STOPY ŻELAZA Z WĘGLEM STALE I STALIWA NIESTOPOWE

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STOPY ŻELAZA Z WĘGLEM STALE I STALIWA NIESTOPOWE"

Transkrypt

1 STOPY ŻELAZA Z WĘGLEM STALE I STALIWA NIESTOPOWE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2 1. DEFINICJE, SKŁAD CHEMICZNY 2. PODZIAŁ I ZASADY ZNAKOWANIA STALI 3. STALE NIESTOPOWE KONSTRUKCYJNE 4. STALIWA NIESTOPOWE 2

3 1. DEFINICJE, SKŁAD CHEMICZNY Schemat klasyfikacji żelaza i jego stopów podstawowej grupy materiałów konstrukcyjnych 3

4 Stal stop żelaza z węglem i innymi dodatkami stopowymi, zawierający do ok. 2% węgla, otrzymany w procesach stalowniczych, przeznaczony na półwyroby i wyroby przerabiane plastycznie. Stal niestopowa (węglowa) stal, która nie zawiera specjalnie wprowadzonych pierwiastków, jedynie węgiel i ograniczoną ilość pierwiastków domieszek i zanieczyszczeń: domieszki zwykłe: np. Mn (max.~0,8%) i Si (max.~0,3%), pochodzące głównie z procesu metalurgicznego domieszki ukryte (śladowe): 0, N, H domieszki przypadkowe: np. Cu, Cr ze złomu zanieczyszczenia: np. S (max.~0,05%), i P (max.~0,05%), pochodzące z rud Stal stopowa stal zawierająca dodatkowe pierwiastki, tzw. składniki stopowe, wprowadzone w celu zmiany właściwości w określonym kierunku. Staliwo stop żelaza z węglem i innymi dodatkami stopowymi, zawierający do ok. 2% węgla, otrzymany w procesach stalowniczych i przeznaczony na odlewy. 4

5 Zawartość węgla i związana z tym struktura wywierają zasadniczy wpływ na właściwości mechaniczne stali niestopowych (węglowych) Struktura stali niestopowych w stanie równowagi w zależności od zawartości węgla 5

6 Wpływ węgla na właściwości mechaniczne stali niestopowych % C 6

7 2. PODZIAŁ I ZASADY ZNAKOWANIA STALI Klasyfikacja gatunków stali w oparciu o PN-EN 10020:2003 Podstawowym kryterium podziału jest skład chemiczny. Wyróżnia się: stale niestopowe stale odporne na korozję inne stale stopowe. Stale niestopowe stale, w których zawartość pierwiastków jest mniejsza od wartości granicznych podanych w dalszej tabeli. Stale odporne na korozję stale zawierające co najmniej 10,5% chromu i max 1,2% węgla. Inne stale stopowe stale, które nie odpowiadają definicji stali odpornych na korozję i dla których zawartość przynajmniej jednego pierwiastka osiąga lub przekracza wartość graniczną podaną w dalszej tabeli. 7

8 Granica udziału masowego pierwiastków w składzie między stalami niestopowymi a stopowymi Pierwiastek Wartość graniczna % masowy Al Aluminium 0,30 B Bor 0,0008 Bi Bizmut 0,10 Co Kobalt 0,30 Cr Chrom 0,30 Cu Miedź 0,40 La Lantanowce (każdy) 0,10 Mn Mangan 1,65 Mo Molibden 0,08 Nb Niob 0,06 Ni Nikiel 0,30 Pb Olów 0,40 Se Selen 0,10 Si Krzem 0,60 Te Tellur 0,10 Ti Tytan 0,05 V Wanad 0,10 W Wolfram 0,30 Zr Cyrkon 0,05 Inne (z wyjątkiem węgla, fosforu, siarki, 0,10 azotu) (każdy) 8

9 Stale niestopowe podział stale niestopowe jakościowe stale niestopowe specjalne Stale niestopowe jakościowe gatunki stali, które mają określone wymagania co do cech takich jak: ciągliwość, regulowana wielkość ziarna, podatność na obróbkę plastyczną. Stale niestopowe specjalne mają wyższy stopień czystości metalurgicznej niż stale jakościowe, są przeznaczone do ulepszania cieplnego lub hartowania powierzchniowego. Spełniają jedno lub więcej z wymienionych wymagań: określona udarność w stanie ulepszonym cieplnie określona hartowność lub twardość w stanie hartowanym określona mała zawartość wtrąceń niemetalicznych określona maksymalna zawartość P i S do max. 0,020% określona praca łamania próbek wzdłużnych ISO z karbem V, większa niż 27 J w temperaturze -50 C określona przewodność elektryczna >9 S m/mm 2. 9

10 Stale odporne na korozję stale zawierające co najmniej 10,5% chromu i max. 1,20% węgla. Podział wg kryterium zawartości niklu: stale o zawartości poniżej 2,5% Ni stale o zawartości 2,5% Ni lub większej Podział wg głównej właściwości: stale nierdzewne stale żaroodporne stale żarowytrzymałe 10

11 Stale stopowe podział stale stopowe jakościowe stale stopowe specjalne Do stali stopowych jakościowych zalicza się: stale konstrukcyjne drobnoziarniste spawalne przeznaczone do produkcji zbiorników i rurociągów pracujących pod ciśnieniem stale elektrotechniczne zawierające jako pierwiastki stopowe tylko Si lub Si + Al stale stopowe przeznaczone do produkcji szyn i grodzic oraz kształtowników na obudowy górnicze stale stopowe przeznaczone do produkcji wyrobów płaskich walcowanych na gorąco lub na zimno do dalszej przeróbki plastycznej na zimno stale stopowe, w których jedynym pierwiastkiem stopowym jest miedź. 11

12 Stale stopowe specjalne stale którym poprzez odpowiednio dobrany skład chemiczny nadano różnorodne właściwości przetwórcze i użytkowe. Do stali stopowych specjalnych zalicza się: stale narzędziowe stale szybkotnące stale stopowe na zbiorniki ciśnieniowe stale stopowe maszynowe stale na łożyska toczne stale o specjalnych właściwościach fizycznych. 12

13 Systemy oznaczania stali PN-EN :2005 Stale oznacza się za pomocą symboli literowych i cyfrowych. Symbole te są tak dobrane, aby wskazywać na główne cechy stali, np. na zastosowanie stali, na własności mechaniczne lub fizyczne, względnie na skład chemiczny stali, co pozwala w uproszczony sposób identyfikować poszczególne gatunki stali. Symbole główne stali często są uzupełniane symbolami dodatkowymi charakteryzującymi dodatkowe cechy stali lub wyrobów hutniczych. Są to symbole oznaczające np. przydatność do pracy w wysokich lub niskich temperaturach, jakość powierzchni wyrobu, warunki obróbki cieplnej, stopień odtlenienia stali. 13

14 Sposoby podawania znaków Grupa 1. Znaki stali zawierające symbole wskazujące na zastosowanie oraz właściwości mechaniczne lub fizyczne. Grupa 2. Znaki stali zawierające symbole wskazujące na skład chemiczny stali. * * * Poszczególne gatunki stali mogą być oznaczane symbolami albo z grupy 1 albo z grupy 2 (nie można oznaczać stali na dwa sposoby). 14

15 Grupa 1. Znaki stali oznaczonych wg zastosowania oraz mechanicznych lub fizycznych właściwości Zasady oznaczania stali główne symbole Symbol Grupa stali Dalsze symbole cyfrowe lub literowe Przykład główny G staliwo (postać lana) S stale konstrukcyjne za symbolem głównym umieszcza się S235 P stale pracujące pod ciśnieniem liczbę będącą minimalna granicą plastyczności (Re) w MPa L stale na rury przewodowe E stale maszynowe E355 B stale do zbrojenia betonu Y stale do betonu sprężonego za symbolem głównym umieszcza się R stale na szyny lub w postaci szyn liczbę będącą min. wytrzymałością na rozciąganie (Rm) w MPa H wyroby płaskie walcowane na zimno ze stali PW przeznaczone do kształtowania na zimno za symbolem głównym umieszcza się liczbę będącą minimalna granicą plastyczności (Re) w MPa D wyroby płaskie ze stali miękkich przeznaczone do kształtowania na zimno za symbolem głównym umieszcza się jedną z następujących liter: C - dla wyrobów płaskich walcowanych na zimno, D - dla wyrobów płaskich walcowanych na gorąco przeznaczonych do kształtowania na zimno, X - dla wyrobów bez charakterystyki walcowania. T wyroby walcowni blachy patrz: PN-EN :2005 ocynkowanej M stale elektrotechniczne patrz: PN-EN :

16 System oznaczania stali wg zastosowania i właściwości mechanicznych dla stali konstrukcyjnych 16

17 Przykłady symboli oznaczających specjalne wymagania dla wyrobów stalowych 17

18 Przykłady symboli oznaczających stan obróbki cieplnej wyrobów 18

19 Grupa 2. Znaki stali zawierające symbole wskazujące na skład chemiczny stali 1. Stale niestopowe o średniej zawartości manganu <1%: Znak: C## ## = liczba będąca 100-krotną średnią procentową zawartością węgla Przykład: C35, C55 19

20 2. Stale niestopowe o średniej zawartości manganu > 1% oraz niestopowe stale automatowe i stale stopowe o zawartości każdego pierwiastka stopowego <5%: Znak: ## ## liczba będąca 100-krotną średnią procentową zawartością węgla symbole pierwiastków chemicznych oznaczające składniki stopowe stali w kolejności malejącej zawartości liczby oznaczające zawartość poszczególnych pierwiastków stopowych w stali. Każda liczba oznacza średni procent zawartości pierwiastka pomnożony przez współczynnik z tabeli. Przykład: symbol 32CrMo12-28 oznacza stal stopową konstrukcyjną o zawartości węgla ok. 0,32%, zawartości chromu ok. 3,0% i molibdenu 2,8%. Pierwiastek Współczynnik Cr, Co, Mn, Ni, Si, W 4 Al, Be, Cu, Mo, Nb, Pb, Ta, Ti, V, Zr 10 Ce, N, P, S 100 B

21 3. Stale stopowe (bez stali szybkotnących) zawierające przynajmniej jeden pierwiastek stopowy w ilości >5%: X tal wysokostopowa Znak: X## ## liczba będąca 100-krotną średnią procentową zawartością węgla symbole pierwiastków chemicznych oznaczające składniki stopowe stali w kolejności malejącej zawartości liczby oznaczające zawartość poszczególnych pierwiastków stopowych w stali, podawane w % (bez mnożenia przez współczynniki). Przykład: symbol X5CrNi18-10 stal wysokostopowa (odporna na korozję) o zawartości węgla ok. 0,05%, chromu ok. 18% i niklu ok. 10%. 21

22 4. Stale szybkotnące HS stal szybkotnąca Znak: HS liczby oznaczające procentowe zawartości pierwiastków stopowych w następującym porządku: W - Mo - V - Co Przykład: symbol HS oznacza stal szybkotnącą o zawartości pierwiastków stopowych: wolframu ok. 2,0%, molibdenu ok. 9,0%, wanadu ok. 1,0%, kobaltu ok. 8,0%. 22

23 3. STALE NIESTOPOWE KONSTRUKCYJNE Stale niestopowe konstrukcyjne stale stosowane w budownictwie lub budowie urządzeń i maszyn pracujących w środowiskach nieagresywnych i w temperaturach od ok. minus 20ºC do ok. plus 300ºC. Przydatność stali konstrukcyjnych do określonych zastosowań ocenia się głównie właściwościami mechanicznymi; w przypadku obciążeń statycznych granicą plastyczności, a jeżeli odkształcenie plastyczne jest niedopuszczalne granica sprężystości. Stale niestopowe konstrukcyjne poza węglem zawierają ograniczone ilości domieszek krzemu, manganu oraz zanieczyszczenia siarki i fosforu. 23

24 Mangan rozpuszcza się w ferrycie, zwiększając właściwości wytrzymałościowe stali. Stabilizuje austenit, przez co zwiększa hartowność stali. Sprzyja jednak niekorzystnemu rozrostowi ziaren stali. Dodawany w celu odtlenienia stali. Mangan ma większe powinowactwo do siarki niż żelazo, co sprzyja obecności w stali siarczku MnS o wyższej temperaturze topnienia niż FeS. Zmniejsza się w ten sposób prawdopodobieństwo nadtopień stali podczas obróbki plastycznej na gorąco i obróbki cieplnej. Krzem rozpuszcza się w ferrycie, zwiększając właściwości wytrzymałościowe stali. Dodawany w celu odtlenienia stali. Ze względu na stopień odtlenienia i zawartości Si wyróżnia się: stale nieuspokojone zawartość Si do 0,07 %, stale półuspokojone zawartość Si około 0,15 %, stale uspokojone zawartość Si powyżej 0,30% (do 0,60). Stale uspokojone charakteryzują się jednorodną strukturą oraz mniejszym stopniem segregacji składu chemicznego i zanieczyszczeń w porównaniu do stali nieuspokojonych i półuspokojonych. 24

25 Siarka nie rozpuszcza się w ferrycie. Tworzy wtrącenia siarczkowe. Jeśli występuje w postaci wtrąceń FeS o niskiej temperaturze topnienia sprzyja kruchości na gorąco. Kruchość na gorąco tworzenie się kruchych pęknięć na granicy siarczek osnowa metaliczna w czasie obróbki cieplnej lub obróbki plastycznej w temperaturach powyżej 990ºC w wyniku nadtapiania wtrąceń na granicy międzyfazowej i ze względu na niższą plastyczność siarczków niż osnowy. Zjawisku temu zapobiega dodatek manganu. Fosfor rozpuszcza się w ferrycie i powoduje wzrost temperatury przejścia stali w stan kruchy (spadek udarności w niskich temperaturach). 25

26 W stali występują wtrącenia niemetaliczne, stanowiące nieciągłości w osnowie, wpływające niekorzystnie na właściwości mechaniczne stali. Szczególnie niekorzystne są duże, wydłużone wtrącenia, nierównomiernie rozmieszczone. Rodzaje wtrąceń niemetalicznych: endogeniczne siarczki, tlenki, krzemiany, które powstają w ciekłej stali podczas procesu stalowniczego, egzogeniczne cząstki materiałów ogniotrwałych stanowiących wyłożenie pieca, rynien spustowych, kadzi. 26

27 Stale niestopowe do ulepszania cieplnego (PN-EN 10083) przeznaczone do wytwarzania części maszyn ulepszanych cieplnie, hartowanych płomieniowo lub indukcyjnie; mogą być też stosowane w stanie normalizowanym Stale do ulepszania cieplnego stale maszynowe, które dzięki swojemu składowi chemicznemu nadają się do hartowania i w w stanie ulepszonym cieplnie wykazują dobra ciągliwość przy danej wytrzymałości na rozciąganie. Stale do hartowania płomieniowego lub indukcyjnego w stanie ulepszonym cieplnie mają zdolność do utwardzania powierzchniowego za pomocą miejscowego nagrzania bez znacznego pogorszenia właściwości wytrzymałościowych i ciągliwości rdzenia. Stosowanie ulepszania cieplnego stali konstrukcyjnych jest uzasadnione faktem, że struktura martenzytu odpuszczonego wysoko (sorbitu) zapewnia optymalne właściwości mechaniczne, tj. największy stosunek R e /R m. 27

28 Stale niestopowe do ulepszania cieplnego Stale jakościowe: C35, C40, C45, C55 i C60 Stale specjalne: C22E, C22R, C35E, C35R, C40E, C40R, C45E, C45R, C50E, C50R, C55E, C55R, C60E, C60R Różnice między stalami jakościowymi i specjalnymi określają następujące wymagania, dotyczące stali specjalnych: minimalna wartość pracy łamania w stanie ulepszonym cieplnie (tylko gdy średnia zawartość węgla < 0,50 % masy) graniczne wartości w próbie Jominy ego (tylko gdy średnia zawartość węgla > 0,30% masy) ograniczona zawartość wtrąceń tlenkowych niższe maksymalne zawartości fosforu i siarki 28

29 Przykłady oznaczeń i uproszczone dane o składzie chemicznym niektórych gatunków stali niestopowych do ulepszania cieplnego Znak stali C Skład chemiczny, % masy Si max Mn P max S C35 0,32 0,39 0,40 0,50 0,80 0,045 0,045 max C60 0,57 0,65 0,40 0,60 0,90 0,045 0,045 max C22E 0,17 0,24 0,40 0,40 0,70 0,030 0,035 max C22R 0,17 0,24 0,40 0,40 0,70 0,030 0,020-0,040 C60E 0,57 0,65 0,40 0,60 0,90 0,030 0,035 max C60R 0,57 0,65 0,40 0,60 0,90 0,030 0,020 0,040 C35, C60 stale jakościowe C22E, C22R, C60E, C60R stale specjalne 29

30 Stale niestopowe do ulepszania cieplnego mogą być zamawiane z użyciem symboli wymaganej normalnej (+H) lub ograniczonej (+HL, +HH) hartowności. Przykład wartości hartowności (twardości) Znak stali Symbol Odległość od hartowanego czoła, mm C60E +HH HRC +HH HRC HRC C60R +HL HRC +HL HRC HRC 30

31 Przykłady orientacyjnych właściwości mechanicznych stali w stanie ulepszonym cieplnie, temperatura otoczenia Znak stali R e min. N/mm 2 R m N/mm 2 Właściwości A min. % Z min. % KV min. J C C C22E C22R C60E C60R C35, C60 stale jakościowe C22E, C22R, C60E, C60R stale specjalne 31

32 Przykłady orientacyjnych właściwości mechanicznych stali w stanie normalizowanym, temperatura otoczenia Znak stali R e min. Właściwości R m min. A min. N/mm 2 N/mm 2 % C C C22E C22R C60E C60R C35, C60 stale jakościowe C22E, C22R, C60E, C60R stale specjalne 32

33 Stale automatowe (PN-EN 10087) Za stale automatowe uważa się zazwyczaj stale o minimalnej zawartości siarki 0,1%. Są to stale niestopowe jakościowe. Rodzaje stali: nie przeznaczone do obróbki cieplnej do nawęglania do hartowania bezpośredniego. Stale automatowe przeznaczone są na mało obciążone drobne elementy (śruby, nakrętki, sworznie), wytwarzane przy zastosowaniu obróbki skrawaniem na szybkobieżnych obrabiarkach i automatach. Wysoka zawartość fosforu, siarki i ołowiu powoduje, że powstający w czasie skrawania wiór jest kruchy i łatwo usuwalny (dobra skrawalność). 33

34 Przykłady oznaczeń i skład chemiczny niektórych gatunków stali automatowych Znak stali Skład chemiczny, % masy C Si max Mn P max S Pb 11SMn30 0,14 0,05 0,90-1,30 0,11 0,27-0,33-11SMnPb30 0,14 0,05 0,90-1,30 0,11 0,27-0,33 0,20-0,35 10S20 0,07-0,13 0,40 0,40-0,70 0,11 0,15-0,25-10SPb20 0,07-0,13 0,40 0,40-0,70 0,11 0,15-0,25 0,20-0,35 35S20 0,32-0,39 0,40 0,60-0,90 0,11 0,15-0,25-46SPb20 0,42-0,50 0,40 0,60-0,90 0,11 0,15-0,25 0,15-0,35 11SMn30, 11SMnPb30 nie przeznaczone do obróbki cieplnej 10S20, 10SPb20 do nawęglania 35S20, 46SPb20 do hartowania bezpośredniego 34

35 Przykłady właściwości mechanicznych w stanie nieobrobionym stali automatowych nie przeznaczonych do obróbki cieplnej Znak stali Średnica d, mm HB R m, N/mm 2 11SMn30 11SMnPb30 16 <d <d

36 Przykłady właściwości mechanicznych stali automatowych do hartowania bezpośredniego Znak stali Średnica d mm Stan nieobrobiony HB R m N/mm 2 Stan ulepszony cieplnie R e N/mm 2 R m N/mm 2 A % 35S20 35SPb20 16 <d min min. 40 <d min min. 36

37 4. STALIWA NIESTOPOWE Staliwo niestopowe cieplnie obrabialny stop żelaza z węglem i innymi pierwiastkami pochodzącymi z przerobu hutniczego, przeznaczony do wykonywania elementów maszyn i urządzeń na drodze odlewania, o masie od kilku kg do kilkuset ton. Teoretycznie może zawierać do 2% węgla, w praktyce zawiera około 0,1 0,6% C. Staliwo niestopowe dzieli się na gatunki różniące się wytrzymałością na rozciąganie ( N/mm 2 ). Szybko chłodzone staliwo posiada strukturę Widmanstättena, co skutkuje niższą udarnością tego materiału w porównaniu do stali o tej samej zawartości węgla. Taką wadę można usunąć, stosując odpowiednią obróbkę cieplną. Zalety w stosunku do innych materiałów odlewniczych: dobre właściwości mechaniczne, dobra spawalność i skrawalność. Wady w stosunku do innych materiałów odlewniczych: większy skurcz, wyższa temperatura topnienia. 37

38 a) 50 μm b) Struktura Widmanstättena w staliwie (a), ziarnista struktura stali o podobnej zawartości węgla (b). Białe ziarna ferryt, ciemne ziarna perlit. Zgład trawiony 4% HNO 3, mikroskop świetlny 38

Stal - definicja Stal

Stal - definicja Stal \ Stal - definicja Stal stop żelaza z węglem,plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,11% co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali

Bardziej szczegółowo

STOPY ŻELAZA. Cz. I. Stale niestopowe konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach, staliwa i żeliwa niestopowe

STOPY ŻELAZA. Cz. I. Stale niestopowe konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach, staliwa i żeliwa niestopowe STOPY ŻELAZA Cz. I. Stale niestopowe konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach, staliwa i żeliwa niestopowe STALE Stal stop żelaza z węglem i innymi dodatkami stopowymi, zawierający do ok. 2 % węgla,

Bardziej szczegółowo

1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH

1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH 1. OZNACZANIE STALI WEDŁUG NORM EUROPEJSKICH Zgodnie z Normami Europejskimi obowiązują dwa systemy oznaczania stali: znakowy (według PN-EN 10027-1: 1994); znak stali składa się z symboli literowych i cyfr;

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali: stale spawalne o podwyższonej

Bardziej szczegółowo

Stale niestopowe jakościowe Stale niestopowe specjalne

Stale niestopowe jakościowe Stale niestopowe specjalne Ćwiczenie 5 1. Wstęp. Do stali specjalnych zaliczane są m.in. stale o szczególnych własnościach fizycznych i chemicznych. Są to stale odporne na różne typy korozji: chemiczną, elektrochemiczną, gazową

Bardziej szczegółowo

2012-04-04. Zakres tematyczny. Politechnika Rzeszowska - Materiały lotnicze - I LD - 2011/2012 - dr inż. Maciej Motyka

2012-04-04. Zakres tematyczny. Politechnika Rzeszowska - Materiały lotnicze - I LD - 2011/2012 - dr inż. Maciej Motyka STAL NIESTOPOWA, STALIWO I ŻELIWO Zakres tematyczny 1 KLASYFIKACJA I SYSTEMY OZNACZANIA STALI 2 1 Klasyfikacja stopów żelaza Podział czynników determinujących mikrostrukturę iwłaściwości użytkowe stopów

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe i specjalne. Łódź 2010 1 S t r

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Podział stali stopowych ze względu na zastosowanie: stale konstrukcyjne stale narzędziowe stale o szczególnych właściwościach STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali:

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale niestopowe, stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe, specjalne. Łódź 2010

Bardziej szczegółowo

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu.

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. STOPY ŻELAZA Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. Ze względu na bardzo dużą ilość stopów żelaza z węglem dla ułatwienia

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY KONSTRUKCYJNE

MATERIAŁY KONSTRUKCYJNE Stal jest to stop żelaza z węglem o zawartości węgla do 2% obrobiona cieplnie i przerobiona plastycznie Stale ze względu na skład chemiczny dzielimy głównie na: Stale węglowe Stalami węglowymi nazywa się

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Samochodowych

Zespół Szkół Samochodowych Zespół Szkół Samochodowych Podstawy Konstrukcji Maszyn Materiały Konstrukcyjne i Eksploatacyjne Temat: CHARAKTERYSTYKA I OZNACZENIE STALIW. 2016-01-24 1 1. Staliwo powtórzenie. 2. Właściwości staliw. 3.

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja stali i przykłady oznaczeń

Klasyfikacja stali i przykłady oznaczeń Klasyfikacja stali i przykłady oznaczeń Definicja stali Stal jest to plastycznie (i ewentualnie cieplnie) obrobiony stop żelaza z węglem i innymi pierwiastkami, otrzymywanym w procesach stalowniczych ze

Bardziej szczegółowo

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych właściwości, otrzymany w

Bardziej szczegółowo

STOPY ŻELAZA Z WĘGLEM STALE I STALIWA NIESTOPOWE

STOPY ŻELAZA Z WĘGLEM STALE I STALIWA NIESTOPOWE STOPY ŻELAZA Z WĘGLEM STALE I STALIWA NIESTOPOWE 1. DEFINICJE, SKŁAD CHEMICZNY 2. PODZIAŁ I ZASADY ZNAKOWANIA STALI 3. STALE NIESTOPOWE KONSTRUKCYJNE 4. STALIWA 1. DEFINICJE, SKŁAD CHEMICZNY Schemat klasyfikacji

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych i własnoci stali Prezentacja ta ma na celu zaprezentowanie oraz przyblienie wiadomoci o wpływie pierwiastków stopowych na struktur stali, przygotowaniu zgładów metalograficznych oraz obserwacji struktur

Bardziej szczegółowo

Newsletter nr 6/01/2005

Newsletter nr 6/01/2005 Newsletter nr 6/01/2005 Dlaczego stal nierdzewna jest odporna na korozję? (część II) Stalami nazywamy techniczne stopy żelaza z węglem i z innymi pierwiastkami, zawierające do 2 % węgla (symbol chemiczny

Bardziej szczegółowo

Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Wstęp 11

Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Wstęp 11 Inżynieria materiałowa : stal / Marek Blicharski. wyd. 2 zm. i rozsz. - 1 dodr. (PWN). Warszawa, 2017 Spis treści Wstęp 11 1. Wytwarzanie stali 13 1.1. Wstęp 13 1.2. Wsad do wielkiego pieca 15 1.3. Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM. Produkcja i budowa stali

KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM. Produkcja i budowa stali KONSTRUKCJE METALOWE - LABORATORIUM Produkcja i budowa stali Produkcja stali ŻELAZO (Fe) - pierwiastek chemiczny, w stanie czystym miękki i plastyczny metal o niezbyt dużej wytrzymałości STAL - stop żelaza

Bardziej szczegółowo

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PIERWIASTKI STOPOWE W STALACH Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stal stopowa stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2% węgla i pierwiastki

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJE TECHNICZNE WYBRANYCH GATUNKÓW STALI

SPECYFIKACJE TECHNICZNE WYBRANYCH GATUNKÓW STALI SPECYFIKACJE TECHNICZNE WYBRANYCH GATUNKÓW STALI Opis dotyczy wszystkich tabel z odsyłaczami: 1) ) ) wg analizy wytopowej stan walcowany + łuszczony" dla stali niestopowych, stan wyżarzony + łuszczony"

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 (21) Numer zgłoszenia: 331212 ( 13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 04.07.1997 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Zachodniopoorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Przediot: Podstawy Nauki o Materiałach I i II, Materiały Konstrukcyjne, Współczesne Materiały

Bardziej szczegółowo

Stale narzędziowe - stopy przeznaczone na narzędzia tj. przedmioty służące do: rozdzielania i rozdrabniania materiałów nadawania kształtu przez

Stale narzędziowe - stopy przeznaczone na narzędzia tj. przedmioty służące do: rozdzielania i rozdrabniania materiałów nadawania kształtu przez STALE NARZĘDZIOWE Stale narzędziowe - stopy przeznaczone na narzędzia tj. przedmioty służące do: rozdzielania i rozdrabniania materiałów nadawania kształtu przez obróbkę skrawaniem lub przez przeróbkę

Bardziej szczegółowo

5. Klasyfikacja stali 1

5. Klasyfikacja stali 1 5. Klasyfikacja stali 1 Klasyfikacji gatunków stali dokonuje się zgodnie z PN-EN 10020:1996 według składu chemicznego oraz wg ich zastosowania i własności mechanicznych lub fizycznych. Klasyfikacja stali

Bardziej szczegółowo

Wydajność w obszarze HSS

Wydajność w obszarze HSS New czerwiec 2017 Nowe produkty dla techników obróbki skrawaniem Wydajność w obszarze HSS Nowe wiertło HSS-E-PM UNI wypełnia lukę pomiędzy HSS a VHM TOTAL TOOLING = JAKOŚĆ x SERWIS 2 WNT Polska Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

ŻELIWA NIESTOPOWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ŻELIWA NIESTOPOWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ŻELIWA NIESTOPOWE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5 4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P,

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Samochodowych

Zespół Szkół Samochodowych Zespół Szkół Samochodowych Podstawy Konstrukcji Maszyn Materiały Konstrukcyjne i Eksploatacyjne Temat: OTRZYMYWANIE STOPÓW ŻELAZA Z WĘGLEM. 2016-01-24 1 1. Stopy metali. 2. Odmiany alotropowe żelaza. 3.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA GORĄCO

STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA GORĄCO Ćwiczenie 9 Stale narzędziowe STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA ZIMNO DO PRACY NA GORĄCO SZYBKOTNĄCE NIESTOPOWE STOPOWE Rysunek 1. Klasyfikacja stali narzędziowej. Ze stali narzędziowej wykonuje się narzędzia

Bardziej szczegółowo

Jesteśmy firmą o ugruntowanej pozycji rynkowej w produkcji prętów ciągnionych, łuszczonych i szlifowanych ze stali jasnej.

Jesteśmy firmą o ugruntowanej pozycji rynkowej w produkcji prętów ciągnionych, łuszczonych i szlifowanych ze stali jasnej. 4 O NAS Szanowni Państwo Jesteśmy firmą o ugruntowanej pozycji rynkowej w produkcji prętów ciągnionych, łuszczonych i szlifowanych ze stali jasnej. Współpracujemy z czołowymi producentami stali w Europie.

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne stale bainityczne

Nowoczesne stale bainityczne Nowoczesne stale bainityczne Klasyfikacja, projektowanie, mikrostruktura, właściwości oraz przykłady zastosowania Wykład opracował: dr hab. inż. Zdzisław Ławrynowicz, prof. nadzw. UTP Zakład Inżynierii

Bardziej szczegółowo

Co to jest stal nierdzewna? Fe Cr > 10,5% C < 1,2%

Co to jest stal nierdzewna? Fe Cr > 10,5% C < 1,2% Cr > 10,5% C < 1,2% Co to jest stal nierdzewna? Stop żelaza zawierający 10,5% chromu i 1,2% węgla - pierwiastki, przyczyniające się do powstania warstwy wierzchniej (pasywnej) o skłonności do samoczynnego

Bardziej szczegółowo

Skład chemiczny wybranych stopów niklu do obróbki plastycznej

Skład chemiczny wybranych stopów niklu do obróbki plastycznej Stopy innych metali Stopy niklu Konstrukcyjne (monele) Oporowe (chromel, alumel, nichromy, kanthal) O szczególnych własnościach fizycznych (inwar, kowar, elinwar, permalloy) Odporne na korozję(hastelloy)

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. I. Wyżarzanie

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. I. Wyżarzanie OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. I. Wyżarzanie Przemiany przy nagrzewaniu i powolnym chłodzeniu stali A 3 A cm A 1 Przykład nagrzewania stali eutektoidalnej (~0,8 % C) Po przekroczeniu temperatury A 1

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU

Bardziej szczegółowo

EcoCut ProfileMaster nowa generacja

EcoCut ProfileMaster nowa generacja New Nowe Styczeń 2017 produkty dla techników obróbki skrawaniem ProfileMaster nowa generacja Udoskonalony, by być jeszcze lepszym! TOTAL TOOLING = JAKOŚĆ x SERWIS 2 WNT Polska Sp. z o.o. ul. Józefa Marcika

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 193

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 193 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 193 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 15, Data wydania: 8 października 2015 r. AB 193 Kod identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Występujące w technicznych stopach żelaza pierwiastki (inne niż Fe i C) można podzielić na:

Występujące w technicznych stopach żelaza pierwiastki (inne niż Fe i C) można podzielić na: Materiały lotnicze WBMiL I ML ZI (PRz 2012/2013) dr inż. Maciej Motyka (08/06/13) 1 Stopy żelaza konspekt Stal niestopowa, staliwo i żeliwo Występujące w technicznych stopach żelaza pierwiastki (inne niż

Bardziej szczegółowo

Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych

Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych STALE STOPOWE Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych właściwości, otrzymany w procesach stalowniczych,

Bardziej szczegółowo

STALE NARZĘDZIOWE (opracowanie dr Maria Głowacka) I. Ogólna charakterystyka Wysoka twardość Odporność na zużycie ścierne Odpowiednia hartowność

STALE NARZĘDZIOWE (opracowanie dr Maria Głowacka) I. Ogólna charakterystyka Wysoka twardość Odporność na zużycie ścierne Odpowiednia hartowność STALE NARZĘDZIOWE (opracowanie dr Maria Głowacka) I. Ogólna charakterystyka Stale narzędziowe są stopami przeznaczonymi na narzędzia tj. przedmioty służące do rozdzielania i rozdrabniania materiałów bądź

Bardziej szczegółowo

Stale narzędziowe. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Stale narzędziowe. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stale narzędziowe Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Stale narzędziowe stopy przeznaczone na narzędzia tj. przedmioty służące do rozdzielania

Bardziej szczegółowo

Cr+Cu+Mo+Ni P235GH 1.1 EN ,16 0,35 1,20 0,025 0,020 0,020 c 0,30 0,30 0,08 0,01 b 0,30 0,04 b 0,02 b 0,70

Cr+Cu+Mo+Ni P235GH 1.1 EN ,16 0,35 1,20 0,025 0,020 0,020 c 0,30 0,30 0,08 0,01 b 0,30 0,04 b 0,02 b 0,70 MATERIAŁ (1) skład chemiczny (analiza wytopu), w % masy a / część I Nazwa stali Grupa stali wg CR ISO 15608 Numer C Si Mn P S Al całk. Cr Cu Mo Nb Ni Ti V Inne Cr+Cu+Mo+Ni P235TR2 1.1 EN 10216-1 1.0255

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Jakościowe porównanie najważniejszych własności stali 1) Stal Maraging (temperatura maraging ok. 480 C); w tym stanie nie porównywalna ze stalami do ulepszania cieplnego.

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotów Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Wpływ róŝnych rodzajów

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - zagadnienia, na które należy zwrócić szczególną uwagę 1. Omówić budowę atomu. 2. Co to jest masa atomowa? 3. Omówić budowę układu okresowego pierwiastków. 4. Wyjaśnić strukturę

Bardziej szczegółowo

STALE ODPORNE NA KOROZJĘ

STALE ODPORNE NA KOROZJĘ STALE ODPORNE NA KOROZJĘ STALE ODPORNE NA KOROZJĘ stale zawierające co najmniej 10,5% chromu i max. 1,20% węgla (EN 100881:2007) Podział ze względu właściwości użytkowych stale nierdzewne stale żaroodporne

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3.

PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3. PODSTAWY OBRÓBKI CIEPLNEJ STOPÓW ŻELAZA WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE 2. PRZEMIANY PRZY NAGRZEWANIU I POWOLNYM CHŁODZENIU STALI 3. WYŻARZANIE 1. POJĘCIA PODSTAWOWE Definicja obróbki cieplnej Dziedzina

Bardziej szczegółowo

Ewolucja we frezowaniu trochoidalnym

Ewolucja we frezowaniu trochoidalnym New Nowe Lipiec 2016 produkty dla techników obróbki skrawaniem Ewolucja we frezowaniu trochoidalnym Frezy trzpieniowe CircularLine skracają czas obróbki i wydłużają żywotność TOTAL TOOLING = JAKOŚĆ x SERWIS

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Stal BÖHLER W360 ISOBLOC jest stalą narzędziową na matryce i stemple do kucia na zimno i na gorąco. Stal ta może mieć szerokie zastosowanie, gdzie wymagane są wysoka

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stopów: zabiegi cieplne, które mają na celu nadanie im pożądanych cech mechanicznych, fizycznych lub chemicznych przez zmianę struktury stopu. Podstawowe etapy obróbki

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8, Data wydania: 17 września 2009 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

Skład chemiczny i wybrane własności mechaniczne stali nierdzewnych przeznaczonych na elementy złączne.

Skład chemiczny i wybrane własności mechaniczne stali nierdzewnych przeznaczonych na elementy złączne. www.stalenierdzewne.pl Strona 1 z 5 Skład chemiczny i wybrane własności mechaniczne nierdzewnych przeznaczonych na elementy złączne. Elementy złączne ze nierdzewnych (śruby, wkręty, nakrętki, podkładki,

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inŝ. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INśYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium InŜynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr

Bardziej szczegółowo

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl Podstawowe informacje o stali Stal jest stopem żelaza, węgla i innych pierwiastków stopowych o zawartości do 2,14 % węgla. W praktyce, jako stale oznacza się stopy, które najczęściej zawierają żelazo,

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 5. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż.

ĆWICZENIE Nr 5. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 5 Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Jakościowe porównanie głównych własności stali Tabela daje jedynie wskazówki, by ułatwić dobór stali. Nie uwzględniono tu charakteru obciążenia narzędzia wynikającego

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE. (konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach)

STALE STOPOWE. (konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach) STALE STOPOWE (konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach) Stal stopowa - stop żelaza z węglem, zawierający do ok. 2 % węgla i pierwiastki (dodatki stopowe) wprowadzone celowo dla nadania stali wymaganych

Bardziej szczegółowo

Narzędzia do toczenia poprzecznego

Narzędzia do toczenia poprzecznego Dragonskin 1335 / HCN1345 - toczenie stali 1335 i HCN1345 to nowe rodzaje powłok Dragonskin, jakie WNT wprowadza na rynek. Powłoka 1335 różni się od konkurencji nie tylko optycznie. Także jej wydajność

Bardziej szczegółowo

Schemat obróbki nożami tokarskimi. Oznaczenia noży tokarskich wg ISO, PN, DIN, F, Gost. ISO 2 NNZc-d 4972 302 2102. Nóż wygięty ISO 243 ISO 514.

Schemat obróbki nożami tokarskimi. Oznaczenia noży tokarskich wg ISO, PN, DIN, F, Gost. ISO 2 NNZc-d 4972 302 2102. Nóż wygięty ISO 243 ISO 514. Schemat obróbki nożami tokarskimi Oznaczenia noży tokarskich wg ISO, PN, DIN, F, Gost ISO 243 Nóż ISO 514 PN / M-58352 DIN F GOST (PN / M-58355) ISO 1 NNZa-b 4971 301 2100 Nóż prosty ISO 2 NNZc-d 4972

Bardziej szczegółowo

Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5-4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P, S), przeznaczony do wykonywania części maszyn, urządzeń

Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5-4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P, S), przeznaczony do wykonywania części maszyn, urządzeń ŻELIWA NIESTOPOWE Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5-4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P, S), przeznaczony do wykonywania części maszyn, urządzeń przemysłowych i wyrobów codziennego użytku na

Bardziej szczegółowo

STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH

STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH BÖHLER M268 BÖHLER M268 VMR jest ulepszoną cieplnie stalą do przetwórstwa tworzyw sztucznych. Stal M268 VMR posiada doskonałą

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WYBRANE WŁASNOŚCI STALIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA ŚCIERANIE

WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WYBRANE WŁASNOŚCI STALIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA ŚCIERANIE 59/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WYBRANE WŁASNOŚCI STALIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO

Bardziej szczegółowo

4. Charakterystyka stali niestopowych. I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe. Stal jest łatwospawalna gdy:

4. Charakterystyka stali niestopowych. I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe. Stal jest łatwospawalna gdy: 4. Charakterystyka stali niestopowych I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe 1. Stale niestopowe konstrukcyjne i maszynowe (PN-EN 1025:2002U) Wymagania: Łatwa spawalno Stal

Bardziej szczegółowo

Wykaz norm będących w zakresie działalności Komitetu Technicznego KT 301 ds. Odlewnictwa aktualizacja na dzień

Wykaz norm będących w zakresie działalności Komitetu Technicznego KT 301 ds. Odlewnictwa aktualizacja na dzień Wykaz norm będących w zakresie działalności Komitetu Technicznego KT 301 ds. Odlewnictwa aktualizacja na dzień 15.12.2016 Numer PN Odlewy PN-EN 1559-1:2011P PN-EN 1559-1:2011E PN-EN 1559-2:2014-12E PN-EN

Bardziej szczegółowo

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne Technologia obróbki cieplnej Grzanie i ośrodki grzejne Grzanie: nagrzewanie i wygrzewanie Dobór czasu grzania Rodzaje ośrodków grzejnych Powietrze Ośrodki gazowe Złoża fluidalne Kąpiele solne: sole chlorkowe

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 7. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż.

ĆWICZENIE Nr 7. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska. Opracował: dr inż. POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 7 Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotów Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Identyfikacja materiałów

Bardziej szczegółowo

Odlewnicze stopy żelaza. Staliwa niestopowe i staliwa stopowe Żeliwa

Odlewnicze stopy żelaza. Staliwa niestopowe i staliwa stopowe Żeliwa Odlewnicze stopy żelaza Staliwa niestopowe i staliwa stopowe Żeliwa Staliwo jest stopem żelaza z węglem do około 1,5% i ewentualnie z dodatkami stopowymi przeznaczonym na odlewy Staliwa niestopowe Ważnym

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium Inżynierii Materiałowej. Opracowali: dr inż. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. B. Surowska POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Inżynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr inż.

Bardziej szczegółowo

Hartowność jako kryterium doboru stali

Hartowność jako kryterium doboru stali Hartowność jako kryterium doboru stali 1. Wstęp Od stali przeznaczonej do wyrobu części maszyn wymaga się przede wszystkim dobrych właściwości mechanicznych. Stali nie można jednak uznać za stal wysokiej

Bardziej szczegółowo

OZNACZENIE EGZAMINU KWALIFIKACYJNEGO SPAWACZA WEDŁUG PN-EN I PN-EN ISO

OZNACZENIE EGZAMINU KWALIFIKACYJNEGO SPAWACZA WEDŁUG PN-EN I PN-EN ISO OZNACZENIE EGZAMINU KWALIFIKACYJNEGO SPAWACZA WEDŁUG PN-EN 287-1 I PN-EN ISO 9606-2 Przykład : PN-EN 287-1 135 P FW 3.3 S t8.0 PB sl 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 1. NUMER NORMY : PN-EN 287-1 - Egzamin kwalifikacyjny

Bardziej szczegółowo

Konstrukcje Metalowe Laboratorium 1. GATUNKI I ODMIANY PLASTYCZNOŚCI STALI STOSOWANYCH W BUDOWNICTWIE

Konstrukcje Metalowe Laboratorium 1. GATUNKI I ODMIANY PLASTYCZNOŚCI STALI STOSOWANYCH W BUDOWNICTWIE 1. GATUNKI I ODMIANY PLASTYCZNOŚCI STALI STOSOWANYCH W BUDOWNICTWIE 1.1 STALE WĘGLOWE (niskowęglowe C < 0.25 %) A) Stale niskowęglowe konstrukcyjne ogólnego przeznaczenie (niestopowe) PN-88/H- 84020 St3SX

Bardziej szczegółowo

DOLFA-POWDER FREZY TRZPIENIOWE ZE STALI PROSZKOWEJ DOLFAMEX

DOLFA-POWDER FREZY TRZPIENIOWE ZE STALI PROSZKOWEJ DOLFAMEX -POWDER FREZY TRZPIENIOWE ZE STALI PROSZKOWEJ Dzięki użyciu nowoczesnego materiału mają one zastosowanie przy obróbce stali i żeliwa o podwyższonej twardości: q charakteryzują się wysoką żywotnością narzędzia,

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. III. Hartowanie i odpuszczanie, obróbka cieplno-chemiczna

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. III. Hartowanie i odpuszczanie, obróbka cieplno-chemiczna OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. III. Hartowanie i odpuszczanie, obróbka cieplno-chemiczna HARTOWANIE, SPOSOBY HARTOWANIA Hartowanie jest obróbką cieplną polegającą na nagrzaniu stali do temperatur występowania

Bardziej szczegółowo

Materiały Reaktorowe. Efekty fizyczne uszkodzeń radiacyjnych

Materiały Reaktorowe. Efekty fizyczne uszkodzeń radiacyjnych Materiały Reaktorowe Efekty fizyczne uszkodzeń radiacyjnych Stale stopowe Stal stopowa stal, w której oprócz węgla występują inne dodatki stopowe o zawartości od kilku do nawet kilkudziesięciu procent,

Bardziej szczegółowo

Niskostopowe Średniostopowe Wysokostopowe

Niskostopowe Średniostopowe Wysokostopowe Stalami stopowymi nazywa się stale, do których celowo wprowadza się pierwiastki stopowe, aby nadać im wymagane własności. Najczęściej stosuje się: mangan, krzem, chrom, nikiel, wolfram, molibden, wanad.

Bardziej szczegółowo

Metale nieżelazne - miedź i jej stopy

Metale nieżelazne - miedź i jej stopy Metale nieżelazne - miedź i jej stopy Miedź jest doskonałym przewodnikiem elektryczności, ustępuje jedynie srebru. Z tego powodu miedź znalazła duże zastosowanie w elektrotechnice na przewody. Miedź charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: Mechanika i Budowa Maszyn semestr II, 2016/2017 Przedmiot: Podstawy Nauki o Materiałach II

Kierunek studiów: Mechanika i Budowa Maszyn semestr II, 2016/2017 Przedmiot: Podstawy Nauki o Materiałach II Kierunek studiów: Mechanika i Budowa Maszyn semestr II, 201/2017 plan zajęć dla grupy M1 11 (wtorek 8.30-10.00) grupa temat osoba prowadząca sala 1 28.02.2017 Zajęcia organizacyjne dr inż. Paweł Figiel

Bardziej szczegółowo

NOWE STALE PRZEZNACZONE DO BUDOWY WYSOKOCIŚNIENIOWYCH WODOROWYCH REAKTORÓW. Opracowanie JOANNA HUCIŃSKA

NOWE STALE PRZEZNACZONE DO BUDOWY WYSOKOCIŚNIENIOWYCH WODOROWYCH REAKTORÓW. Opracowanie JOANNA HUCIŃSKA NOWE STALE PRZEZNACZONE DO BUDOWY WYSOKOCIŚNIENIOWYCH WODOROWYCH REAKTORÓW Opracowanie JOANNA HUCIŃSKA PLAN PREZENTACJI 1. Ogólna charakterystyka wysokociśnieniowych wodorowych reaktorów 2. Materiały konstrukcyjne:

Bardziej szczegółowo

Stal na konstrukcję mechaniczną, sposób kształtowania na gorąco elementu stalowego oraz element ze stali kutej wytwarzany tym sposobem

Stal na konstrukcję mechaniczną, sposób kształtowania na gorąco elementu stalowego oraz element ze stali kutej wytwarzany tym sposobem RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 206007 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 363906 (51) Int.Cl. B23P 17/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 05.12.2003

Bardziej szczegółowo

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/FR02/00225 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego:

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/FR02/00225 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196846 (21) Numer zgłoszenia: 362127 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 21.01.2002 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM zajęcia 3 Z KONSTRUKCJI BETONOWYCH

LABORATORIUM zajęcia 3 Z KONSTRUKCJI BETONOWYCH Politechnika Krakowska Wydział Inżynierii Lądowej Instytut Materiałów i Konstrukcji Budowlanych Zakład Konstrukcji Sprężonych LABORATORIUM zajęcia 3 Z KONSTRUKCJI BETONOWYCH Stal sprężająca ĆWICZENIE 1

Bardziej szczegółowo

Metale - Próba rozciągania - Część 1: Metoda badania w temperaturze otoczenia. Metale - Próba rozciągania - Metoda badania w podwyższonej temperaturze

Metale - Próba rozciągania - Część 1: Metoda badania w temperaturze otoczenia. Metale - Próba rozciągania - Metoda badania w podwyższonej temperaturze Wykaz opublikowanych PN-EN (ECISS i CEN/TC 187) ICS 77.*, 81.080, 23.100.40,.030 Stan na 5.04.2005 Lp TC EN PN TYTUŁ DYREKTYWA ICS ZN KT CENA 1 ECISS/TC 5 EN 10001:1990 PN-EN 10001:1996 Surówka żelaza

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1050

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1050 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1050 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7, Data wydania: 14 lipca 2015 r. Nazwa i adres AB 1050 AKADEMIA

Bardziej szczegółowo

O naszej konkurencyjności decydują: wysokie parametry jakościowe produktów, rzetelna obsługa, terminowość realizacji zamówień.

O naszej konkurencyjności decydują: wysokie parametry jakościowe produktów, rzetelna obsługa, terminowość realizacji zamówień. IMPEXMETAL S.A. Huta Aluminium Konin jest obecna na rynku europejskim od wielu lat. Łączymy w sobie cechy doświadczonego producenta i dostawcy otwartego na rynek oraz potrzeby klientów. Nasza strategia

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Stale w stanie ulepszonym cieplnie Łódź 2010 Cel ćwiczenia Zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

Metale i niemetale. Krystyna Sitko

Metale i niemetale. Krystyna Sitko Metale i niemetale Krystyna Sitko Substancje proste czyli pierwiastki dzielimy na : metale np. złoto niemetale np. fosfor półmetale np. krzem Spośród 115 znanych obecnie pierwiastków aż 91 stanowią metale

Bardziej szczegółowo

WIERTŁA RUROWE nowa niższa cena nowa geometria (łamacz wióra)

WIERTŁA RUROWE nowa niższa cena nowa geometria (łamacz wióra) WIERTŁA RUROWE nowa niższa cena nowa geometria (łamacz wióra) Wiertła rurowe umożliwiają wiercenie otworów przelotowych w pełnym materiale bez konieczności wykonywania wstępnych operacji. Dzięki zastosowanej

Bardziej szczegółowo

Normalizacja i ocena jakości metali. Stale spawalne o podwyższonej wytrzymałości

Normalizacja i ocena jakości metali. Stale spawalne o podwyższonej wytrzymałości Normalizacja i ocena jakości metali Stale spawalne o podwyższonej wytrzymałości 1 Spawalność - podstawowa własność niskostopowych stali spawalnych Spawalność jest właściwością technologiczną określającą

Bardziej szczegółowo

WTX-Ti. produkty dla techników obróbki skrawaniem. Nasza propozycja do trudnoobrabialnych materiałów jak tytan i Inconel.

WTX-Ti. produkty dla techników obróbki skrawaniem. Nasza propozycja do trudnoobrabialnych materiałów jak tytan i Inconel. New Nowe WTX-Ti produkty dla techników obróbki skrawaniem Nasza propozycja do trudnoobrabialnych materiałów jak tytan i Inconel Lipiec 2014 TOTAL TOOLING = JAKOŚĆ x SERWIS 2 WNT Polska Sp. z o.o. ul. Łagiewnicka

Bardziej szczegółowo

Stopy metali FAZY

Stopy metali FAZY Stopy metali Czyste metale są w technice stosowane stosunkowo rzadko. Powszechne zastosowanie znajdują stopy metali - w wielu przypadkach wykazujące lepsze własności niż czyste metale. Stopy są substancjami

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA STALI NARZĘDZIOWYCH

KLASYFIKACJA STALI NARZĘDZIOWYCH KLASYFIKACJA STALI NARZĘDZIOWYCH STAL NARZĘDZIOWA STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL SZYBKOTNĄCA NIESTOPOWE STOPOWE - niskostopowe, - średniostopowe, - wysokostopowe,

Bardziej szczegółowo

Konstrukcje Metalowe - Laboratorium

Konstrukcje Metalowe - Laboratorium 1. PRODUKCJA STALI ŻELAZO (Fe) - pierwiastek chemiczny, w stanie czystym miękki i plastyczny metal o niezbyt dużej wytrzymałości. STAL - stop żelaza z węglem obrabialny plastycznie na zimno i gorąco do

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo

metodą obróbki ręcznej

metodą obróbki ręcznej REFORMA 2012 Wykonywanie elementów maszyn, urządzeń i narzędzi metodą obróbki ręcznej Kwalifikacja M.20.1 Podręcznik do nauki zawodów TECHNIK MECHANIK ŚLUSARZ Kształcimy zawodowo! Wydawnictwa Szkolne i

Bardziej szczegółowo

Stopy żelaza. Stale Staliwa Żeliwa

Stopy żelaza. Stale Staliwa Żeliwa Stopy żelaza Stale Staliwa Żeliwa 1. Stale są to stopy żelaza z węglem i innymi pierwiastkami, zawierające do 2% C, które w procesie wytwarzania podlegają przeróbce plastycznej, np.: walcowaniu, ciągnieniu,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW WANADU I MOLIBDENU ORAZ OBRÓBKI CIEPLNEJ STALIWA Mn-Ni DLA UZYSKANIA GRANICY PLASTYCZNOŚCI POWYŻEJ 850 MPa

WPŁYW WANADU I MOLIBDENU ORAZ OBRÓBKI CIEPLNEJ STALIWA Mn-Ni DLA UZYSKANIA GRANICY PLASTYCZNOŚCI POWYŻEJ 850 MPa 7/8 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2003, Rocznik 3, Nr 8 Archives of Foundry Year 2003, Volume 3, Book 8 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW WANADU I MOLIBDENU ORAZ OBRÓBKI CIEPLNEJ STALIWA Mn-Ni DLA UZYSKANIA

Bardziej szczegółowo

Zakres tematyczny. Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy:

Zakres tematyczny. Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy: STAL O SPECJALNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH FIZYCZNYCH I CHEMICZNYCH Zakres tematyczny 1 Podział stali specjalnych, ze względu na warunki pracy: - odporne na korozję, - do pracy w obniżonej temperaturze, - do pracy

Bardziej szczegółowo

Metale i ich stopy. Podręcznik akademicki do nauki metaloznawstwa i inżynierii materiałowej. Prof. Leszek A. Dobrzański

Metale i ich stopy. Podręcznik akademicki do nauki metaloznawstwa i inżynierii materiałowej. Prof. Leszek A. Dobrzański Metale i ich stopy Podręcznik akademicki do nauki metaloznawstwa i inżynierii materiałowej Prof. Leszek A. Dobrzański Gliwice, 2017 Metale i ich stopy Leszek A. Dobrzański 1 Centrum Badawczo-Projektowo-Produkcyjne

Bardziej szczegółowo