPRS jest współdzielenie szczelin czasowych pomiędzy usługami wykorzystującymi transmisję pakietową a usługami działającymi w środowisku z komutacją łączy [5]. Strategia alokacji zasobów radiowych w sieciach GSM/GPRS powinna uwzględniać zmiany w czasie zarówno natężenia ruchu pakietowego jak i zmiany ilości aktywnych połączeń głosowych [5]. Jeśli ilość rozmów w sieci wzrasta, ważnym zagadnieniem staje się wówczas utrzymywanie wystarczającej ilości wolnych zasobów, aby możliwe było przyjmowanie kolejnych połączeń głosowych [5]. Analogiczna sytuacja ma miejsce dla wzrastającej liczby połączeń z komutacją pakietów, przy czym dodatkowo bardzo istotna jest tutaj optymalizacja sposobu przydzielania wolnych kanałów radiowych [5]. Wynika to 23

24 z faktu, iż jeśli stacja ruchoma ma mieć przydzielonych kilka szczelin czasowych, to muszą one ze sobą sąsiadować oraz leżeć w tym samym paśmie częstotliwościowym [5]. Aby zwiększyć prawdopodobieństwo alokacji sąsiednich szczelin czasowych, można zarezerwować pewną pulę zasobów radiowych wyłącznie dla połączeń z komutacją łączy, kolejną pulę tylko dla transmisji pakietowych oraz trzecią pulę dla obu rodzajów ruchu [5]. Wówczas algorytm alokacji zasobów radiowych może wyglądać następująco [5]: Jeśli w sieci ma być ustanowione nowe połączenie głosowe, wówczas przyznawany jest mu kanał fizyczny należący do puli zasobów przeznaczonej dla połączeń z komutacją łączy, przy czym zakłada się ponadto, iż pula ta jest niepusta [5]. Pozwala to na przydzielanie zasobów należących do wspólnej puli innym użytkownikom GPRS podczas trwania połączenia głosowego [5]. Jeśli w sieci ma być ustanowione nowe połączenie głosowe, a pula zasobów radiowych dla połączeń z komutacją łączy jest wyczerpana, wtedy potrzebny kanał fizyczny przydzielany jest ze wspólnej puli [5]. Ważnym zagadnieniem jest w tym przypadku unikanie przypadkowego przydzielania zasobów dla obu rodzajów ruchu [5]. W tym celu zasoby należące do wspólnej puli mogą być alokowane w obrębie pojedynczej ramki TDMA dla połączeń z komutacją pakietów od strony prawej do lewej (co oznacza, iż kolejno przydzielane są szczeliny o coraz niższych numerach), natomiast dla połączeń z komutacją łączy od strony lewej do prawej (co oznacza, iż kolejno przydzielane są szczeliny o coraz wyższych numerach) [5]. Omawiana sytuacja została przedstawiona na Rysunku 7. W ostatnim przypadku, w którym przy ustanawianiu nowego połączenia głosowego obie pule są puste, nadchodzące połączenie głosowe jest albo odrzucane, albo potrzebne zasoby zostają mu przydzielone kosztem uprzedniego zwolnienia części zasobów radiowych należących do puli przeznaczonej dla transmisji pakietowych [5]. W analogiczny sposób przeprowadzana jest alokacja kanałów fizycznych dla ruchu pakietowego [5]. Przedstawiony mechanizm alokacji zasobów radiowych w sieciach GSM/GPRS jest bardzo elastyczny i pozwala na płynne zarządzanie zasobami przeznaczonymi dla ruchu pakietowego [5]. Tylko od operatora danej sieci zależy dobór właściwego rozmiaru poszczególnych pul [5]. W początkowym etapie wprowadzania do sieci komórkowej GSM technologii GPRS, strategia alokacji zasobów radiowych preferuje z pewnością wykorzystanie niewielkiej puli kanałów fizycznych przeznaczonej dla ruchu pakietowego, lecz gdy z czasem natężenie ruchu GPRS w sieci znacząco wzrośnie, wówczas niewątpliwie zwiększeniu musi ulec również rozmiar rozważanej puli [5]. 24

25 Rysunek 7. Mechanizm alokacji zasobów radiowych w sieciach GSM/GPRS Transmisja pakietowa GPRS korzysta z infrastruktury sieci GSM [5]. Aby zintegrować technologię GPRS z istniejącą architekturą GSM, wprowadzono nowe rodzaje węzłów GGSN oraz SGSN. Tworzą one sieć szkieletową (ang. backbone network), opartą na protokole IP [9], w której przesyłane dane tunelowane są za pomocą protokołu GTP [10]. Szczegółowe informacje na temat stosu protokołów GPRS zamieszczono na Rysunku 8. Kolejnym nowym elementem wprowadzonym w trakcie implementacji GPRS jest jednostka PCU, która jest typowo zlokalizowana w stacji bazowej lub kontrolerze stacji bazowych [11]. Węzły GGSN pełnią w sieci GPRS funkcję bram [3]. Zapewniają współpracę z sieciami zewnętrznymi, ukrywając jednocześnie przed nimi infrastrukturę wewnętrzną sieci GPRS [10]. Przechowują dane pozwalające na wyznaczanie pakietom tras do węzłów SGSN, a następnie do stacji ruchomych [3]. Kiedy GGSN odbiera dane adresowane do konkretnego użytkownika, sprawdza czy jego adres jest aktywny. Jeśli tak, to przekazuje dane do SGSN, który obsługuje stację ruchomą danego użytkownika. Jeśli adres nie jest aktywny, to dane są odrzucane [10]. Węzły SGSN realizują procedury związane z obsługą poszczególnych stacji ruchomych [3]. Rejestrują użytkowników w sieci GPRS, są również odpowiedzialne za zarządzanie ich mobilnością [10]. Przechowują informacje związane z położeniem stacji ruchomych oraz zajmują się ich aktualizacją [3]. Gromadzą dane dotyczące aktywnych połączeń, takie jak adresy stacji ruchomej czy adresy bram do sieci zewnętrznych [3]. Kiedy stacja ruchoma wysyła dane do sieci zewnętrznej, w pierwszej kolejności trafiają one do SGSN, który przekazuje je dalej do odpowiedniego GGSN [10]. Węzły SGSN zajmują się również konwersją protokołu IP, wykorzystywanego w sieci szkieletowej, na protokoły 25

26 SNDCP i LLC, które są używane do komunikacji pomiędzy SGSN i stacjami ruchomymi [10]. Jednostka PCU zarządza ruchem pakietowym w radiowej części sieci GPRS [5]. Wyodrębnia, które spośród wysyłanych przez stację ruchomą danych są przeznaczone dla sieci z komutacją łączy, a które mają trafić do sieci pakietowej [12]. Zajmuje się również przydzielaniem kanałów fizycznych dla stacji ruchomej, która zgłosiła żądanie dostępu do sieci GPRS [8]. Warto w tym miejscu wspomnieć, iż procedura dołączenia do domeny pakietowej (ang. GPRS attach) inicjowana jest przez stację ruchomą poprzez wysłanie do węzła SGSN specjalnego komunikatu z żądaniem dołączenia (ang. attach request), zawierającego między innymi identyfikator stacji ruchomej, dane określające możliwości terminala oraz identyfikator obszaru rutowania (ang. routing area identification), w obrębie którego stacja ostatnio przebywała [3]. W celu przekazania do węzła SGSN informacji o rezygnacji stacji ruchomej z usług domeny pakietowej lub też poinformowania stacji ruchomej przez SGSN o odebraniu jej możliwości dostępu do tej domeny, wykonywana jest natomiast procedura odłączenia od domeny pakietowej (ang. GPRS detach) [3]. Odłączenie użytkownika od sieci GPRS może nastąpić w wyniku przesłania do stacji ruchomej lub sieci komunikatu z żądaniem odłączenia (ang. explicit detach) bądź też w sposób domyślny bez informowania stacji ruchomej o tym fakcie (ang. implicit detach) [3]. W tym drugim przypadku przyczyną odłączenia może być polecenie pochodzące z sytemu zarządzania, zdarzenie zgłoszone przez licznik czasu bądź też wystąpienie w sieci awarii [3]. Po odłączeniu stacji węzeł SGSN może, w zależności od implementacji, albo natychmiast usunąć wszystkie dane związane z zakończoną transmisją, albo przechowywać je przez zadany okres czasu, dzięki czemu możliwe jest znaczne uproszczenie procedury ponownego dołączenia użytkownika do sieci [3]. 26

27 Oznaczenia: NS* usługa sieciowa (ang. network service), na przykład Frame Relay, ATM czy IP. Rysunek 8. Stos protokołów GPRS Aby stacja ruchoma mogła określić, w których szczelinach czasowych powinna wysyłać i odbierać swoje dane, jednostka PCU przyznaje jej na czas transmisji dwa identyfikatory USF oraz TFI [8]. Parametry te są umieszczane w nagłówku każdego pakietu, który jest przesyłany do stacji ruchomej. Parametr TFI identyfikuje zasoby przyznane stacji ruchomej dla transmisji łączem w dół [8]. Stacja ruchoma porównuje wartości pola TFI w odbieranych pakietach z wartością przyznanego jej identyfikatora TFI. Jeżeli wartości te są sobie równe, oznacza to, iż dany pakiet jest adresowany właśnie do niej. Ponieważ identyfikator TFI jest pięciobitowy, więc pojedynczy kanał fizyczny służący do transmisji w dół może być teoretycznie współdzielony przez maksymalnie 32 użytkowników sieci GPRS [8]. Pole USF identyfikuje zasoby przyznane stacji ruchomej dla transmisji danych w górę [8]. Stacja ruchoma porównuje wartości pola USF w odbieranych pakietach z wartością przyznanego jej USF. Jeżeli wartości te są sobie równe, oznacza to, iż może wysłać swoje dane. Ponieważ pole USF składa się z trzech bitów, więc jest ono w stanie zaadresować osiem szczelin czasowych [8]. Jeżeli jedna z tych szczelin jest używana przez 27

28 stacje ruchome do zgłaszania żądań dostępu do sieci GPRS, to wtedy pojedynczy kanał fizyczny służący do transmisji w górę może być teoretycznie współdzielony przez maksymalnie siedmiu użytkowników [8]. Technologia GPRS rozszerza zdefiniowaną w standardzie GSM hierarchię ramek wyższego rzędu o nowy rodzaj wieloramek wieloramki 52-ramkowe, które nie do końca pasują do koncepcji superramek [9]. Wynika to z faktu, iż maksymalna liczba wieloramek GPRS wchodzących w skład superramki nie jest liczbą całkowitą i wynosi 25,5 [6]. Struktura wieloramki GPRS została przedstawiona na Rysunku 9. Oznaczenia: B0, B1,, B11 bloki radiowe, S ramka sygnalizacyjna. Rysunek 9. Struktura wieloramki GPRS Pojedyncza wieloramka 52-ramkowa jest podzielona na 12 bloków radiowych, które stanowią podstawową jednostkę alokacji zasobów radiowych w sieci GPRS [6]. Schemat ideowy bloku radiowego GPRS został przedstawiony na Rysunku 10. Każdy z bloków radiowych jest czterokrotnym powtórzeniem tego samego slotu czasowego w czterech kolejnych ramkach TDMA [6]. W każdej wieloramce GPRS znajdują się również cztery ramki TDMA służące do sygnalizacji [6]. Rysunek 10. Schemat ideowy bloku radiowego GPRS 28

29 W sieci GPRS dane użytkowników mogą być kodowane za pomocą jednego z czterech schematów kodowania (ang. coding schemes): CS-1, CS-2, CS-3 lub CS-4. Poszczególne schematy kodowania zapewniają różne poziomy ochrony przeciwko błędom transmisji [5]. Schemat CS-1 zapewnia najwyższy, podczas gdy CS-4 gwarantuje najniższy poziom ochrony [5]. Wysoki poziom ochrony na błędy transmisji gwarantuje mniejszą liczbę retransmisji podczas przesyłania bloków informacji użytkownika. Dzięki temu całkowity czas transmisji ulega skróceniu. Jednak z drugiej strony im wyższy poziom ochrony danego schematu kodowania, tym bardziej zwiększa się ilość nadmiarowych informacji dodawanych do oryginalnych danych. Informacje te również muszą być przesłane. Powoduje to, iż dane użytkownika są wtedy transmitowane z mniejszą przepustowością [5]. Szczegółowe informacje dotyczące szybkości transmisji oferowanych przez poszczególne schematy kodowania zamieszczono w Tabeli 1. Schemat kodowania Szybkość transmisji [kbit/s] CS-1 9,05 CS-2 13,4 CS-3 15,6 CS-4 21,4 Tabela 1. Schematy kodowania używane w sieci GPRS wraz z oferowanymi przez nie szybkościami transmisji W celu zapewnienia bezpieczeństwa transmisji, pakiety w sieciach GPRS są przesyłane w postaci zaszyfrowanej, przy czym wszelkie operacje związane z szyfrowaniem danych są realizowane na poziomie protokołu LLC [8]. Każda ramka LLC, zanim zostanie podzielona na bloki radiowe, jest poddawana procedurze szyfrowania kluczem symetrycznym [5]. Faktyczna realizacja tej procedury polega na wykonaniu operacji XOR pomiędzy bitami wchodzącymi w skład danej ramki LLC a pewnym ciągiem bitów stanowiącym klucz [5]. Do wygenerowania klucza wykorzystywany jest algorytm A5 [5], który jest zaimplementowany zarówno w stacji ruchomej jak i po stronie węzła SGSN [8]. Dane użytkowników sieci GPRS są więc przesyłane w postaci zaszyfrowanej nie tylko w interfejsie radiowym, jak to ma miejsce w klasycznych sieciach GSM z komutacją łączy, lecz są zabezpieczone przed niepowołanym dostępem również podczas transmisji pomiędzy stacją bazową a węzłem SGSN [8]. 29

30 Technologia GPRS określa wymagania stawiane poziomom jakości QoS transmisji pakietowej w postaci zestawu atrybutów [10]. W początkowych wersjach systemu (Release 97/98) są to następujące klasy atrybutów [5]: klasa pierwszeństwa (ang. precedence class), klasa niezawodności (ang. reliability class), klasa szczytowej przepustowości (ang. peak throughput class), klasa średniej przepustowości (ang. mean throughput class), klasa opóźnienia (ang. delay class). Klasa pierwszeństwa określa priorytet pakietu [5], który może przyjąć jedną z trzech wartości: niski poziom pierwszeństwa (ang. low precedence level), zwykły poziom pierwszeństwa (ang. normal precedence level) lub wysoki poziom pierwszeństwa (ang. high precedence level) [10]. W przypadku pogorszenia jakości transmisji pakiety o niższym poziomie pierwszeństwa są odrzucane jako pierwsze [1]. Klasa niezawodności wskazuje natomiast na prawdopodobieństwo wystąpienia takich błędów transmisji jak: zgubienie pakietu, dostarczenie sekwencji pakietów w nieodpowiedniej kolejności, uszkodzenie przesyłanych danych czy dwukrotne dostarczenie tego samego pakietu [10]. Klasa szczytowej przepustowości określa z kolei maksymalną oczekiwaną szybkość transmisji (od 8 do 2048 kbit/s) [5]. Klasa średniej przepustowości przedstawia oczekiwania odnośnie średniej szybkości przesyłania danych (od 0,22 bit/s do 111 kbit/s) [5]. Klasa opóźnienia określa dopuszczalne wartości średniego i 95-procentowego opóźnienia transmisji, w zależności od długości przesyłanych pakietów [1]. Na opóźnienie to składają się: czas oczekiwania na dostęp do kanału radiowego (w łączu w górę lub w dół ), opóźnienia związane z transmisją poprzez interfejs radiowy oraz opóźnienia związane z transmisją poprzez infrastrukturę sieci GPRS [1]. Opóźnienia wprowadzane przez sieci stałe lub inne stacje ruchome nie są uwzględniane [1]. Szczegółowe informacje dotyczące klas opóźnień zdefiniowanych w GPRS zamieszczono w Tabeli 2. 30

31 Długość pakietów Klasa 128 bajtów 1024 bajty Średnie Średnie 95% opóźnienie opóźnienie opóźnienie 95% opóźnienie 1 0,5 s 1,5 s 2 s 7 s 2 5 s 25 s 15 s 75 s 3 50 s 250 s 75 s 375 s 4 nie podaje się Tabela 2. Klasy opóźnień zdefiniowane w GPRS W późniejszej wersji systemu GPRS (Release 99) zmieniono dotychczasowy zestaw atrybutów określający wymagania QoS na identyczny do tego, który został zdefiniowany dla standardu UMTS [5]. Można zatem wyróżnić następujące klasy QoS (zwane również klasami ruchu) [10]: klasa konwersacyjna (ang. conversational class), klasa strumieniowa (ang. streaming class), klasa interaktywna (ang. interactive class), klasa drugoplanowa (ang. background class). Podstawowym kryterium przynależności do danej klasy usług jest jej wrażliwość na opóźnienia transmisji [3]. Dwie pierwsze klasy opisują wymagania stawiane usługom realizującym transmisję w czasie rzeczywistym [3]. Klasą najbardziej wrażliwą na opóźnienia transmisji jest klasa konwersacyjna [10]. Pozostałe klasy przewidziano głównie do realizacji dostępu do Internetu, przy czym klasa interaktywna wymaga szybszej transmisji w odpowiedzi na polecenia użytkownika [3]. Do klasy drugoplanowej należą usługi realizowane w tle, na przykład czy pobieranie plików danych [3]. Poszczególne klasy QoS zdefiniowane w systemie UMTS mogą być scharakteryzowane za pomocą pokaźnego zestawu atrybutów, przy czym nie wszystkie z tych atrybutów muszą być w danej klasie określone [3]. Przykładowe wartości podstawowych atrybutów zamieszczono w Tabeli 3. 31

32 Klasa QoS Maksymalna Gwarantowana Opóźnienie przepływność przepływność transmisji konwersacyjna do określenia < 100 ms strumieniowa do określenia ( < 2048 bit/s) < 280 ms interaktywna ( < 2048 bit/s) drugoplanowa nie definiowana nie definiowana Tabela 3. Wybrane atrybuty poszczególnych klas QoS zdefiniowanych w systemie UMTS Transmisja pakietowa GPRS definiuje 29 kategorii stacji ruchomych, które są określane mianem klas wieloszczelinowych (ang. multislot classes) [6]. Szczegółowe informacje na temat poszczególnych kategorii zostały zamieszczone w Tabeli 4. Kategorie te określają konfigurację transmisji wieloszczelinowej, w tym między innymi maksymalną ilość szczelin czasowych przeznaczonych dla transmisji w dół oraz w górę [6]. Wśród wszystkich kategorii stacji ruchomych można ponadto wyróżnić dwa typy urządzeń typ 1 oraz typ 2 [6]. Przynależność danej stacji ruchomej do typu 1 oznacza, iż nie jest ona w stanie w tym samym czasie nadawać oraz odbierać informacji [6]. Stacje ruchome typu 2 są z kolei przeciwieństwem urządzeń typu 1, gdyż umożliwiają przeprowadzenie równoczesnej transmisji danych w obu kierunkach, zarówno od jak i do stacji bazowej [6]. W sieciach GSM/GPRS zachodzi dodatkowo konieczność dalszego podzielenia wszystkich stacji ruchomych na trzy rozłączne klasy urządzeń klasę A, klasę B oraz klasę C [6]. Stacje ruchome klasy A pozwalają na jednoczesną pracę w obu rodzajach sieci, zarówno GSM jak i GPRS [6]. Natomiast urządzenia należące do klasy B mogą być co prawda równocześnie podłączone do sieci GSM oraz GPRS, ale nie mogą jednocześnie pracować w obu tych sieciach [6]. Do kategorii C należą z kolei stacje ruchome, które w danym czasie mogą być podłączone wyłącznie do jednego rodzaju sieci albo GSM, albo GPRS, przy czym wybór preferowanej sieci może być dokonany ręcznie przez użytkownika [10]. Przyjmując, iż transmisja danych odbywa się przy sprzyjających warunkach transmisyjnych (bez retransmisji i bez współdzielenia kanałów z innymi użytkownikami), przy jednoczesnym wykorzystaniu wszystkich ośmiu szczelin czasowych ramki TDMA oraz schematu kodowania CS-4, maksymalną osiąganą teoretycznie przepustowość w sieci GPRS można wyznaczyć jako 8*21,4 kbit/s czyli 171,2 kbit/s. 32

Sieci Komórkowe naziemne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl

Sieci Komórkowe naziemne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Sieci Komórkowe naziemne Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Założenia systemu GSM Usługi: Połączenia głosowe, transmisja danych, wiadomości tekstowe I multimedialne Ponowne użycie częstotliwości

Bardziej szczegółowo

ARCHITEKTURA GSM. Wykonali: Alan Zieliński, Maciej Żulewski, Alex Hoddle- Wojnarowski.

ARCHITEKTURA GSM. Wykonali: Alan Zieliński, Maciej Żulewski, Alex Hoddle- Wojnarowski. 1 ARCHITEKTURA GSM Wykonali: Alan Zieliński, Maciej Żulewski, Alex Hoddle- Wojnarowski. SIEĆ KOMÓRKOWA Sieć komórkowa to sieć radiokomunikacyjna składająca się z wielu obszarów (komórek), z których każdy

Bardziej szczegółowo

Systemy teleinformatyczne w zarządzaniu kryzysowym. (http://www.amu.edu.pl/~mtanas)

Systemy teleinformatyczne w zarządzaniu kryzysowym. (http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Systemy teleinformatyczne w zarządzaniu kryzysowym (http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Sieć komórkowa infrastruktura telekomunikacyjna umożliwiająca łączność bezprzewodową swoim abonentom w zakresie przekazywania

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I METALURGII PORÓWNANIE TECHNOLOGII PAKIETOWEGO PRZESYŁANIA DANYCH W SIECIACH TELEFONII KOMÓRKOWEJ

POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I METALURGII PORÓWNANIE TECHNOLOGII PAKIETOWEGO PRZESYŁANIA DANYCH W SIECIACH TELEFONII KOMÓRKOWEJ POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I METALURGII Kierunek: Edukacja Techniczno Informatyczna Rodzaj studiów: dzienne praca dyplomowa inżynierska Michał GAS PORÓWNANIE TECHNOLOGII PAKIETOWEGO

Bardziej szczegółowo

MODEL WARSTWOWY PROTOKOŁY TCP/IP

MODEL WARSTWOWY PROTOKOŁY TCP/IP MODEL WARSTWOWY PROTOKOŁY TCP/IP TCP/IP (ang. Transmission Control Protocol/Internet Protocol) protokół kontroli transmisji. Pakiet najbardziej rozpowszechnionych protokołów komunikacyjnych współczesnych

Bardziej szczegółowo

Metody wielodostępu do kanału. dynamiczny statyczny dynamiczny statyczny EDCF ALOHA. token. RALOHA w SALOHA z rezerwacją FDMA (opisane

Metody wielodostępu do kanału. dynamiczny statyczny dynamiczny statyczny EDCF ALOHA. token. RALOHA w SALOHA z rezerwacją FDMA (opisane 24 Metody wielodostępu podział, podstawowe własności pozwalające je porównać. Cztery własne przykłady metod wielodostępu w rożnych systemach telekomunikacyjnych Metody wielodostępu do kanału z możliwością

Bardziej szczegółowo

7.2 Sieci GSM. Podstawy GSM. Budowa sieci GSM. Rozdział II Sieci GSM

7.2 Sieci GSM. Podstawy GSM. Budowa sieci GSM. Rozdział II Sieci GSM 7.2 Sieci GSM W 1982 roku powstał instytut o nazwie Groupe Spécial Mobile (GSM). Jego głównym zadaniem było unowocześnienie dotychczasowej i już technologicznie ograniczonej komunikacji analogowej. Po

Bardziej szczegółowo

Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net

Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net Wstęp. Aby zrozumieć istotę EDGE, niezbędne jest zapoznanie się z technologią GPRS. General Packet Radio Service

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Włostowski pok. 467 tel

Krzysztof Włostowski   pok. 467 tel Systemy z widmem rozproszonym ( (Spread Spectrum) Krzysztof Włostowski e-mail: chrisk@tele tele.pw.edu.pl pok. 467 tel. 234 7896 1 Systemy SS - Spread Spectrum (z widmem rozproszonym) CDMA Code Division

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie zasięgu łącza. Bilans mocy łącza radiowego. Sieci Bezprzewodowe. Bilans mocy łącza radiowego. Bilans mocy łącza radiowego

Wyznaczanie zasięgu łącza. Bilans mocy łącza radiowego. Sieci Bezprzewodowe. Bilans mocy łącza radiowego. Bilans mocy łącza radiowego dr inż. Krzysztof Hodyr Sieci Bezprzewodowe Część 5 Model COST 231 w opracowaniu nr 7/7 Walfish'a-Ikegami: straty rozproszeniowe L dla fal z zakresu 0,8-2GHz wzdłuż swobodnej drogi w atmosferze Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Ewolucja systemu GSM. Szybka transmisja danych z komutacją łączy ( HSCSD) Transmisja pakietowa w łączu radiowym - GPRS Standard EDGE

Ewolucja systemu GSM. Szybka transmisja danych z komutacją łączy ( HSCSD) Transmisja pakietowa w łączu radiowym - GPRS Standard EDGE Ewolucja systemu GSM Szybka transmisja danych z komutacją łączy ( HSCSD) Transmisja pakietowa w łączu radiowym - GPRS Standard EDGE Cyfrowe systemy komórkowe Ewolucja systemu GSM 1 Ewolucja systemu GSM

Bardziej szczegółowo

2. STRUKTURA RADIOFONICZNYCH SYGNAŁÓW CYFROWYCH

2. STRUKTURA RADIOFONICZNYCH SYGNAŁÓW CYFROWYCH 1. WSTĘP Radiofonię cyfrową cechują strumienie danych o dużych przepływnościach danych. Do przesyłania strumienia danych o dużych przepływnościach stosuje się transmisję z wykorzystaniem wielu sygnałów

Bardziej szczegółowo

Prof. Witold Hołubowicz UAM Poznań / ITTI Sp. z o.o. Poznań. Konferencja Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji Warszawa, 9 czerwca 2010

Prof. Witold Hołubowicz UAM Poznań / ITTI Sp. z o.o. Poznań. Konferencja Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji Warszawa, 9 czerwca 2010 Alokacja nowych częstotliwości dla usług transmisji danych aspekty techniczne i biznesowe Prof. Witold Hołubowicz UAM Poznań / ITTI Sp. z o.o. Poznań Konferencja Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji

Bardziej szczegółowo

System trankingowy. Stacja wywołująca Kanał wolny Kanał zajęty

System trankingowy. Stacja wywołująca Kanał wolny Kanał zajęty SYSTEMY TRANKINGOWE Systemy trankingowe Tranking - automatyczny i dynamiczny przydział kanałów (spośród wspólnego i ograniczone do zbioru kanałów) do realizacji łączności pomiędzy dużą liczbę użytkowników

Bardziej szczegółowo

Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Wydział Budowy Maszyn i Informatyki Laboratorium z sieci komputerowych Ćwiczenie numer: 7 Temat ćwiczenia: Konfiguracja i badanie połączenia GPRS 1. Wstęp

Bardziej szczegółowo

Bezprzewodowa transmisja danych. Paweł Melon

Bezprzewodowa transmisja danych. Paweł Melon Bezprzewodowa transmisja danych Paweł Melon pm209273@students.mimuw.edu.pl Spis treści Krótka historia komunikacji bezprzewodowej Kanał komunikacyjny, duplex Współdzielenie kanałów komunikacyjnych Jak

Bardziej szczegółowo

Projektowanie układów scalonych do systemów komunikacji bezprzewodowej

Projektowanie układów scalonych do systemów komunikacji bezprzewodowej Projektowanie układów scalonych do systemów komunikacji bezprzewodowej Część 1 Dr hab. inż. Grzegorz Blakiewicz Katedra Systemów Mikroelektronicznych Politechnika Gdańska Ogólna charakterystyka Zalety:

Bardziej szczegółowo

Przesyłania danych przez protokół TCP/IP

Przesyłania danych przez protokół TCP/IP Przesyłania danych przez protokół TCP/IP PAKIETY Protokół TCP/IP transmituje dane przez sieć, dzieląc je na mniejsze porcje, zwane pakietami. Pakiety są często określane różnymi terminami, w zależności

Bardziej szczegółowo

Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access. dr inż. Stanisław Wszelak

Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access. dr inż. Stanisław Wszelak Szerokopasmowy dostęp do Internetu Broadband Internet Access dr inż. Stanisław Wszelak Rodzaje dostępu szerokopasmowego Technologia xdsl Technologie łączami kablowymi Kablówka Technologia poprzez siec

Bardziej szczegółowo

co to oznacza dla mobilnych

co to oznacza dla mobilnych Artykuł tematyczny Szerokopasmowa sieć WWAN Szerokopasmowa sieć WWAN: co to oznacza dla mobilnych profesjonalistów? Szybka i bezproblemowa łączność staje się coraz ważniejsza zarówno w celu osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów)

PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów) PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów) 1. Dla ciągu danych: 1 1 0 1 0 narysuj przebiegi na wyjściu koderów kodów transmisyjnych: bipolarnego NRZ, unipolarnego RZ,

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Wynik działania programu ping: n = 5, adres cyfrowy. Rys. 1a. Wynik działania programu ping: l = 64 Bajty, adres mnemoniczny

Rys. 1. Wynik działania programu ping: n = 5, adres cyfrowy. Rys. 1a. Wynik działania programu ping: l = 64 Bajty, adres mnemoniczny 41 Rodzaje testów i pomiarów aktywnych ZAGADNIENIA - Jak przeprowadzać pomiary aktywne w sieci? - Jak zmierzyć jakość usług sieciowych? - Kto ustanawia standardy dotyczące jakości usług sieciowych? - Jakie

Bardziej szczegółowo

Protokoły sieciowe - TCP/IP

Protokoły sieciowe - TCP/IP Protokoły sieciowe Protokoły sieciowe - TCP/IP TCP/IP TCP/IP (Transmission Control Protocol / Internet Protocol) działa na sprzęcie rożnych producentów może współpracować z rożnymi protokołami warstwy

Bardziej szczegółowo

Protokoły sieciowe model ISO-OSI Opracował: Andrzej Nowak

Protokoły sieciowe model ISO-OSI Opracował: Andrzej Nowak Protokoły sieciowe model ISO-OSI Opracował: Andrzej Nowak OSI (ang. Open System Interconnection) lub Model OSI to standard zdefiniowany przez ISO oraz ITU-T, opisujący strukturę komunikacji sieciowej.

Bardziej szczegółowo

Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas)

Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Dr Michał Tanaś(http://www.amu.edu.pl/~mtanas) Jest to zbiór komputerów połączonych między sobą łączami telekomunikacyjnymi, w taki sposób że Możliwa jest wymiana informacji (danych) pomiędzy komputerami

Bardziej szczegółowo

Niezawodność i diagnostyka systemów cyfrowych projekt 2015

Niezawodność i diagnostyka systemów cyfrowych projekt 2015 Niezawodność i diagnostyka systemów cyfrowych projekt 2015 Jacek Jarnicki jacek.jarnicki@pwr.edu.pl Zajęcia wprowadzające 1. Cel zajęć projektowych 2. Etapy realizacji projektu 3. Tematy zadań do rozwiązania

Bardziej szczegółowo

Stos protokołów TCP/IP (ang. Transmission Control Protocol/Internet Protocol)

Stos protokołów TCP/IP (ang. Transmission Control Protocol/Internet Protocol) Stos protokołów TCP/IP (ang. Transmission Control Protocol/Internet Protocol) W latach 1973-78 Agencja DARPA i Stanford University opracowały dwa wzajemnie uzupełniające się protokoły: połączeniowy TCP

Bardziej szczegółowo

Sieci urządzeń mobilnych

Sieci urządzeń mobilnych Sieci urządzeń mobilnych Część 3 wykładu Mobilne-1 Mapa wykładu Wprowadzenie Dlaczego mobilność? Rynek dla mobilnych urządzeń Dziedziny badań Transmisja radiowa Protokoły wielodostępowe Systemy GSM Systemy

Bardziej szczegółowo

ŚREDNIA PRZEPŁYWNOŚĆ OFEROWANA UŻYTKOWNIKOWI SYSTEMU UMTS-HSDPA

ŚREDNIA PRZEPŁYWNOŚĆ OFEROWANA UŻYTKOWNIKOWI SYSTEMU UMTS-HSDPA Mariusz Głąbowski, Sławomir Hanczewski, Maciej Stasiak Politechnika Poznańska Wydział Elektroniki i Telekomunikacji Katedra Sieci Telekomunikacyjnych i Komputerowych ul. Piotrowo 3a, 60-965 Poznań e-mail:(mglabows,

Bardziej szczegółowo

Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska

Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Opracowanie na postawie: Islam S. K., Haider M. R.: Sensor and low power signal processing, Springer 2010 http://en.wikipedia.org/wiki/modulation

Bardziej szczegółowo

Topologie sieci WLAN. Sieci Bezprzewodowe. Sieć stacjonarna (infractructure) Sieć tymczasowa (ad-hoc) Access Point. Access Point

Topologie sieci WLAN. Sieci Bezprzewodowe. Sieć stacjonarna (infractructure) Sieć tymczasowa (ad-hoc) Access Point. Access Point dr inż. Krzysztof Hodyr Sieci Bezprzewodowe Część 4 Topologie sieci WLAN sieć tymczasowa (ad-hoc) sieć stacjonarna (infractructure) Topologie sieci WLAN Standard WiFi IEEE 802.11 Sieć tymczasowa (ad-hoc)

Bardziej szczegółowo

CDMA w sieci Orange. Warszawa, 1 grudnia 2008 r.

CDMA w sieci Orange. Warszawa, 1 grudnia 2008 r. CDMA w sieci Orange Warszawa, 1 grudnia 2008 r. Dlaczego CDMA? priorytetem Grupy TP jest zapewnienie dostępu do szerokopasmowego internetu jak największej liczbie użytkowników w całym kraju Grupa TP jest

Bardziej szczegółowo

celowym rozpraszaniem widma (ang: Spread Spectrum System) (częstotliwościowe, czasowe, kodowe)

celowym rozpraszaniem widma (ang: Spread Spectrum System) (częstotliwościowe, czasowe, kodowe) 1. Deinicja systemu szerokopasmowego z celowym rozpraszaniem widma (ang: Spread Spectrum System) 2. Ogólne schematy nadajników i odbiorników 3. Najważniejsze modulacje (DS, FH, TH) 4. Najważniejsze własności

Bardziej szczegółowo

Cyfrowy system łączności dla bezzałogowych statków powietrznych średniego zasięgu. 20 maja, 2016 R. Krenz 1

Cyfrowy system łączności dla bezzałogowych statków powietrznych średniego zasięgu. 20 maja, 2016 R. Krenz 1 Cyfrowy system łączności dla bezzałogowych statków powietrznych średniego zasięgu R. Krenz 1 Wstęp Celem projektu było opracowanie cyfrowego system łączności dla bezzałogowych statków latających średniego

Bardziej szczegółowo

Rywalizacja w sieci cd. Protokoły komunikacyjne. Model ISO. Protokoły komunikacyjne (cd.) Struktura komunikatu. Przesyłanie między warstwami

Rywalizacja w sieci cd. Protokoły komunikacyjne. Model ISO. Protokoły komunikacyjne (cd.) Struktura komunikatu. Przesyłanie między warstwami Struktury sieciowe Struktury sieciowe Podstawy Topologia Typy sieci Komunikacja Protokoły komunikacyjne Podstawy Topologia Typy sieci Komunikacja Protokoły komunikacyjne 15.1 15.2 System rozproszony Motywacja

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS. Planowanie inwestycji drogowych w Małopolsce w latach 2007-2013 Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo sieci bezprzewodowych

Bezpieczeństwo sieci bezprzewodowych Bezpieczeństwo sieci bezprzewodowych CONFidence 2005 // Kraków // Październik 2005 Agenda Sieci bezprzewodowe LAN 802.11b/g 802.11a Sieci bezprzewodowe PAN Bluetooth UWB Sieci bezprzewodowe PLMN GSM/GPRS/EDGE

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe. Zadania warstwy łącza danych. Ramka Ethernet. Adresacja Ethernet

Sieci komputerowe. Zadania warstwy łącza danych. Ramka Ethernet. Adresacja Ethernet Sieci komputerowe Zadania warstwy łącza danych Wykład 3 Warstwa łącza, osprzęt i topologie sieci Ethernet Organizacja bitów danych w tzw. ramki Adresacja fizyczna urządzeń Wykrywanie błędów Multipleksacja

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe. Zajęcia 2 Warstwa łącza, sprzęt i topologie sieci Ethernet

Sieci komputerowe. Zajęcia 2 Warstwa łącza, sprzęt i topologie sieci Ethernet Sieci komputerowe Zajęcia 2 Warstwa łącza, sprzęt i topologie sieci Ethernet Zadania warstwy łącza danych Organizacja bitów danych w tzw. ramki Adresacja fizyczna urządzeń Wykrywanie błędów Multipleksacja

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego:

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2127457 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 27.12.2006 06829876.9 (13) (51) T3 Int.Cl. H04L 1/00 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Techniki szybkiej transmisji danych w systemie UMTS (HSDPA, HSUPA)

Techniki szybkiej transmisji danych w systemie UMTS (HSDPA, HSUPA) Wszystkie te rozważania dotyczą kilku najbliższych lat i tylko tak krótkiego okresu mogą dotyczyć. Któż bowiem odważy się prognozować rozwój nauki i techniki na kilkanaście nawet lat naprzód w czasach,

Bardziej szczegółowo

Sieci Bezprzewodowe. Systemy modulacji z widmem rozproszonym. DSSS Direct Sequence. DSSS Direct Sequence. FHSS Frequency Hopping

Sieci Bezprzewodowe. Systemy modulacji z widmem rozproszonym. DSSS Direct Sequence. DSSS Direct Sequence. FHSS Frequency Hopping dr inż. Krzysztof Hodyr Sieci Bezprzewodowe Część 2 Systemy modulacji z widmem rozproszonym (spread spectrum) Parametry warunkujące wybór metody modulacji Systemy modulacji z widmem rozproszonym Zjawiska

Bardziej szczegółowo

Features: Specyfikacja:

Features: Specyfikacja: Router bezprzewodowy dwuzakresowy AC1200 300 Mb/s Wireless N (2.4 GHz) + 867 Mb/s Wireless AC (5 GHz), 2T2R MIMO, QoS, 4-Port Gigabit LAN Switch Part No.: 525480 Features: Stwórz bezprzewodowa sieć dwuzakresową

Bardziej szczegółowo

- Quadrature Amplitude Modulation

- Quadrature Amplitude Modulation Modulacje cyfrowe Podstawowe modulacje cyfrowe ASK - Amplitude Shift Keying FSK - Frequency Shift Keying PSK - Phase Shift Keying QAM - Quadrature Amplitude Modulation Modulacje cyfrowe Efekywność widmowa

Bardziej szczegółowo

Sieci bezprzewodowe cz.3

Sieci bezprzewodowe cz.3 Zakład Informatyki Przemysłowej Akademia Górniczo Hutnicza Wydział Metalurgii i Inżynierii Materiałowej Sieci bezprzewodowe cz.3 Autor: Jarosław Durak IEEE802.16 WiMAX WiMAX Nie jest technologią a znakiem

Bardziej szczegółowo

Sieci WAN. Mgr Joanna Baran

Sieci WAN. Mgr Joanna Baran Sieci WAN Mgr Joanna Baran Technologie komunikacji w sieciach Analogowa Cyfrowa Komutacji pakietów Połączenia analogowe Wykorzystanie analogowych linii telefonicznych do łączenia komputerów w sieci. Wady

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego:

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2262324 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 18.08.06 162907.9 (13) (1) T3 Int.Cl. H04W 48/ (09.01) Urząd

Bardziej szczegółowo

Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI

Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI Organizacja ISO opracowała Model Referencyjny Połączonych Systemów Otwartych (model OSI RM - Open System Interconection Reference Model) w celu ułatwienia realizacji otwartych

Bardziej szczegółowo

PORADNIKI. Architektura bezprzewodowego systemu WAN

PORADNIKI. Architektura bezprzewodowego systemu WAN PORADNIKI Architektura bezprzewodowego systemu WAN Bezprzewodowy WAN W tej części podam bliższy opis systemów bezprzewodowych WAN. Tu opiszę architekturę systemu, plany czasowe i charakterystyki. W porównaniu

Bardziej szczegółowo

Komunikacja bezprzewodowa w technologiach GSM/GPRS/EDGE/UMTS/HSPA

Komunikacja bezprzewodowa w technologiach GSM/GPRS/EDGE/UMTS/HSPA Komunikacja bezprzewodowa w technologiach GSM/GPRS/EDGE/UMTS/HSPA Piotr Gocłowski 21.05.2013 Agenda Sieć Komórkowa Oferta modemów przemysłowych Moxa Zakres Funkcjonalności Sieć Komórkowa GSM Global system

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie infrastrukturą sieciową Modele funkcjonowania sieci

Zarządzanie infrastrukturą sieciową Modele funkcjonowania sieci W miarę rozwoju sieci komputerowych pojawiały się różne rozwiązania organizujące elementy w sieć komputerową. W celu zapewnienia kompatybilności rozwiązań różnych producentów oraz opartych na różnych platformach

Bardziej szczegółowo

Rozwój technologii komórkowych i usług szerokopasmowej transmisji danych w oparciu o nowe i obecne zakresy częstotliwości

Rozwój technologii komórkowych i usług szerokopasmowej transmisji danych w oparciu o nowe i obecne zakresy częstotliwości Rozwój technologii komórkowych i usług szerokopasmowej transmisji danych w oparciu o nowe i obecne zakresy częstotliwości Maciej Nawrocki Wrocławskie Centrum Badań EIT+ sp. z o.o. Agenda 1. O EIT+ 2. Wstęp

Bardziej szczegółowo

Sieci Komputerowe Modele warstwowe sieci

Sieci Komputerowe Modele warstwowe sieci Sieci Komputerowe Modele warstwowe sieci mgr inż. Rafał Watza Katedra Telekomunikacji AGH Al. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków, Polska tel. +48 12 6174034, fax +48 12 6342372 e-mail: watza@kt.agh.edu.pl Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I Podstawy komunikacji bezprzewodowej

CZĘŚĆ I Podstawy komunikacji bezprzewodowej O autorach......................................................... 9 Wprowadzenie..................................................... 11 CZĘŚĆ I Podstawy komunikacji bezprzewodowej 1. Komunikacja bezprzewodowa.....................................

Bardziej szczegółowo

Uproszczenie mechanizmów przekazywania pakietów w ruterach

Uproszczenie mechanizmów przekazywania pakietów w ruterach LISTA ŻYCZEŃ I ZARZUTÓW DO IP Uproszczenie mechanizmów przekazywania pakietów w ruterach Mechanizmy ułatwiające zapewnienie jakości obsługi Może być stosowany do równoważenia obciążenia sieci, sterowanie

Bardziej szczegółowo

Fizyczne podstawy działania telefonii komórkowej

Fizyczne podstawy działania telefonii komórkowej Fizyczne podstawy działania telefonii komórkowej Tomasz Kawalec 12 maja 2010 Zakład Optyki Atomowej, Instytut Fizyki UJ www.coldatoms.com Tomasz Kawalec Festiwal Nauki, IF UJ 12 maja 2010 1 / 20 Podstawy

Bardziej szczegółowo

Referencyjny model OSI. 3 listopada 2014 Mirosław Juszczak 37

Referencyjny model OSI. 3 listopada 2014 Mirosław Juszczak 37 Referencyjny model OSI 3 listopada 2014 Mirosław Juszczak 37 Referencyjny model OSI Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna ISO (International Organization for Standarization) opracowała model referencyjny

Bardziej szczegółowo

Dwuzakresowy Router Bezprzewodowy AC Mb/s Wireless N (2.4 GHz) Mb/s Wireless AC (5 GHz), QoS, 4-portowy przełącznik LAN Part No.

Dwuzakresowy Router Bezprzewodowy AC Mb/s Wireless N (2.4 GHz) Mb/s Wireless AC (5 GHz), QoS, 4-portowy przełącznik LAN Part No. Dwuzakresowy Router Bezprzewodowy AC750 300 Mb/s Wireless N (2.4 GHz) + 433 Mb/s Wireless AC (5 GHz), QoS, 4-portowy przełącznik LAN Part No.: 525541 Features: Stwórz dwuzakresową sieć bezprzewodową w

Bardziej szczegółowo

WiMAX2 nowy standard sieci radiowych

WiMAX2 nowy standard sieci radiowych Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, lipiec 2010 WiMAX2, czyli standard 802.16m Rynek usług telekomunikacyjnych, jak żaden inny, podlega systematycznej, dynamicznej ewolucji, obecnie jeszcze

Bardziej szczegółowo

Oddział we Wrocławiu. Zakład Kompatybilności Elektromagnetycznej (Z-21)

Oddział we Wrocławiu. Zakład Kompatybilności Elektromagnetycznej (Z-21) Oddział we Wrocławiu Zakład Kompatybilności Elektromagnetycznej (Z-21) Metody badania wpływu zakłóceń systemów radiowych następnych generacji (LTE, IEEE 802.22, DAB+, DVB-T) na istniejące środowisko radiowe

Bardziej szczegółowo

Wielodostęp a zwielokrotnienie. Sieci Bezprzewodowe. Metody wielodostępu TDMA TDMA FDMA

Wielodostęp a zwielokrotnienie. Sieci Bezprzewodowe. Metody wielodostępu TDMA TDMA FDMA dr inż. Krzysztof Hodyr Sieci Bezprzewodowe Część 3 Metody wielodostępu w sieciach WLAN Protokoły dostępu do łączy bezprzewodowych Wielodostęp a zwielokrotnienie Wielodostęp (ang. multiple access) w systemach

Bardziej szczegółowo

300 ( ( (5 300 (2,4 - (2, SSID:

300 ( ( (5 300 (2,4 - (2, SSID: Access Point Sufitowy Dwuzakresowy AC1200 Gigabit PoE 300 Mb/s N (2.4 GHz) + 867 Mb/s AC (5 GHz), WDS, Izolacja Klientów Bezprzewodowych, 26 dbm Part No.: 525688 Features: Punkt dostępowy oraz WDS do zastosowania

Bardziej szczegółowo

PIERWSZA W ŚWIECIE KOMERCYJNA SIEĆ LTE 1800 MHz. KONFERENCJA PRASOWA 07 września 2010r.

PIERWSZA W ŚWIECIE KOMERCYJNA SIEĆ LTE 1800 MHz. KONFERENCJA PRASOWA 07 września 2010r. PIERWSZA W ŚWIECIE KOMERCYJNA SIEĆ LTE 1800 MHz KONFERENCJA PRASOWA 07 września 2010r. Agenda Internet w XXI wieku LTE - co to jest? Dlaczego LTE 1800MHz? Przyszłość - usługi 4G LTE - a następnie Nasza

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1626539. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 13.08.2004 04292052.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1626539. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 13.08.2004 04292052. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 162639 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 13.08.04 04292.0 (13) (1) T3 Int.Cl. H04W 28/12 (09.01) H04W 92/12

Bardziej szczegółowo

Bezprzewodowe Sieci Komputerowe Wykład 3,4. Marcin Tomana marcin@tomana.net WSIZ 2003

Bezprzewodowe Sieci Komputerowe Wykład 3,4. Marcin Tomana marcin@tomana.net WSIZ 2003 Bezprzewodowe Sieci Komputerowe Wykład 3,4 Marcin Tomana WSIZ 2003 Ogólna Tematyka Wykładu Telefonia cyfrowa Charakterystyka oraz zasada działania współczesnych sieci komórkowych Ogólne zasady przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Projektowanie Sieci Lokalnych i Rozległych wykład 5: telefonem w satelitę!

Projektowanie Sieci Lokalnych i Rozległych wykład 5: telefonem w satelitę! Projektowanie Sieci Lokalnych i Rozległych wykład 5: telefonem w satelitę! Dr inż. Jacek Mazurkiewicz Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki e-mail: Jacek.Mazurkiewicz@pwr.wroc.pl Pozycja systemów

Bardziej szczegółowo

1. Informacje ogólne. 2. Informacje szczegółowe 1. Opis produktu blueconnect

1. Informacje ogólne. 2. Informacje szczegółowe 1. Opis produktu blueconnect Blueconnect Spis Treści 1. Informacje ogólne 1 2. Informacje szczegółowe 1 Opis produktu blueconnect 1 Warianty usługi blueconnect 2 Funkcjonalności blueconnect 2 zasady działania blueconnect 4 Koszty

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1571864. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 05.03.2004 04005227.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1571864. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 05.03.2004 04005227. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1571864 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 05.03.2004 04005227.6 (13) (51) T3 Int.Cl. H04W 4/10 (2009.01)

Bardziej szczegółowo

TCP/IP. Warstwa łącza danych. mgr inż. Krzysztof Szałajko

TCP/IP. Warstwa łącza danych. mgr inż. Krzysztof Szałajko TCP/IP Warstwa łącza danych mgr inż. Krzysztof Szałajko Modele odniesienia 7 Aplikacji 6 Prezentacji 5 Sesji 4 Transportowa 3 Sieciowa 2 Łącza danych 1 Fizyczna Aplikacji Transportowa Internetowa Dostępu

Bardziej szczegółowo

Systemy wbudowane - wykład 8. Dla zabicia czasu Notes. I 2 C aka IIC aka TWI. Notes. Notes. Notes. Przemek Błaśkiewicz.

Systemy wbudowane - wykład 8. Dla zabicia czasu Notes. I 2 C aka IIC aka TWI. Notes. Notes. Notes. Przemek Błaśkiewicz. Systemy wbudowane - wykład 8 Przemek Błaśkiewicz 17 maja 2017 1 / 82 Dla zabicia czasu Bluetooth Terminal HC-05, urządzenie...:8f:66, kod 1234 2 / 82 I 2 C aka IIC aka TWI Inter-Integrated Circuit 3 /

Bardziej szczegółowo

w Przemyśle Modemy Moxa OnCell Maciej Kifer Inżynier Sprzedaży Moxa/Elmark Automatyka

w Przemyśle Modemy Moxa OnCell Maciej Kifer Inżynier Sprzedaży Moxa/Elmark Automatyka Bezprzewodowa komunikacja GSM w Przemyśle Modemy Moxa OnCell Maciej Kifer Inżynier Sprzedaży Moxa/Elmark Automatyka Agenda Sieć Komórkowa Oferta modemów przemysłowych Moxa Zakres Funkcjonalności Sieć Komórkowa

Bardziej szczegółowo

Łącza WAN. Piotr Steć. 28 listopada 2002 roku. P.Stec@issi.uz.zgora.pl. Rodzaje Łącz Linie Telefoniczne DSL Modemy kablowe Łącza Satelitarne

Łącza WAN. Piotr Steć. 28 listopada 2002 roku. P.Stec@issi.uz.zgora.pl. Rodzaje Łącz Linie Telefoniczne DSL Modemy kablowe Łącza Satelitarne Łącza WAN Piotr Steć P.Stec@issi.uz.zgora.pl 28 listopada 2002 roku Strona 1 z 18 1. Nośniki transmisyjne pozwalające łączyć sieci lokalne na większe odległości: Linie telefoniczne Sieci światłowodowe

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Nowoczesne technologie komórkowe - LTE Rok akademicki: 2012/2013 Kod: ITE-1-706-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Informatyki, Elektroniki i Telekomunikacji Kierunek: Teleinformatyka Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Interfejsy USB, FireWire

Wykład 4. Interfejsy USB, FireWire Wykład 4 Interfejsy USB, FireWire Interfejs USB Interfejs USB Interfejs USB Interfejs USB Interfejs USB Interfejs USB Interfejs USB Interfejs USB Interfejs USB Interfejs USB Interfejs USB Interfejs USB

Bardziej szczegółowo

Szerokopasmowy, mobilny dostęp do Internetu w Polsce. dr inż. Adam Kuriaoski Prezes Aero2, Mobyland, CenterNet

Szerokopasmowy, mobilny dostęp do Internetu w Polsce. dr inż. Adam Kuriaoski Prezes Aero2, Mobyland, CenterNet Szerokopasmowy, mobilny dostęp do Internetu w Polsce dr inż. Adam Kuriaoski Prezes Aero2, Mobyland, CenterNet AGENDA Czym jest Internet mobilny? Internet mobilny na świecie Internet mobilny w Polsce Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Ewolucja systemów łączności trankingowej dla służb bezpieczeństwa i ratownictwa - szerokopasmowa transmisja danych. Jerzy Żurek

Ewolucja systemów łączności trankingowej dla służb bezpieczeństwa i ratownictwa - szerokopasmowa transmisja danych. Jerzy Żurek Ewolucja systemów łączności trankingowej dla służb bezpieczeństwa i ratownictwa - szerokopasmowa transmisja danych Jerzy Żurek Ewolucja systemu TETRA Czynniki, które wymusiły prace nad rozwojem systemu

Bardziej szczegółowo

Sieć komputerowa Adresy sprzętowe Adresy logiczne System adresacji IP (wersja IPv4)

Sieć komputerowa Adresy sprzętowe Adresy logiczne System adresacji IP (wersja IPv4) Sieć komputerowa Siecią komputerową nazywamy system (tele)informatyczny łączący dwa lub więcej komputerów w celu wymiany danych między nimi. Sieć może być zbudowana z wykorzystaniem urządzeń takich jak

Bardziej szczegółowo

Transmisja danych multimedialnych. mgr inż. Piotr Bratoszewski

Transmisja danych multimedialnych. mgr inż. Piotr Bratoszewski Transmisja danych multimedialnych mgr inż. Piotr Bratoszewski Wprowadzenie Czym są multimedia? Informacje przekazywane przez sieć mogą się składać z danych różnego typu: Tekst ciągi znaków sformatowane

Bardziej szczegółowo

FoWS edrx i PSM jako metody redukcji zużycia energii w standardach EC-GSM IoT i LTE-M. Prelegent: Maciej Łukasiewicz

FoWS edrx i PSM jako metody redukcji zużycia energii w standardach EC-GSM IoT i LTE-M. Prelegent: Maciej Łukasiewicz FoWS 2017 edrx i PSM jako metody redukcji zużycia energii w standardach EC-GSM IoT i LTE-M Prelegent: Maciej Łukasiewicz 1 Agenda Ogólnie o IoT i M2M/MTC EC-GSM IoT i LTE-M Istota oszczędzania energii

Bardziej szczegółowo

Problemy pomiarowe związane z wyznaczaniem poziomów pól elektromagnetycznych (PEM) w otoczeniu stacji bazowej telefonii komórkowej

Problemy pomiarowe związane z wyznaczaniem poziomów pól elektromagnetycznych (PEM) w otoczeniu stacji bazowej telefonii komórkowej Problemy pomiarowe związane z wyznaczaniem poziomów pól elektromagnetycznych (PEM) w otoczeniu stacji bazowej telefonii komórkowej INSTYTUT ŁĄCZNOŚCI Państwowy Instytut Badawczy Zakład Badań Systemów i

Bardziej szczegółowo

Bezprzewodowe sieci komputerowe

Bezprzewodowe sieci komputerowe Bezprzewodowe sieci komputerowe Dr inż. Bartłomiej Zieliński Różnice między sieciami przewodowymi a bezprzewodowymi w kontekście protokołów dostępu do łącza Zjawiska wpływające na zachowanie rywalizacyjnych

Bardziej szczegółowo

VLAN 450 ( 2.4 + 1300 ( 5 27.5 525787 1.3 (5 450 (2.4 (2,4 5 32 SSID:

VLAN 450 ( 2.4 + 1300 ( 5 27.5 525787 1.3 (5 450 (2.4 (2,4 5 32 SSID: Access Point Dwuzakresowy o Dużej Mocy Gigabit PoE AC1750 450 Mb/s Wireless N ( 2.4 GHz) + 1300 Mb/s Wireless AC ( 5 GHz), WDS, Izolacja Klientów Bezprzewodowych, 27.5 dbm, Mocowanie ścienne Part No.:

Bardziej szczegółowo

Ethernet. Ethernet odnosi się nie do jednej, lecz do wielu technologii sieci lokalnych LAN, z których wyróżnić należy cztery podstawowe kategorie:

Ethernet. Ethernet odnosi się nie do jednej, lecz do wielu technologii sieci lokalnych LAN, z których wyróżnić należy cztery podstawowe kategorie: Wykład 5 Ethernet IEEE 802.3 Ethernet Ethernet Wprowadzony na rynek pod koniec lat 70-tych Dzięki swojej prostocie i wydajności dominuje obecnie w sieciach lokalnych LAN Coraz silniejszy udział w sieciach

Bardziej szczegółowo

Alokacja zasobów w kanałach komunikacyjnych w LAN i MAN

Alokacja zasobów w kanałach komunikacyjnych w LAN i MAN Alokacja zasobów w kanałach komunikacyjnych w LAN i MAN Single broadcast channel - random access, multiaccess Statyczna ( FDM,TDM etc.) Wady słabe wykorzystanie zasobów, opóznienia Dynamiczne Założenia:

Bardziej szczegółowo

NEMO OUTDOOR NARZĘDZIE DO POMIARÓW INTERFEJSU RADIOWEGO TETRA. Perfecting Wireless Communications

NEMO OUTDOOR NARZĘDZIE DO POMIARÓW INTERFEJSU RADIOWEGO TETRA. Perfecting Wireless Communications NEMO OUTDOOR NARZĘDZIE DO POMIARÓW INTERFEJSU RADIOWEGO TETRA Perfecting Wireless Communications Seria narzędzi - Anite i Nemo Anite Finland Ltd (dawniej Nemo Technologies Ltd) jest czołowym dostawcą rozwiązań

Bardziej szczegółowo

Podstawy Transmisji Przewodowej Wykład 1

Podstawy Transmisji Przewodowej Wykład 1 Podstawy Transmisji Przewodowej Wykład 1 Grzegorz Stępniak Instytut Telekomunikacji, PW 24 lutego 2012 Instytut Telekomunikacji, PW 1 / 26 1 Informacje praktyczne 2 Wstęp do transmisji przewodowej 3 Multipleksacja

Bardziej szczegółowo

Najszybszy bezprzewodowy Internet

Najszybszy bezprzewodowy Internet Najszybszy bezprzewodowy Internet Poczuj się wolny, gdziekolwiek jesteś blue connect Najszybszy bezprzewodowy Internet Teraz możesz cieszyć się najszybszym bezprzewodowym Internetem bez limitu przesyłanych

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (13) T3 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego:

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (13) T3 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2016794 (13) T3 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 03.05.2007 07724822.7 (51) Int. Cl. H04W28/08 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Sieci telekomunikacyjne sieci cyfrowe z integracją usług (ISDN)

Sieci telekomunikacyjne sieci cyfrowe z integracją usług (ISDN) Sieci telekomunikacyjne sieci cyfrowe z integracją usług (ISDN) mgr inż. Rafał Watza Katedra Telekomunikacji AGH Al. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków, Polska tel. +48 12 6174034, fax +48 12 6342372 e-mail:

Bardziej szczegółowo

Wykład 3: Internet i routing globalny. A. Kisiel, Internet i routing globalny

Wykład 3: Internet i routing globalny. A. Kisiel, Internet i routing globalny Wykład 3: Internet i routing globalny 1 Internet sieć sieci Internet jest siecią rozproszoną, globalną, z komutacją pakietową Internet to sieć łącząca wiele sieci Działa na podstawie kombinacji protokołów

Bardziej szczegółowo

Minimum projektowania jeden kanał radiowy Szybki roaming 3 ms, bez zrywania sesji, połączeń VoIP Quality of Service już na poziomie interfejsu

Minimum projektowania jeden kanał radiowy Szybki roaming 3 ms, bez zrywania sesji, połączeń VoIP Quality of Service już na poziomie interfejsu Łukasz Naumowicz Minimum projektowania jeden kanał radiowy Szybki roaming 3 ms, bez zrywania sesji, połączeń VoIP Quality of Service już na poziomie interfejsu radiowego Zwielokrotnienie przepływności

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne

Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne Fryderyk Lewicki Telekomunikacja Polska, Departament Centrum Badawczo-Rozwojowe,

Bardziej szczegółowo

MODEL OSI A INTERNET

MODEL OSI A INTERNET MODEL OSI A INTERNET W Internecie przyjęto bardziej uproszczony model sieci. W modelu tym nacisk kładzie się na warstwy sieciową i transportową. Pozostałe warstwy łączone są w dwie warstwy - warstwę dostępu

Bardziej szczegółowo

Siklu EtherHaul 1200Lv700, 1200 i 1200F radiolinie na pasmo 71-76 GHz, 81 86 GHz

Siklu EtherHaul 1200Lv700, 1200 i 1200F radiolinie na pasmo 71-76 GHz, 81 86 GHz Siklu EtherHaul 1200Lv700, 1200 i 1200F radiolinie na pasmo 71-76 GHz, 81 86 GHz Strona 1 z 5 Radiolinie z serii Siklu EtherHaul to innowacyjne rozwiązanie dla wszystkich potrzebujących bardzo wydajnej

Bardziej szczegółowo

Techniki diversity i systemy wieloantenowe. Paweł Kułakowski

Techniki diversity i systemy wieloantenowe. Paweł Kułakowski Tecniki diversity i systemy wieloantenowe Paweł Kułakowski Tecniki diversity Robocza definicja: Tecnika jednoczesnego odbioru kilku sygnałów lub wyboru najlepszego z nic stosowana w celu uniknięcia zaników

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Meru Networks architektura jednokanałowa Architektura jednokanałowa:

Dlaczego Meru Networks architektura jednokanałowa Architektura jednokanałowa: Dlaczego architektura jednokanałowa Architektura jednokanałowa: Brak konieczności planowania kanałów i poziomów mocy na poszczególnych AP Zarządzanie interferencjami wewnątrzkanałowymi, brak zakłóceń od

Bardziej szczegółowo

Uniwersalny Konwerter Protokołów

Uniwersalny Konwerter Protokołów Uniwersalny Konwerter Protokołów Autor Robert Szolc Promotor dr inż. Tomasz Szczygieł Uniwersalny Konwerter Protokołów Szybki rozwój technologii jaki obserwujemy w ostatnich latach, spowodował że systemy

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (13) T3 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 30.05.2006 06753969.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (13) T3 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 30.05.2006 06753969. PL/EP 188626 T3 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 188626 (13) T3 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego:.0.06 0673969.2 (1) Int. Cl. H04W4/06 (06.01)

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe - warstwa fizyczna

Sieci komputerowe - warstwa fizyczna Sieci komputerowe - warstwa fizyczna mgr inż. Rafał Watza Katedra Telekomunikacji AGH Al. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków, Polska tel. +48 12 6174034, fax +48 12 6342372 e-mail: watza@kt.agh.edu.pl Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Routing i protokoły routingu

Routing i protokoły routingu Routing i protokoły routingu Po co jest routing Proces przesyłania informacji z sieci źródłowej do docelowej poprzez urządzenie posiadające co najmniej dwa interfejsy sieciowe i stos IP. Routing przykład

Bardziej szczegółowo